Skip to main content

Full text of "Opera omnia. Accurantibus A.B. Caillau [et] M.N.S. Guillon"

See other formats


SS  I 


COLLECTIO 

SELECTA 

SS.   ECCLESM  PATRUM, 

CXXII. 

PATRES  QUINTI  ECCLESyb:  SiliCULl. 
S.  AUGUSTINUS. 
XV. 


S 


/fe 


PROSTAT  INSIJPER  VENALE 
iWNTJS  PESSULANI, 

ApLD    VIHENQUE,     BIBLIOPOLAM  ; 

P^KlS/fS, 
AfOD  BIBLIOPOLAM,  coi  nomen  6ali,ici:; 

SOCIETK     l-OLU    LA    PLnLICATIOiV    DES    BO«S    LIVRES; 

liue  des.  Saints-Pcies,  n»  iG. 

■  ■  '  .'i  Ti'  ■-.  ^'..'  ■■■._ 

.V;  ■■  V.  \      '.'A-iy  :  •       >' 


S.  CLODOVLDI,   E  TYPOGRAPnEO   ilELlN-MANDAK 


COLLECTIO 

SELECTA 

SS.  ECCLESIJE  PATRtM, 

COMPLKCTENS 

liXQUlSl  J ISSIMA  OPEllA 

riM   IxxiMMICA  ET  MORALIA,  TUM  APOLOGKTICA  ET  OUAIOUIA; 

ACCUnANTIBCS 

1).  A.  B.  CAILLAU, 

C*>UI>ill.U    HUflOaAKIU   CKNUMlNKn&l     BT    CAUIACBHbl, 

>0NMJLL1SQUE  CLEUI  GALLICAM  PKESBYTElllS, 

UNA  CUM 

1).  M.  N.  S.  GUILLON, 

EFIStOPO  llAr.OCUIERSl  ,   IN  FACLLTATE  TUEOLOGl/E  PARISIENSI  ELOQLENTIAl   SACR* 

PliOFESSOllE.  ALCTORE  LlDRl  CLI  TITVLLS  GALLICE  : 

tl//IJ.l() THEQUE  CUOISIE DES PtRBS CRE CS ET LA T/NS. 

OPUS  UEGI  DICATUM. 
TOJMUS  GENTESIMUS  VIGESIMUS   SEGUNDUS. 


PARISirS, 

A1»UI)  PAKENT-DESRARRES,   EDITOREM, 

VIA  VULGO  DICTA  DE  SEINE ,  48. 
M    DCCC.  XXWIII. 


i'A"    .;!    ..A    Al 


:.'.:HH-l  !./■ 


,'}■-. i\- ..•   i 


'!:'  '■^i   ) 


4tr 


t. 


■.     R.r  ;!;■  •  rf^^rn  - 1 


i  ^ 


Opera  Ovnr\\5 
SANCTI   AURELII 

AUGUSTINI 

lilPPONENSlS    EPlSGOPi 

OPERUM 

PARS  lil. 
OPERA  EXEGETICA. 


IN  JOA.NNiS  EVANGEUUM  TRACTATUS  CXXIV. 


CXXII. 


-■'  %•  v^  •*  w  4 


.1  / 


S.  AUR.  AUGUSTINI 

HIPPONENSIS  EPISCOPI 

IN    JOANNIS 
E  V  ,\  N  G  E  L  I  U  M 

TRACTATIS  CXXIV. 

TRACTATUS  VII '. 

Ab  eo  c|uod  scriptum  est  :  Et  egovidi ,  et  testimonium 
perliihui^  quia  hic  est  Filius  Dei  /  usque  ad  id  : 
Amea  dico  vobis ,  videbitis  coehim  apertum ,  et 
Angelos  ascendentes  et  descendentes  super  fdium 
konunis.  • 

I.  CoNGAUDEMus  frcquentiae  vestrae  "^ ,  quia  ultra  quam 
sperare  poluimus,  alacriler  convenistis.  Hoc  est  quod  nos 
Irctificat,  et  consolatur  in  omnibus  laborihus,  et  periculis 
vitae  hujus,  amor  vester  in  Deum  ,  et  pium  studium  ,  et 
certa  spes,  et  fervorspiritus.  Audisiis  cum  Psalmus  lege- 
retur,  quia  inops  et  pauper  clamat  ad  Deuin  in  hoc  ste- 
culo^  Vox  enim  est,   ut  saepius  audistis ,  et  meminisse 

■  HaUtus  tJie  Douiinico  ex  n.  2^.  ~  «  Vide  D.  Guillon ,  toni.  \\i,  pag. 
345-3-;',.  —  3  rsal.  Lxxni,  21. 


A  S.    AUGtSTlNl   EPiscori 

clebelis,  noii  uniushominis,  et  tamcn  unius  hominis  :  non 
unius,  quia  fideles  mulli ;  multa  grana  inter  paleas  ge- 
mentia,  diffusa  toto  orbe  terrarum  :  unius  autem,  quia 
membra  Christi  omnes  ;  ac  per  hoc  unura  corpus.  Iste  ergo 
populus  inops  et  pauper,  non  novit  gaudere  de  s;jeculo  : 
et  dolor  ejus  intus  est,  et  gaudium  ejus  intus  est ,  ubi  non 
videt  nisi  ille  qui  exaudit  gementem ,  et  coronat  speran- 
tem.  Lcetitia  soeculi ,  vanitas.  Cum  magna  expectationc 
speratur  ut  veniat ,  et  non  potest  teneri  cum  venerit.  Iste 
enim  dies  qui  laetus  est  perditis  hodie  in  ista  civitate ,  cras 
utique  non  erit :  nec  iidem  ipsi  cras  hoc  erunt  quod  ho- 
die  sunt.  Et  transeunt  omnia  ,  et  evolant  omnia ,  et  si- 
cut  fumus  vanescunt :  et  vse  qui  amant  talia  !  Omnis  enim 
anima  sequitur  quod  amat.  «  Omnis  caro  foenum,  et  om- 
))  nis  honor  carnis  quasi  flos  fccni  •,  foenum  aruit,  flos  de- 
))  cidit :  verbum  autem  Domini  manet  in  seternum^))  Ecce 
quod  ames ,  si  vis  manere  in  aeternum.  Sed  dicere  habe- 
bas  :  Unde  possum  apprehendere  Verbum  Dei  ?  «  Verl)um 
»  caro  factum  est ,  et  habitavit  in  nobis  "^.  » 

II.  Quapropter,  charissimi,  ad  inopiam  nostram  et  pau- 
pertatem  nostram  pertineat,  et  quod  illos  dolemus  (|ui 
sibi  abundare  videntur.  Gaudium  cnim  ipsorum  quasi 
phreneticorum  est.  Quomodo  autem  phreneticus  gaudet 
in  insania  plerumque,  et  ridet ;  et  plangit  illum  qui  sanus 
est  :  sic  et  nos,  charissimi,  si  recepimus  medicinam  de 
coelo  venientem ,  quia  et  nos  omnes  phrenetici  eramus , 
tanquam  salvi  facti,  quia  ea  quse  diligebamus  non  diligi- 
mus ,  gemamus  ad  Deum  de  iis  qui  adhuc  insaniunt.  Po- 
tens  est  enim  ut  et  ipsos  salvos  faciat.  Et  opus  est  ut  res- 
piciant  se  ,  et  displiceant  sibi.  Speclare  volunt,  etspectare 
se  non  noverunt.  Nam  si  aliquantum  oculos  ad  se  conver- 
tant,  vident  confusionem  suam.  Quod  donec  fial,  aha 

'  isai.  XL,  6.  —  ^  Joan.  i,  li. 


IN    JOANNIS    EVANGELILM,    TRAC.T.     Vll.  5 

sinl  sliulia  noslra,  alia  sint  avocamcnta  anim.nn  nostrne. 
Plus  valet  doloi'  noslcr,  (|uam  gaudium  illorum.  (Juan- 
tum  jKMlinct  ad  numcrum  fralrum  ,  dillicilc  cst  ut  (|uis- 
(|uam  illa  cclcbritalc  raptus  luerit  cx  viris  :  quantum 
autcm  ad  sororum  numcrum,  contristat  nos  ,  ct  lioc  magis 
dolcndum  csl,  (|uia  non  ipsa'  potius  ad  Ecclcsiam  currunt, 
(|uas  debuit  si  non  limor,  certe  verecundia  dc  publico  rc- 
vocarc.  Vidcrit  hoc  (jui  vidct  ■,  ctaderit  miscricordia  cjus, 
ut  sanct  omncs.  Nos  autcm  qui  convenimus ,  pascamur 
cpulis  Dci,  ct  sit  gaudium  nostrum  scrmo  ipsius.  Invitavit 
enim  nos  ad  Evangcliuni  suum :  et  ipse  cibus  noster  cst,  quo 
nihil  dulcius  5  scd  si  ([uis  habct  palatum  sanura  in  cordc. 
III.  Bcnc  aulcm  arl)itror  meminisse  Charitatcm  Vcs- 
tram  hoc  Evangclium  lectionibus  congruis  cx  ordinc  rc- 
citari  :  ct  puto  vobis  non  excidissc  quae  jam  tractala  sunt, 
maximc  rcccntiora  dc  Joanne  et  columba.  De  Joanne  sci- 
licet ,  (juid  novum  didicerit  in  Domino  pcr  columbam, 
(|ui  jam  novcrat  Dominum.  Et  hoc  inventura  est  inspi- 
ranlc  Spiritu  Dei ,  (luod  jam  quidcm  Joanncs  noverat  Do- 
minum,  scd  ([uod  ij^sc  Dominus  ita  esset  bapti/aturus  ,  ut 
baptizandi  potcstatcm  a  se  in  neminem  transfunderct,  hoc 
didicit  |3er  columbam,  ([uia  dictiim  ei  crat:  <(  Supcr  ([ucm 
»  videris  Spirilum  dcscendentera  velut  columbam,  et 
»  manentem  super  eum ,  hic  est  qui  baptizat  in  Spiritu 
»  sancto  ^  »  Quid  est,  (( hic  est  ?  »  non  alius,  etsi  per  alium. 
Quare  autem  per  columbam?  Multa  dicta  sunt,  nec  pos- 
sum,  ncc  opus  cst  omnia  rctexere  :  priecipue  tamen  prop- 
tcr  pacem ;  quia  et  ligna  quae  baptizala  sunt  foris ,  ((uia 
fructum  in  eis  invenit  columba  ,  ad  arcam  attulit  :  sicut 
mcministis  columbam  cmissam  a  Noc  de  arca  ,  quse  dilu- 
vio  natabat ,  ct  baptismo  abluebatur  ,  non  mcrgebatur  -. 
Cum  ergo  esset  cmissa,  attulit  ramum  olivae :  sed  non  sola 

'  Joan.  I,  33.  —   '  Gen.  viii,    ii. 


6  S.     ACGrSTINl     El'lSC01'l 

folia  lia!)e))at ,  habebat  et  fructiim.  Ttaquehoc  optandum 
est  fratrilius  noslris  qui  foris  ])aptizanlur ,  ut  hal)eant 
Iructum  :  non  illos  sinetcolumba  foris,  nisi  ad  arcam  re- 
duxerit.  Fructus  autem  est  totus  charitas  :  sine  qua  nihil 
est  homo ,  quidquid  aliud  habuerit.  Et  hoc  uberrime  ab 
Apostolo  dictum  commemoravimus  et  recensuimus.  Ait 
enim  :  «  Si  hnguis  hominura  loquar  et  Angelorum ,  cha- 
»  ritatem  autem  non  habeam ,  factus  sum  velut  aeramen- 
»  tum  sonans,  aut  cymbalum  tinniens  :  ct  si  habuero 
»  omiiem  scientiam,  et  sciam  omnia  sacramenta,  et  ha- 
»  beam  omnem  prophetiam,  et  habuero  omnem  fidem,» 
( fidem  autem  quomodo  dixit  omnem  ? )  «  ut  montes  trans- 
»  feram,  charitatem  autem  non  habeam,  nihil  sum.  Et 
»  si  distribuero  omnia  mea  pauperibus ,  et  si  tradidero 
»  corpus  meum  ut  ardeam ,  charitatem  autem  non  ha- 
»  beam,  nihil  mihi  prodest^  »  NuUo  modo  autem  pos- 
sunt  dicere  se  habere  charitatem  ,  qui  dividunt  unitatem. 
Hsec  dicta  sunt  :  sequentia  videamus. 

IV.  Perhibuit  Joannes  testimonium  -  :  quia  vidit. 
Quale  testimonium  perhibuit?  «Quia  ipse  est  Fihus  Dei.  » 
Oportebat  ergo  ut  ille  baptizaret  qui  est  Filius  Dei  unicus, 
non  adoptatus.  Adoptati  fihi,  ministri  sunt  Unici  :  Unicus 
habet  potestatem ,  adoptati  ministerium.  Licet  baptizet 
minister  non  pertinens  ad  numerum  FiHorum,  cjuia  male 
vivit  et  male  agit,  quid  nos  consolatur  ?  «  Hic  est  qui  bap- 
»  tizat  ^.  » 

V.  «  Altera  die  iterum  stabat  Joannes  ,  et  ex  Discipulis 
»  ejus  duo  :  et  respiciens  Jesum  ambulantem ,  dicit :  Ecce 
».agnus  Dei*.  »  Utique  singulariter  iste  Agnus  :  nam  et 
Discipuii  dicti  sunt  agni:  «Ecce  ego  mitto  vos  sicut  agnos 
»  in  medio  luporum  ^  »  Dicti  sunt  et  ipsi  lumen  ,  «  Vos 

'  i  Cor.  XIII,  1-3.  —  '  .loan.  i,  .^4  —  3  Ilji,].  33.  —  i  Ibid.  B.-J-SG.  — 
^  M;<ltli.  N,  \G. 


IN    JOAWNIS    EVAHCELIUM  ,    xnACT.    VM.  7 

»  (\slis  liimcii  miuuli  '  :  wsccl  ;ilit(M- illc;  tlc  {|U()clii:liim  osl : 
«  Erat  Jumcii  vcrum,  t|uoti  illuminal  onuum  liouiinem 
»  venicnlom  in  hunc  raundum'^.  »  Sic  ct  Agnus  .sin^ula- 
ritcr ,  solus  sine  macula ,  sine  pcccaio  :  non  cujus  maculac 
abstcrsne  sint ,  sed  cujus  macula  nulla  fucrit.  Quid  cnim 
(juia  diccbat  Joannes  dc  Domino  :  «  Ecce  agnus  Dei  ?  » 
Ipse  Joanncs  non  erat  agnus?  non  erat  vir  sanctus?  non 
erat  amicus  sponsi  ?  Ergo  singulariler  ille,  hic  est  Agnus 
Dei  5  quia  singulariter  hujus  Agni  sanguine  solo  homincs 
redimi  potucrunt, 

VI.  Fratres  mei,  si  agnoscimus  pretium  nostrum  t[uia 
sanguis  est  Agni,  cjui  sunt  illi  cjui  hodie  celebrant  lcstivi- 
tatem  sanguinis,  nescio  cujus  mulieris?  et  quam  ingrali 
sunt?  Raptum  est  aurum ,  dicunt,  de  aure  mulieris  ,  et 
cucurrit  sanguis,  et  positum  est  aurum  in  trutina  vel  sta- 
tera  ,  ct  pr.-rpondcravit  multum  de  sanguine.  Si  pondus 
atl  inclinandum  aurum  habuit  sanguis  mulieris,  ({uale 
pondus  habet  ad  inclinandum  mundum  sanguis  Agni,  per 
quem  factus  est  mundus  ?  Et  quidem  iiie  spiritus  nescio 
quis ,  ut  premeret  pondus,  piacatus  est  sanguine.  Im- 
mundi  spiritus  noverant  venturum  Jesum  Christum,  au- 
dierant  ab  Angeiis  ,  audierant  ex  Prophetis ,  et  sperabant 
eum  venturum.Nam  si  non sperabant,  unde  clamaverunt : 
«  Quid  nobis  et  tibi  est?  venisti  ante  tempus  perdere 
»  nos?scimus  tjui  sis ,  Sanctus  Dei^.»  Venturum  scie- 
bant,  sed  tempus  ignorabant.  Sed  t[uid  audistis  in  Psaimo 
de  Jerusalem?  «  Quoniam  beneplacitum  habuerunt  seivi 
»  tui  iapides  ejus,  et  puiveris  ejus  miserebuntur  :  tu  exur- 
»  gens,  inquit,  misereberis  Sion,  quoniam  venit  tempus  ut 
))  miserearis  ejus  ^.  »  Quando  venit  tempus  ut  misereretur 
Deus,  venit  Agnus.  Quaiis  Agnus,  quem  lupi  timent  ?  Qualis 
Agnus  est,  qui  ieonem  occisus  occidit?  Dictus  est  enim 

I  M.illli.  V,  I  )    —  ^  .Io;m.  i,  9.  —  3  Maic.  i,  24-  —^  ?*•'••■  C'>  i4"'5. 


8  S.    AUGUSTINl    Epmcopi 

u  cliaholiis  loo  circiimions  cl  riigicns,  (jiinprons  qncm  dcvo- 
))reL' :  wsanguineAgni  victuscstieo.  EccespcctacuiaChris- 
tianorum.  Et  quod  est  ampiius,  iili  ocuiis  carnis  vident 
vanitatem  ,  nos  cordis  ocuiis  veritatem.  Ne  puletis  ,  fra- 
tres,  quod  sine  spectacuiis  nos  dimisit  Dominus  Deus  nos- 
ter  :  nam  si  nulia  sunt  spectacula ,  cur  liodie  convenistis  ? 
Ecce  quod  diximus,  vidistis  ,  et  exciamastis  :  non  excia- 
maretis  nisi  vidissetis.  Et  magnum  cst  lioc  spectare  pcr 
totum  orbem  terrarum ,  victum  leonem  sanguinc  Agni, 
educta  de  dentibus  ieonum  membra  Ghristi,  et  adjuncta 
corpori  Christi.  Ergo  nescio  quid  simiie  imitatus  estqui- 
dam  spiritus,  ut  sanguine  simuiacrum  suum  emi  vellet, 
t{uia  noverat  pretioso  sanguine  quandocumque  redimen- 
dum.  esse  genus  humanum.  Fingunt  enim  spiritus  mali 
umljras  cjuasdam  honoris  sibimetipsis,  ut  sic  decipiant  eos 
qui  sequuntur  Christum.  Usque  adeo,  fratres  mei ,  ut  iili 
ipsi  qui  seducunt  per  iigaturas ,  per  praecantationes ,  per 
macliinamenta  inimici ,  misceant  praecantationibus  suis 
nomen  Christi  :  quia  jam  non  possunt  seducere  Ghristia- 
nos,  ut  dent  venenum  ,  addunt  meiiis  aiiquid  ,  ut  per  id 
quod  duice  est ,  iateat  quod  amarum  est ,  et  bibatur  ad 
perniciem.  Usque  adeo  ut  ego  noverim  ahquo  tempore 
iilius  Piiieati  sacerdotem  solere  dicere  :  et  ipse  Piiieatus 
Christianus  est.  Ut  quid  hoc ,  fratres,  nisi  quia  aiiter  non 
possunt  seduci  Christiani  ? 

VII.  Ne  c|U3eratis  ergo  aiibi  Christum,  quam  ubi  se  vobis 
voluit  praedicari  Christus  :  et  quomodo  vobis  voiuit  praedi- 
cari,  sic  iiium  tenete  ,  sic  in  corde  vestro  scribite.  Murus 
est  adversus  omnes  impetus  ct  adversus  omnes  insidias  ini- 
mici.  Noiite  timere,  nec  tentat  ilie,  nisi  permissus  fuerit : 
constat  illum  nihil  facere,  nisi  permissus  luerit  autmis- 

'  I  Petr.  V,  8. 


IN    JOANNIS    F.VANGELIUM  ,    TUACT.    VII.  9 

siis.  Mitliliir  lanquam  angelus  malus  a  potcslalc  domi- 
nante  :  permittitur  ,  quantlo  ali(|uitl  petit  :  ei  hoc,  fra- 
tres  ,  non  (it,  nisi  ut  prol)entur  jusli,  puniantur  injusti. 
Quid  ergo  times?  Ambula  in  Domino  Dco  tuo  ,  certus 
cslo  :  quod  te  non  vult  pati ,  non  pateris  :  ([uod  te  per- 
miserit  pati ,  llagellum  corrigentis  cst ,  non  prena  dam- 
nantis.  Ad  h.nereditatcm  sempiternamerudimur,  et  nagel- 
lari  dt^dignamur  !  Fratres  mei,si  recusaret  quisquampuer 
colaphis  aut  llagellis  cnRdi  a  patre  suo  ,  quomodo  dicere- 
tur  superbus ,  desperafus,  ingratus  paternfe  disciplinne.^ 
Kt  ut  (|uid  erudit  pater  homo  filium  hominem?  ut  possit 
non  perdere  temporalia  ([uae  illi  acquisivit,  quae  illi  collt;- 
git ,  qune  non  vult  eum  perdere,  quae  ipse  qui  rclintjuit , 
non  potuit  in  sempitcrnum  tenere.  Non  docet  fdium  cum 
(juo  possideat ,  sed  qui  post  eum  possidcat.  Fratres  mei , 
si  filium  docet  pater  successorcm,  et  ([uem  docet  et  ipsum 
similiter  per  illa  omnia  transiturum,  qua  et  ille  c[ui  mone- 
bat  transiturus  est  ;  ([uomodo  vultis  erudiat  nos  Pater 
noster,  cui  non  successuri,  sed  ad  qucm  acccssuri  sumus, 
et  cum  ([uo  in  acternum  mansuri  in  h.ereditate ,  qure  non 
marcescit,  nec  moritur  ,  nec  grandinem  novit?  Et  ipse 
hrereditas  et  ipse  Pater  est.  Hunc  possidebimus ,  et  eru- 
diri  non  debcmus  ?  SulFcramus  ergo  cruditionem  Patris. 
Noncjuando  nobis  dolet  caput,  curramus  ad  prsecantalo- 
rcs  ,  ad  sortilegos  et  remedia  vanitatis.  Fratres  mei ,  non 
vos  plangam  ?  Quotidie  invenio  ista  :  et  quid  faciam?  Non- 
dum  persuadeo  Christianis  in  Christo  spem  esse  ponen- 
dam  ?  Ecce^  si  cui  factum  cst  rcmedium,  moriatur,  (quam 
multi  enim  cum  remediis  mortui  sunt,  et  quam  multi  sine 
remediis  vixerunt?)  ([ua  fronte  exiit  aninia  ad  DoumPPer- 
didit  signum  Christi ,  accepit  signum  diaboli.  An  forte 
dicat :  Non  perdidi  signum  Christi?  Ergo  signum  Christi 
cum  signo  diaboli  habuisti.  Non  YultChristuscommunio- 


10  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

nem ,  sed  solus  vult  possidcre  quod  emit.  Tanti  emit  ul 
solus  possideat  :  tu  facis  ei  consortcm  diabolum,  cui  te  per 
peccatum  vendideras.  «  Vae  duplici  corde  ^ :  «  ([ui  in  corde 
suopartem  faciunt  Deo ,  partem  faciunt  diabolo.  Iratus 
Deus,  quia  fitibi  pars  diaboJo,  dlscedit,  et  totum  diaiio- 
lus  possidebit.  Non  frustra  itaque  Apostolus  dicit :  «  Ne- 
»  que  detis  locum  diabolo  -.  »  Cognoscamus  ergo  Agnum, 
fratres ,  cognoscaraus  pretium  nostrum. 

VIII.  «  Stabat  Joannes,  et  ex  Discipulis  ejus  duo  ^.  » 
Ecce  duo  de  Discipulis  Joannis  :  quia  talis  erat  Joannes 
amicus  sponsi ,  non  quaerebat  gloriam  suam ,  sed  testi- 
monium  perhibebat  veritati  :  numquid  voluit  apud  se  re- 
manere  discipulos  suos ,  ut  non  sequerentur  Dominum? 
'  magis  ipse  ostendit  Discipulis  suis  quem  sequerentur,  Ha- 
bebantenim  illum  tanquam  Agnum-  et  ille  :  Quid  me  at- 
tenditis.?  Ego  non  sum  Agnus  :  «  Ecce  Agnus  Dei"*  :  »  de 
quo  etiam  superius  dixerat :  «  Ecce  Agnus  Dei.  »  Et  quid 
nobis  prodest  Agnus  Dei  ?  «  Ecce ,  ait ,  qui  tollit  pecca- 
»  tum  mundi.  »  Seculi  sunt  illum,  hoc  audito,  duo  qui 
erant  cum  Joanne. 

IX.  Videamus  sequentia.  «  Ecce  Agnus  Dei  :  -»  hoc 
Joannes.  «  Et  audierunt  eum  duo  Discipuli  loquentem,  et 
»  secuti  sunt  Jesum.  Conversus  autem  Jesus,  et  videns 
»  eos  sequentes  se ,  dicit  eis  :  Quid  quaeritis  ?  Qui  dixe- 
»  runt :  Rabbi,  (  quod  dicitur  interpretatum  magister,)  ubi 
»  habitas  ^  ?  »  Non  sic  illum  scquebantur  quasi  jam  ut 
inheererent  ilh  :  nam  manifestum  est  quando  ilh  inhsese- 
runt ,  quia  de  navi  eos  vocavit.  In  his  enim  duobus  erat 
Andreas ,  sicufc  modo  audistis  :  Andreas  autem  frater  Pe- 
tri  erat  :  et  novimus  in  Evangeho  quod  Petrum  et  An- 
dream  Dorainus  de  navi  vocavit ,  dicens  :  «  Venite  post 

'  Eccli.  II,  i4.  —  ^  Ephes.  iVj  ^7.  —  ^  Joan.  i,  35.  —  4  Ibid.  29.  — 
Slbid   37,38. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    TRACT.     VII.  11 

))  mo,  ot  lliciam  vos  piscalorcs  hominuni'.  w  Et  ex  illo 
jani  inh;i\scrunt  illi ,  ut  non  rcccdcrcnt.  Modo  crgo  ([uod 
ilhim  s('i|uiuitur  isti  duo,  non  (juasi  non  rcccssuri  sc- 
([uuntur  5  scd  vidcrc  volucrunt  ubi  habilarct ,  et  facere 
(|uod  scriptum  cst :  «  Limcn  ostiorum  ejus  cxterat  pes  tuus, 
))  surgc  ad  illum  vcnire  assidue  ct  erudirc  praeccplis  cjus^. )) 
Ostendit  eis  ille  ubi  maneret :  venerunt  et  fuerunt  cum 
illo.  Qiiam  beatum  diem  duxerunt,  ([uam  beatam  noctem ! 
Quis  cst  (jui  nobis  dicat  (juae  audicrint  illi  a  Domino?  /E- 
dilicemus  et  nosmctipsi  in  cordc  nostro  ,  ct  iaciamus  do- 
mum  quo  veniat  illc,  et  doceat  nos,  collo([uatur  nobis. 

X.  «  Quid  cjuaeritis  .^  Qui  dixeruntei,  Rabbi,  (c[uod  in- 
»  terprclatum  dicitur  magistcr,)  ubi  habitas.^  Dicit  eis  : 
»  Venite  et  videte.  Et  venerunt,  et  viderunt  ubi  mane- 
))  ret ,  et  apud  eum  manserunt  die  illo  :  hora  autem  erat 
»  c[uasi  decima  ^.  »  Nihil-ne  arbitramur  pertinuisse  ad 
Evangelistam,  dicere  nobis  c[uola  hora  erat  ?  Potcst  fieri 
ut  nihil  ibi  nos  animadvertere,  nihil  qucerere  voluerit.^ 
Decima  erat  hora.  Numcrus  iste  legem  significat ,  quia  in 
decem  praeceptis  data  est  lex.  Yencrat  autem  tempus  ,  ut 
implcretur  lex  per  dilectionem  ;  c[uia  a  Judaeis  non  pote- 
ratimplcri  per  timorem.  Unde  Dominus  dicit :  ((Non  veni 
»  solvere  legem,  sed  implere*.  »Merito  ergo  decima  hora 
eum  secuti  sunt  ad  testimonium  amici  sponsi  duo  isti :  et 
decima  hora  audivit ,  «  Rabbi ,  »  quod  interpretatur  ma- 
gister.  Si  decima  hora  «  Rabbi  »  Dominus  audivit ,  et  de- 
cimus  numerus  ad  legem  pertinct  :  magister  legis  noii  est 
nisi  dator  legis.  Nemo  dicat  quia  alius  dedit  legem  ,  et 
alius  docct  lcgem  :  ipse  illam  docet  c[ui  illam  dedit  :  ipse 
cst  magistcr  legis  suae,  et  docet  illam.  Et  miscricordia  est 
in  lingua  ipsius  ,  ideo  misericorditer  docet  legem  ,  sicut 

'  Mattli.  IV,  19.  —  'Eccli.  vi,  36-37  —  ^  Joan.  1,  38,  39.  —  4  Matth. 


12  8.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

(lictum  est  de  sapientia  :  «  Legem  autem  et  misericordiam 
»  m  lingua  portat  K  »  Noli  limere ,  ne  implere  legem  non 
possis,  fuge  ad  misericordiam.  Si  multum  est  ad  te  Jegem 
implere  ,  utere  pacto  illo ,  utere  chirographo ,  utere  pre- 
cibus  quas  tibi  constituit  et  composuit  jurisperitus  coe- 
lestis. 

XI.  Qui  enim  habent  causam,  et  volunt  supplicare 
Imperatori ,  quaerunt  aUquem  scholasticum  jurisperi- 
tum,  a  (|uo  sibi  Preces  componantur  :  ne  forte  si  aliter 
petierint  quam  oporlet ,  non  solum  non  impetrent  quod 
pelunt,  sed  et  poenam  pro  beneficio  consequantur.  Cum 
ergo  qusererent  supplicare  Apostoli ,  et  non  invenirent 
quomodo  adirent  imperatorem  Deum  ,  dixerunt  Christo  : 
«  Domine,  doce  nos  orare  :  »  hoc  est ,  Jurisperite  nos- 
ter ,  assessor ,  imo  consessor  Dei ,  compone  nobis  preces. 
Et  docuit  Dominus  de  libro  juris  coelestis,  docuit  ((uo- 
modo  orarent  :  et  in  ipso  quod  docuit,  posuit  quamdam 
conditionem  :  «  Dimitte  nobis  debita  nostra  ,  sicut  et  nos 
))dimittimus  debitoribus  nostris'^.))  Si  non  secundum  legem 
pelieris,  reus  eris.  Contremiscislmperatorem  factus  reus? 
offer  sacrificium  humilitatis,  offer  sacrificium  misericordise, 
,dic  in  precibus,  Dimitte  mihi ,  quoniam  et  ego  dimitto. 
Sed  si  dicis,  fac.  Quid  enim  facturus  es,  quo  iturus  es  , 
si  raentitus  fueris  in  precibus  ?  Non  quomodo  dicitur  in 
foro ,  carebis  beneficio  rescripti  5  sed  nec  rescriptum  im- 
petrabis.  Juris  enim  forensis  est,  ut  qui  in  precibus  men- 
titus  fuerit,  non  illi  prosit  quod  impetravit.  Sed  hoc  inter 
homines,  quia  potest  falli  homo  •,  potuit  falli  Imperator  , 
quando  preces  misisti :  dixisti  enim  quod  voluisti ,  et  cui 
dixisli,  nescit  an  verum  sit :  dimisit  te  adversario  tuo  con- 
vincendum  ,  lit  si  ante  judicem  convictus  fueris  de  men- 
dacio,  quia  non  potuit  ille  nisi  prsestare,  nesciens  an 

'  Prov.  XKXi,  26.  —  '  Lvic.  XI,  1-4. 


IN    JOA^NIS    EVANGELILM,     lUACT.     Vll.  l'.\ 

liiciis  nuMilitus,  il)i  carobis  ipso  benelicio  rescripLi  ,  ((uo 
porduxisti  rescriptum.  Ueus  autem  qui  novit  ulrum  nien- 
liaris,  an  verum  dicas,  non  Ihcit  ut  in  judicio  til)i  non 
prosit  :  scd  nec  impetrarc  te  permittit,  (|uia  ausus  es  men- 
tiri  veritati. 

XII.  Quid  ergo  facturus  es  ?  dic  mihi.  Implere  legem 
e\  omni  parte ,  ita  ut  in  nullo  olFendas,  dilliciie  est  :  rea- 
lus  ergo  certus  est ;  remedio  uti  non  vis.^  Ecce  ,  fratres 
inei,  ([uale  remedium  posuit  Dominus  contra  aegritudines 
animae.  Quod  ergo?  Cum  caput  tibi  dolet ,  laudamus  si 
Evangelium  ad  caput  tibi  posueris,  et  non  ad  ligaluram 
cucurreris.  Ad  hoc  enim  perducla  est  inlirmitas  homi- 
num  ,  et  ita  plangendi  sunt  homines  (jui  currunt  ad  hga- 
turas  ,  ut  gaudeamus  ([uando  videmus  hominem  in  lecto 
suo  constitutum,  jaclari  iebribus  ct  doloribus ,  nec  ali- 
cubi  spem  posuisse ,  nisi  ut  sibi  Evangelium  ad  caput  ])o- 
neret:  non  ([uia  ad  hoc  factum  est,  sed  c^uia  praeiatum  est 
Evangelium  ligaturis.  Si  ergo  ad  caput  ]5onitur  ut  ([uies- 
cat  dolor  capitis  ,  ad  cor  non  ponitur  ut  sanctur  a  pecca- 
tis?  Fiat  ergo.  Quid  fiat?  Ponatur  ad  cor ,  sanetur  cor. 
Bonum  est ,  jjonum  ,  ut  de  salute  corporis  non  satagas  , 
nisi  ut  a  Deo  illam  petas.  Si  scit  tibi  prodesse,  dabit  illam  : 
si  non  tibi  dcderit,  non  proderat  habere  iliam.  Quam 
multi  oegrolant  in  lecto  innocentes,  et  si  sani  fuerint,  pro- 
cedunt  ad  scelera  committenda  ?  Quam  multis  obest  sani- 
tas  ?  Latro  qui  procedit  ad  faucem  occidere  homiuem , 
c[uanio  illi  melius  erat  ut  oegrotaiet?  Qui  noctu  surgit  ad 
ibdiendum  parietem  alienum,  ([uanto  illi  melius  si  febribus 
jactaretur?  Innocenlius  .legrotaret,  scelerate  sanus  est. 
Novit  ergo  Deus  cjuid  nobis  expediat :  id  agamus  tantum, 
ut  cor  nostrum  sanum  sit  a  peccatis  :  et  quando  forte  fla- 
gellamur  in  corpore ,  ipsum  deprecemur.  Rogavil  eum 
Paulus  aposlolus,  ut  auferret  slimuium  carnis,  et  uoiuit 


14  S.    AUGUSXIM    EPISCOl*! 

auferre,  Numquid  perturbatus  est?  numquid  contristatus 
dixit  se  desertum  PMagis  se  dixit  non  desertum,  quia  non 
ablatum  est  quod  volebat  auferri ,  ut  illa  infirmitas  sana- 
retur.  Hoc  enira  invenit  in  voce  medici  :  «  Suliicit  tibi 
»  gratia  mea ,  nam  virtus  in  infirmitate  perficitur  ^  » 
Unde  ergo  scis  quod  non  vult  te  sanare  Deus?  Adhuc  tibi 
expedit  flagellari.  Unde  scis  quam  putre  est  c|uod  secat 
medicus,  agens  ferrum  per  putria?  Nonne  novit  modum, 
quid  faciat ^,  quo  usqne  faciat  ?  Numquid  ululatus  ejus  qui 
secatur,  retrahit  manus  medici  artificiose  secantis?  lUe 
clamat :  ille  secat.  Crudelis  qui  non  audit  clamantem ,  an 
potius  misericors  ,  qui  vulnus  persequitur  ut  sanet  aegro- 
tum  ?  Haec,  fratres  mei,  ideo  dixi,  ne  quis  quaerat  aliquid 
prseter  auxilium  Dei ,  quando  forte  in  aliqua  correptione 
Domini  sumus.  Videte  ne  pereatis ,  videtene  ab  Agno  re- 
cedatis  ,  et  a  leone  devoremini. 

XIII.  Diximus  ergo  quare  hora  decima  :  sequentia  vi- 
deamus.  «  Erat  Andreas  frater  Simonis  Petri  unus  ex  duo- 
))  bus  qui  audierant  ab  Joanne ,  et  secuti  fuerant  eum. 
))  Invenit  hic  Siraonem  fratrera  suum ,  et  dicit  ei  :  Inve- 
»  nimus  Messiam ,  quod  est  interpretatum  Christus  ^.  » 
Messias  hebraice  ,  Christus  graece  est ,  latine  unctus.  Ab 
unctione  enim  dicitur  Christus.  XfrGi/.a  unctio  est  graece  ^ 
ergo  Christus  unctus.  Ille  singulariter  unctus,  prsecipue 
unctus,  unde  omnes  Christiani  unguntur  ,  ille  prsecipue. 
Quomodo  in  Psalrao  dicit,  audi :  «  Propterea  unxit  te  Deus, 
))  Deus  tuus  oleo  exultationis  ,  prse  participibus  tuis  ^.  » 
Participes  enira  ejus  omnes  sancti  :  sed  ille  singulariter 
sanctus  Sanctorum  ,  singulariter  unctus  ,  singulariter 
Christus. 

XIV. «  Et  duxit  eum  ad  Jesum.  Intuitus  autem  eum  Je- 
))  sus ,  dixit  :  Tu  es  Simon  filius  Joannis ,  tu  vocaberis 

'  2  Cor.  xu,  9.  —  '  Forte  qiiod  id. —  ^  Joan.  1,  l^o,  \i.  — 4Psal.  xliv,  8. 


IM     lOANiNlS    EVAMaELlUM  ,    TllACT.     VII.  1.") 

1.  (Ifplias,  ([iiocl  iiitcrprolaUir  1'cUus'.  »  Non  magiium  , 
(|uia  l>omiiius  divit  cujus  iilius  osset  iste.  Quid  magnum 
l)omino?Omnia  nomina  sanclorum  suorum  scicbat,  c[uos 
ante  conslitulionem  mundi  pnrdcslinavit  :  et  miraris , 
(juia  dixit  uni  homini :  Tu  es  fdius  dlius  ,  et  vocaijcris  il- 
lud?  Magnum,  quia  mutavit  ei  nomen,  et  lecit  de  Simone 
Petrum?  Petrus  autem  a  petra  ,  petra  vero  Ecclcsia  :  ergo 
in  Petri  nomine  figurata  est  Ecclesia.  Et  c[uis  sccurus  , 
nisi  qui  aedilicat  super  Petram?Et  quid  ait  i[Dse  Dominus? 
((  Qui  audit  verba  mea  hoec ,  et  facit  ea  ,  siraiiabo  eum 
»  viro  [jrudenti ,  jcdihcanti  super  petram  :  (  non  cedit 
»  tentationibus  : )  descendit  pluvia,  venerunt  flumina  , 
»  flaverunt  venti,  et  impegerunt  in  domum  illam,  et  non 
»  cecidit  •,  fundata  enim  erat  super  petram.  Qui  audit 
»  verba  mea  et  non  facit  ea  :  ( jam  unusquisque  nostrum 
»  timeat  et  caveat  : )  similabo  eum  viro  stulto  ,  qui  aedifi- 
»  cavit  domum  suam  super  arenam  :  descendit  pluvia , 
»  venerunt  flumina ,  flaverunt  venti ,  et  impegerunt  in 
»  domum  iUam  ,  et  cecidit :  et  facta  est  ruina  ejus  mag- 
»  na^.  »  Quid  prodest  quia  intrat  Ecclesiam,  qui  vult  su- . 
per  arenam  aedificare  ?  Audiendo  enim  et  non  faciendo , 
jfidif icat  ([uidem ,  sed  super  arenam .  Si  enim  nihil  audit , 
nihil  aedificat :  si  autem  audit ,  aedificat.  Sed  quaerimus , 
ubi.  Si  enim  audit  et  facit^  super  petram  :  si  audit  et  non 
facit ,  super  arenam.  Duo  sunt  genera  aedificantium  ;  aut 
super  petram  ,  aut  super  arenam.  Quid  ergo  illi  non  au- 
diunt  ?  securi  sunt  ?  securos  eos  dicit ,  c[uia  nihil  aedifi- 
cant  ?  Nudi  sunt  sub  pluvia  ,  ante  ventos  ,  ante  flumina  ; 
cum  venerint  ista  ,  ante  illos  tollunt ,  c[uam  domos  deji- 
ciant.  Ergo  una  est  securitas ,  et  aedificare  ,  et  super  pe- 
tram  sedificare.  Si  audire  vis  et  non  facere  ,  sechficas  5  sed 
ruinam  sedificas  :  cum  autem  venerit  tentatio  ,  dejicit  do- 

'  Joan,  1,  42.  —  '  Mattli.  vii,  24,  etc. 


16  5.    ACGtJSTIjyi    EPISCOPI 

mum^  cLcumipsa  ruina  tua  lc  tollil.  Si  autem  uou  autlis, 
nuduses,  illis  tentationibus  tu  ipsc  traheris.  Audi  ergo  , 
et  fac  :  unum  est  remedium.  Quanti  forte  hodie  audiendo 
et  non  faciendo  rapti  sunt  fluvio  celebritatis  hujus?  Au- 
diendo  enim  et  non  faciendo  ,  venit  fluvius  ipsa  celebritas 
anniversaria ,  impletus  est  torrens  ,  transiturus  est  et  sic- 
caturus  :  sed  vse  ifli  quem  tulerit!  Illud  ergo  noverit  Cha- 
ritas  Vestra,  quia  nisi  quis  et  audiat  et  faciat,  non  aedificat 
super  petram  j  et  non  pertinet  ad  nomen  tam  magnum , 
quod  sic  commendavit  Dominus.  Intentum  enim  tefecit. 
Nam  si  hoc  ante  Petrus  vocaretur ,  non  ita  videres  myste- 
rium  petrae  •  et  putares  casu  eum  sic  vocari,  non  providentia 
Dei :  ideo  voluit  eum  ahud  prius  vocari ,  ut  ex  ipsa  com- 
mutatione  nominis  ,  sacramenti  vivacitas  commendaretur. 
XV.  «  Et  in  crastinum  voluit  exire  in  Gahlaeam  ,  et  in- 
»  venit  Phihppum.  Dicit  ei :  Sequere  me.  Erat  autem  de 
»  civitate  Andrese  et  Petri.  Et  invenit  Phihppus  Natha- 
»  naelem  ^  :  »  jam  vocatus  a  Domino  Philippus.  «  Et 
»  dixit  ei  :  Quem  scripsit  Moyses  in  Lege  et  Prophetae , 
»  invenimus  Jesum  filium  Joseph.  »  Ejus  fihus  dicebatur, 
cui  desponsata  erat  mater  ejus.  Nam  quod  ea  intacta  con- 
ceptus  et  et  natus  sit ,  bene  noverunt  omnes  Christiani  ex 
Evangeho.  Hoc  Phihppus  dixit  Nathanaeh  ;  addidit  et  lo- 
cum ,  «  ANazaret.  Et  dixit  ei  Nathanael :  A  Nazaret  potest 
»  ahquid  boni  esse,  »  Quid  intelligitur ,  fratres  ?  Non  quo- 
modo  ahqui  pronuntiant  :  nam  et  sic  solet  pronuntiari , 
«  A  Nazareth  potest  ahquid  boni  esse  ?  »  Sequitur  enim 
vox  Phihppi,  et  dicit  :  «  Veni,  et  vide.  »  Ambas  autem 
pronuntiationes  potest  ista  vox  sequi ,  sive  sic  pronunties 
tanquam  confirmans ,  «  A  Nazareth  potest  ahquid  boni 
»  esse  :  »  et  ille ,  «  Veni ,  et  vide  :  »  sive  sic  dubitans  ,  et 
totum  interrogans  ,  «  A  Nazareth  potest  ahquid  boni  esse? 

'  Joan,  1,  43-46. 


IN    JdAJNMS    EVAa'GELlUM,    TllAci.     \U.  17 

«  Vcni ,  et  vide.  »  Cum  ergo  sivc  illo  modo ,  sivc  iblo 
pronuntietur,  non  repugncnt  vcrba  sequcntia  :  nostrum 
cst  c|u;crorc  (juid  polius  iiitcUigamus  in  liis  vcri)is. 

XVI.  Oualis  iuerit  Nathanacl  iste,  in  scquentiJnis  pro- 
bamus.  Audite  qualis  fucrit  :  Dominus  ipsc  perhibct  tes- 
timonium.  Magnus  Dominus  cognitus  tcstimonio  Joannis : 
bcatus  Nathanacl  cognitus  tcstimonio  vcritatis.  Quia  Do- 
minus  ctsi  tcstimonio  Joannis  non  commcndarelur ,  ipsc 
sibi  perhibebat  testimonium;  quia  sullicit  sibi  ad  testimo- 
nium  suum  veritas.  Scd  (|uia  vcritatcm  non  poterant  ca- 
perc  homines,  per  luccrnam  qua^rcbant  vcritatcm :  et  ideo 
Joannes  per  quem  Dominus  ostenderetur ,  missus  cst. 
Audi  Dominum  NathanacH  tcstimonium  perliibentcm  : 
«  Et  dixit  ci  Nathanacl  :  A  Nazarcth  potest  aliquid  boni 
»  csse.  Dicit  ci  Phibppus  :  Vcni,  ct  vidc.  Et  vidit  Jcsus 
))  Nathanaclcm  vcnientem  ad  se,  ct  dicit  de  eo  :  Ecce 
))  vcrc  Israclita  in  quo  dolus  non  est'.  )>  Magnum  lcsti- 
nionium  !  hoc  nec  Andreae  dictum  ,  nec  Pelro  dictum  , 
nec  Pliihppo ,  quod  dictum  est  dc  Nathanacle  :  «  Ecce 
))  vcre  Israclita,  in  quo  dolus  non  est.  » 

XVII.  Quid  ergo  facimus,  fratres.^  Deberet  istc  primus 
csse  in  Apostolis?  Non  solum  primus  non  invenitur  in 
Apostolis  ,  sed  nec  medius  ,  nec  ultimus  inter  duodccim 
Nathanael  est ,  cui  tantum  testimonium  perhibuit  Filius 
Dei ,  dicens :  «  Eccc  vere  Israelita,  in  quo  dolus  non  cst.)) 
Quaeritur causa  ?  qUantum  Dominus  intimat,  probabiliter 
inveniraus.  IntcJllgcre  enim  debemus  ipsum  NathanaeJem 
eruditum  et  peritum  Legis  fuisse  :  propterea  noiuit  ilium 
Dominus  inter  Discipulos  poncre  ^  quia  idiotas  elegit,  unde 
confunderet  mundum.  Audi  Apostolum  dicentem  ista  : 
«  Vidcte  enim,  in([uit,  vocationem  vcstram,  fratrcs,  quia 
))  non  multi  sapienics  secundum  carnem  ,  non  muiti  po- 

'  Joan.  I,  46,  4? 


18  S.    AUGIJSTIM    KPltiCOPl 

»  tentes ,  non  multi  nobiles  ;  sed  infirma  mundi  elegit 
)>  Deus  ,  ut  confundat  fortia  5  et  ignoljilia  mundi  ct  con- 
»  temptibilia  elegit  Dcus  ,  et  ea  quae  non  sunt,  lanquam 
»  quae  sunt,  ut  qua3  sunt  evacuentur  ^  »  Si  doctus  efi- 
geretur ,  fortasse  ideo  se  diceret  electum ,  quia  doctrina 
ejus  meruit  eligi.  Dominus  noster  Jesus  Christus  volens 
superborum  frangere  cervices,  non  quaesivit  per  oratorem 
piscatorem  ^  sed  de  piscatore  lucratus  est  imperatorem. 
Magnus  Gyprianus  orator ,  sed  prior  Petrus  piscator ,  per 
quem  postea  crederet  non  tantum  orator  ,  sed  et  impera- 
tor.  NuUus  nobilis  primo  electus  est ,  nuUus  doctus  5  quia 
infirma  mundi  elegit  Deus,  ut  confiinderet  fortia.  Erat 
ergo  iste  magnus  et  sine  dolo  :  hoc  solo  non  electus ,  ne 
cuiquam  videretur  Dominus  doctos  elegisse.  Et  ex  ipsa 
doctrina  Legis  veniebat,  quod  cum  audisset  «  A  Nazareth : » 
( scrutatus  enim  erat  Scripturas ,  et  sciebat  quia  inde  erat 
expectandus  Salvator,  quod  non  facile  alii  Scriboe  et  Pha- 
risaei  noverant : )  iste  ergo  doctissimus  Legis,  cum  audis- 
set  Philippum  dicentem  :  «  Inveniraus  Jesum  ,  quem 
»  scripsit  Moyses  in  Lege,  et  Prophetae ,  A  Nazareth, 
»  filium  Joseph  - :  »  ille  qui  optime  Scripturas  noverat , 
audito  nomine  «  Nazareth, »  erectvis  est  in  spem ,  et  dixit : 
«  A  Nazareth  potest  aliquid  boni  esse^,  » 

XVIIL  Jam  csetera  de  ipso  videamus.  «  Ecce  vere  Is- 
»  raelita ,  in  quo  dolus  non  est  *.  »  Quid  est ,  «  In  quo 
»  dolus  non  est?  »  Forte  non  habebat  peccatum?  forte 
non  erat  aeger?  forte  ilii  medicus  non  erat  necessarius? 
absit.  Nemo  hic  sic  natus  est,  ut  ilio  medico  non  egeret. 
Quid  sibi  ergo  vult ,  «  In  quo  dolus  non  est  ?  »  Aliquanto 
intentius  quseramus ,  apparebit  modo  in  nomine  Domini. 
Dolum  dicit  Dominus  :  et  omnis  qui  verba  latina  inteiii- 
git ,  scit  quia  dolus  est ,  cum  aHud  agitur  et  aiiud  fingi- 

■  I  Gor.  1,  26,  elc.  —  »  Joan.  i,  45.  —  *  Ibid.  ^6.  —  ''  Iljii!.  ^:- 


IN    JOANMS    EVANT.EHLM,    TUACT.     Nll.  19 

liir.  liaoiidat  Charilas  Veslra :  Non  doliis  dolor  csl.  |)ro|)- 
tercii  ilico,  t|iiia  intilti  IVatres  imptMitions  laliiiilalis  lo- 
quuntiir  sie,  iil  dicant  :  Dolus  illum  tor(|ucl,  pio  co  ((uod 
est  doJor.  Dolus  Iraus  est ,  simulalio  cst.  Quaiido  alii|uis 
ali^piid  in  corde  tegit,  et  aliud  loquitur,  dolus  est,  et 
tan(|uam  duo  corda  liabet :  unum  (juasi  sinum  cordis  lia- 
bet  ,  ul)i  vidcl  vcrilatem  ^  ct  allcrum  sinum,  ubi  concipit 
mcndacium.  Et  ut  noveritis  hunc  esse  dolum,  dictum  est 
in  Psahnis,  «  Labia  dolosa, »  Quid  esl,  ((  Labia dolosa?  »  Se- 
(|uitur  :  n  \n  cordc  et  cordc  locuti  sunt  mala  '.  ))  Quid  cst, 
<(  In  corde  et  corde  ; ))  nisi  duphci  corde  ?  Si  ergo  dolus  in 
isto  non  erat,  sanabilem  ilium  medicus  judicavit  non  sa- 
num.  Aiiud  est  enim  sanus,  aliud  sanal)iiis,  aUud  insa- 
nabiiis:  qui  aegrotat  cumspe,  sanabiiis  dicitur;  ([ui  fegrotat 
cum  desperatione ,  insanabilis  ;  qui  autem  jam  sanus  est , 
non  cget  medico.  Medicus  ergo  qui  venerat  sanare  ,  vidit 
istum  sanabiiem ,  quia  dolus  in  iiio  non  crat.  Quomodo 
doius  in  illo  non  erat?  Si  peccator  (?st ,  fatctur  se  pecca- 
torem.  Si  enim  peccator  est,  et  justum  se  dicit;  dolus  est 
in  ore  ipsius.  Ergo  in  Nathanaele  confessioncm  peccati 
laudavit  ^  non  judicavjt  non  esse  peccatorem. 

XIX.  Propterea  cum  Pharisaei  qui  sibi  videbantur  justi, 
reprehenderent  Dominum  quia  miscebatur  aegrotis  medi- 
cus,  et  dicerent  :  (cEcce  cum  quibus  manducat,  cum  pu 
»  biicanisetpeccatoribusp)  responditraedicusphreneticis: 
«  Non  est  opus  sanis  medicus,  sed  male  habenlibus;  non 
))  veni  vocare  justos,  sed  peccatorcs^  »  Hoc  est  dicere :  Quia 
vos  justos  dicitis  ,  cum  sitis  peccatores  ,  sanos  vos  judica- 
tis,  cum  langueatis,  medicinam  repellitis,  non  sanitatem 
tentnis.  Unde  iiie  Pharisaeus  qui  vocaverat  Dominum  ad 
prandium ,  sanus  sibi  videbatur  :  aegrota  autem  iJia  mu- 
lier  irrupit  in  domum  ,  quo  non  erat  invitata ,  et  desiderio 

'  P?al.  XI,  3.  —  2  MaUh.  ix,  ii-i3. 

2. 


20  S.    AUOUSXIM    EHiscori 

salulis  lacla  impiidens,  accessit,  non  ad  caput  Domini , 
non  ad  manus,  sed  ad  pedes  ;  lavit  eos  lacrymis,  tersit 
capillis,  osculata  est  eos ,  unxit  unguento ,  pacem  fecit 
cum  vestigiis  Domini  peccatrix.  Repreliendit  ille  tanquam  • 
sanus  medicum,  ille  Pharisaeus  qui  illic  discumbebat ;  et 
ait  apudse :  «Hic  siesset  propheta,  sciret  quse  mulier  illi 
»  pedestetigisset^  »  Ideo  autem  suspicatus  erat  eum  igno- 
rasse,  quia  non  illam  repulit,  quasi  ne  immundis  manibus 
tangeretur  :  noverat  autem  ille,  permisit  se  tangi,  ut  tac- 
tus  ipse  sanaret.  Dominus  videns  cor  Pharissei ,  proposuit 
similitudinem  t  «  Duo  debitores  erant  cuidam  f ceneratori  5 
»  unus  ei  debebat  quinquaginta  denarios,  alter  quingen- 
))  tos  :  cum  non  haberent  unde  redderent,  donavit  am- 
))  bobus  :  quis  eum  plus  chlexit  ?  Et  ille  :  Credo,  Doraine, 
))  cui  plus  donavit.  Et  conversus  ad  muHerem  ,  dixit  Si- 
»  moni  :  Yides  istcsm  mulierem?  Intravi  in  domum  tuam, 
»  aquam  mihi  ad  pedes  non  dedisti  5  illa  autem  lacrymis 
»  lavit  pedes  meos ,  et  capillis  suis  tersit :  osculum  mihi 
»  non  dedisti  ^  iJla  non  destitit  pedes  meos  osculari :  oleum 
»  mihi  non  dedisti ,  illa  pedes  meos  unxit  unguento  : 
»  propterea  dico  tibi,  dimittuntur  ei  peccata  multa,  quo- 
»  niam  dilexit  multura  :  cui  autem  modicum  dimittitur , 
»  modicum  dihgit'^.  »  Hoc  est  dicere  :  plus  segrotas  ,  sed 
sanum  te  putas  :  raodicum  putas  tibi  dimitti,  cum  pius 
debitor  sis.  Bene  ista  ,  quia  dolus  in  illa  non  erat,  meruit 
medicinam.  Quid  est,  dolus  in  illa  non  erat?  confitebalur 
peccata.Hoc  et  laudat  in  Nathanaele  ,  quod  dolus  in  illo 
non  erat  :  quia  multi  Pharisfei  qui  aliundabant  peccatis  , 
justos  se  dicebant ,  et  dolum  afferebant ,  per  quem  sanari 
non  poterant. 

XX.  Vidit  ergo  jara  istura  in  quo  dolus  non  erat,  et  ^it: 
«  Ecce  vere  Israehta ,  in  quo  dolus  non  est.  Dicit  ei  Na- 

'   Luc.  VJJ^  39.  —  2  Ibiil.  ^i)  etc. 


IN    JOANNIS    KVANGEMUM,    TUACT.     VII.  21 

»  lluinail  :  Liule  me  iiosti ?  Rcspondit  Jesus,  ct  dixil  : 
»  Priiisciuam  te  IMiilippus  vocaret,  cum  esses  suh  ficu  , 
))  vidi  te  '  :  »  id  est ,  sub  arhorc  fiei.  «  Ucspondit  ei  Na- 
))  llianael,  etait,  Kabbi,  tu  es  Kiiius  Dei,  tu  es  rex  Israel'.)) 
ArKpiid  mngnum  potuit  Nathanael  iste  intcHigcre,  in  co 
tjuod  dietum  est  :  «  Cum  esscs  sub  fici  arborc,  vidi  te, 
»  priusiiuam  tc  Philippus  vocarct.  »  Nam  talem  vocem 
protulit :  «  Tu  es  Filius  Dci,  tu  es  rex  Israel  :  »  qualcm 
tanto  post  Pelrus  ,  ([uando  ci  Dominus  ait  :  «  l$eatus  es 
»  Simon-Bar-Jona  ,  (juia  non  tibi  rcvclavit  caro  et  san- 
»  guis,  sed  Pater  meus  ({ui  est  in  ccelo^.  »  Et  ibi  nomi- 
navit  petram  ,  et  laudavit  firmamentum  Ecclesise  in  isla 
fide.  Hie  jam  dicit :  «  Tu  cs  Filius  Dci,  tu  cs  rcx  Israel.  » 
Unde?  Quia  dictum  est  ei :  «  Antequam  te  Philippus  vo- 
»  caret ,  cum  esses  sub  arbore  fici,  vidi  te.  » 

XXI.  QuiTprendum  est,  an  aliquid  significet  ista  arbor 
fici.  Audite  enim  ,  fratres  mei.  Invenimus  arborcm  fici 
maledictam  ,  qnia  sola  folia  habuit,  ct  fructum  non  ha- 
buit '.  In  originehumani  generis  Adam  et  Eva  cum  pec- 
cassent,  de  foliis  ficulneis  succincloriasibi  fecerunt^ :  folia 
ergo  ficulnca  intelliguntur  peccata.  Erat  autem  Natha- 
nael  sub  arbore  fici,  tanquam  sub  umbra  mortis.  Vidit 
eum  Dominus ,  de  quo  dictum  est :  «  Qui  sedebant  sub 
»  umbra  mortis  ,  lumen  ortum  est  eis  ^.  »  Quid  ergo  dic- 
tum  est  Nathanaeli,?  Dicismihi,  o  Nathanael  :  «  Unde  me 
»  nosti?  »  ]Modo  jam  loqueris  mecum_,  quia  vocavit  te 
Philippus.  Jam  quem  vocavit  per  Apostolum  ,  ad  Eccle- 
siam  suam  vidit  pertinere.  0  tu,  Ecclesia,  o  tu,  Israel , 
in  (juo  dolus  non  est,  si  es  populus  Israel  in  quo  dolus 
non  est,  modo  jam  cognovisti  Christum  per  Apostolos, 
(|uomodo  Nathanaercognovit  Christura  per  Philippum. 

'  Joan  1,  47,  48.  —  '  IbiJ.  49.  —  3  Matth.  tsvi,  17.  —  4  h\.  xxi,  19  — 
5  Gon.  ni,  7.  — ^  I?ai   ix,  2. 


22  S.     ACGUSTINI    EI'ISCOPI 

Scd  misericordi^  sua  ante  te  vidit ,  quarn  tu  eum  cognos- 
ceres,  cum  sub  peccato  jaceres.  Numquid  enim  nos  prius 
quaesivimus  Christum,  et  non  ille  nos  qusesivit  ?  Numquid 
nos  venimus  aegroti  ad  medicum,  et  non  medicus  ad 
aegrotos  ?  Nonne  ovis  illa  perieral ,  et  relictis  nonaginta- 
novem  pastor  quaesivit  illam  et  invenit ,  quam  Ifetus  in 
bumeris  reportavit  ?  Nonne  perierat  draclima  illa,  et 
accendit  mulier  lucernam,  et  qua?sivit  in  tota  domo  sua  do- 
nec  invenit  ?  Et  cum  invenisset :  «CoUaetamini  mihi,  »ait 
vicinis  suis,  «quiainveni  drachmam  quam  perdideram^  » 
Sic  et  nos  sicut  ovis  perieramus ,  et  sicut  drachma  perie- 
ramus :  et  pastor  noster  invenit  ovem,  sed  quaesivit  ovem : 
mulier  invenit  drachmam,  sed  qucTsivit  drachmam.  Quse 
_est  mulier?  caro  Christi.  Quae  est  lucerna?  «  Paravi  lu- 
»  cernam  Christo  meo  "^.  »  Ergo  quaesiti  sumus ,  ut  inve- 
niremur  5  inventi  loquimur.  Non  superbiamus,  quia  an- 
tequara  inveniremur,  perieramus  ,  si  non  qusereremur. 
Non  ergo  nobis  dicant  quos  amamus ,  et  volumus  lucrari 
paci  Ecclesise  catholicse.  Quid  nos  vultis?  quid  nos  quae- 
ritis,  si  peccatores  sumus?  Ideo  vos  quserimus,  ne  perea- 
tis  :  quaerimus  ,  quia  qusesiti  sumus  5  invenire  vos  volu- 
mus ,  quia  inventi  sumus. 

XXII.  Itaque  Nathanael  cum  dixispet  :  «  Undemenos- 
»  ti  ?  »  Ait  iUi  Dominus  ;  «  Priusquam  te  vocaret  Philip- 
»  pus  ,  cum  esses  sub  arbore  fici,  vidi  te.  »  O  tu,  Israel, 
sine  dolo_,  quisquis  es,  0  popule  vivens  ex  fide,  antequam 
te  per  Apostolos  meos  vocarem ,  cura  esses  sub  umbra 
mortis ,  et  tu  rae  non  videres,  ego  te  vidi.  Dominus  deinde 
dicit  ei  :  «  Quia  dixi  tibi  :  Vidi  te  sub  arbore  fici,  credis : 
»  majus  his  vidcbis.  »Quidest  hoc,  «  Majus  his  videbis  ? 
»  Et  dicit  ei  :  Amen  ,  amen  dico  vobis  ,  videbitis  coelum 
»  apertum,  et  Angclos  ^iscendcntes  et  descendentes  super 

'  Lnc    XV,  i|,  ro    -- '  Psal.  cxxxi,  17. 


IN    JOA^NIS    EVANGELIUM  ,    TnACT.     VII.  21^ 

))  firnim  liominis*.  »  Kralrcs,  noscio  (|uicl  majiis  ilixi , 
(|iiam  osl  :  «  Siil)  aihorc  lici  vitli  lc.  »  IMuscniin  cst(|uod 
nos  Dominus  vocalos  justilicavit,  (|uam  (|uoii  viclitjaccn- 
lcs  sub  uml)ra  mortis.  Quid  enim  nobis  proderat  si  ibi  re- 
mansisscmus,  ubi  nos  viditi' NunKjuid  non  jaccrcmus? 
Quid  csl  lioc  inajusi^  Quando  vidimus  Angclos  asccndcnles 
ct  desccndcnlcs  supcr  filium  bominis? 

XXlll.  Jam  ali(|uando  deliis  ascendentibus  ct  descen- 
dcntibus  Angclis  dixcrain  ;  scd  ne  obliti  fucrilis,  breviter 
dico  tancjuam  commemorans  :  pluribus  cnim  dicerem  si 
non  commemorarcm ,  sed  modo  insinuarem.  Scalas  vidit 
Jacob  per  somnium  ,  et  in  ipsis  scalis  vidit  Angelos  ascen- 
dcntcs  ct  dcsccndcntcs  :  et  lapidcm  c|ucm  sibi  posuerat 
ad  caput,  unxit-.  Audistis  cjuia  Messias  Christus  est,  au- 
distis  ([uia  unctus  Christus  est.  Non  enim  sic  posuit  lapi- 
dem  unclum  ,  ut  vcnirct  et  adoraret  :  aliocjuin  idoloiatria 
essct,  non  significatio  Christi.  Facta  est  ergo  significatio, 
c{uo  usque  oportuit  fieri  significationem ,  et  significatus  est 
Ghristus.  Lapis  unctus,  sed  non  in  idolum.  Lapis  unctus: 
«  Lapis  cjuare  ?  Ecce  pono  in  Sion  lapidem    electum , 
))  prctiosum ,  et  cjui  crediderit  in  illum  ,  non  confunde- 
))  tur^.  »  Quarc  unctus  ?  Quia  Christus  a  clirismate.  Quid 
autem  vidit  lunc  in  scalis  ?  ascendentcs  et  descendentes 
Angcios.  Sic  est  et  Ecclesia ,  fratres  :  Angeli  Dei ,  boni 
proedicatores,  praedicantes  Christura  :  hoc  est,  super  fdium 
liominis  ascendunt  et  descendunt.  Quomodo  ascendunt, 
et  (luomodo  dcscendunt?  Ex  uno  habemus  exemplum  : 
audi  apostoium  Paulum  ^  c{uod  in  ipso  invenerimus ,  hoc 
dc  cseteris  veritatis  prredicatoribus  credamus.  Vide  Pau- 
ium  asccndentem  :  (c  Scio  hominem  in  Christo  ante  annos 
))  cjuatuordccim  raptum  fuisse  uscjue  in  tertium  ccelum , 
))  sive  in  corpore,  sive  extra  corpus  nescio,  Deus  scit  :  et 

'  (kn.   xxviir,  17     —  '  Ibid.   18.  —  '  Isai.  xxviii,  16:  9  Pelr.  11,  G. 


24  S.     AUGUSTINl    EPISCOPI 

))  audisse  inelFal^ilia  vcrba,  quae  non  licct  homini  lof{ui ^ .  )> 
Ascendentem  audistis,  descendentem  audite.  «  Non  po- 
»  tui  loqui  vobis  quasi  spiritalibus,  sed  quasi  carnalibus: 
))  quasi  parvulis  in  Christo  lac  vobis  potum  dedi,  non 
))  escam  '^.  »  Ecce  descendit  qui  ascenderat.  Quaere  quo 
ascenderat.«Usquein  tertiumcoelum.»  Qusere  quodescen- 
derit.  Usque  ad  lac  parvulis  dandum.  Audi  quia  descen- 
dit.  «  Factussum  parvulus,  inc[uit  in  medio  vestrura,  taii- 
»  c[uam  si  nutrix  foveat  filios  suos".  »  Videmus  enim  et 
nutrices  et  matres  descendere  ad  parvulos  :  et  si  norunt 
latina  verba  dicere^  decurtant  illa  ,  et  c{uassantquodam- 
modo  linguam  suam  ^  ut  possint  de  lingua  diserta  fieri 
blandimenta  puerilia  :  quia  si  sic  dicant ,  non  audit  in- 
fans,  sed  nec  proficit  infans.  Etdisertus  aliquis  pater  ,  si 
sit  tantus  orator  ut  lingua  iUius  fora  concrepent ,  et  tri- 
bunalia  concutiantur  ^  si  habeat  parvulum  fdium  ,  cum 
ad  domum  redierit ,  seponit  forensem  eloquentiam  quo 
ascenderat_,  et  lingua  pueriH  descendit  ad  parvulum.  Audi 
uno  loco  ipsum  Apostolum  ascendentem  et  descenden- 
tem ,  in  una  sententia.  «  Sive  enim,  inquit,  mente  excessi- 
»  mus,  Deo  5  sive  tem^perantes  sumus,  vobis  ^.  »  Quid  est, 
«  mente  excessimus  Deo  ?  »  ut  illa  videamus  «  quae  non  licet 
»  homini  loqui.  »  Quid  est ,  «  temperantes  sumus  vobis? 
»  Numquid  judicavi  me  aliquid  scire  inter  vos,  nisi  Jesum 
»  Christum  et  hunc  crucifixum^?  »  Si  ipse  Dominus  as- 
cendit  et  descendit  5  manifestum  est,  quia  et  prsedicatores 
ipsius  ascendunt  imitatione ,  dcscendunt  praedicatione. 

XXIV.  Et  si  aliquanto  vos  diutius  tenuimus ,  consilii 
fuit  ut  importunjfi  horae  transirent  :  arbitramur  jam  illos 
peregisse  vanitatem  suam.  Nos  autem  ,  fratres ,  quando 
pasti  sumus  epuhs  salutaribus,  quae  restant  agamus ,  ut 

I  2  Cor.  XII,  2,  etc.  —  >  i  Cor.  iii,  i,  etc—  3  i  Tliess.  ii,  7.-42  Gor. 
V,  i3.  —  5  I  Cor.  II,  2. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    THACT.    VIII.  25 

diom  Dominicum  solemnitcr  imploamiis  in  gaudiis  spiri 
lualihus,  ct  comparcmus  {^nudia  vcritntiscum  gaudiis  va- 
nilatis  :  ct  si  horrcmus ,  dolcamus  ;  si  dolcmus ,  orcmus  •, 
si  oramus  ,  cxaudiamur  j  si  cxaudimur ,  et  illos  lucramur. 

ta\«V«VVVVVVVVVVVVVVV\VVVVM«VVVVVVVV«VV%/VVVVVVVVVVt/VVVVVVVVVVVVl/VVM/VVl/VVVV\/«f 

TRACTATUS  VIIP. 

Ab  eo  Evangelii  loco  :  Et  die  tertia  nuptice  factce  sunt 
in  Cana  GaliUvce  :  usque  ad  id  :  Quid  mi/ii  et  tibi 
est  mulier?  JVondum  venit  liora  mea. 

I.  MiRAcuLUM  quidem  Domini  nostri  Jesu  Christi ,  quo 
de  aqua  vinum  f ccit ,  non  cst  mirum  cis  qui  novcrunt 
quia  Deus  fccit.  Ipse  enim  fccit  vinum  illo  dic  in  nuptiis 
in  scx  illis  hydriis,  quas  impleri  acpia  proecepit  ^,  qui  omni 
anno  facit  hoc  in  vitihus.  Sicut  enim  quod  miserunt  mi- 
nistri  in  hydrias,  in  vinum  conversum  est  opcre  Domini : 
sic  ct  quod  nubcs  fundunt ,  in  vinum  convertitur  cjus- 
dem  operc  Domini.  IUud  autem  non  miramur,  quia  omni 
anno  fit :  assiduitate  amisit  admiralionem.  jNam  et  consi- 
derationem  majorera  invenit,  quam  id  quod  factum  est  in 
liydriis  aquae.  Quis  est  enim  qui  considerat  opera  Dei , 
([uibus  regitur  ct  administratur  totus  hic  mundus,  et  non 
obstupescitobruiturque  miraculis?  Si  considcret  vim  unius 
grani,  cujuslibet  scminis,  magna  quaedam  res  cst,  horror 
est  consideranti.  Scd  quia  homines  in  aliud  intenti  per- 
didcrunt  considerationem  operum  Dei ,  in  qua  darent 
laudem  quotidie  Crcatori  :  tanquam  servavit  sibi  Deus 
inusitata  quaedam  c[uae  faceret ,  ut  tanquam  dormientes 
homines,  ad  se  colendura  mirabilibus  excitaret.  Mortuus 

'  Habitusdieproximaantc  Tract.  subseq.  —  '  Joan.  ii,  9. 


26  8.    iLUGUSTIM    EPISCOPl 

resurrexit,  mirati  sunt  homines  :  tot  quotidie  nascunlur, 
et  nemo  rairatur.  Si  considcremus  prudenlius ,  majoris 
miraculi  est  esse  qui  non  erat ,  quam  reviviscere  qui  erat. 
Idem  tarnen  Deus  Pater  Domini  nostri  Jesu  Christi  per 
Verbum  suum  facit  omnia  hsec,  et  regit  qui  creavit.  Priora 
miracula  fecit  per  Verbum  suum  Deum  apud  se  :  poste- 
riora  miracula  fecit  per  ipsum  Verbura  suum  incarnatum, 
et  propter  nos  hominem  factum.  Sicut  miramur  quae  facta 
sunt  per  hominem  Jesum ,  miremur  qure  facta  sunt  per 
Deum  Jesum.  Per  Deum  Jesum  facta  sunt  ccelum  et  terra, 
mare,  et  omnis  ornatus  coeh,  opulentia  terrae ,  foecundi- 
tas  maris  ,  omnia  haec  qure  ocuhs  adjacent,  per  Jesum 
Deum  facta  sunt.  Et  videmus  haec,  et  si  est  in  noi)is  Spi- 
ritus  ipsius ,  sic  nobis  placent  ut  artifex  laudetur  :  non  ut 
ad  opera  conversi  ab  artifice  avertamur ,  et  faciem  quo- 
dammodo  ponentes  ad  ea  quEe  fecit,  dorsum  ponamus  ad 
eum  qui  fecit. 

II.  Et  hsec  quidem  videmus,  et  adjacent  ocuhs  :  quid 
illa  quae  non  videmus  ,  sicut  sunt  Angeh  ,  Virtutes  ,  Po- 
testates  ,  Dominationes  ,  omnisque  habitator  fabricse  hu- 
jus  supercoelestis,  non  adjacens  ocuhs  nostris?Quanquam 
saepe  et  Angeh ,  quando  oportuit ,  demonstraverunt  se 
horainibus.  Nonne  Deus  et  per  Verbum  suum ,  id  est , 
unicum  Fihum  suum  Dominum  nostrum  Jesum  Christum, 
fecit  haec  omnia  ?  Quid  ipsa  anima  humana  ,  quce  non  vi- 
detur,  etper  opera  quae  exhibetin  carne,  magnam  proebet 
admirationem  bene  considerantibus ,  a  quo  facta  est  nisi 
a  Deo  ?  et  per  quem  facta  est ,  nisi  per  Filium  Dei  ?  Non- 
dum  dico  de  anima  horainis.  Cujusvis  pecoris  anima  quo- 
modo  regit  molem  suam  !  sensus  omnes  exerit ,  oculos  ad 
videndum  ,  aures  ad  audiendum  ,  nares  ad  percipiendum 
odorem ,  oris  judicium  ad  sapores  discernendos  ,  membra 
denique  ipsa  ad  peragenda  oilicia  sua.  Numquid  haec  cor- 


IN    JOANMS    EVANOELIUM  ,    TI\ACT.     VIII.  27 

pns ,  t'l  non  anima,  iil  cst,  liai)italrix  corporis  agit  ?  Noc 
lanuii  vidt  liir  odilis ,  ct  cx  liis  i\yw  ai^ii  admiralionem 
niovct.  Accedat  jam  considcratio  tua  ctiam  ad  aniinam 
liumanam,  cui  trihuit  Deus  intcllectum  cognoscendiCrea- 
lorcm  suum ,  dignoscendi  el  distingucndi  intcr  l)onum  ct 
malum  ,  hoc  est  inlcr  justum  ct  injustum  :  t|uanta  agit 
pcr  corpus?  Atlcndite  univcrsum  orhcm  tcrrarum  ordina- 
lum  in  ipsa  humana  repuhlica  :  qnihus  administrationi- 
hus  ,  {|uihus  ordinihus  potestatum  ,  condilionihus  civita- 
tum,  lcgihud ,  morihus,  arlihus?  lioc  totum  pcr  animam 
geritur,  et  h.'cc  vis  animaj  non  vidctur.  Cum  suhtrahitur 
corpori ,  cachivcr  jacet  :  cum  autem  adest  corpori,  primo 
condit  quodam  modo  putores.  Corruptibilis  est  enim  om- 
nis  caro,  in  putredines  defluit,  nisi  quodam  condimento 
animae  teneatur.  Sed  hoc  commune  illi  est  cum  pecoris 
anima  :  illa  magis  miranda  qua;  dixi ,  ([use  ad  mentem  et 
intellcctum  pertinent  5  uhi  etiam  ad  imaginem  Creatoris 
sui  renovatur,  adcujus  imaginem  factus  est  homo^  Quid 
erit  haec  vis  animae,  cum  et  corpus  hoc  induerit  incorrup- 
tionem,  et  mortale  hoc  induerit  immortalitatcm'-?  Si  tanta 
potest  per  carnem  corruptihilem ,  (|uid  poterit  per  cor- 
pus  spiritale  post  resurrectionem  mortuorum?  Haectamen 
anima,  utdixi,  admirahihs  naturae  atcjue  suhstantise,  in- 
visihilis  res  est  et  intelhgibihs  :  et  hrec  tamen  per  Jesum 
Deum  facta  est ,  quia  ipse  est  Verbum  Dei.  «  Omnia  per 
))  ipsum  facta  sunt ,  et  sine  ipso  factum  est  nihiP.  » 

III.  Cum  ergo  tanta  videamus  facta  per  Deum  Jesum, 
quid  miramur  aquam  in  vinum  conversam  per  hominem 
Jesum?  Ne(;ue  enim  sic  factus  est  homo,  ut  perderet  (|uod 
Deus  erat  :  accessit  ilh  homo,  non  amissus  cst  Deus.  Ipse 
ergo  fecit  hoc ,  c|ui  illa  omnia.  Non  ita(|ue  miremur  quia 
Deus  fecit  :  sed  amemus  quia  inter  nos  fecit  et  propter 

'  Coloss.  III,  10.  — '  I  Corintli.  xv,  53,  54-  —  ^  Joan.  i,  3. 


28  S.    AUGUSTIM    EPISCOPI 

nostram  reparatioiiem  fecit.  Aliquid  enim  et  in  ipsis  factis 
innuit  nobis.  Puto  quia  non  sine  causa  venit  ad  nuptias. 
Excepto  miraculo ,  aliquid  in  ipso  facto  mysterii  et  sacra- 
menti  latet.  Pulsemus  ut  aperiat,  et  de  vino  invisibili 
inebriet  nos  :  quia  et  nos  aqua  eramus,  et  vinum  nos  fe- 
cit ,  sapientes  nos  fecit  :  sapimus  enim  fidem  ipsius ,  qui 
prius  insipientes  eramus.  Et  forte  ad  ipsam  sapientiam  pcr- 
tinet,  cum  honore  Dei,  et  cum  laude  majestatis  ejus,  et 
cum  charitate  potentissimcTe  misericordise  ejus,  intelligere 
quid  sit  gestum  in  hoc  miraculo. 

IV.  Dominus  invitatus  ad  nuptias  venit.  Quid  mirum  si 
in  illam  domum  ad  nuptias  venit ,  qui  in  hunc  mundum 
ad  nuptias  venit?  Si  enim  non  venit  ad  nuptias_,  non  hic 
habet  sponsam.  Et  quid  est,  quod  ait  Apostolus :  «  Aptavi 
»  vos  uni  viro ,  virginem  castam  exhibere  Christo  ?  »  Quid 
est  quod  timet ,  ne  virginitas  sponsce  Christi  per  astutiam 
diaboli  corrumpatur  ?  «  Timeo,  inquit ,  ne  sicutserpens 
»  Evam  seduxit  astutia  sua,  sic  et  vestrce  mentes  corrum- 
))  pantur  a  simplicitate  et  castitate  quae  est  in  Christo  ^  )> 
Habet  ergo  hic  sponsam  quam  redemit  sanguine  suo,  et 
cui  pignus  dedit  Spiritum  sanctum^.  Eruit  eam  de  manci- 
patu  diaboli  ;  mortuus  est  propter  delicta  ejus,  resurrexit 
propter  justificationem  ejus^Quis  ofiferet  tanta  sponsae 
sufc  ?  Offerant  homines  quselibet  ornamenta  terrarum , 
aurum,  argentum  ,  lapides  pretiosos,  equos,  mancipia  , 
fundos,  praedia:  numquid  aliquis  otferet  sanguinem  suum? 
Si  enim  sanguinem  suum  sponsae  dederit ,  non  erit  qui 
ducat  uxorem.  Dominus  autera  securus  moriens ,  dedit 
sanguinem  suum  pro  ea  quam  resurgens  haberet,  quam 
sibi  jam  conjunxerat  in  utero  virginis.  Verbum  enimspon- 
sus,  et  sponsa  caro  humana  ^  et  utrumque  unus  Filiiis  Dei, 
et  idem  filius  hominis  :  ubi  factus  est  caput  Ecclesiae,  ille 

'  2  Cor.  XI,  1,  3.  —  »  Id.  I,  •>.'?..  —  3  Roni.  iv,  25. 


IIS    JOAIVMS    ENA^r.ELllJM,    TlUc.T.     VUr.  29 

iileriis  vir^inis  Mariie  thalamus  c-jus,  inde  proccssil  Inu- 
ciuani  sponsus  de  ihalamo  suo,  sicut  Scriptura  pr.cdixit  : 
«  Et  ipsc  tancpiam  sponsus  procedcns  dc  ihalanio  suo , 
»  exultavit  ut  gigas  ad  currendam  viam  '?  »  de  llialamo 
processit  velut  sponsus  ,  et  invitatus  venit  ad  nuptias. 

V.  Certi  sacramenti  gratia,  videtur  matrem  de  (|ua 
sponsus  processit ,  non  agnoscere ,  et  dicere  illi  :  «  Quid 
»  mihi  et  tihi  est  muherPnondum  vcnit  hora  mea.  »  Quid 
est  hoc?  Ideo-ne  venit  ad  nuptias,  ut  doceret  matres  con- 
temni?Utique  ad  cujus  nuptias  venerat ,  ideo  ducebat 
uxorem,  ut  fiUos  procrearet^  et  ah  cis  quos  ut  procrea- 
ret  optabat  j  utique  honorari  cupiebat  :  ille  ergo  venerat 
ad  nuptias  ,  ut  exhonoraret  matrem  ,  cum  propter  fihos 
habendos,  quibus  reddere  honorcm  parentibus  imperat 
Deus,  ipsae  nuptioe  celebrentur,  et  ducantur  uxores  ?  Pro- 
cul  dubio  ,  fratres ,  latet  ibi  alicpiid.  Nam  tanta  res  est,  ut 
quidam  quos  cavendos  prsemonuit  Apostolus,  sicut  supra 
commemoravimus,  dicens :  «  Timeo  ne  sicut  serpens  Evam 
»  seduxit  astutia  sua,  sic  et  vestroe  mentes  corrumpantur 
»  a  simplicitate  et  castitate,  ([uae  estin  Christo  ,  »  dero- 
gantes  Evangeho  et  dicentes,  quod  Jesus  non  sit  natus  de 
Maria  Virgine ;  hinc  argumentum  sumere  conarentur  er- 
rorissui,  utdicerent:  Quomodo  erat  mater  ejus  cui  dixit: 
«  Quidmihi  et  tibi  est  mulier?  »  Respondendum  ergo  est 
eis ,  et  disserendum  quare  hoc  dixerit  Dominus  :  ne  sibi 
aliquidadversus  sanam  fidem  insanientes  invenissevidean- 
.  tur,  unde  sponsae  virginis  castitas  corrumpatur,  id  est, 
unde  fides  Ecclesiae  violetur.  Revera  enim,  fratres,  cor- 
rumpiturfides  eorum  qui  praeponuntmendacium  veritati. 
Nam  isti  qui  videntur  sic  honorare  Christum ,  ut  negent 
eum  carnom  habuissc ,  nihil  ahud  eum  quam  mendacem 
praedicant.  Qui  ergo  mcndacium  aedificant  in  hominibus  , 

•  Psal.  xviii,  4- 


30  S.    AUGCiTINl    EPiscon 

quid  ab  eis expellunt,  nisi  veritatem?  ImmittuiiL  diabolum^ 
cxcludunt  Ghristum  :  immittunt  adullerum,  exciudunt 
sponsum  :  paranymphi  sciiicet,  vei  potius  ieones  serpcn- 
tis.  Ad  hoc  enim  loquuntur  ut  serpens  possideat,  Clnistus 
excludatur.  Quomodo  possidet  serpens.^  quando  possidet 
mendacium.  Quando  possidet  falsitas  ,  serpens  possidet  : 
quando  possidet  veritas ,  Christus  possidet.  Ipse  enim 
dixit  :  «  Ego  sum  veritas  ^  :  »  de  iiio  autcm  dixit :  «  Et  in 
veritate  non  stetit,  quia  veritas  non  est  in  eo".  »  Sic  est  au- 
tem  veritas  Christus,  ut  totum  verum  accipias  in  Christo. 
Verum  verbura,  Deus  aequalis  Patri,  vera  anima,  vera 
caro,  verus  liomo,  verus  Deus,  vera  nativitas,  vera  pas- 
sio ,  vera  mors,  vera  resurrectio.  Si  aliquid  liorum  dixeris 
falsum,  intrat  putredo ,  de  veneno  serpentis  nascuntur 
vermes  mendaciorum,  et  nihil  integrum  remanebit. 

VI.  Quid  est  ergo  ,  inquit,  ([uod  aitDominus  :  «  Quid 
»  mihi  et  tibi  est  muHer?  »  Forte  in  eo  quod  sequilur 
ostendit  nobis  Dominus,  quare  hoc  dixerit  :  «  Nondum, 
»  inquit ,  venit  liora  mea ,  »  Sic  enim  ait  :  «  Quid  mihi 
»  et  tibi  est  mulier?  nondum  venit  hora  mea.  »  Et  hoc 
cur  dictum  sit ,  requirendum  est.  Prius  ergo  hinc  resisla- 
mus  liaereticis.  Quid  dicit  serpens  veternosus,  venenorum 
insil)ilator  et  inspirator  antiquus  ?  Quid  dicit  ?  Non  ha- 
buit  matrem  loeminam  Jesus.  Unde  probas?  Quia  dixit, 
inquit,  «  Quid  mihi  et  tibi  est  mulier?  »  Quis  hoc  narra- 
vit,  ut  credamus  quia  hoc  dixit  ?  quis  lioc  narravit?  Nempe 
Joannes  Evangelista.  At  ipse  Joannes  Evangelista  dixit  :  , 
«  Et  erat  ibi  mater  Jesu.  »  Nam  ita  narravit  :  «  Altera 
»  die  nuptiae  factse  sunt  in  Cana  Galilaese,  et  erat  ibi  ma- 
»  ter  Jesu.  Venerat  autera  illuc  invitatus  ad  nuptias  cum 
»  Discipulis  suis^.  »  Tenemus  duas  sententias  ab  Evange- 
lista  prolatas.  «  Erat  ibi  mater  Jesu,  Evangelista  dixit  : 

>  Joan,  xiVj6,  —  ^  Id.  vni,  44-  ~  ^  ^^-  "5  '>  2. 


IN    JOA^MS    EVAWGELIUM  ,    TRACT.     VIII.  31 

cjuicl  dixcrit  matri  sune  Jesus,  ipse  Evangelisla  dixit.  Et 
quomodo  dixit  rospondisse  malri  sune  Jesum,  ut  primo 
diceret  :  «  Ait  illi  mater  ejus  ^ ,  »  videte ,  fratrcs ,  ut  ad- 
versus  linguam  serpentis  munitam  virginilalem  cordis  ha- 
beatis.lllic  in  ipso  Evangelio  eo  ipsoEvangelista  narrante 
dicitur  :  «  Erat  ibi  mater  Jesu  :  »  et ,  «  Dixit  illi  mater 
»  ejus.  »  Quis  hoc  narravit  ?  Joannes  Evangelista.  Et  cjuid 
respondit  matri  Jesus  :  «  Quid  mihi  et  tibi  est  mulier?  » 
Quis  hoc  narrat?  idem  ipse  Joannes  Evangelista.O  Evan- 
gelista  fidelissime  et  veiacissime ,  tu  mihi  narras  dixisse 
Jesum  :  «  Quid  mihi  et  tibi  est  mulier^  :  »  cur  ei  appo- 
suisti  matrem  cjuam  non  agnoscit?  Nam  tu  dixisti,  cpiia 
«  Ibi  erat  mater  Jesu  ;  »  et  quia  «  Dixit  ei  mater  ejus  :  » 
cur  non  potius  dixisti  :  Erat  ibi  Maria  j  et ,  Dixit  ei  Ma- 
ria?  Utrumque  tu  narras  :  et  «  Dixit  ei  materejus;  »  et, 
«  Respondit  ei  Jesus :  Quid  mihi  et  tibi  est  mulier  ?  »  Quare 
hoc ,  nisi  c[uia  utrumcpie  verum  est  ?  lUi  autem  in  eo  vo- 
lunt  credere  Evangelistoe,  quod  narrat  Jesum  dixisse  ma- 
tri :  «  Quid  mihi  et  tibi  est  mulier  5 »  et  in  eo  nolunt  cre- 
dere  Evangelistse  c[uod  ait :  «  Erat  ibi  mater  Jesu  j  »  et, 
«  Dixit  ei  mater  ejus.  »  Quis  est  autem  qui  resistit  ser- 
penti  et  tenet  veritatem,  cujus  virginitas  cordis  non  cor- 
rumpitur  astutia  diaboli?  c[ui  utrurac[ue  verum  credit,  et 
quiaerat  ibiraater  Jesu,  et  quia  illud  respondit  matri  Je- 
sus.  Sed  si  nondum  intelligit  c[uemadmodum  dixerit  Je- 
sus  :  «Quid  mihi  et  tibi  est  mulier  ^  »  interim  credat  quod 
dixerit ,  et  quod  matri  dixerit.  Sit  prirao  pietas  in  cre- 
dente,  et  erit  fructus  in  intelligente, 

VII.  Interrogo  vos,  0  fideles  Christiani,  Erat  ibi  mater 
Jesu?  respondete,  erat.  Unde  scitis?  respondete_,  Hoclo- 
quitur  Evangehum.  Quid  responcht  matri  Jesus  ?  respon- 
dete  :  «  Quid  mihi  et  tibi  est  mulier  ?  nondum  venit  hora 

»  Joan.  II,  3.  —  2  Ibid.  ^. 


32  S.     AUGUSllM    EPISCOPI 

»  mea.  »  Et  lioc  undc  scitis?  rcspondcte,  IIoc  lo((uitiir 
Evangelium.  Nullus  vobis  corrumpat  hanc  fidem ,  si  vul- 
lis  sponso  servare  castam  virginitatcm.  Si  autem  qucieritur 
a  vohis  ,  cur  hoc  matri  responderit  :  dicat  qui  intelhgit  •, 
qui  autem  nondum  intelHgit,  firmissime  tamen  credat, 
hoc  respondisse ,  et  tamen  malri  respondisse  Jesum.  Hac 
pietate  merebitur  etiam  intelligere  cur  ita  responderit ,  si 
orando  pulset,  et  non  rixando  accedat  ad  ostium  veritatis. 
Tantum  caveat,  ne  dum  se  putat  scirc,,  aut  erubescit 
nescire  cur  ita  responderit,  cogatur  credere  aut  Evange- 
listam  fuisse  mentitum  qui  ait  :  «  Erat  ibi  maler  Jesu  :  » 
aut  ipsum  Christum  falsa  morte  passum  propter  delicta 
nostra,  et  falsas  cicatrices  ostendisse  propter  justificatio- 
nem  nostram  :  falsumque  dixisse:  a  Si  manseritis  in  verbo 
))  meo,  vere  Discipuli  mei  estis,  et  cognoscetis  veritatem, 
»  et  veritas  liberabit  vos*.  »  Si  enim  falsa  mater,  falsa 
caro  ,  falsa  mors  ,  falsa  vulnera  passionis  ,  falsae  cicatrices 
resurrectionis  j  non  veritas  credentes  in  eum ,  sed  potius 
falsitas  liberabit.  Imovero  falsitas  cedat  veritati ,  et  con- 
fundantur  omnes  qni  propterea  se  volunt  videri  veraces , 
quia  Christum  conantur  demonstrare  fallacem ,  etnolunt 
sibi  dici :  Non  vobis  credimus  quia  mentimini  5  cum  ipsam 
veritatem  dicantessementitam.  Quibus  tamen  si  dicamus, 
Unde  nostis  dixisse  Christum :  «  Quid  mihi  et  tibi  est  mu- 
»  lier  :  »  Evangelio  se  credidisse  respondent.  Cur  non 
credunt  Evangelio  dicenti  :  «  Erat  ibi  mater  Jesu  :  »  et, 
«  Dixit  ei  mater  ejus?  »  Aut  si  hoc  mentitur  Evangelium 
quomodo  ei  creditur  quod  dixerit  Jesus  :  «  Quid  mihi  et 
))  tibi  est  mulier?  »  Cur  non  potius  miseri,  et  quod  ita 
non  extraneae ,  sed  matri  Dominus  responderit ,  fidehter 
credunt;  et  cur  ita  responderit ,  pie  qu?erunt?  Multum 
enim  interest  inter  eum  qui  dicit :  Volo  scire  quare  Chris- 

'  Joan.  vin,  3i,  32. 


ly    JOAWWIS    EVANGEMOM  ,    XRACl .     VIU.  33 

Uis  hoc  matri  rospondont  :  et  cum ,  (|ui  tlicil  :  Scio  quod 
lioc  Cluislus  nou  lualri  rcspoiulcril.  Aliud  cst  intclligere 
velle  quod  clausumest ,  aliud  nollc  credere  quod  apcrtum 
est.  Qui  dicit  :  Scirc  volo  cur  ita  Christu.s  matri  respon- 
dcril,  nperiri  sibi  vult  Kvanychum  cui  crcdit  :  cjui  autcm 
dicit :  Scio  (juod  hoc  Christus  non  matri  responderit,  ipsum 
Evangclium  arguitde  mcndacio,  ubicredidit(|uod  Chris- 
tus  ita  rcspondcrit. 

Vlll.  Jam  crgo  si  placct,  iratres,  iUis  repulsis^  ct  in 
sua  caecitate  errantibus  scmpcr,  nisi  humiliter  sanentur, 
nos  (|Uicramus,  (|uarc  Doniinus  nostcr  sic  matri  responde- 
rit.  lUc  singularilcr  natus  dc  patre  sine  matre,  de  matre 
sine  patre  •,  sine  matre  Deus  ,  sine  patre  homo  j  sinc  ma- 
tre  ante  tempora,  sine  patrc  in  fine  temporum.  Quod  res- 
pondit ,  matri  respondit ,  ([uia^  «  Erat  ibi  mater  Jesu, »  et 
u  Dixit  ei  matcr  ejus.  »  Hoc  totum  Evangelium  lo([uitur. 
lUic  novimus  quia  «  Erat  ibi  mater  Jesu,  »  ubi  novi- 
musquod  dixorit  ci:  «  Quid  mihi  et  tibi  est  mulier?non- 
»  dum  vonit  hora  mea.  »  Totum  credamus ,  et  ([uod 
nondum  intclligimus  re([uiramus.  Et  primum  hoc  videte, 
ne  forlo  ([uomodo  invenerunt  Manichaei  occasionem  per- 
fidicie  surc_,  quia  dixit  Dorainus:  Quidmihi  et  tibi  est,  mu- 
»  lier?  »  sic  inveniant  mathematici  occasionem  fallaciae 
suae,  quia  dixit :  «  Nondum  venit  hora  mea.  »  Et  si  hoc 
secundum  mathomaticos  dixit,  sacrilegium  fecimus  in- 
^cendondo  codices  eorum.  Si  autem  recte  fecimus,  sicut 
Ajoostolorum  temporibus  lactuni  est  ^  :  non  secundum 
cos  dixit  Dorainus  :  «  Nondum  venit  hora  mea.  »  Di- 
cunt  enim  vaniloqui  et  seducti  seductores  :  Yides  ([uia 
sub  fato  erat  Christus,  qui  dicit  :  «  Nondum  venit  hora 
»  mca.  «Quibus  ergo  prius  respondendum  est ;  haereticis, 
an  mathomalicis  ?  UtJ  i([uc  enim  a  serpente  illo  veniunt , 

'  Act.  XIX,  u). 

CXXII.  3 


34  S.    AUGUSTIM    EPISCOPI 

volentes  corrumpere  virginitatem  cordis  Ecclesiae  ,  f[uam 
habet  in  integra  fide.  Primo  si  placet ,  eis  quos  proposue- 
ramus,  quibus  quidem  jam  ex  magna  parte  respondimus. 
Sed  ne  arbitrentur  nos  non  habere  quid  dicamus  dc  his 
verbis ,  quae  Dominus  matri  respondit ,  vos  magis  adver- 
sus  illos  instruimus  :  nam  iUis  refellendis,  puto  quod  suf- 
ficiant ,  quae  jam  dicta  sunt. 

IX.  Cur  ergo  ait  matri  fdius  :  «  Quid  mihi  et  tibi  est, 

))  muher?  nondum  venit  hora  mea?  »  Dominus  noster 

Jesus  Christus,  et  Deus  erat  et  homo  :  secundum  quod 

Deus  erat ,  matrem  non  habebat  5  secundum  quod  homo 

erat,  habebat.  Mater  ergo  erat  carnis,  mater  humanitatis, 

mater  infirmitatis  quam  suscepit  propter  nos.  Miraculum 

autem  quod  facturus  erat,  secundum  divinitatem  facturus 

erat ,  non  secundum  infirmitatem  j  secundum  quod  Deus 

erat,  non  secundum  quod  infirmus  natus  erat.  «  Sed  infir- 

»  mum  Dei  fortius  est  hominibus  ^  »  Miraculum  ergo 

exigebat  mater  5  at  iJle  tanquam  non  agnoscit  viscera  hu- 

mana ,  operaturus  facta  divina ,  tanquam  dicens  :  Quod 

de  me  f acit  niiraculura_,  non  tu  genuisti,  divinitatem  meam 

non  tu  genuisti  :  sed  quia^  genuisti  infirmitatem  meam  , 

tunc  te  cognoscam,  cum  ipsa  infirmitas  pendebit  in  cruce, 

hoc  est  enim  :  «  Nondum  venit  hora  mea.  ))   Tunc  enim 

cognovit,  qui  utique  semper  noverat.  Et  antequam  de  illa 

natus  esset ,  in  praedestinatione  noverat  matrem  ^  et  an- 

tequam  ipse  Deus  crearet ,  de  qua  ipse  homo  crearetur , 

noverat  matrem :  sed  ad  quamdam  horam  inmysterio  non 

agnoscit  5  et  ad  quamdara  horara  quae  nondura  venerat, 

in  mysterio  rursus  agnoscit.  Tunc  enim  agnovit ,  quando 

illud  quod  peperit  moriebatur.  Non  enim  raoriebatur  per 

quod  facta  erat  Maria,  sed  moriebatur  quod  factura  erat 

ex  Maria  :  non  moriebatur  aeternitas  divinitatis ,  sed  mo- 

•  I  Cor.  I,  25. 


IW    JOANWlS    EVANGELIDM  ,    TRACT.     VIII.  35 

liehalur  iufirmilas  carnis.  Illud  crgo  rospontlit,  discer- 
neus  in  (iilo  creclentium  ,  ((uis,  (|ua  vencrit.  Vonit  enim 
|)er  matrem  tcjeminam,  Deus  et  Dominus  C(L'li  et  terrae. 
Secunchnn  (|Uocl  Dominus  muncli ,  cjuod  Dominus  coeli  et 
terrre,  Dominus  uticjue  et  Mari.T  :  secundum  cjuod  crea- 
lor  ca'li  et  terriB,  crcator  et  Mariae  :  secundum  autera 
((uod  dictum  est :  <(  Factum  ex  muliere,  ihctum  sub  Lege,» 
iilius  Mari.T  ^  Ipse  Dominus  Mariae,  ipse  filius  Mariae  : 
ipse  crealor  31ariae  ,  ijise  creatus  ex  Maria.  Noli  mirari , 
((uia  ct  iilius  et  Dominus  :  sicutcnim  Mariae,  ita  et  David 
dictus  est  fdius^  et  ideo  David  fdius,  cjuia  Mariae  filius. 
Audi  Apostolum  aperte  diccntem  :  ((  Qui  factus  est  ei  ex 
»  semine  David  secundum  carnem  *.  »  Audi  eum  et  Do- 
minum  David  :  dicat  hoc  ipse  David  :  <(  Dixit  Dominus  Do- 
«  mino  meo,  sede  ad  dexteram  meam^.  »  Et  ipse  Jesus 
hocproposuit  JudiTpis,  eteos  indeconvicit*.  Quomodoergo 
David  et  fdius  et  dominus  ^  fdius  David  secundum  car- 
nem ,  dominus  David  secundum  divinitatem  :  sic  Mariae 
filius  secundum  carnera  ,  et  Marice  dominus  secundum 
raajestatem.  Quia  ergo  non  erat  illa  raater  divinitatis,  ct 
per  divinitatera  futurura  erat  rairaculura  c(Uod  petebat  5 
respondit  ci :  (cQuid  mihict  tibi  est,  mulier?  »  sed  ne  pu- 
tes  quod  te  negem  raatrera,  «  Nondura  venit  hora  mea  : » 
ibi  enim  te  agnoscam ,  cum  pendere  in  cruce  coeperit  in- 
firmitas  cujus  mater  es.  Proberaus  si  verura  est.  Quando 
passus  est  Dorainus,  sicut  idera  Evangelista  dicit ,  c{ui 
noverat  raatrera  Doraini ,  et  qui  nobis  insinuavit  etiara  in 
his  nuptiis  raatrem  Doraini,  ipse  narrat  :  <(  Erat,  inquit, 
))  illic  circa  crucera  raater  Jesu,  et  ait  Jesus  raatri  suae  : 
»  Mulier,  ecce  filius  tuus  :  et  ad  discipulura  :  Ecce  mater 
»  tua  \  »  Comraendat  matrem  Discipulo  :  commendat 

•  Gal.  IV,  4.  —  »  Rom.  i,  3.  —  '  Psal.  cix,   i.  —  4Matth.  xxii,,45.— 
*  Joan.  XIX,  a.S,  27. 

3. 


36  S.     AUGUSTIM    EnSCOPI 

malrctn  prior  malre  moriturus,  et  ante  matris  mortem 
resurrecturus  :  commcndat  homo  homini  hominem.  IIoc 
pepererat  Maria.  IUa  hora  jam  venerat,  de  qua  tunc  dixe* 
rat  :  «  Nondum  venit  hora  mea.  » 

X.  Quantum  arbitror,  fratres,  responsum  est  haereti- 
cis  :  mathematicis  respondeamus.  Et  ipsi  unde  conantur 
convincere,  quia  sub  fato  erat  Jesus  ?  Quia  ipse  ait ,  in- 
quiunt :«  Nondum  venit  hora  mea.  »  Ergo  illi  credimus^ 

>t  si  dixisset :  Horam  non  habeo,  exclusisset  mathemati- 
cos  :  sed  ecce,  inquiunt,  ipse  dixit:«  Nondum  venit  hora 
»  mea.  »  Si  ergo  dixisset :  Horam  nonhabeo,,  exclusisset 
mathematicos,  non  esset  unde  calumniarentur :  nunc  vero 
([uia  dixit  :  «  Nondum  venit  hora  mea,  »  contra  ipsius 
verba  quid  possumus  dicere  ?  Mirum  est  quod  mathema- 
tici  credendo  verbis  Christi,  conantur  convincere  Chris- 
tianos  quod  sub  hora  fatali  vixerit  Christus.  Credant  ergo 
Christo  dicenti  :  «  Potestatem  habeo  ponendi  animam 
»  meam  ,  et  iterum  sumendi  eam :  nemo  toUit  eam  a  me, 
»  sed  ego  pono  eam  a  me  ipso ,  et  iterum  sumo  eam^  » 
Ergo-ne  ista  potestas  sub  fato  est  ?  ostendant  hominem 
qui  potestatem  habeat  quando  moriatur,  quandiu  vivat  : 
omnino  non  ostendent.  Credant  ergo  Deo  dicenti  :  «  Po- 
»  testatem  habeo  ponendi  animam  meam  ,  et  iterura 
»  sumendi  eam  :  »  et  quserant  quarc  sit  dictum  :  «Non- 
»  dum  venit  hora  mea  :  »  nec  ideo  jam  sub  fato  po- 
nant  conditorem  coeli ,  creatorem  atque  ordinatorem  si- 
derum.  Quia  si  esset  fatum  de  sideribus,  non  poterat  esse 
sub  necessitate  siderum  conditor  siderum.  Addc  quia  non 
solura  Christus  non  habuit  quod  appellas  fatura  :  sed  nec 
tu,  aut  ego  ,  aut  iile,  aut  quisquam  hominum. 

XI.  Verumtaraen  seducti  seducunt  et  proponunt  falla- 
cias  horainibus  ;  tendunt  ad  capiendos  horaines ,  et  hoc 

"  Joan.  X,  i8. 


IN    loANNIS    EVANCET.IUM  ,    TRACT.     VIII.  37 

in  platcis.  Nam  ((iii  l(MidmU  ad  capicndas  fcras,  vcl  in  sil- 
vis  at(|uc  in  soliliulinc  id  agunl  :  ([uam  infclicilcr  vani 
sunt  liomincs  ,  (juihus  capicndis  in  loro  tcndilur  I  Num- 
mos  accipiunt,  cum  se  homines  hominibus  vendunt :  dant 
isti  nummos,  ut  sc  vanitalihus  vcndant.  Intrant  cnim  ad 
mathcmaticum  ,  ut  cmantsihi  dominos,  (jualcs  matiicma- 
tico  dare  placuerit ,  vel  Saturnum  ,  vel  Jovem  ,  vel  Mer- 
curium,  vcl  si  (juid  ahud  sacrilcgi  nominis.  Intravit  liher, 
ut  nummis  datis  scrvus  cxirct.  Imovero  non  intrarct,  si 
liher  esset :  sed  intravit  c[uo  cum  dominus  crror  et  domina 
cupiditas  traxit.  Unde  et  veritas  dicit  :  <(  Omnis  qui  facit 
»  pcccatum  ,  scrvus  cst  peccati^  » 

Quarc  crgo  dixit  :  a  Nondum  venit  hora  mea  ?  »  Magis 
([uia  in  potcstate  habcbat  quando  moreretur ,  nondum  vi- 
dcl)at  csse  opportunum  ,  ut  illa  potestate  uteretur.  Quo- 
modo  nos ,  fratrcs,  vcrhi  gratia  ,  sic  locjuimur :  Jam  certa 
hora  est ,  ([ua  cxeamus  ut  celcbremus  sacramenta.  Si  ante 
cxeamus  quam  opus  est,  nonne  perversi  et  pr.'Teposteri  su- 
mus?  Quia  ergo  non  facimus ,  nisi  quando  opportunum 
cst ,  proptcrea  in  his  agendie  ,  cum  ita  loquimur,  fatum 
consideramusPQuid  est  ergo,  «Nondum  venit  hora  mea?» 
quando  cgo  scio  opportunum  me  pati,  quando  passio  mea 
utilis  erit ,  nondum  venit  ipsa  hora  :  tunc  voluntate  pa- 
tiar,  ut  utrumc[ue  serves,  et,  ((  Nondum  venit  hora  mea, » 
et,  ((  Potestatem  habeo  ponendi  animam  meam,  et  iterum 
»  sumendi  eam.  »  Vcnerat  ergo  habens  in  potestate  quando 
moreretur.  At  si  ante  moreretur  c[uam  discipulos  elegis- 
set ,  certe  praeposterum  essel  :  si  esset  homo  qui  non  ha- 
berct  in  potestate  horam  suam ,  posset  ante  mori  quam 
l)is(npuios  elegisset :  ct  si  fortc  moreretur  jam  electis  eru- 
ditis([ue  Discipulis  ,  prrrstaretur  ei ,  non  ipse  hoc  faceret. 
At  vero  qui  venerat  in  manu  habens  quando  iret ,  quando 

'  Joan.  VIII,  34 


38  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

rediret,  quo  iisque  excurreret ,  cui  paterent  inferi ,  non 
tantum  morienti,  sed  et  resurgenti ,  ut  nobis  ostenderet 
spem  immortalitatis  Ecclesise  suse,  in  capite  ostendit  quod 
merabra  expectare  deberent.  Resurget  etiam  in  cseteris 
membris  ,  qui  resurrexit  in  capite.  Hora  ergo  nondum 
venerat ,  opportunitas  nondum  erat.  Vocandi  erant  Disci- 
puli,  annuntiandum  erat  regnumcoelorum^faciendseerant 
virtutes,  commendandaeratdivinitas  Domini  inmiraculis, 
commendanda  erat  humanitas  Domini  in  ipsa  compassione 
mortalitatis.  Ille  enim  qui  esuriebat ,  quia  homo  erat  5 
pavit  quinque  panibus  tot  millia ,  quia  Deus  erat  :  qui 
dormiebat ,  quia  homo  erat ,  ventis  et  fluctibus  impera- 
bat,  ([uia  Deus  erat.  Haec  omnia  commendanda  erant 
prius ,  ut  essentquod  scriberent  Evangehstae,  quod  prae- 
dicaretur  Ecclesice.  At  ubi  tantum  fecit,  quantum  sufii- 
cere  judicavit;  venithora  non  necessitatis,  sed  voluntatis, 
non  conditionis  ,  sed  potestatis. 

XIII.Quid  ergo,  fratres,  quia  ilhs  et  ilhs  respondimus, 
nihil  dicemus  quid  sibi  vehnt  hydriae ,  quid  aqua  in  vi- 
num  conversa,  quid  architrichnus ,  quid  sponsus,  quid 
mater  Jesu  in  mysterio ,  quid  ipsae  nuptiae  PDicenda  sunt 
omnia ,  sed  onerandi  non  estis.  Volui  quidem  in  nomine 
Christi  et  hesterno  die  ,  quo  solet  sermo  deberi  Gharitati 
Vestrre,  id  agere  vobiscum,  sed  non  sum  permissus  ne- 
cessitatibus  quibusdam  impedientibus.  Si  ergo  placet 
Sanctitati  Vestrae  ,  hoc  quod  ad  mysterium  pertinet  hu- 
jus  facti,  in  crastinum  differamus  ,  et  non  oneremus  et 
vestram  et  nostram  infirmitatem.  Sunt  forte  hodie  multi 
qui  propter  solemnitatem  diei,  non  propter  audiendum 
sermonem  convenerunt.  Crastino  qui  yenient,  veniant  au- 
dituri  :  ut  nec  fraudemus  studiosos ,  nec  gravemus  fasti- 
diosos. 


IN    JOAlfNIS    RVANGELIUM  ,    TRACT.     IX.  30 

%%  \\  \v\^  ww  w  \\  \w*  \\\\  VVV\  \W\  W\\  \VW  \  W\  WW  WW  V  w\  w\\  ww  w\\  \\\\  \  vww 

TRACTATUS  IH. 

fn  eajndeni  Evangelii  lectionem.   Quid  mysterii  sit 
in  niiracido  faclo  in  nuptiis  apiul  Cana  GaliLrce. 

I.  Adsit  Dominus  Deus  noster ,  ut  donet  nobis  reddere 
quod  promisimus.  Hestcrno  enim  die,  si  memimit  Sanc- 
titas  vestra  ,  cum  temporis  excluderemur  angustia  ,  ne 
sermonem  inchoatum  impleremus,  in  hodiernum  distuH- 
mus,  ut  ea  quae  in  hoc  facto  Evangelicne  lectionis  mystice 
in  sacramentis  posita  essent ,  ipso  adjuvante  aperirentur. 
Non  itac|ue  opus  est  jam  immorari  diutius  in  commen- 
dando  Dei  miraculo.  Ipse  est  enim  Deus ,  qui  per  univer- 
sam  creaturam  quotidiana  miracula  facit ,  quae  hominibus 
non  facihtate  ,  sed  assiduitate  viluerunt :  rara  autem  quae 
facla  sunt  ab  eodem  Domino,  id  est ,  a  Verbo  propter  nos 
incarnato,  majorerastuporem  hominibus  attulerunt  :  non 
(|uia  majora  crant,  quam  sunt  ea  quae  quotidie  in  crea- 
tura  facit  ,  scd  ({uia  ista  qu.ie  quotidie  fiunt,  tanquam 
naturali  cursu  peraguntur  ^  illa  vero  eflicacia  potentiae 
tanquam  praesentis  exhibita  vidcntur  ocuhs  hominum. 
Diximus  ,  sicut  meministis,  resurrexit  unus  mortuus ,  ob- 
stupuerunt  homines  :  cum  quotidie  nasci  qui  non  erant , 
nemo  mirelur.  Sic  aquam  in  vinum  conversam  quis  non 
miretur,  cum  hoc  annis  omuibus  Deus  in  vitibus  faciat? 
Sed  quia  omnia  quae  fecit  Dominus  Jesus  ,  non  solum 
valcnt  ad  excitanda  corda  nostra  miraculis,  sed  etiam  ad 
aedificanda  in  doctrina  fidei  ^  scrutari  nos  oportet  quid 
sil)i  vcHnt  illa  omnia,  id  est,  quid  significent.   Horum 

'  ILiIiitu»  ilie  i>io\inia  anfc  Tract.  subse((. 


■40  S.    AUGUSTINI    KPISCOPI 

enim  omniiim  significationcs ,  sicut  rccordamini ,  in  lio- 
diernum  distulimus. 

II.  Quod  Dominus  invitatus  venit  ad  nuptias,  eliam 
exceptamystica  significatione,  confirmare  volaitquodipse 
fecit  nuptias.  Futuri  enim  erant,  de  quibus  dixit  Apostoius, 
prohibentes  nubere  ^  ;  et  dicentes  quod  malum  essent  niip- 
tiae,  et  quod  diabolus  eas  fecisset  :  cum  idem  Dominus 
dicatin  Evangelio,  interrogatus  utrum  liceat  homini  di- 
mittere  uxorem  suam  ex  qualibet  causa ,  non  licere  ex- 
cepta.causa  fornicationis.  In  qua  responsione,  si  memi- 
nistis,  hoc  ait : «  Quod  Deus  conjunxit,  homo  non  separet'^.» 
Et  qui  bene  eruditi  sunt  in  fide  cathofica  ,  noverunt  quod 
Deus  fecerit  nuptias  ,  et  sicut  conjunctio  a  Deo  ,  ita  di- 
vortium  a  diabolo  sit.  Sed  propterea  in  causa  fornicationis 
Jicet  uxorem  dimittere,  quia  ipsa  esse  uxor  prior  noluit, 
qure  fidem  conjugalem  marito  non  servavit.  Nec  illffi  qure 
virginitatem  Deo  vovent,  quanquam  amphorem  gradum 
honoris  et  sanctitatis  in  Ecclesia  teneant,  sine  nuptiis 
sunt :  nam  et  ipsae  pertinent  ad  nuptias  cum  tota  Ecclesia, 
in  quibus  nuptiis  sponsus  est  Chrislus.  Ac  per  hoc  ergo 
Dominus  invitatus  venit  adnuptias  ,  ut  conjugahs  castitas 
firmaretur,  et  ostenderetur  sacramentum  nuptiarum  :  quia 
et  illarum  nuptiarum  sponsus  personam  Domini  figura- 
bat,  cui  dictumest,  «  Servasti  vinum  bonum  usque  ad- 
»  huc. ))  Bonum  enim  vinum  Christus  servavit  usque  ad- 
huc,  idest,  Evangehum  suum. 

III.  Jam  enim  incipiamus  ipsa  sacramentorum  operta 
detegere,  quantum  illedonat,  in  cujus  noraine  vobis  pro- 
misimus.  Erat  prophetia  antiquis  temporibus  ,  et  a  pro- 
phetiae  dispensatione  nulla  tempora  cessaverunt  :  sed  illa 
prophetia,  quando  in  illa  Christus  non  intelligebatur , 
aqua  erat.  In  aqua  enim  vinum  quodam  modo  latet.  Dicit 

'  I  Tim,  iv,  3.  —  '  MatHi.  xix,  6. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    TRACT.    IX.  41 

Apostolus  quitl  iulelligamus  in  isla  aqua  :  «  Usque  ad  lio- 
»  dicruum,  iiuiuil,  diem,  ([uaudiu  lcgitur  Moyses,  id  ip- 
))  sum  velameu  super  cor  corum  positum  cst  :  ([uod  non 
))  revelatur_,  quia  in  Christo  cvacuatur.  Et  cum  transicris, 
))  iu(|uit,ad  Dominum,  autcretur  velamen'.)>Velameu  dicit 
adopertiouem  prophetire ,  ut  uon  iutelligeretur.  TollitUk' 
velamen  ,  cum  transieris  ad  Dominum  :  si  toJlitur  insi- 
pientia,  cum  trausieris  ad  Dominum  ,  et  ({uod  a(|ua  erat, 
vinum  tibi  fit.  Legc  lihros  omnes  propheticos  _,  non  intel- 
lecto  Ghrislo  ,  quid  tam  insipidum  et  fatuum  invenies? 
Intellige  ibi  Christum ,  non  solum  sapit  quod  legis  ,  sed 
etiam  inebriat :  mutans  mentem  a  corporc,  ut  proeterita 
obliviscens  ,  in  ea  qupe  ante  suut  extendaris-. 

TV.  Ergo  prophctia  ab  antiquis  temporilms,  ex  quo 
prorsus  currit  ordo  nasceutium  in  genere  humano ,  de 
Christo  non  tacuit  :  sed  occultum  ibi  erat ,  adhuc  enim 
crat  aqua.  Unde  prol)amus  quod  omnibus  teniporibus 
superioribus  usque  ad  retatem  qua  Dominus  venit ,  pro- 
phetia  de  illo  non  defuit?  ipso  Domino  dicentc.  Cum 
enim  resurrcxisset  a  mortuis,  invenit  Disclpulos  dubitan- 
tcs  de  ipso  quem  secuti  erant.  Viderunt  enim  enm  mor- 
tuum ,  et  non  speraverunt  resurrecturum  ,  ct  tota  spes 
corum  concidit.  Unde  ille  latro  laudatus,  ipso  dic  meruit 
csse  in  paradiso  :  quia  in  cruce  fixus  tunc  confessus  cst 
Christum^,  quando  dc  illo  DiscipuH  dubitaverunt.  Ergo 
invenit  eos  nutantes ,  et  quodammodo  arguentes  se  ipsos, 
quod  in  illo  redemptionem  speravcrant.  Dolebant  tamen 
eum  sine  culpa  occisum ,  quia  noverant  innocentem.  Et 
hocipsi  post  resurrectionem  dixerunt ,  cum  quosdam  eo- 
rum  tristes  invenisset  in  via :  ((  Tu  solus  peregrinaris  in 
))  Jerusalem  ,  et  non  cognovisti  quse  facta  sunt  in  illa 
»  istis  diebus?  Ille  autem  dixit  eis,  Quae  ?  Illi  autem  di- 

>  QCor.  111,  14,  elc.  —  '  Philip.  iit,  i3.  —  ^  Luo.  xxiii,  43. 


42  S.    AXJGUSTINI    EPISCOPI 

»  xerunt ,  De  Jesu  Nazareno,  qui  fuit  vir  propheta , 
»  potens  in  factis  et  dictis  in  conspectu  Dei  et  universi 
))  popuii ,  quomodo  hunc  tradiderunt  sacerdotes  et  prin- 
))  cipes  nostri  in  damnationem  raortis  ,  et  cruci  eum  fixe- 
))  runt  :  nos  autem  sperabamus,  quia  ipse  erat  qui  re- 
))  dempturus  esset  Israel  :  et  nunc  tertius  dies  agitur 
))  hodie,  ex  quo  hsec  facta  sunt.  ))  Haec  atque  alia  cum  di- 
xisset  unus  ex  duobus ,  quos  invenit  in  via  euntes  ad 
propinquum  castellum  ;  respondit  ipse  et  ait ,  «  0  in- 
»  sensati  et  tardi  corde  ad  credendum  super  omnia  quae 
))  locuti  sunt  Prophetae !  nonne  hsec  omnia  oportebat  pati 
{(  Christum ,  et  introire  in  claritatera  suam  ?  Et  fuit  inci- 
)>  piens  a  Moyse  et  omnibus  Prophetis,  intrepretans  illis 
»  in  omnibus  Scripturis  ,  quoe  de  ipso  erant.  »  Item 
alio  loco ,  cum  etiam  palpari  se  manibus  Discipulorum 
voluit ,  ut  crederent  quia  in  corpore  resurrexerat  :  k  Hi 
»  sunt,  inquit,  serraones,  quos  locutus  sum  ad  vos,  cum 
»  adhuc  essem  vobiscum  ,  quia  oporteret  impleri  omnia 
»  quae  scripta  sunt  in  Lege  Moysi^  et  Prophetis,  et  Psal- 
»  mis  deme.  Tunc  adeperuitillissensum,  ut  intelHgerent 
»  Scripturas ,  et  dixit  ilhs  ,  Quia  sic  scriptum  est,  pati 
»  Christum  ,  et  resurgere  a  mortuis  tertia  die  ,  et  praedi- 
»  dicari  in  nomine  ejus  poenitentiam  et  remissionem  pec- 
»  catorum  in  omnes  gentes ,  incipiens  ab  Jerusalem^.  » 
V.  His  ex  Evangelio,  quae  certe  manifesta  sunt,  intel- 
leclis ,  patebunt  ilia  omnia  mysteria  ,  quae  in  isto  mira- 
culo  Domini  latent.  Videte  quid  ait ,  quia  oportebat  im- 
pleriin  Ghristo  quae  deillo  scripta  sunt.  Ubi  scripta  sunt  i 
«  In  Lege,  inquit,  et  Proplietis,  et  Psahnis.  »  Nlhil  Scriptu- 
rarum  veterum  praetermisit.  lila  erat  aqua  :  et  ideodicli 
sunt  ilii  a  Domino  insensati,  quia  eis  adhuc  aqua  sapiebat, 
non  vinum.  Quomodo  autem  fecit  de  aqua  vinum?  Cum 

'  Luc.  xxiY,  iS-Sg. 


IN    JOANMS    EVANGELIUM  ,     xnACT.     IX.  43 

apcruit  ois  scnsum,  ct  cxposuil  cis  Scripluras ,  incipicns 
a  Movsc  p(  r  omncs  Proplictas.  Lndc  jam  inchrictali  di- 
ccjjalit  :  «  Nonnc  cor  nostrum  erat  ardens  in  via ,  cum 
»  apcrirct  nobis  Scripturas  •  ?  »  Intdlcxcrunt  enim  Chris- 
tum  in  his  lihris,  in  (piihus  cum  non  novcrant.  Mutavit 
crgo  a{[uam  in  vinum  Dominus  uostcr  Jcsus  Christus,  et 
sapit  (juod  non  sapichat ,  inchriat  (|uod  non  inchriabat. 
Si  cnim  jussissct  indca({uam  cffundi ,  ct  sic  ipsc  mittcrct 
vinum  cx  occultis  crealunc  sinihus,  undc  lccit  ct  pancm 
([uando  saturavit  tot  millia  ;  non  enim  ([uin([ue  panes  ha- 
bcbant  ([uiu([uc  millium  hominum  saturitatcm,  aut  sal- 
tcm  duodccim  cophinos  plcnos-,scd  omnipotcntiaDomini 
([uasi  fons  panis  erat :  sic  [oosset  et  ef  fusa  a([ua  vinum  in- 
lundcrc  :  ([uod  si  fccisset ,  videretur  Scripturas  yetcres 
improhasse.  Cum  autcm  ipsam  a([uam  convcrtit  in  vinum, 
ostcndit  nobis  ([uod  ct  Scriptura  vctus  ah  i[oso  est :  nam 
jussu  ipsius  im[ilctoe  sunt  hydriae.  A  Domino  quidem  et 
illa  Scriptura  ,  scd  niliil  sapit  si  non  ibi  Christus  intelli- 
gatur. 

VI.  Intendite  autem  quodi[ise  ait :  «  Qunescriptasuntin 
»  Lcgc  et  pro^ihctis,  ct  Psalmis  de  mc.»  Novimus  autem  Le- 
gem  ex  quibus  temporihus  narrct,  id  cst,  ah  cxordio  mundi : 
«  Inprincipiofccit  Deus  coelum  et  terram  ^  »  Inde  us([ue 
ad  hoc  tcmpus  ([uod  nunc  agiraus,  sexta  aetas  est,  ut  saepe 
audistis  et  nostis.  Nam  prima  aetas  computatur  ab  Adam 
usquc  ad  Noe  ;  secunda  a  Noe  usque  ad  Abraham  :  et  si- 
cut  Matthaeus  Evangclista  per  ordinem  sequitur  et  distin- 
guit ,  tertia  ah  Abraham  us([ue  ad  David  :  quarta  a  David 
usque  ad  Iransmigralioncm  in  Babyjoniam  :  c[uinla  a 
transmigratione  in  Babyloniam  usque  ad  Joannem  Bap- 
tistam  *  :  scxta  inde  usque  ad  finem  saeculi.  Propterea  et 
sexta  die  fecit  Deus  hominem  ad  imaginem  suam  :  quia 

'  Luo.  XXIV,  32.  —  »  Matth.  xiv,  17.  —  ^Gen.  i,  r.  —  4  MaUli.  i,   17. 


44  S.    AUflUSTTNI    KPISCOPI 

sexla  ista  frtale  manifbstatur  per  Evangclium  reformalio 
mentis  nostroe,  secundum  imaginem  ejus,  qui  crcavit  nos  5 
et  convertitur  aqua  in  vinum  ,  ut  jam  manifestatum  Chris- 
tum  in  Lege  et  Prophetis  sapiamus.  Ideo  «  Erant  ibi  sex 
))  hydriae  ^  ,  »  quas  jussit  impleri  aqua.  Sex  ergo  illae 
hydriae ,  sex  .netates  significant ,  quibus  non  defuit  pro- 
phetia.  lila  ergo  tempora  scx ,  quasi  articulis  distributa 
atque  dislincta,  tjuasi  vasa  essent  inania,  nisi  a  Christo 
implerentur.  Quid  dixi,  tempora,  quoe  inaniter  curre- 
rent ,  nisi  in  cis  Dominus  Jesus  praedicaretur  ?  Impletae 
sunt  prophetise,  plenae  sunthydriae  :  sed  ut  aqua  in  vi- 
num  convertatur,  in  illa  tota  prophetia  Christus  intel- 
ligatur. 

VII.  Quid  est  ergo,  «  Capiebant  metretas  binas  vel 
))  ternas?  ))  Mysterium  nobis  maxime  ista  locutio  com- 
mendat.  Metretasenim  dicit  mensuras  quasdam ,  tanquara 
si  diceret  urnas,  amphoras  ,  vel  si  quid  hujusmodi.  No- 
men  mensurse  est  metreta ,  et  a  mensura  accepit  nomeii 
ista  mensura.  Ma-rpcv  enim  mensuramdicunt  Graeci  :  inde 
appellatae  metretae.  «  Capiebant  ergo  metretas  binas  vel 
))  ternas.  ))  Quid  dicimus ,  fratres  ?  Si  ternas  tantum  di- 
ceret,  non  curreret  animus  noster  nisi  ad  mysterium  Tri- 
nitatis.  Sed  forte  nec  sic  debemus  inde  cito  jam  sensum 
avertere ,  quia  dixit  «  Binas  vel  ternas  :  )>  quia  nominato 
Patre  et  FiUo ,  consequenter  et  Spiritus  sanctus  intelli- 
gendus  est.  Spiritus  enim  sanctus  non  est  Patris  tantum- 
modo,  aut  Fihi  tantummodo  Spiritus  5  sed  Patris  et 
Filii  Spiritus.  Scriptum  est  enim  :  «  Si  quis  dilexerit 
))  mundum,  non  est  Spiritus  Patris  inillo  '^ :  ))  item  scrip- 
tum  est  :  «  Quisquis  autem  Spiritum  Christi  non  ha- 
))  bet,hic  non  est  ejus".  ))  Idem  autem  Spiritus  Patris 
et  Filii.  Nominato  itaque  Palre  et  Filio ,  intelligitur  et 

'  Joan.  II,  G.  —  'I   loan.  n,  i5.  —  ^  Rom.  vm,  9. 


IN    JOAWNIS    KV  A^(;KL11  M  ,    IRACT.     IX.  45 

Spirilussanctiis  :  (|nia  S|)iiituscst  Palrisel  l'ilii.  Cumau- 
teni  iiomiiKilur  Patcr  cl  Filius,  tanciuamclu.c  mctretjcnomi- 
nantur  :  cum  autem  ibi  inteJligitur  Spiritussanctus,  tres 
mctrel;c.  Idco  non  dictum  csl,  capientcs  mctrctas  ali;cbi- 
nas,  aline  tcrnas  :  scd  ips.e  sex  hydri;e  ((  Capici)ant  melre 
»  tas  binas  vel  ternas.  »  Tancjuam  diceret,  Et  quando  dico 
i)inas,  ctiam  Spiritum  Patris  et  Filii  cum  his  intelliyi  volo :  et 
(|uando  dico  tcrnas,  ipsamTrinitatem  manifcstius  enuntio. 
Vlll.  Quisciuis  itaciue  nominat  Patrem  ctFihum,  opor- 
tet  ibi  intelJigat  tanc[uam  charitatcm  invicem  Patris  et 
Filii ,  c|uod  est  Spiritus  sanctus.  Fortassis  enim  discussac 
Scriptur.e  :  ( cjuod  non  sic  dico  ,  ut  hodie  docere  possim, 
aul  (|uasi  aliud  invcniri  non  possit  :  )  sed  tamen  forlasse 
scrutatae  Scriptur;c  indicant,  c[uod  Spiritus  sanctus  chari- 
tas  est.  Et  ne  putetis  viJem  esse  charitatem.  Quomodo 
autem  vilis  est ,  quando  omnia  quae  dicuntur  non  vilia , 
cara  dicuniur  ?  Si  ergo  c[uae  non  sunt  vilia ,  cara  sunt : 
quid  est  charius  ipsa  charitate?  Sic  autem  commendatur 
charitas  ab  Apostolo,  ut  dicat  :  a  Supereminentiorem 
»  viam  vobis  demonstro'  :  Si  linguis  hominum  loquar 
))  el  Angelorum,  charitatem  aulcm  non  habeam,  factus 
»  sum  aeraraentum  sonans,  aut  cymbalum  tinniens,  et  si 
»  sciero  omnia  sacramenta  et  omnem  scientiam,  et habuero 
»  prophetiam  et  omnem  fidem,  ita  ut  montes  transferam  , 
»  charitatem  autcm  non  habcam,  nihil  sum  :  etsi  distri- 
»  buero  omnia  mea  pauperibus,  ct  tradidero  corpus  mcuro 
»  ut  ardeam,  charitatem  autem  non  habeam ,  nihil  mihi 
»  prodest  ^  »  Quanta  est  ergo  charitas,  qux  si  desit, 
Irusira  habcntur  c?etera  :  si  adsit,  recte  habentur  omnia  ? 
Tamen  charitatem  laudans  Apostolus  Paulus  copiosissime 
atque  uberrime ,  minus  de  illa  dixit  quam  c^uod  ait  bre- 
viter  Apostolus  Joannes,  cujus  cst  hoc  Evangelium  :  ne- 

■  I  Cor,  xii,  3i.  —  2 IJ.  XIII,  1-3. 


46  S.    AUGCSTINI    EPISCOn 

c[ue  enim  dubitavit  dicere  ,  «  Deus  charitas  est',  »  Scrip- 
lum  est  etiam,  «  Quia  charitas  Dei  diffusa  est  in  cordibus 
»  nostris  per  Spiritum  sanctum ,  qui  datus  est  nol)is  "^.  » 
Quis  ergo  nominet  Palrem  et  Filium,  et  non  ibi  intclligat 
charitatem  Patris  et  Filii  ?  Quam  cum  habere  coeperit^ 
Spiritum  sanctum  habebit  ;  quam  si  non  habucrit,  sine 
Spiritu  sancto  erit.  Et  quomodo  corpus  tuum  sine  spiritu, 
quod  est  anima  tua  ,  si  fuerit ,  mortuum  est  :  sic  anima 
lua  sine  Spiritu  sancto  ,  id  est ,  sine  charitate  si  fuerit , 
mortua  deputabitur.  «  Ergometretas  binas  capiebant  hy- 
driae, »  quia  in  omnium  temporum  prophetia  Pater  etFihus 
praedicatur :  sed  ibi  estetSpiritus  sanctus  \  ideoque  adjunc- 
tum.est,  «  Vel  ternas.  Ego  et  Pater,  inquit,  unura  su- 
»  mus  ^  :  »  sed  absit  ut  desit  Spiritus  sanctus ,  ubi  audi- 
mus,  «  Ego  et  pater  unum  sumus. »  Tamen  quia  Patrem  et 
Filium  nominavit,  capiant  «  Hydriaebinas  metretas  :  »  sed 
audi ,  «  Vel  ternas  :  Ita ,  baptizate  gentes  in  nomine 
»  Patris  et  Filii  et  Spirilus  sancti*  :  »  Itaque  in  eo 
quod  dicuntur  binae  ,  non  exprimitur  ,  sed  intelhgitur  5 
in  eo  vero  quod  dicuntur  vel  ternae,  etiam  exprimitur 
Trinitas. 

IX.  Sed  est  et  ahus  inteUectus  non  prsetermittendus, 
et  ipsum  dicara  :  ehgat  quisque  quod  placet ;  nos  quod 
suggeritur  non  subtrahimus.  Mensa  enim  Domini  est ,  et 
non  oportet  ministrum  fraudare  convivas,  prsesertim  sic 
esurientes,  ut  appareat  aviditas  vestra.  Prophetia  quae  ab 
antiquis  temporibus  dispensatur ,  ad  salutem  omnium 
gentium  pertinet.  Ad  solum  quidem  populum  Israel  mis- 
sus  est  Moyses  ,  et  ei  soh  populo  per  eum  Lex  data  est , 
et  ipsi  Prophetae  ex  illo  populo  fuerunt ,  et  ipsa  distri- 
butio  temporum  secundum  eumdem  popuium  distincta 

'  i  Joan.  IV,  i6.  —  ^  Rom.  v,  5.  — ^  Joan.  x,  3o. —  ^  Matth. 
xxviu.io. 


IN    JOAISNIS    EVANGELItM  ,    TRACT.     IX.  47 

cst  '  5  uiulc  el  hytlriic  dicunlur  «  Secundum  |Mirificatio- 
»  ncm  Judjieorum^  :  »  scd  tamcn  c|uod  iila  proplictia 
ctiam  caeteris  gentibus  annuntiabatur ,  manilcstum  cst  : 
(|uandot|uiilcm  Chrislus  in  co  occuiluscrat ,  in  (|uo  i)cnc- 
dicuntur  omncs  gcnlcs ,  sicut  promissum  cst  Abrali;c  di- 
cente  Domino  :  «  In  seminc  tuo  benedicentur  omncs 
»  gcntes^.  »  Nondum  autcm  inlcUigcbalur,  (juianondum 
a(|ua  convcrsa  crat  in  vinuin.  Krgo  omnibus  gcntibus 
dispensabatur  prophclia.  Quod  ut  cmineat  jucundius,  de 
singulis  aelatibus,  tancpiam  de  singulis  hydriis  ,  pro  tcm- 
pore  (juaedam  commcmorcmus. 

X.  In  ipso  exordio  ,  Adam  ct  Eva  parcntcs  omnium 
gentium  erant ,  non  tantummodo  Judaeorum  :  ct  quid- 
quid  figurabatur  in  Adani  dc  Christo,  ad  omni!s  utique 
gentes  pertincbat,  c(uibus  salus  est  in  Christo.  <Juid  crgo 
potissimum  dicam  de  at(ua  primae  hydriae,  nisi  ((uod  Apos- 
tolus  ait  de  Adam  et  Eva?Ncmo  enim  me  dicet  prave  in- 
tellexissc  ,  quando  intclhjclum  non  meum  ,  sed  AjDostoli 
profero.  IlJud  ergo  unum  quantum  mysteriumdcChristo 
continet,  quod  commemorat  Apostolusdicens  :  (( Et  erunt 
»  duo  in  carne  una  ;  sacramentum  hoc  magnum  est  *  ?  » 
Etne  quis  magnitudinem  istamsacramentiin  singulis' qui- 
busque  hominibus  uxores  habentibus  intelligeret ,  (t  Ego 
M  autem,  inquit,  dico  in  Christo  ctinEcclcsia. »  Quod  est 
hoc  sacramenlum  magnum,  a  Erunt  duo  in  carne  una?  » 
Cum  de  Adara  et  Eva  Scriptura  Geneseosloqueretur,  unde 
ventum  est  ad  haec  verba  ;  ((  Propterea  relinquet  homo 
»  patrem  et  matrem  ,  et  adhaerebit  uxori  suae ,  et  erunt 
»  duo  in  carne  una^  »  Si  ergo  Christus  adhaesit  Eccle- 
siae  ,  ut  essent  duo  in  carne  una ,  quomodo  reliquit  pa- 
trem  ?  quomodo  matrem  ?  Reliquit  Patrem  ,  quia  cum  in 

I  Exod.  lu,  20.  —  >  Joan.  11,  6.  —  3  Qgn  xxu,  18.  —  4  Ephes.  ui, 
3i,  3a.  —  *  Gen.  n,  1^. 


48  S.     ALGUSXINl    EPISCOPI 

forma  Doi  cssct ,  non  rapinam  arl)itratus  est  csse  aequalis 
Deo  ,  sed  semetipsum  exinanivit,  formamservi  accipiens'. 
Hoc  est  enim  ,  reliquit  Patrem,  non  quia  deseruit,  ct 
rccessit  a  Patre  ^  sed  quia  non  ea  in  forma  apparuit  ho- 
minibus  ,  in  qua  aequalis  est  Patri.  Quomodo  reliquit 
matrem  ?  Relinquendo  synagogam  Judaeorum,  de  qua 
secundum  carnem  natus  cst  •,  et  inliaerendo  Ecclcsiae , 
quam  cx  omnibus  genti!)us  congregavit.  Ergo  ct  prima 
hydria  habebat  prophetiam  dc  Chriito  :  sed  quando  ista 
quoe  loquor  non  prsedicabantur  in  popuHs,  adhuc  a([ua 
erat,  in  vinum  mutata  nondum  erat.  Et  quia  illuminavit 
nos  per  Apostolum  Dominus ,  ut  ostenderet  nobis  quid 
ibiquaereremus  inipsaunasententia,  «  Erunt  duoincarne 
»  una  •,  sacramentum  magnum  in  Ghristo  etin  Ecclesia  :  » 
jam  hcet  nobis  ubique  Ghristum  ([userere ,  et  de  omnibus 
hydriis  vinum  potare.  Dormit  Adam  ut  fiat  Eva  :  mori- 
tur  Ghristus  ut  fiat  Ecclesia.  Dormienti  Adse  fit  Eva  de 
iatere-  :  mortuo  Christo  lancea  percutitur  latus^,  ut  pro- 
fluant  sacramenta,  quibus  formetur  Ecclesia.  Cui  non 
appareat  quia  in  ilhs  iunc  factis  futura  figurata  sunt , 
quandot[uiLlem  dicit  Apostolus  ipsum  Adam  formam  lu- 
turi  csse?  ((Qui  est,  inquit,  forma  futuri^.»  Praefiguraban- 
tur  omnia  mystice.  Neque  enim  vere  non  poterat  Deus 
vigilanti  costam  educere  ,  feminamque  formare.  An  forte 
ne  dolerct  latus  quando  costa  detracta  est ,  propter  hoc 
oportebat  ut  ille  dormiret  ?  Quis  est  quisicdormiat,  utei 
ossa  non  evigilanti  evellantur?  An  quia  Deus  evellebat , 
propterea  homo  non  sentiebat  ?  Poterat  ergo  et  vigilanti 
sine  dolore  evellere  ,  qui  potuit  dormienti.  Sed  procul 
dubio  hydria  primaimplebatur  :  prophetia  illius  temporis 
de  futuro  isto  tempore  dispensabatur. 
XI.  Cliristus  etiam  figuratus  cst  in  Noe,  et  in  illa  arca 

'  Pliilip.  11,  6,  —  »  Gen.  ii,  2i.  —  -  Joaii.  xix,  3-).  —  4  Rom    v,  ii^. 


ly    JOAWMS    EVANGELIUM  ,    lllACT.     IX.  40 

orbis  torrarum'.  Ouaro  enim  iti  arca  inclusa  sunt  omnia 
animalia  ,  nisi  ul  si^nificarentur  onnics  gentes?  Non  enim 
deerat  Deo  rursuscrcare  omne  genus  animalium.  Quando 
enim  omnia  non  erant,  nonne  dixit  :  «  Producat  terra,  ct 
»  produxit  terra'^  ?  »  Undc  ergo  tunc  fecit,  indc  reficcret  j 
verbo  tecit ,  verbo  reficeret  :  nisi  ([uia  mysterium  com- 
mendabat ,  etsecundam  hydriam  propheticaedispensatio- 
nis  iniplel)al ,  ul  per  lignum  liberaretur  figura  orhis  ler- 
rarum;  ((uia  in  hgno  hgenda  erat  vita  orbis  terrarum, 

XII.  Jam  in  tertia  hydria ,  ipsi  Abrahoe ,  quod  jam 
commemoravi ,  dictum  est :  «  In  semine  tuo  bcncdicentur 
_»  omncs  genles^.  »  Et  (|uis  non  videat  cujus  habebat  fi- 
guram  unicus  cjus  ,  ({ui  sibi  ad  sacrificium  ,  cjuo  ipsc  imr 
molandus  ducebatur ,  ligna  portabat  ?  Portavit  enim  Do- 
minus  erucem  suam  ,  sicut  Evangehum  loquitur  *.  Hoc 
de  tertia  hydria  commemorasse  sullecerit. 

XIII.  De  David  autem,  (|uid  dicani  quod  ad  omnes 
gcntes  pertinebat  prophetia  ejus  •,  quando  modo  audivi- 
mus  Psalmum ,  et  dillicile  est  ut  dicatur  Psalmus ,  ubi 
hoc  non  sonet?  Sed  ccrte,  ut  dixi,  modo  cantavimus , 
«  Surge,  Dcus,  judica  terram-,  quoniam  tu  haeredita- 
bisin  omnibusgentibus^))EtideoDonatist3etanquampro- 
jecti  de  nuptiis  :  sicut  ille  homo  qui  non  habebat  vestem 
nuptialem  ,  invitatus  est  et  venit  ^ ,  sed  projectus  est  de 
numero  vocatorum  ,  quia  non  habebat  vestem  ad  sponsi 
gloriam  :  qui  enim  suam  gloriam  quserit ,  non  Christi , 
non  habet  vestem  nuptialem  :  non  enim  volunt  consonare 
voci  iihus  qui  amicus  erat  sponsi ,  et  ait :  «  Hic  est  qui 
»  baptizat^  »  Nec  immerito  illi  qui  non  habebat  vestem 
nuptialem,  hoc  per  increpationem  objectuni  est,  quod 
non  erat  :  «  Amice  ,  quid  huc  venisti  ®  ?  »   Et  sicut  ille 

'  Gen.  VII,  7,  etc.  —  '  Id.  i,  24.  —  ^  Id.  xxn^  18.  —  4  Joan.  xi\,  17.— 
5  Psal.  Lxxxi,  8.  —  <5  MaUb.  xxu,  i3.  —  7  Joan.  1,  33.  —  8  Mattli.  xxii,  12. 

cxxii.  4 


30  S.     AUGUSTINI     EPISCOPI 

obmuLuit,  ita  et  isti.  Quid  enim  prodest  slrepitus  oris , 
muto  corde?  Noverunt  ([uippe  intusapud  semetipsos  non 
se  habere  quod  dicant.  Intus  obmutuerunt ,  foris  perstre- 
punt.  Audiunt  ,  velint  nolint ,  etiam  apud  se  cantari, 
((  Surge  Deus,  judica  terram  5  quoniam  tu  haereditabis  in 
omnibus  gentibus  :  wetnoncommunicando  omnibus  genti- 
bus  ,  quid  ahud  quam  se  exhaeredatos  esse  cognoscunt  ? 
XIV.  Quod  ergodicebam,  fratres,  quia  ad  omnes  gen- 
tes  pertinet  prophetia  :  (  volo  enim  ahum  sensum  osten- 
dere  in  eo  quod  dictum  est :  <(  Capientes  metretas  binas 
»  vel  ternas  :  )  »  ad  omnes,  inquam,  gentes  pertinet  pro- 
phetia^  modo  commemoravimus  demonstratum  inAdam, 
»  quiestforma  futuri.  »  Quis  autem  nesciatquod  de  illo 
exortae  sunt  omnes  gentes  ^  ^  et  in  ejus  vocabulo  quatuor 
litteris  ,  quatuor  orbis  terrarum  partes  per  grsecas  appel- 
lationes  demonstrantur?  Si  enim  graece  dicantur,  Oriens, 
Occidens,  Aquilo,  Meridies,  sicut  eas  plerisque  locis 
sancta  Scriptura  commemorat  j  in  capitibus  verborum  inve- 
nis  Adam  :  dicunturenim  gr.iece  quatuor  memoratse  mundi ' 
partes,  asia-oXTi,  ^iai;,  apxTo?,  [j.£c>/i[;.6pia.  Ista  quatuor  nomina  si 
tanquam  versus  quatuor  sub  invicem  scribas,  in  eorum 
capitibus  Adam  legitur.  Hoc  in  Noe  propter  arcam  figu- 
ratum  est ,  in  qua  erant  omnia  animaha  ,  quae  significa- 
bant  omnes  gentes  :  hoc  in  Abraham,  cui  apertius  dictum 
est,  «  In  seraine  tuo  benedicentur  omnes  gentes  :  »  hoc  in 
David,  de  cujus  Psahnis,  ut  aUa  omittam,  modo  cantavi- 
mus^(c  Surge,  Deus,  judica  terram  j  quoniam  tu  haereditabis 
in  omnibus  gentibus.  »  Cui  enim  Deo  dicitur,  ((  Surge,»  nisi 
eiqui  dormivit?  «  Surge,  Deus,  judica  terram'.  »  Tanquam 
diceretur  :Dorraisti,  judicatusa  terra  ^  surge,  utjudices 
terram.  Et  quo  pertinet  illa  prophetia,  «  Quoniam  tu 
»  hsereditabis  in  omnibus  gentibus  ?   » 

'  Rom.  V,  14.  —  ^  Psal.  lxxxi,  8. 


IW    .lOANMS    EVAMiELlLM  ,     i  KACT.     IX.  T)  1 

XV.  Jam  vi'io  m  (|uiiUa  fetatc  ,  taiKniam  iii  (|uinla 
li^iina,  Dauicl  vidit  lapidcm  praccisum  clc  moiUc  sine 
manibus,  ct  fregisse  omnia  regna  terrarum^  et  crcvisse 
illum  Japidcm,  et  l;ictum  essc  montcm  magnum,  ita  ut 
implcrct  univcrsam  Jaciem  terroe'.  Qoid  apertius  ,  fratres 
mei  ?  Lapis  dc  montc  praeciditur  :  ipse  est  Japis  ([ucm  re- 
probaverunt  aedificantes ,  et  lactus  est  in  caput  anguJi  ^ 
l)c  cpio  montc  pr.Tciditur,  nisi  dc  regno  Judaeorum,  unde 
Dominus  nostcr  Jcsus  Cliristus  sccundum  carnem  natus 
est?  Et  praeciditur  sine  manibus ,  sine  opere  Jiumano  5 
quia  sinc  ampJcxu  maritali  dc  virgine  exortus  est.  Mons 
iJJe  unde  praecisus  est,  non  impJeverat  universam  facicm 
tcrrae  :  non  enim  tenuerat  regnum  Judaeorum  omnes 
gentes.  At  vero  regnum  CJiristi ,  universum  orbem  terra- 
rumcernimus  occupare. 

XVI.  Jam  ad  sextam  aetatem  pertinet  Joannes  Baptista, 
{[uo  nemo  exsurrexit  major  in  natis  muJierum  :  de  quo 
dictum  est  :  «  Major  quam  propheta^  »  Quomodo  et  ipse 
ostendit,  quia  omnibus  gcntibus  missus  est  Cliristus? 
Quando  Judaei  venerunt  ad  eum  ut  baptizarenlur ,  et  ne 
superbirent  de  nomine  Abraiiam ,  <(  Generatio  ,  inquit, 
)>  viperarum,  quis  ostendit  vobis  fugereab  ira  ventnra*.  » 
facite  ergo  fructuin  dignuin  poenitentiae  ;  id  est ,  humiJes 
estote  :  superbis  enita  Joquebatur.  Unde  autem  erant 
superbi  ?  De  genere  carnis  ,  non  de  fructu  imitationis  pa 
tris  Abraham.  Quid  eis  ait?  <(  NoJite  dicere^  Patrem  habe- 
»  mus  Abraham  :  potens  estenimDeus  de  Japidibus  istis 
»  suscitare  fiUos  Abrahse  ^  :  »  Lapides  dicens  omnes  gen- 
tes,  non  propter  firmitatem,  sicut  Japis  dictus  est,  quem 
reprobaverunt  aedificantes  ^  sed  propter  stoJiditatem  et 
duritiam  stuJtitiae  ^  quia  eis  quos  adorabant  simUes  facti 

"  Daii.  II,  .34.  —  '  Psal.  csTii,  22.  —  ^  Matth.  xi,  11,  e(c.  —  4  IJ.  m,  n, 
-  Mbid.g. 


52  S.    ADGtJSXIISI    EPISCOPI 

erant  :  adorabant  enim  insensata  simulacra ,  paritcr  in- 
sensati.  Unde  insensati  ?  Quoniam  in  Psalmo  dicitur  : 
«  Similes  illis  fiant  qui  faciunt  ea ,  et  omnes  qui  confi- 
»  dunt  in  eis  K  »  Ideo  cum  coeperint  homines  Deum  ado- 
rare,  ([uid  audiunt?  «Ut  sitis  filii  Patris  vestri,  qui  in  coelis 
est,  qui  solem  suum  facit  oriri  super  bonos  et  malos  ; 
et  pluit  super  justos  et  injustos  ^.  »  Quapropter  si  ei  fit 
homo  similis  quem  adorat ;  quid  est,  k  Potens  est  Deus  dc 
»  lapidibus  istis  suscitarefilios  Abraha3?  «Nosipsosinterro- 
gemus,  et  videmus  quia  factum  est.  Nos  enim  de  gentibus 
venimus  •,  de  gentibus  autem  non  veniremus,  nisi  Deus  de 
lapidibus  suscitasset  fihos  Abrahre.  Facti  sumus  fihi  Abra- 
hae^  imitando  fidem  ,  non  nascendo  per  carnem*.  Sicut 
enim  illi  degenerando  exhseredati  ;  sic  nos  imitando 
adoptali.  Ergo,  fratres,  ad  omnes  gentes  pertinebatetiam 
ista  sextae  hydrise  prophetia  5  et  ideo  de  oranibus  dictum 
est  :  «  Capientes  metretas  binas  vel  ternas.  » 

XVII.  Sed  quomodo  ostendimus  omnes  gentes  pertinere 
ad  binas  vel  ternas  metretas  ?  iEstimantis  enim  fuit  quo- 
dammodo  ,  ut  ipsas  diceret  binas,  quas  dixerat  ternas ,  ad 
commendandum  scihcet  sacramentum.  Quomodo  sunt 
binaemetretse?  «Gircumcisio  et  praeputium^.wHos  duos  po- 
pulo  Scriptura  commemorat ,  et  nullum  praetermittit  ho- 
minum  genus,  quando  dicit,  «  Circumcisio  etpraeputium  5» 
in  duobus  istis  nominibus  habes  omnes  gentes  :  binae 
raetretae  sunt.  His  duobus  parietibus  de  diverso  venienti- 
bus  ad  pacem  in  se  ipso  faciendam  ,  lapis  angularis  fac- 
tus  est  Christus^.  Ostendamus  et  ternas  metretas  in  eis- 
dem  ipsis  omnibus  gentibus.  Tres  erant  fihi  Noe,  per 
quos  reparatum  est  genus  humanum  ^.  Undc  Dominus  ait : 
«  Simile  est  regnum  coelorum  fermento,  quod  accepitmu- 

>  Psal.  cxiii,  8.-2  MaUh.  v,  45  —  ^  Id.  ui,  9.  —  4  Coloss.  iii,  11.  — 
S  Ephes.  II,  14 •  —  ^  Gen.  v,  3i. 


IN    J0ANNI3    EVANGELItJM,    xnACT,    X.  53 

licr  ot  nhscoiulil  in  ("arin.c  mcnsuris  Iribiis,  (|uoa(l  us(|ue 
icrmcnlaivlur  loluin  '.  »  Ou.i;  i^sl  ista  nuilier,  nisicaro  I)o- 
mini?  Qaod  (?st  fermcntum,  nisi  Evangelium  ?  Qune 
sunt  trcs  mcnsune,  nisi  omncs  gentes  ,  propter  tres  filios 
Noc?  Ergo  «  Scx  hyclri.ne  capicnt(}s  binas  vcl  ternas  me- 
M  tretas,  »  sex  sunt  .letates  temporum,  capientes  proplie- 
tiam  pertinentcm  ad  omnes  gentes,  sive  in  duobus  gene- 
ribus  hominum  ,  id  est,  Judaeis  et  Gr.necis  ,  sicul  saepe 
Aposlolus  commcmorat;  sive  in  tribus  ,  propter  Noe  tres 
lilios,  significatas -.  Figurata  esl  enim  prophetia  pertingens 
uscjuc  ad  omnes  gentes.  Nam  in  eo  quod  pertingit,  dicta 
cst  mctreta,  sicut  dicit  Apostolus  :  «  Accepimus  mensu- 
»  ram  pertingendi  us([ue  ad  vos^.  »  Gentibus  enim  evan- 
gelizans,  hoc  ait,  «  mensuram  pertingendi  usque  ad  vos.» 

TRACTATUS  X*. 

Ab  eoEvangelii  loco,  Post  hccc  descendit  ad  Caphar- 
naum  ipseel  mater  ejus,  etc.  usque  ad  id,  Illeautem 
dicebat  de  templo  corporis  sui. 

I.  In  Psalmo  audistis  gemitum  pauperis ,  cujus  membra 
per  totani  terram  tribulationes  patiuntur  usque  in  finem 
saecnli.  Satis  agite,  fratres  mei,  esse  in  his  membris  et  de 
his  membris  :  nam  tribulatio  tota  transitura  est.  Vae  gau- 
dentibus  I  Veritas  dicit  :  «  Beati  lugentes,  quoniam  ipsi 
»  consolabuntur  ^  »  Deus  homo  factus  est  :  quid  futurus 

•  Luc.  XIII,  21,  ct  Mattli.  sui,  33.  —  »  Roni.  ii,  g,  et  i  Cor.  i,  oJ\,  etc. — 
3  2  Cor.  X,  i3.  — 4  Ilabitus  die  proxima  post  Tract  pr.Teecfl.  et  paulo  .nnte 
Pas<;Iia.  —  ■'•Mnttli.  v,  .*>. 


54  S.     AUGUSTINI    EPISCOPl 

est  homo  ,  propter  (|uem  Deus  lactus  est  homo  ?  Ha3c  spes 
consoletur  nos  in  omni  tribulatione  et  tentatione  hujus 
vilae.  Non  enim  cessat  inimicus  persequi ;  et  si  non  aperte 
ssevit,  insidiisagit.  Quidenim  agit  ?  «  Et  super  iram  dolose 
))  agebant.  »  Inde  dictus  estleo  etdraco.  Sed  quiddicitur 
Christo  ?  «  Etconculcabisleonemet  draconem^  ))Leo  prop- 
ter  apertam  iram  ,  draco  propter  occultas  insidias.  Draco 
ejecit  Adam  de  paradiso ,  idem  ipse  leo  persecutus  est  Ec- 
clesiam,  dicente  Petro  :  «  Quia  adversarius  vesterdiabolus 
»  sicut  leo  rugiens  circuit,  (juaerens  cjuem  devoret"^.  ))  Non 
tibi  saevitiam  suam  perdidisse  diabolus  videatur  :  quando 
blanditur,  tunc  magis  cavendus  est.  Sed  inter  has  omnes 
insidias  etejus  tentaliones,  quid  iaciemus,  nisi  quodibiau- 
divimus :  «  Ego  autem,  cum  mihi  molesti  esssent,  induebam 
,  me  cilicio,  et  humiliabam  in  jejunio  animam  raeam".))  Est 
quiexaudiat,  nedubitetis  orare  :  quiautemexaudit,  intus 
manet.Non  in  montem  aliquem  oculos  dirigatis,  non  faciem 
in  stellas  aut  solem  aut  lunara  levetis.  Non  tunc  exaudiri  vos 
arbitremini ,  quando  super  mare  oratis  :  imo  detestamini 
tales  orationes.  Munda  tantum  cubiculum  cordis  :  ubi 
fueris,  ubicumque  oraveris  ,  intus  est  qui  exaudiat,  intus 
in  secreto,  quem  sinum  vocat  cum  ait,  «  Et  oratio  mea  in 
))  sinu  meo  convertetur''.  «Qui  te  exaudit,  non  est  praeter 
te.Non  longe  vadas,  nec  te  extollas,  ut  quasi  attingas  illum 
manibus.  Magis  si  te  extuleris  ,  cades  :  si  te  humiliaveris, 
ipse  appropinquabit.  Hic  Dominus  Deus  noster  Verbum 
Dei ,  Verbum  caro  factum  ,  Filius  Patris ,  Filius  Dei,  Fi- 
lius  hominis  :  excelsus  ut  nos  faceret ,  humiiis  ut  nos  refi- 
ceret,  ambulans  inter  homines,  patiens  humana,  abscon- 
dens  divina. 

n.  «  Desoendit,  ut  dicit  EvangeHsta,  in  Capharnaum  , 
))  ipse  et  mater  ejus ,  et  fratres  ejus ,  et  discipidi  ejus  ,  et 

>  Psal    xc,  i3.  —  '■  I  Pelr.  v,  8.  —  ^  Psal.  xsxiv,  i3.  —  4  Ibid. 


IN    J0ANNI8    EVAHOELIUM  ,    TRACT.    X.  ftr» 

»  ibi  manscrunt  non  miillis  diel)us '.  »  Eoco  hahcL  ma- 
trem  ,  hahct  lialrcs ,  hnhct  et  Discipulos  :  inih'  iralres  , 
unde  malrem.  Fratres  cnim  Scriptura  nostra ,  non  cos 
solos  appcllarc  consucvit,  (pii  nascunlur  c\  eodcni  viro  ct 
foemina  ,  aut  c\  codcm  utcro,  aut  cxcodcm  patrc,  quam- 
vis  diversis  matrihus ,  aut  certe  cx  eodcm  gradu,  velut 
compatrucles  aut  consohrinos  ;  non  solum  hos  fratres, 
novit  diccrc  Scriplura  nostra.  Quomodo  loc|uitur,  sic  in- 
tclligenda  csl.  Ilahct  linguam  suam  :  quicumque  hanc 
linguam  nescit,  turhatur,  et  dicit :  Vnde  fratres  Domino  ? 
Num  enim  Maria  itcrum  peperit?  Absit.  Inde  ctt'pit  dig- 
nitas  virginum.  llla  loemina  mater  esse  potuit,  mulier  essc 
non  potuit.  Dicla  est  autem  mulier  secundum  foemineum 
sexum,  non  secundum  corruptioncm  intcgritatis  :  ct  hoc 
ex  lingua  ipsius  Scripturae.  Nam  ct  Eva  statim  facta  dc 
latere  viri  sui ,  nondum  contacta  a  viro  suo,  nostis  quia 
mulier  appellata  est  :  «  Et  formavit  eam  in  mulierem-.  » 
Unde  crgo  fratrcs?  Cognati  Mariae  fratres  Domini,  dequo- 
libet  gradu  cognati.  Unde  prohamus?  Ex  ipsa  Scriptura. 
Frater  Abrahae  dictus  est  Lot  ^  ;  filius  erat  fratris  ipsius. 
Lege ,  et  invenies  quia  Ahraham  patruus  crat  Lot,  et  dicti 
sunt  fratrcs  *.  Unde,  nisi  (|uia  cognati  ?  Ilem  Jacoh  Laban 
Syrum  hahehat  avunculum  :  frater  cnim  erat  Laban  ma- 
tris  Jacob ,  id  est ,  Rebeccae  uxoris  Isaac.  Lege  Scriptu- 
ram,  etinvenfes  quia  fratres  dicunturavunculus  et  sororis 
lilius  *.  Qua  regula  cognita  ,  invenies  omnes  consangui- 
neos  Mariae  fratres  esse  Christi. 

111.  Sed  ilii  Discipuli  magis  erant  fratres  5  quia  et  illi 
cognati  fratres  non  cssent,  si  discipuli  non  essent  :  et  sine 
causa  fratres,  si  magistrum  non  agnoscerent  fratrem.  Nam 
quodam  loco  cum  ei  nuntiati  essent  raater  et  fratrcs  ejus 

'  Joan.  II,  !"> —  »  Gen    11,  oi. —  3  Iil.  xiii,  8,  et  xiv,  i^  —  ^  I<1    ^",  3i. 

—    5  1,1     XKIK,    !:">. 


56  S.     AUGUSTINl    El'ISC01>l 

loris  stantes,  ille  autem  cum  discipulis  suis  loque])atur, 
ait  :  «  Quae  mihi  mater,  vel  qui  fratres?  Et  extendens 
»  manum  super  discipulos  suos,  dixit :  Hi  sunt  fratres  mei. » 
Et,  «  Quicumque  fecerit  voluntatem  Patris  mei,  illemihi 
))  mater,  et  frater,  et  soror  est  ^  »  Ergo  et  Maria,  quia  fe- 
cit  voluntatem  Patris.  Hoc  in  ea  magnificavit  Dominus, 
quia  fecit  voluntatem  Patris ,  non  quia  caro  genuit  car- 
nem.  Intendat  Gharitas  Vestra.  Propterea  cum  Dominus 
in  turba  admirabilis  videretur,  faciens  signa  et  prodigia  , 
et  ostendens  quid  lateret  in  carne,  admiratae  qusedam 
animae  dixerunt  :  «  Felix  venter  qui  te  portavit.  »  Et  ille  : 
»  Imo  felices  qui  audiunt  verbum  Dei ,  et  custodiunt^. » 
Hoc  est  dicere  :  Et  mater  mea  quam  appellastis  felicem , 
inde  felix  quia  verbum  Dei  custodit  :  non  quia  in  illa 
Verbum  caro  factum  est,  et  habitavit  in  nobis^  sed  quia 
custodit  ipsum  Verbum  Dei  per  quod  facta  est ,  et  quod 
in  illa  caro  factum  est.  Homines  non  gaudeant  prole  tem- 
porab,  exultent  si  spiritu  junguntur  Deo.  Haec  diximus 
propter  id  quod  ait  Evangehsta  ,  quia  cum  matre  sua  et 
fratribus  suis  et  discipulis  habitavit  in  Capharnaum  pau- 
cis  diebus. 

IV.  Inde  quid  sequitur?  «  Et  prope  erat  Pascha  Judaeo- 
»  rum ,  et  ascendit  Jerosolymam.  »  Aliam  rem  narrat, 
sicut  se  habebat  recordatio  annuntiantis.  «  Et  invenit  in 
»  templo  vendentes  boves  et  oves  et  columbas  ,  et  num- 
»  mularios  sedentes  :  et  cum  fecisset  quasi  flagellum  de 
»  resticulis,  omnes  ejecit  de  templo  :  boves  quoque  et 
M  oves ,  et  nummulariorum  effudit  aes,  et  mensas  subver- 
»  tit  5  et  his  qui  columbas  vendebant ,  dixit :  Auflerte  ista 
»  hinc  ,  et  nolite  facere  domum  Patris  mei  domum  nego- 
»  tiationis^.  »  Quid  audivimus,  fratres?  Ecce  templura 
illud  figura   adhuc  erat ,  et  ejecit  inde  Dominus  omnes 

'  Mafth,  xu,  48.  —  «  Luc.  xi,  27,  —  ^  Joan,  11,  i3-i6. 


IN    J0ANNI8    KVANGB1.HJM,    T»ACT.    X.  57 

(jni  sua  qunerobant,  (lui  ad  nunclinas  vcnerant.  Et  quae  ibi 
vendchant  illi?  Qu.v  opus  hal)('bant  homincs  in  sacrificiis 
iliius  lcmporis.  Novit  cnim  Charilas  Vcslra  (|uod  sacrifi- 
eia  iUi  populo  pro  ejus  carnalitate  et  corde  adhuc  lapidco 
talia  dalasunt,  (juihus  tencrctur  ne  inidola  dcducret^  et 
immolahant  il)i  sacrificia,  hovcs,  ovcs  et  columhas  :  nos- 
tis ,  quia  Icgistis.  Non  ergo  magnum  peccatum ,  si  hoc 
vendebant  in  tcmplo,  quod  emehalur  ut  oHcrrctur  in 
templo ;  et  tamen  (^jccit  inde  illos.  Quid ,  si  ihi  cl)riosos 
invcniret ,  quid  iaccrct  Dominus  ^  si  vendentes  ea  qune 
licita  sunt,  et  contra  justiliam  non  sunt ,  (quoe  enim  ho- 
ncste  emuntur,  non  illicitc  venduntur  , )  expulit  taracn  , 
etnonest  passusdomumorationis  ficridomum  ncgolialio- 
nis  ?  Si  ncgotiationis  domus  non  debet  fieri  domus  Dci ,  pota- 
tionis  dehctfieri?  Nosautem  quando  ista  dicimus,  stridunt 
dcntihussuis  advcrsus  nos  :ct  corrsolaturnos  psalmus  quem 
audistis  :  ((  Striderunt  super  me  dentibus  suis^  »  Novimus 
et  nos  audire  undc  curemur,  etsi  ingeminantur  (lagella 
Christo,  quia  flagellatur  sermo  ipsius  :  ((  Congrcgata  sunt, 
»  inquit,  in  me  tlagella ,  et  nescicrunt '-.  »  Flag^^IIatus 
est  flagellis  Judaeorum,  flagellatur  blasphemiis  fidsorum 
christianorum  :  multiplicant  flagella  Doniino  suo,  et  nes- 
ciunt.  Faciamus  nos  ,  quantum  ipse  adjuvat  :  ((  Ego  au- 
»  tem  cum  mihi  molesti  essent ,  inducbam  me  cilicio ,  et 
»  humiliabam  in  jejunio  animam  meam^.  » 

V.  Dicimus  tamen  ,  fratres,  (Non  enim  et  ipse  pepercit 
illis ;  qui  flagellandus  erat  ab  eis  ,  prior  illos  flagellavit  :  ) 
signum  quoddam  nobis  ostendit ,  quod  fecit  flagellum  de 
resticulis ,  et  inde  indisciplinatos ,  negotiationcm  de  Dei 
templo  facientes,  flagellavit.  Etenim  unus(juisque  in  pec- 
catis  suis  restem  sibi  texit.  Propheta  dicit  :  ((  Vae  his  qui 
»  trahunt  peccata  sicut  restem  longam* !  »Quis  facit  res- 

'  Psal.  xxnv,  16,  ■ —  »  Ibiil.  i5.  —  *  IbiJ.  i3. —  4  Isai.  v,  18,  juxta  lxx. 


58  S.     AuaUSTINI    EPISCOPI 

tem  longam?  qui  peccato  adtlit  peccatum.  Quomodo  ad- 
duntur  peccata  peccatis  ?  Gum  peccata  quse  factasunt, 
cooperiuntur  aliis  peccatis.  Furtum  fecit,  ne  inveniatur 
quia  fecit ,  quaerit  mathemalicum.  Sufiiceret  furtum  fe- 
cisse  :  quare  vis  adjungere  peccatum  peccato?  ecce  duo 
peccala.  Gum  ad  malhematicum  prohiberis  accedere, 
blasphemas  episcopum  :  ecce  tria  peccata.  Gum  audis , 
Milte  ilium  foras  de  Ecclesia  :  dicis  ,  Duco  me  ad  partem 
Donati  :  ecce  addis  quartum.  Grescit  restis :  timerestem. 
Bonum  est  tibi  ut  hic  inde  cum  flagellaris  ,  corrigaris  •,  ne 
in  fme  dicatur  :  «  Ligate  illi  pedes  et  manus,  et  projicite 
»  eum  in  tenebras  exteriores'.  »  Griniculis  enim  peccato- 
rum  suorum  unusquisque  constringilur*.  lUud  Dominus 
dicit,  illud  aha  Scriptura  dicit  j  sed  utrumque  Dominus 
dicit.  De  peccatis  suis  ligantur  liomines ,  et  mittuntur  in 
tenebras  exteriores. 

VI.  Qui  sunt  tamen  qui  vendunt  boves?  ut  in  figura 
quseramus  mysterium  facti.  Qui  sunt  qui  oves  vendunt  et 
columbas ^  ?  Ipsi  sunt  qui  sua  quaerunt  in  Ecclesia,  non  quae 
Jesu  Ghristi.  Venale  habent  totum ,  qui  nolunt  redimi : 
emi  nolunt,  et  vendere  volunt.  Bonum  "est  enim  eis  ut  re- 
dimantur  sanguine  Ghristi  ,  ut  perveniant  ad  pacem 
Ghristi.  Quid  enim  prodest  acquirere  in  hoc  saeculo  quod- 
libet  temporale  et  transitorium ,  sive  sit  pecunia,  sive  sit 
voluptas  ventris  et  gutturis,  sive  sit  honor  in  laude  hu- 
raana?  Nonne  omnia  fumus  et  ventus?  nonne  omnia  tran- 
seunt,  currunt  ?  Et  vae  his,qui  haeserint  transeuntibus , 
quia  simul  transeunt.  Nonne  omnia  fluvius  praeceps  cur- 
rens  in  mare?  Et  vae  qui  ceciderit,  quia  in  mare  tralie- 
tur.  Ergo  tenere  debemus  omnes  affectus  a  tahbus  concu- 
piscentiis.  Fratres  mei,  qui  talia  c[uaerunt,  vendunt.  Nam 
et  Simon  ille  ideo  volebat  emere  Spiritum  sanctum ,  quia 

'  Matth.  XXII,  i3.  —  '  Prov.  v,  22.  —  ^  Philip.  ji,  21, 


IN     rOikNNIS    EVANOELILM,    TI\ACT.     X.  59 

vctulcre  volfbat  Spiiilmn  s;mcfiini'  ;  i-l  pulabal  Aposlo- 
ios  mercatorcs  laKs  osse,  (|ualcs  Doniinus  cic  lcm|)lo  lla- 
gello  c)ciit.  Talis  enim  ipse  erat,  et  quod  venderct  cmcre 
volcbat  :  dc  illis  cral  t|ui  columbas  vcndunt.  Elcnim  in 
columba  appnruit  Spiritus  sanctus '.  (jui  crgo  vcndunl 
coiumbas,  IVatrcs,  (|ui  sunt,  nisi  qui  dicunt ,  Nos  damus 
Spiritum  sanctum  P  Quare  enim  hoc  dicunt,  et  quo  pretio 
venduntpprctio  honoris  sui.  Accipiunt  prctium  calhcdras 
tcmporalcs,  ut  vidcantur  ipsi  vcndcrc  columbas.  Caveant 
a  llagcllo  de  resticulis.  Golumlja  non  est  venalis  :  gratis 
datur,  quia  gratia  vocatur.  Idco,  IVatres  mci ,  quomodo 
vidctis  cos  qui  vcndunt,  propolarios,  quiscjuc  quod  vcn- 
dit  laudat  :  quot  proposita  lecerunt  ?  Aiterum  propositum 
habet  Garthagine  Primianus,  aiterum  habct  Maximianus, 
aitcrum  habct  in  ^lauritania  Rogatus,  aiterum  halicnt  in 
Numidia  iiii  ct  illi ,  quos  jam  ncc  nominare  sullicimus. 
Circuit  ergo  aliquis  emerc  coiumbam ,  unusquisque  ad 
propositum  suuni  iaudat  quod  vendit.  Avertatur  ilhus  cor 
ab  omni  vendcnte,  vcniat  ubi  gralis  accipitur.  Nec  sic 
erubescunt,  Iratres,  quia  per  ipsas  dissensiones  suas  ama- 
ras  et  malitiosas,  cum  sil)i  tribuunt  quod  non  sunt,  cum 
extoiiuntur  putantes  sc  aiiquid  esse  cum  nihil  sint,  tot 
partRS  de  se  iccerunt^.Scd  quid  in  cis  impietum  estquod 
nolunt  corrigi ,  nisi  quod  audistis  in  Psaimo  :  «  Discissi 
»  sunt,  nec  compuncti  sunt^  ?  » 

VII.  Qui  ergo  boves  vcndunt?  Boves  inteiiiguntur  qui 
nobis  Scripturas  sanctas  dispensaverunt.  Boves  erant  Apos- 
toii ,  boves  erant  Propiietae.  Unde  dicit  Apostolus :  «  Bovi 
»  trituranli  os  non  iniVenabis.  Numquid  de  bobus  perti- 
»  nct  ad  Dcum?  An  propter  nos  dicit  ?  Propter  nos  enim 
»  dicit  :  i[uia  dcbet  in  spe  qui  arat  arare ,  et  triturans 

'  Act  vm,  18.  —  '  aiaUh.  ni ,  16.  —  ^  Gal.  vi,  3.-4  Psal. 
x%\iv,  i6 


60  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

»  in  speparticipandi^  »  Ergo  illi  bovcs  rcliqucrunt  nobis 
memoriam  Scripturarum.  Non  enim  de  suo  dispensavc- 
runt,  quia  gloriam  Domini  quaesierunt.  Quid  enim  audis- 
tis  in  ipso  Psalmo?  «  Et  dicant  semper  :  Magnificotur  Do- 
»  minus ,  qui  volunt  pacem  servi  ejus*^.  »  Servus  Dei, 
populus  Dei,  Ecclesia  Dei.  Qui  volunt  pacem  Ecclesiae 
ipsius  ,  magnificent  Dominum ,  non  servum  :  «  Et  dicant 
»  semper  :  JMagnificetur  Dominus.  »  Qui  dicant.^  Qui  vo- 
lunt  pacem  servi  ejus.  Ipsius  populi,  ipsius  servi  vox  est 
illa  evidens,  quam  in  lamentationibus  audistis  in  Psalmo, 
et  movebamini  cum  audieritis ,  quia  inde  estis.  Quod 
cantabatur  ab  uno,  de  omnibus  cordibus  resonabat.  Fe- 
lices  qui  se  in  illis  vocibus  tanquam  in  speculo  cognosce- 
bant.  Qui  ergo  volunt  pacem  servi  ejus,  pacem  populi 
ejus  ,  pacem  uniusquam  dicit  unicam,  et  quam  vult  erui 
a  ieone ,  «  Erue  de  manu  canis  unicam  meam  ^  .^  »  Qui  di- 
cunt  semper :  «  Magnificetur  Dominus. »  Ergo  boves  illi  Do- 
minum  magnificaverunt ,  non  se.  Videte  bovem  magnifi- 
cantem  Dominum  suum  ,  quia  agnovit  bos  possessorem 
suum  :  attendite  bovera  timentem  ne  deseratur  possessor 
bovis ,  et  in  bove  praesumatur  * ;  quomodo  expavescit  eos 
qui  volunt  in  illo  ponere  spem  :  «  Numquid  Paulus  pro 
»  vobis  crucifixus  est,  autinnominePaulibaptizatiest^s^?» 
Quod  dedi ,  non  ego  dedi :  gratis  accepistis,  columba  de 
coelo  descendit.  «  Ego ,  inquit ,  plantavi ,  Apollo  rigavit  5 
»  sed  Deus  incrementum  dedit*^  :  neque  cpii  plantat  est  ali- 
»  quid,  neque  qui  rigat,  sed  qui  incrementum  dat  Deus. 
»  Et  dicant  semper  :  Magnificetur  Dominus ,  qui  volunt 
»  pacem  servi  ejus'^.  » 

VIII.  Isti  autem  de  Scripturis  ipsis  fallunt  populos,  ut 
accipiant  ab  ipsis  honores  et  laudes ,  et  non  convertantur 

'  I  Cor.  IX,  9.  —  '  Psal.  xxxiv,  27.  —  3  ij.  xxi,  11,  22.  --  4  IsaT.  i,  3. 
—  5  1  Cov,  1,  i3.  —  ^  Id.  iii,  6,  etc.  —  7  Psal.  xxxiv,  27. 


IW    JOANNIS    EVA^GELIDM,    TllACl.     X.  61 

liomiiics  ad  vcritatem.  Qiiia  vero  ipsis  Scripluris  ialliint 
populos,  a  (juibus  (ju.'crunl  lionorcs;  vcndunl  bovcs,  ven- 
dunt  el  oves,  id  cst,  ipsas  plebcs.  Et  cui  vendunt ,  nisi 
diabolo?  Nam(juc  ,  Iralres  mei,  si  Christi  uniea  Eeciesia 
est,  etunaest;  (|uid(|uid  inde  pracciditur,  (|uis  toUit,  nisi 
lco  illc  rugiens  et  circumiens,  (juscrens  ((ucm  dcvoret '  ?  V.'c 
his  qui  pr?eciduntur  !  nam  ilJa  integra  permanebit.  No- 
vitenim  Dominus  (]ui  suntcjus-.  Tamen  (|uantum  in  ipsis 
est,  vendunt  bovcs  et  ovcs,  vcndunt  ct  columbas  :  obser- 
vent  flagcllum  peccatorum  suorum.  Certc  ([uando  aliquid 
tale  patiuntur  proptcr  istas  iniquitates  suas  ,  agnoscant 
quia  Dominus  fccit  flagcllum  de  rcsticulis ,  et  ad  hoc  ad- 
motict  eos  ut  mutcnt  sc,  ut  non  sinl  negotiatores  :  nam  si 
se  non  mutaverint,  audicnt  in  fine  :  «  Ligate  illis  manus 
»  et  pedes,  ct  projicite  in  tenebras  cxteriores^.  » 

IX.  Tunc  scriptura  csse  :  «  Zclus  domus  tu.ne  comedit 
))  me  ^ ,  ))  recordati  sunt  discipuli  :  quia  zelo  domus  Dei 
ejecit  islos  de  tcmplo  Dominus.  Fratres  ,  unusquisque 
Christianus  in  memhris  Christi  zelo  domus  Dei  comcdatur. 
Quis  comeditur  zelo  domus  Dei?  Quia  omnia  quae  forte 
ibi  videt  perversa,  satagit  corrigi ,  cupit  eraendari ,  non 
quicscit  :  si  emendare  non  potcst,  tolerat,  gcmit.  Non 
excutitur  de  area  granum  ,  sustinet  paleam  j  ut  intret  in 
horreum  ,  cum  palea  fuerit  separata.  Tu  ante  horreum , 
si  granum  es,  noli  excuti  de  area  ;  ne  prius  ab  avibus  col- 
hgaris  ,  quam  in  horreum  congregeris.  Aves  enim  coeli 
aeri.ne  potestates  expectant  aliquid  rapere  de  area ,  et  non 
rapiunt  nisi  quod  inde  fuerit  excussum.  Ergo  zelus  do- 
mus  Dei  comedat  te  :  unumquemque  Christianum  zelus 
domus  Dei  coraedat,  in  qua  domo  Dei  membrum  est.  Non 
enim  magis  est  domus  tua  ,  quam  domus  ubi  habes  salu- 

■  i   Pelv.  V,  8.—  ^  2  Tini.  i,  19.—  '  MattL.  \xi,  i3.—  4  Pfal.Lxvm,  10, 
et  Joan,  ii,  17. 


62  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

tem  sempiternam.  Domum  tuam  intras  propter  requiem 
temporalem  :  domum  Dei  intras  propter  requiem  sempi- 
ternara.  Si  ergo  in  domo  tua  ne  quid  perversum  fiat  sata- 
gis  5  in  domo  Dei  ubi  salus  proposita  est  et  requies  sine 
fine,  debes  pati  quantum  in  te  est,  si  quid  forte  perversum 
videris  ?  Verbi  gratia,  vides  fratrem  currere  ad  theatrum  i 
prohibe,  mone,  contristare,  sizelus  domus  Dei  comedit  te. 
Vides  alios  currere  et  inebriari  veile,  et  hoc  velle  in  locis 
sanctis,  quod  nusquam  decet?  prohibe  quos  potes,  tene 
quos  potes,  terre  quos  potes,  qui  bus  potes  blandire ;  noH  ta- 
men  quiescere.  Amicus  est?  admoneatur  leniter.  Uxor  est? 
severissime  refrenetur.  Anciila  est?  eliam  vcrberibus  com- 
pescatur.  Fac  quidquid  potes  ,  pro  persona  quam  portas  ; 
et  perficis ,  «  Zelus  domus  tuse  comedit  me.  »  Si  autem 
fueris  frigidus  ,  marcidus,  ad  te  solum  spectans ,  et  quasi 
tibi  sufliciens  ,  et  dicens  in  corde  tuo ,  Quid  raihi  est  cu- 
rare  alieiia  peccata  ?  sufficit  mihi  anima  mea  5  ipsam  inte- 
gram  servem  Deo  :  eia,  non  tibi  venit  in  mentem  servus 
ille  qui  abscondit  talenlum,  et  noluit  erogare  ^  ?  Numquid 
enim  accusatus  est ,  quia  perdidit,  et  non  quia  sine  lucro 
servavit?  Sic  ergo  audite,  fratresmei,  ut  non  quiescatis. 
Ego  vobis  consihum  daturus  sum  :  det  ille  qui  intus  est ; 
quia  etsi  per  me  dederit,  ille  dat.  Nostis  quid  agatis  unus- 
quisque  in  domo  sua  cum  amico ,  cum  inquilino ,  cum 
chente  suo,  cum  majore,  cum  minore  :  quomodo  dat 
Deusaditum,  quomodo  aperit  januam  verbo  suo,  nolite 
quiescere  lucrari  Christo ;  quia  lucrati  estis  a  Christo. 

X.  «  Dixerunt  illi  Judsei :  quod  signum  ostendis  nobis  , 
»  quia  haecfacis?  »  EtDominus,  «  Solvite  templura  hoc, 
»  et  in  tribus  diebus  excitabo  illud.  Dixerunt  ergo  Judaei: 
»  Quadraginta  et  sex  annis  aedificatura  est  templura  hoc, 
»  et  tu  dicis,  in  tribus  diebus  excitabo  illud  ?  »  Caro  erant, 

'  Matth.  XXV,  25.  —  '  Joan.  11,  18-20. 


IN    JOANMS    EVANGBLIUM  ,    TRACT.     X.  63 

carnalia  saplohant  :  illc  v»'ro  lociiiebatur  .spiritalilcr.  Quis 
auloni  possel  intolligore  de  quo  tomplo  tlic;ebat?  Sed  nou 
nuiltum  quaerimus;  per  Evangelislam  nobis  aperuit,  dixit 
de  quo  templo  dieeret :  «  Solvite  tem|)lmn  hoc ,  et  in  tri- 
))  bus  diebus  exeitabo  illud.  Quadraj^inla  et  sex  annis  aedi- 
»  ficatum  est  templum  ,  et  triduo  suscilabis  illud?  Dicc- 
»  batautem,  ait  Evangelista  ,  de  templo  corporis  sui  ^  » 
Et  manilestum  est,  oecisum  Dominum  post  Iriduum  resur- 
rexisse.  Hoc  niodo  omnibusnobis  notum  cst  :  et  si  Judaeis 
clausum  est,  (|uia  foris  stant  ;  nobis  tamen  apertum  est, 
quia  novimus  in  t|uem  credimus.  Ipsius  templi  solutionem 
et  rescdificationcm ,  annivorsaria  solcmnitate  eelcbraturi 
sunius  :  ad  quam  vos  exhortamur,  ut  praeparetis  vos,  si 
qui  estis  catechumeni,  ut  accipiatis  gratiam  :  jam  nunc 
tempus  est ,  jam  nunc  parturiatur  quod  tunc  nascatur. 
Ergo  illud  novimus. 

XI.  Sed  forte  hoc  exitur  a  nobis,  utrura  habeat  aliquod 
sacramentum  quadraginta  sex  annissedificatum  templum. 
Sunt  quidem  muita  qune  hinc  dici  possint ;  sed  quod  jjre- 
viter  dici  potest  et  facile  intelligi ,  hoc  interim  dicimus. 
Fratres,  diximus jam,  nisi  fallor,  hesterno  die,  Adam  unum 
hominem  fuisse,  et  ipsum  esse  totum  genus  humanum. 
Nam  itadiximus,  si  meministis^.  Quasi  fractusest,  et  spar- 
sus  coUigitur ,  et  quasi  conflatur  in  unum  societate  atque 
concordiaspirituali.EtgemitunuspaupermodoipseAdam, 
sed  in  Christo  innovatur  :  quia  sine  peccato  venit  Adam^ 
ut  peccatum  Adam  solveret  in  carne  sua ,  et  ut  redinte- 
graret  sibi  Adam imaginem  Dei.  De  Adam  ergo  caroGhristi : 
de  Adam  ergo  templum  quod  destruxerunt  Judaei ,  et  re- 
suscitavit  Dominus  triduo.  Resuscitavit  enim  carnem  suam : 
videte,  quia  Deus  erat  aequahs  Patri.  Fratres  mei,  dicit 
Apostolus  :  «Qui  eum  excitavit  a  mortuis.  »  De  quo  dicit? 

'  Joan.  n,  2i.  —  >  In  supeiioii  Tractalu. 


64  S.    ACGUSTIM    EPISCOPI 

de  Palre  :  «  Factus,  inquit,  obediens  uscjue  ad  mortem  , 
»  morlem  autem  crucis*  :  »  propter  quod  ct  Deus  iilum 
cxcitavit  a  mortuis  ,  et  dedit  ei  nomen  quod  est  super 
omne  nomen.  Resuscitatus  et  exaltatus  est  Dominus.  Re- 
suscitavit  eum.  Quis?  Pater,  cum  dixit  in  Psalmis:  k  Excita 
»  me,  et  reddam  illis*.  »  Ergo  Pater  eum  resuscitavit. 
Noii  se  ipse?Quid  autem  facit  Pater  sine  Verbo?  Quid  fa- 
cit  Pater  sine  Unico  suo  ?  Nam  audi  quia  et  ipse  Deus 
erat  :  «  Solvite  templum  hoc,  et  in  tribus  diebus  excitabo 
))  illud.  »  Numquid  dixit :  Solvite  templum  ,  quod  triduo 
Pater  resuscitet?  Sed  quomodo  cum  Pater  suscitat,  et  Fi- 
lius  suscitat ;  sic  cum  Filius  suscitat,  et  Pater  suscitat : 
quia  Filius  dixit  :  «  Ego  et  Pater  unum  sumus  ^  » 

XII.  Quid  ergo  sibi  vult  numerus  quadragenarius  se- 
narius  ?  Interim  ipse  Adam  quia  per  totum  orbem  terra- 
rum  est,  audistis  jam  hesterno  die  in  quatuor  htteris  grse- 
cis  quatuor  verborum  graecorum.  Si  enimista  verba  qua- 
tuor  scribas  sub  invicem ,  id  est,  nomina  quatuor  partium 
mundi ,  Orientis ,  Occidentis,  Aquilonis  et  Meridiani, 
quod  est  totus  orbis ;  unde  dicit  Dominus  a  quatuor  ventis 
collecturum  se  electos  suos,  cum  venerit  ad  judicium* :  si 
enim  facias  ista  quator  nomina  graeca ,  avaToXr, ,  quod  est 
Oriens  ^  ^(j(7i? ,  quod  est  Occidens ,  «p^to?  ,  quod  est  Septen- 
trio  5  [xsar,p.gp;a,  quod  est  Meridies  :  Anatole,  dysis,  arctos, 
mesembria ,  capita  verborum  Adam  habent.  Quomodo 
ergo  ibi  invenimus  et  quadragenarium  senarium  nume- 
rum?  quia  caro  Christi  de  Adam  erat.  Ad  litteras  numeros 
computant  Graeci.  Quod  nos  facimus  a  litteram ,  ipsi  hn- 
gua  sua  ponunt  alpha  «,  et  vocatur  alpha  a  unum.  Ubi 
autem  in  numeris  scribunt  beta  \i ,  quod  est  h  ipsorum , 
vocatur  in  numeris  duo.  Ubi  scribunt  gamma,  t  ,  vocatur 
in  numeris  ipsorum  tria.  Ubi  scribunt  deha  o ,  vocatur  in 

<  Philip.  I    ,8.-2  Psal.  XL,  1 1 .  —  ^  Joan.  x,  3o.  —  4  Matth.  xiii,  27. 


IN    J0ANM3    EVAJNGELIUM,     XRACT.     X.  G.*» 

jimnciis  ipsoiuiii  ([iinliior  :  ct  sic  pcr  cnincs  lillcras  iiu- 
incros  liahcnt,  J/,  (|uod  nos  dicimus,  et  illi  dicunl  my 
|A,  quadraginla  significat  :  dicunt  cnim  my  |/.  Teoaafa/.ovTa. 
Jam  vidctc  istoc  litterae  (juem  numerum  liabeant;  ct  ibi 
invcniclis  quadraginta  sex  annis  ;cdificatum  tcmplum. 
llabcl  eiiim  Adam  alpha  a,  quod  est  unum  :  habet  delta 
0,  ([uod  sunt  (|uatuor ;  habes  quinque  :  habet  ilcrum 
alpha  .<,  ([uod  csl  ununi;  habes  sex  :  habet  et  my  a,  quod 
est  quadrayinta;  habcs  quadraginta  sex.  Haec,  fratres 
mei,  eliam  ab  anterioribus  majoribus  nostris  dicta  sunt,  et 
invenlus  est  iste  numcrus  in  httcris  i[uadragenarius  sena- 
rius.Et  quia  Dominus  noster  Jcsus  Ghristus  dc  Adam  cor- 
pus  accepit ,  non  de  Adam  peccatum  traxit ;  templum 
corporeum  indcsumpsit,  non  iniquitatem  qu.T  de  t(!m[)lo 
pellenda  est:  i[^sam  autem  carnem  quam  traxit  de  Adam 
(Maria  enim  de  Adam,  et  Domini  caro  de  Maria, )  Judaei 
crucifixerunt ;  et  ille  resuscilaturus  erat  ipsam  carnem  in 
triduo ,  t[uam  ilh  in  cruce  erant  occisuri  :  iih  solverunt 
templum  quadraginta  sex  annis  aedificatum  ,  et  ille  in  tri- 
^uo  resuscitavit  illud. 

XIII.  Benedicimus  Domino  Deo  nostro,  qui  ad  J.istitiam 
spiritualcm  congregavit  nos.  Simus  in  humihtatc  cordis 
semper  et  gaudium  nostrum  penes  ipsum  sit.  Non  de 
prosperitate  ali([ua  hujus  s.ieculi  inflemur,  sed  uoverimus 
felicitatem  nostram  non  esse  nisi  cum  ista  transierint.  Modo 
gaudium  nostrum ,  fratres  mei ,  in  spe  sit :  nemo  gaudeat 
quasi  in  re  pr?esentj,  ne  haereat  in  via.  Totum  gaudium  de 
spe  futura  sit ,  totum  desiderium  vitae  aeternae  sit.  Omnia 
suspiria  Christo  anhelent  :  ille  unus  pulcherrimus  ,  qui  et 
foedos  dilexit  ut  pulchros  faceret,  desideretur  •  ad  illum 
unum  curratur,  illi  ingemiscatur  ;  (c  et  dicant  scmper, 
»  Magnificclur  Dominus,  qui  volunt  pacem  servi  ejus'.  » 

«  Psal.  XXIV,  27 . 

CXXIl.  5 


66  S.    AUtiUSXiWI    EPISCOPl 


'l^VV\^VVV%\\<V«'VVVt'VVV«VVVtVVVtVVV«VVV\A/VV«^/VV\VVV\VVV\'VVV\VVVtVVV\'VVV\^VV««/VVt 

.1 

TRACTATUS  XI*. 

Ab  eo  quod  scriptum  est ,  Cum  autem  esset  Jerosoly- 
mis  iii  Pascha  in  die  festo ,  multi  crediderunt  in 
nomine  ejus ,  usque  ad  id  ^  ISisi  quis  renatus  fuerit 
ex  aqua  et  Spiritu,  non  potest  introire  in  regnum 
Dei. 

I.  Opportune  nobis  Dominus  procuravit  hodierno  die 
lectionis  hujus  ordinem  :  nam  quia  ex  ordine  Evangelium 
secundum  Joannem  considerare  atque  tractare  suscepi- 
mus,  credo  quod  adverterit  Charitas  Vestra.  Opportune 
ergo  occurrit  ut  hodie  audiretis  ex  Evangeho,  quia  «  Nisi 
»  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  ,  non  videbit  reg- 
»  num  Dei  "^.  »  Tempus  est  enim  ut  vos  exhortemur,  qui 
adhuc  estis  catechumeni :  qui  sic  credidistis  in  Christum, 
ut  adhuc  vestra  peccata  portetis.  Nullus  autem  regnum 
coelorum  videbit  oneratus  peccatis  ;  quia  nisi  cui  dimissa 
fuerint,  non  regnabit  cum  Christo  :  dimitti  autem  non 
possunt,  nisi  ei  qui  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu 
sancto.  Sed  orania  verba  quemadmodum  se  habeant  ad- 
vertamus  ,  ut  hic  inveniant  qui  pigrt  sunt ,  quanta  solh- 
citudine  sibi  festinandum  sit  ad  onus  deponendum.  Quia 
si  ferrent  ahquam  sarcinam  gravem,  aut  lapidis  authgni, 
aut  ahcujus  etiam  lucri ,  si  frumentum  porlarent ,  si  vi- 
num  ,  si  pecuniam ,  currerent  ut  deponerent  onera  :  por- 
tant  sarcinam  peccatorum  ,  et  pigri  sunt  currere.  Curren- 
dum  est  ut  deponatur  haec  sarcina  5  premit,  et  mergit. 

'  Habitus  paulo  ante  Paschaj  ex  n.  i,  et  die  Dominico  ex  subseq  Tract. 
n.  I.  —  2  Joan.  m,  5. 


IW    JUAWMS    EVAAGfcLltM,    TllACT.     XI.  67 

Jl.  Ecce  auilislis  quia,  «  Cum  esscL »  Dominus  Jesus 
Chrislus  «  Jorosolymis  in  l*asclia  in  dic  lcsto  ,  mulli  cie- 
»  ditlerunt  in  nomine  cjusj  videntes  signa  ejus  quaj  fa- 
»  ciehal.  Mulli  civdiderunt  in  nomine  ejus  :  »  et  t|uid 
secjuitur  ?  u  Ipse  autem  Jesus  non  credehat  semctipsum 
»  eis.  »  Quid  sihi  ergo  hoc  vult ,  «  lUi  credehant  in 
»  nomine  ejus,  el  ipse  Jesus  non  credehat  semctipsum 
»  eis  *  ?  »  An  forte  non  credidcraul  ei ,  et  lingehant  se 
credidisse  et  propterea  Jesus  non  se  credehat  eis  ?  Sed 
non  dicerel  Evangelista  ,  «  Multi  crediderunt  in  nomine 
ejus ,  »  nisi  verum  illis  lestimonium  perhiheret.  Magna 
ergo  res,  et  mira  res  :  credunL  liomines  in  Christuni, 
cL  Christus  non  se  credit  hominihus.  Prcesertim  quia  Fi- 
lius  Dei  est ,  utique  volens  passus  est  j  ct  si  noLlet ,  nun- 
quam  patereturj  t[ui  si  noilet ,  nec  nasceretur  :  si  au- 
tem  hoc  solum  vellct,  ut  nascerelur  tantum,  et  nonmo- 
reretur ,  et  quidquid  vellet ,  faceret  5  quia  omnipotentis 
Patris  Filius  omnipotens  est.  Ex  ipsis  rehus  prohemus. 
Quia  cum  voluissent  eum  tenere,  discessit  ab  eis  j  locjuitur 
Evangelium  :  «Etcum  voluissent  eum  de  vertice  montis 
»  praecipitare,  discessiL  ah  eis  ill;esus*.»EL  quando  vcncrunL 
ad  eum  comprehendendum  ,  jam  vendiLum  a  Juda  Lradi- 
Lore  ,  cum  ille  putaret  in  potestate  se  habere,  tradere  ma- 
gistrum  et  Dominum  suum  ^  et  ihi  ostendit  Dominus  vo- 
luntate  se  pati ,  non  necessiLate.  Nam  cum  eum  compre- 
hendere  Judsei  voluissent ,  dixit  iliis  :  «  Quem  quasritis  ? 
»  At  illi  dixerunt :  Jesum  Nazarenum.  Et  ille  :  Ego  sum. 
»  Hac  voce  audiLa,  redierunL  reLro,  eL  ceciderunL^.  »In  eo 
quod  eos  respondens  dejeciL ,  oslendiL  potestaLem  5  uL  in 
eo  quod  ab  eis  comprehensus  est ,  osLcnderet  voluntatem. 
Ergo  quod  passus  est ,  misericordiae  fuit.  «  Traditus  est 
»  enim  propLer  delicLa  nosLra ,  et  resurrexitpropter  jusLi 

'  Joan   11,  23,  24.  —  '  Luc  iv,  29,  etc.  —  3  Joaii   xviii,  5,  etc 

o. 


68  S.     AUGUSTIM    EnSCOPI 

))  ficalioiiem  iiostram  ^  »  Audi  verba  ipsius  :  «  1'olesla- 
»  lem  habeo  ponendi  animam  meam ,  et  polestatem  ha- 
))  beo  iterum  sumendi  eam  :  nemo  tollit  eam  a  me ,  sed 
))  ego  pono  illam  a  me  ipso,  ut  iterum  sumam  eam-.  » 
Cum  ergo  haberet  tantam  potestatem ,  cum  eam  dictis 
praedicaret ,  factis  ostenderel ;  quid  sibi  vult  quod  non  se 
credebat  eis  Jesus ,  quasi  aliquid  nolenti  nocituris  ,  aut 
aliquid  nolenti  facturis,  prsesertim  quia  jam  crediderant 
in  nomine  ejus?  Et  de  ipsis  dicit  EvangeHsta  ,  «  Credide- 
»  runt  in  nomine  ejus ,  »  de  quibus  dicit  :  «  Tpse  autcm 
»  Jesus  non  credebat  semetipsum  eis.  »  Quare?  «  Quod 
»  ipse  nosset  omnes ,  et  quia  opus  ei  non  erat  ut  quis 
»  testimonium  perhiberet  de  homine  ;  ipse  enim  sciebat 
»  quid  esset  in  homine^.  »  Plus  noverat  artifex  quid  esset 
in  opere  suo,  quam  ipsum  opus  quid  esset  in  semetipso. 
Creator  hominis  noverat  quid  esset  in  homine,  quod  ipse 
creatus  homo  non  noverat.  Nonne  hoc  probamus  de  Pe- 
tro,  quia  non  noverat  quid  in  ipso  esset,  quando  dixit  : 
«  Tecum  usque  ad  mortem  *  ?  »  Audi  quia  Dominus  no- 
verat  quid  esset  in  homine  :  Tu  mecum  usque  ad  mortem? 
«  Amen,  amen  dico  tibi,  prius  quam  gallus  cantet,  ter  me 
»  negabis^.  »  Homo  ergo  nesciebat  quid  esset  in  se  5  sed 
Creator  hominis  noverat  quid  esset  in  homine.  Credide- 
runt  tamen  in  nomine  ejus  multi ,  et  ipse  Jesus  non  se 
credebat  eis.  Quid  dicimus,  fratres?  Forte  consequentia 
indicabunt  nobis  quid  sibi  vult  mysterium  verborum  is- 
torum.  Quia  crediderant  in  eum  homines ,  manifestum 
est,  verum  est :  nemo  dubitat ,  Evangehum  ioquitur,  ve- 
rax  Evangehsta  testatur.  Item  quia  ipse  Jesus  non  crede- 
bat  semetipsum  ilhs ,  et  hoc  manifestum  e$t ,  et  nuUus 
Christianus  dubitat  ^  quia  et  hoc  Evangehum  loquitur,  et 

'  Rora.  IV,  25.  —  »  Joan.  x,  i8.  —  i  Id.  u,  24,  25.  —  4  Matth.  xxvi, 
'i'i,  etc.  —  5  Luc.  xxn,  -33,  etc. 


IN    JOANNIS    EVANGKLIUM  ,    TnAC.T.    \I.  G9 

iilom  vcrax  Evangclisla  tcslalur.  OH''>'f  crgo  crcdi(l(Tunt 
illi  in  nominc  cjus,  cl  Jcsus  non  crc(icbat  scmetipsum  illis  ? 
Sc([ucutia  vidcamus. 

III.  <(  Erat  autcm  homo  cx  Pharis;cis ,  Nicodcmus  no- 
»  minc,princcps  Judirorum  :  hic  vcnit  ad  eum  nocte,  et 
»  dixit  ci  ,  Kahhi  '.  »  Jam  hoc  nostis ,  quia  Uahhi  magis- 
ter  dicitur.  «  Scimus  quia  a  Deo  venisti  magister  :  nemo 
»  cnim  potest  hrec  signa  facere  qux  tu  facis  ,  nisi  fuerit 
M  Dcus  cum  eo.  »  Ergo  iste  Nicodemus  ex  his  crat  qui 
crediderant  in  nomine  ejus  ,  videntes  signa  et  prodigia 
(|u.T  facichat.  Supcrius  cnim  hoc  dixit :  «  Cum  autem  cs- 
»  sct  Jcrosolymis  in  Pasclia  in  die  festo,  multi  crediderunt 
»  in  nomine  cjus.  »  Quare  credidcrunt?  sequitur  et  dicit : 
((  Vidcntes  signa  ejus  quae  faciebat.  »  Et  de  Nicodemo 
(juid  dicit?  ((  Erat  princcps  Judaeorum  ,  nomine  Nicode- 
»  mus  :  hicvcnit  ad  cum  nocte,  et  ait  illi  :  Rab])i,  scimus 
»  (|uia  a  Deo  venisti  magister.  »  Et  iste  ergo  crediderat 
in  nominc  (^jus.  Et  ipsc  unde  crediderat?  sequitur  :  ((  Ne- 
»  nio  enim  potcst  haec  signa  facere,  quae  tu  facis,  nisi 
»  fuerit  Deus  cumeo.  »  Si  ergo  Nicodemus  deillis  multis 
erat,  qui  crcdiderant  in  nomine  ejus,  jam  in  isto  Nico- 
denio  attendamus  quare  Jesus  non  se  credebat  eis.  ((  Res- 
»  pondit  Jesus ,  et  dixit  ei  :  Amen  ,  amen  dico  tibi ,  nisi 
»  quis  natus  fuerit  denuo,  non  potest  videre  regnum  Dei.» 
Ipsis  ergo  se  credit  Jcsus,  qui  nati  fuerint  denuo.  Ecce 
illi  crediderant  in  eum  ,  et  Jesus  non  se  credebat  eis.  Ta- 
lcs  sunt  omnes  catechumeni  :  ipsi  jam  crcdunt  in  nomine 
Christi ,  sed  Jesus  non  se  credit  eis.  Intendat  et  intelligat 
Charitas  Vestra.  Si  dixerimus  catechumeno  :  Credis  in 
in  Christum  ?  respondet ,  Credo,  et  signat  se  :  jam  cru- 
cem  Christi  portat  in  fronte,  et  non  erubescit  de  cruce 
Domini  sui.  Ecce  credidit  in  nomine  ejus.  Interro^emus 

'  .lo.tn.  III,  I,  2. 


70  S.     AUGUSTINl    EPISCOPI 

eiim,  Manducas  carnem  Filii  hominis  et  bibis  sanguinem 
Filii  hominis?  nescit  quid  dicimus,  quia  Jesus  non  se  cre- 
didit  ei. 

IV.  Cum  ergo  ex  eo  numero  Nicodemus  esset,  venit  ad 
Dominura  :  sed  nocte  venit ;  et  hoc  forte  ad  rem  pertinet. 
Ad  Dominum  venit ,  et  nocte  venit :  ad  lucem  venit ,  et 
in  tenebris  venit.  Renati  autem  ex  aqua  et  Spiritu,  quid 
audiunt  ab  Apostolo  ?  «  Fuistis  aHquando  tenebra^ ;  nunc 
»  autem  lux  in  Domino  :  sicut  filii  lucis  ambulate '  :  »  et 
iterum_,«  Nos  autem  qui  diei  sumus,sobrii  simus^^.wQui  ergo 
renati  sunt ,  noctis  fuerunt ,  et  diei  sunt  :  tenebrse  fue- 
runt,  et  lumen  sunt.  Jam  credit  se  illis  Jesus,  et  non 
nocte  veniunt  ad  Jesum  sicut  Nicodemus,  non  in  tenebris 
quseruntdiem.  Tales  enim  jam  etiam  profitentur  :  accessit 
ad  illos  Jesus ,  fecit  in  illis  salutem  :  quia  ipse  dixit : «  Nisi 
»  quis  manducaverit  carnem  meam ,  et  biberit  sanguinem 
» meum,  non  habebit  in se  vitam ^. »  Et  quod  signum  crucis 
habent  in  fronte  catechumeni,  jam  de  domo  magna  sunt ; 
sed  fiant  ex  servis  filii.  Non  enim  nihil  sunt  qui  jam  ad 
domum  magnam  pertinent.  Quando  autem  manna  man- 
ducavit  populus  Israel?  Cum  transisset  mare  rubrum.  Mare 
autem  rubrum  quid  significet,  audi  Apostolum  :  «  Nolo 
»  autem  vos  ignorare  ,  fratres ,  quia  omnes  patres  nostri 
»  sub  nube  fuerunt,  et  omnes  per  mare  transierunt.  » 
Utquid  per  mare  transierunt ,  quasi  quaereres  ab  illo ;  se- 
cutus  ait ,  «  Et  omnes  per  Moysen  baptizati  sunt  in  nube 
et  in  raari*.  Si  ergo  figura  maris  tantum  valuit,  species 
baptismi  quantura  valebit  ?  Si  quod  gestum  est  in  figura  , 
trajectura  populum  ad  manna  perduxit ;  quid  exhibebit 
Chrislus  in  veritate  baptisrai  sui,  trajecto  per  eura  populo 
suo  ?  Per  baptismum  suum  trajicit  credentes ,  occisis  om- 
nibus  peccatis  ,  tanquam  hostibus  consequenlibus ,  sicut 

I  Ei>hes.  V,  8.  —  'I  Thess.  v,  8.  —  ^  .Toan.  vi,  54-  —  ^  i  Cor.  x,  i,  etc. 


IN    JOANNIS    EVANOELIUM  ,    THACT.    XT.  71 

III  illo  mari  omiu\s  /Egvptii  peiicrnit,  Qiin  irrijicil,  Ira- 
Iros  mci  ?  Quo  Irajicit  pi'r  i)aj)lisii.uiai  Jesiis,  ciijus  figu- 
ram  tunc  gorebat  xMoyses  ,  qui  pcr  marc  trajicieiiat?  Quo 
trajiiilPad  manna.  Quod  cst  manna?  u  Egosum,  incjnit, 
..  panis  vivus  ,  (pii  dc  ccelo  desccndi'.  »  Manna  accipiunt 
lideles ,  jam  Irajecli  per  mare  rubrum.  Quare  mare  ru- 
l)rum?  Jam  marc,  quare  ct  rubrum?  Significal)at  marc 
illud  rubrnm  baplismum  Christi.  Undc  rubct  baptismus 
Christi,  nisi  Christi  sanguine  consecratus?  Quo  crgo  pcr- 
ducit  credentes  ct  baptizatos?  ad  manna.  Eccedico  man- 
na  :  notum  est  cpiid  acceperint  Jud.Tei ,  populus  iste 
Israclj  notum  est  quid  illis  pluisset  Deus  de  coclo  5  et  ncs- 
ciunt  catechumeni  quid  accipiant  Christiani.  Erubescant 
ergo,  quia  ncsciunt ;  transeant  per  mare  rubrum  ,  man- 
duccnt  mauna :  ut  c[Uomodo  crediderunt  in  nomine  Jesu, 
bic  se  ipsis  credat  Jcsus. 

V.  Ideo  intenditc,  fratrcs  mei,  quid  respondeat  iste  qui 
noctc  venit  ad  Jcsum.  Quamvis  ad  Jesum  venerit,  tamen 
cjuia  noctc  vcnit ,  adhuc  dc  tenebris  carnis  suae  loquitur. 
Non  intelligit  quod  audit  a  Domino  ,  non  inteUigit  quod 
audit  a  luce ,  quae  illuminat  omnem  hominem  venien- 
tcm  in  hunc  mundum-.  Jam  ei  Dominus  dixit  :  «  Nisi 
))  quis  natus  fuerit  denuo,  non  videbit  regnum  Dei.  Dicit 
)>  ad  eum  Nicodemus  :  Quomodo  potest  homo  nasci  cum 
»  sit  senex^?  ))  Spiritus  ci  loquitur,  et  ille  carnem  sapit. 
Carnem  suam  sapit,  quia  carnem  Christi  nondum  sapit. 
Cumenim  dixisset  Dominus  Jesus,((Nisi  quis  manducave- 
))  rit  carnem  meam,  et  biberit  sanguinem  meum,  non  ha- 
»  bebit  in  se  vitam  *  ;  »  scandalizati  sunt  quidara  qui  eum 
sequebantur,  et  dixerunt  apud  semetipsos,  ((  Durus  est  hic 
))  serrao  ^  quis  potest  eum  audire  ^  ?  »  Putabant  enim  hoc  di- 

'  .loan.  VI,   "ir.   —   '  Iil.    i,  9.    — ^   IJ.  iii,   3,  4    —  ^  'd.  vi,  S/}-  — 
•IbiJ.  Gi. 


72  S.     AUGtJSTINl    KPTSCOPI 

core  Jesum,  qiiod  cum  possenl  concisum  sicut  agnum 
coquere,  et  manducare  :  abhorrentes  a  verbis  ejus,  re- 
cesserunt,  et  amplius  eum  non  sunt  secuti.  Sic  Evange- 
lista  loquitur :  «  Et  Dominus  ipse  remansit  cum  duodecim  : 
))  et  illi  ad  eum:  Domine,  ecce  illi  dimiserunt  te  ;  et  ille  : 
))  Numquid  et  vos  vultis  abire  '  ?  )>  Ostendere  volens  quia 
ipse  iJlis  erat  necessarius  ,  non  iJli  erant  Ghristo  necessa- 
rii.Ne  quis  terreat  Christum,  quando  dicitur  ut  sit  Chris- 
tianuS^ ;  quasi  beatior  erit  Christus,  si  tu  fueris  Christia- 
nus.  Bonum  est  tilii,  ut  sis  Christianus  :  nam  si  non  fueris, 
maliim  Christo  non  erit.  Audi  vocem  Psalmi :  «Dixi  Domi- 
))  no  ,  Deus  meus  es  tu ,  quoniam  bonorum  meorum  non 
))  eges'^.  ))  Ideo  «  Deus  meus  es  tu,  quoniam  bonorum 
»  meorum  non  eges. ))  Si  fueris  sine  Deo,  minor  eris  ;  si  fue- 
ris  cum  Deo  ,  major  Deus  non  erit.  Non  ex  te  ille  major  , 
sed  tu  sine  illo  minor.  Cresce  ergo  in  illo  ,  noli  te  subtra- 
here  ,  ut  quasi  ille  deficiat.  Reficieris,  si  accesseris ;  de- 
ficies ,  si  recesseris.  Integer  manet  te  accedente ,  integer 
manet  et  te  cadente.  Cum  ergo  dixissetDiscipuIis  ,  «Num- 
))  quid  et  vos  vultis  abire^?  »  Respondit  Petrus,  petra 
illa,  voce  omnium,  «  Domine,  ad  quem  ibimus  ?  Verba  vitse 
))  seternae  habes. ))  Bene  sapuit  in  ore  ipsius  caro  Domini. 
Dominus  autem  exposuit  eis ,  et  dixit  :  «  Spiritus  est  qui 
))  vivificat :  cum  dixisset ,  Nisi  quis  manducaverit  carnem 
))  meam  ,  et  biberit  sanguinem  meum,  non  habebit  in  se 
))  vitaYn  •,  «  ne  carnaliter  intelhgerent, ))  Spiritus  est,  in- 
))  quit,  qui  vivificat,  caro  autem  nihil  prodest  :  verba 
»  quae  locutus  sum  vobis,  spiritus  est  et  vita^.  » 

VI.  Hunc  spiritum  et  hanc  vitam  non  sapiebat  isteNi- 
codemus,  qui  nocte  venerat  ad  Jesum.  Ait  ei  Jesus  :  «Nisi 
»  quis  natus  fuerit  denuo ,  non  videbit  regnum  Dei  ^.  » 

'  Joan.  Ti,  68.  —  »  Psal.  xv,  2.  —  ^  Joan.  vi,  68,  etc.  — 4  Ibid.  64«  — 
*T.l.  lu,  3. 


IN    JOANNIS    F.VANr.F.Lll  M  ,   THACT.    \I.  7.3 

Va  illo  carnem  siiam  sapiens  ,  in  cujus  orc  nondum  sapie- 
hat  caroChristi  :  «  Quomodo,  inquit,  potest  homo,  cum 
>)  sit  senex  ,  iterum  n;isci?  Nunujuid  potcst  in  vcntrem 
1)  matris  suae  itcrum  introirc,  et  nasci '  ?  »  Non  noverat 
iste  nisi  unam  nativitatem  e\  Adam  et  Eva ;  ex  Deo  et 
Ecclcsia  nondum  noverat :  non  noverat  nisi  cos  parentes 
(|ui  generant  ad  mortem  ;  nondum  noverat  eos  parentes 
<|ui  generant  ad  vitam  :  non  noverat  nisi  eos  parentes  qui 
generant  successuros;  nondum  noverat  eos  (jui  sempcr 
viventes  generant  permansuros.  Cum  ergo  sint  duae  nati- 
vitates,  ille  unam  intelligebat.  Una  est  de  terra,  alia  de 
ccrlo  5  una  est  de  carne,  alia  de  Spiritu  5  una  est  de  mor- 
talitate,  alia  de  seternitate  5  una  est  de  masculo  et  ('(«- 
mina,  alia  de  Deo  et  Ecclesia.  Sed  ipsae  duae  singulae  sunl ; 
nec  illa  potest  repeti,'nec  illa.  Rccte  intellexit  Nicodemus 
nativitatem  carnis  :  sic  et  tu  intellige  nativitatem  spiritus, 
quomodo  intellexit  Nicodemus  nativilatem  carnis.  Quid 
Nicodemus  intellexit?  <(  Numquid  potest  homo  denuo  in 
»  ventrem  matris  surc  intrare,  et  nasci?  »  Sic  quicumque 
til)i  dixerit ,  ut  spiritaliter  itcrum  nascaris  :  rcsponde  quod 
dixit  Nicodemus ,  <(  Numquid  potest  homo  iterum  in  ven- 
M  trem  matris  suae  intrare,  et  nasci?  »  Jam  natus  sum  de 
Adam  ,  non  me  potest  iterum  generarc  Adam  :  jam  natus 
sum  de  Christo,  non  me  potest  iterum  generare  Christus. 
Quomodo  uterus  non  potest  repeti ,  sic  nec  baptismus. 

YII.  Qui  nascitur  de  Ecclesia  cathohca ,  tanquam  de 
Sara  nascitur,  de  libera  nascitur ,  qui  nascitur  dc  hneresi , 
tan((uam  de  ancilla  nascitur,  sed  ex  semine  Abraham.  Ad- 
vertat  Charitas  Vestra  quam  magnum  Sacramentum. 
Testatur  Deus ,  et  dicit ,  «  Ego  sum  Deus  Abraham ,  ct 
»  Deus  Isaac ,  et  Deus  Jacob*.  »  Non  erant  alii  patriar- 
chae  ?  non  erat  ante  istos  sanctus  Noe  ,  qui  solus  in  toto 

'  Joan,  in,  4-  —  '  Exod.  iii,  6. 


74  S.    AUGUSTINI    EriSCOPI 

genere  humano  cum  tota  domo  sua  mcruit  de  diluvio  li- 
Lerari ,  in  quo  et  in  filiis  ejus  figurata  est  Ecclesia?  Ligno 
portante  evadunt  diluvium  ^  Deinde  postea  magni  quos 
novimus,  quos  sancta  Scriptura  commendat,  Moyscs  fide- 
lis  in  tota  domo  ejus^.  Et  illi  tres  nominantur,  quasi  eum 
soli  ,promeruerint ,  «  Ego  sum  Deus  Abraham,  et  Deus 
»  Isaac,  etDeus  Jacob:hoc  mihi  nomen  estinaeternum^.)) 
Sacramentum  grande  !  Potens  est  Dominus  et  ora  nostra 
aperire,  et  corda  vestra,  ut  dicere  possimus  sicut  revelare 
dignatus  est,  et  capere  possitis  sicut  expedit  vobis. 

VIII.  Tres  ergo  isti  Patriarchse,  Abraham ,  Isaac,  et 
Jacob.  Jam  nostis  fihi  Jacob  quia  duodecim  fuerwnt,  et 
inde  populus  Israel  :  quia  ipse  Jacob  Israel ,  et  popuhas 
Israel  tribus  duodecim  ,  pertinentes  ad  duodecim  fihos 
Israel.  Abraham,  Isaac ,  et  Jacob  ,  trespatres,  et  populus 
unus,  Tres  patres  tanquam  in  principio  populi^  tres  pa- 
tresin  quibus  figurabatur  populus  :  et  populus  ipse  prior, 
praesens  populus.In  populo  enim  Judaeorum  figuratus  est 
populus  Christianorum.  Ibi  figura ,  hic  veritas  :  ibi  um- 
bra,  hic  corpus,  dicente  Apostolo  ,  «  Haec  autem  in  figura 
))  contingebant  illis.  »  Vox  est  Apostoli  :  Scripta  sunt , 
inquit ,  propter  nos ,  in  quos  finis  sseculorum  obvenit  ^. 
Recurrat  nunc  animus  vester  ad  Abraham  ,  Isaac ,  et  Ja- 
cob.  In  istis  tribus  invenimus  parere  liberas ,  parere  et 
ancillas  :  inveniraus  ibi  partus  liberarum ,  invenimus  ibi 
et  partus  ancillarum.  Ancilla  nihil  boni  significat.  a  Ejice 
«  ancillam ,  inquit,  et  filium  ejus  •,  non  enim  haeres  erit 
))  filius  ancillae  cum  filio  liberoe. ))  Apostolus  hoc  commemo- 
rat  •,  et  in  illis  duobus  filiis  Abrahae,  dicit  Apostolus  fuisse 
figuram  duorum  Testamentorum  ,  Veteris  et  Novi^.  Ad 
Vetus  Testamentum  pertinent  dilectores  temporalium,  di- 

'  Gen.  vii,  7.  —  ^  Num,  xii,  7 :  Hebr.  ui,-2  et  Exod.  iii,  6.  —  ^  i  Cor. 
X,   II.  —  4  Gen.  xxij  10.  — ^(jai  jy^  3o,  etc. 


IN    JOANWI9    KVANGELIUM  ,    TllACT.    XI.  75 

leclorps  sfrculi  :  ad  Novnm  Tostamontiim  dili^clorcs  vitaf 
aPtorn;o.  lclco  illa  Jcrusalem  in  terra,  umbra  crat  cdilestis 
Jerusalcm  matris  omniuni  nostrum ,  i[uve  est  in  cu'lo '  : 
et  h.TC  Aposloli  verha  sunt.  Et  de  ista  civitatc  unde  pere- 
grinamur,  multa  nostis  ,  mnlta  jam  audistis.  Invcnimus 
autem  rcm  miram  in  istis  partuhus,  id  est  in  istis  fVetibus, 
in  istis  generationihus  Hherarum  et  anciliarum,  quatuor 
scilicet  gcnera  hominum  :  in  quihus  (juatuor  gcncrihus, 
completur  (igura  iuturi  populi  christiani ,  ut  non  sit  mi- 
rum  (juod  in  iliis  trii)us  dictum  est ,  «  Ego  sum  Deus 
»  Ahraham,  et  Deus  Isaac,  et  Deus  Jacoh^.  »  In  omnihus 
enim  Christianis,  iratres,  intenditc,  aut  per  maios  nas- 
cunlur  honi,  aut  per  honos  nascuntur  maii,  aut  per  Ijonos 
lioni ,  aut  per  maios  maii  :  ampiius  istis  quatuor  generi- 
lius,  compietur  figura  futuri  popuii  Ghristiani,  ut  non  sit 
mirum  quod  in  iliis  trihus  dictum  est  :  «  Ego  sum  Deus 
»  Ahraham,  et  Deus  Isaac  ,  et  Deus  Jacob^.  »  In  omni- 
hus  enim  Cin'istianis  ,  fratres,  intendite,  aut  per  maios 
nascuntur  honi ,  aut  per  honos  nascuntur  maii ,  aut  per 
honos  honi ,  aut  per  malos  mali :  amplius  istis  quatuor  ge- 
nerihus  non  potestis  invenire.  Quoe  iterum  repetam  , 
adverlite,  retinete,  excutite  corda  vestra,  nolite  pigri  esse : 
'  capite  ne  capiaraini ,  quomodo  quatuor  gencra  sunt  om- 
nium  Christianorum.  Aut  per  bonos  nascuntur  boni,  aut 
per  maios  nascuntur  mali ,  aut  per  isonos  maii,  aut  per 
maios  i)oni.  Puto  quia  pianum  est.  Per  iionos  honi  :  si  et 
cjui  baptizant ,  boni  simt  •,  et  qui  baptizantur ,  recte  cre- 
dunt,  et  in  memhris  Christi  recte  numerantur.  Per  maios 
maii :  si  et  qui  haptizant ,  maii  sunt  ^  ct  cjui  haptizantur , 
dupiici  corde  accedunt  ad  Deum,  et  non  tenent  eos  mo- 
res  quos  audiunt  in  Ecciesia ,  ut  non  ihi  sint  palea  ,  sed 
frumentum.  Quam  enim  muitisint,  novit  Charitas  Vestra. 

Ga!.  IV,  16.  —  >  Exod.  lu,  6.  —  ^  Ibiii. 


76  S.    AUGXJSTINI    EPISCOPI 

Per  malos  boni  :  aliquantlo  baptizat  adultcr ,  et  qui  bap- 
lizatur  justificatur.  Per  bonos  mali  :  aliquando  qui  bapli- 
zant ,  sancti  sunt  j  qui  baptizantur ,  tenere  viam  Dei 
nolunt. 

IX.  Puto,  fratres,  notum  esse  inEcclesia^  et  quoti- 
dianis  exemplis  manifestari  ea  quae  dicimus  :  sed  in  prio- 
ribus  nostris  patribus  ea  consideremus ,  quia  habuerunt 
et  illi  ista  quatuor  genera  *.  Per  bonos  boni  :  Ananias 
Paulum  baptizavit.  Quid  per  malos  mali?  Dicit  Apostolus 
(|uosdam  prsedicatores  Evangelii ,  quos  dicit  non  caste 
annuntiare  solere  Evangelium ,  quos  tolerat  in  societate 
christiana ,  etdicit  :  «  Quid  enim?  dum  omni  modo,  sive 
occasione  sive  veritate  Christus  annuntietur ,  et  in  hoc 
gaudeo'^. ))  Numquid  malevolus  erat,  et  de  alieno  malo 
gaudebat?  Sed  quia  et  per  malos  verum  prsedicabatur,  et 
per  malorum  ora  Christus  praedicabatur  5  si  quos  isti  sui 
similes  baptizabant ,  mali  malos  baptizabant  :  si  quos  isti 
baptizabant  tales  ,  quales  admonet  Dominus  cum  dicit , 
«  Qu.?e  dicunt  facite  ,  quse  autem  faciunt,  facere  nolite, 
))  mali  bonos  baptizabant^.  ))  Boni  malos  baptizabant, 
quomodo  a  Phihppo  sancto  Simon  magus  baptizatus  est. 
Nota  sunt  ergo  ista  quatuor  genera,  fratres  mei.  Ecce  ite- 
rum  ea  repeto ,  tenete  illa  ,  numerate  illa ,  advertite  illa  5 
cavete  quae  mala  sunt,  tenete  quae  bona  sunt.  Per  bonos 
boni  nascuntur,  cum  per  sanctos  sancti  baptizantur  :  Per 
malos  mali ,  cum  et  qui  baptizant  et  qui  baptizantur, 
inique  et  impie  vivunt,  per  malos  boni,  cum  maU  sunt 
qui  baptizant  5  et  boni  qui  baptizantur  :  per  bonos  mali, 
cum  boni  sunt  qui  baptizant ,  et  mali  qui  baptizantur. 

X.  Quomodo  invenimus  ista  in  tribus  istis  nominibus. 
«  Ego  sum  Deus  Abraham,  Deus  Isaac,  et  Deus  Jacob  ^?)» 
Ancillas  accipimus  in  malis ,  liberas  accipimus  in  bonis  : 

«  Act.  IX,  18.  —  '  Pliilip.  I,  18.  —  3  Matth.  II,  33.  —'*  Exod.  ni,6. 


J>     JUA.MVIS     tVA^GKI.U  M  ,      IUALI.      XI.  77 

pariunt  libcr.-o  bonos  •  Snra  |x^iKMil  Isaac  :  pariuiU  aiK:iiln; 
malos  ;  Agar  popcrit  Ismaol '.  llahemus  in  uno  Abraliam 
ct  illud  genus  cum  per  honos  boni ,  ct  illud  gcnus  cum 
per  malos  mali.  Per  bonos  mali  ubi  fi^^urati  sunt  ?  Libcra 
erat  Rebecca  u\or  Isaac  :  legite,  pcperit  geminos  ,  unus 
crat  bonus,  allcr  malus^  Habes  aperte  Scripturam  di- 
centcm  Dei  voce,  «  Jacob  dilexi ,  Esaii  autcm  cdio  ha- 
»  bui^.  »  Istos  duos  genuit  Rcbecca  ,  Jacob  et  Esaii  : 
unus  inde  eligitur,  alius  rcprobatur  •,  unus  succcdit  in 
haereditatem,  altcr  exhaeredatur.  Non  facit  populum  suum 
Deus  de  Esaii  j  sed  facit  de  Jacob.  Semen  unum ,  divcrsi 
tpii  conccpti  sunt  :  utcrus  unus ,  diversi  (^i  nali  sunt. 
Numquid  non  libcra  pcpcrit  Jacob  ,  (|u<ie  libera  pcperit 
Esaii?  Luctabantur  in  ventre  matris  suae  ,  et  dictum  cst 
Rcbcccoe,  cum  ibi  luctarentur  ,  «  Duo  populi  sunt  in 
»  utero  tuo  *.  »  Duo  homines  ,  duo  populi  ^  bonus  popu- 
lus ,  malus  populus  :  sed  tamen  in  uno  vcntre  luctantur. 
Quanti  mali  sunt  in  Ecclesia ,  et  unus  uterus  portat ,  do- 
nec  in  finc  discernantur  :  et  boni  adversus  malos  clamant, 
et  mali  adversus  bonos  reclamant ,  et  in  unius  visccribus 
ulritiue  luctantur,  Numtjuid  semper  simul  erunt?  In  fme 
exilur  ad  luccm,  declaratur  nativitas  qux  hic  in  sacra- 
mento  figuratur  :  et  tunc  apparebii,  Jacob  dilexi,  Esaii 
autem  odio  habui. 

XI.  Jam  ergo  invenimus,  fratres  ,  et  de  bonis  l)onos, 
de  libera  Isaac  :  et  de  malis  malos,  de  ancilla  Ismacl:  ct 
de  bonis  malos ,  Esaii  de  Rcbecca.  Dc  malis  bonos  ubi 
inveniemus  ?  Restat  Jacob,  ut  in  tribus  patriarchis  quatuor 
gcnerum  istorum  pcrfcctio  concludatur.  Habuit  uxores 
Jacob  libcras  ,  habuit  ct  ancillas  :  pariunl  liberse,  pariunt 
ct  ancillse,  et  fiunt   duodecim   fdii  IsracP.   Si  numeres 

'  Gen.  XXI,  2,  et  xvi,  i5.  —  '  Id.  xxv,  j^.  —  ^  Malac.  i,  2,  ct  Rom. 
u,  i3.  —  4  Geii.  XXV,  23.  —  5  Id.  xxix,  23,  etc,  el  xxx,  4- 


78  8.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

omnes  de  quibus  nati  sunt ,  non  omnes  de  liberis ,  non 
omnes  de  ancillis  :  sed  tamen  omnes  ex  uno  semine.  Quid 
ergo ,  fratres  mei  ?  numquid  qui  nati  sunt  de  anciilis,  non 
simul  possederunt  terram  promissionis  cuni  fratribus  suis? 
Invenimus  ibi  bonos  filios  Jacob  natos  de  ancillis ,  et  bo- 
nos  filios  Jacob  natos  de  liberis.  Niiiil  illis  obfuit  nativitas 
de  uteris  ancillarum,quando  in  patre  cognoverunt  semcn 
suum,  et  consequenter  regnum  cum  fratribus  tenuerunt. 
Quomodo  ergo  in  filiis  Jacob  non  obfuit  illis  qui  nati  sunt 
de  ancillis ,  quo  minus  tenerent  regnum ,  ct  terram  pro- 
missionis  cum  fratribus  ex  aequo  acciperent  j  non  illis  ob- 
fuerunt  natales  ancillarum ,  sed  praevaluit  semen  pater- 
num  :  sic  quicumque  per  malos  baplizantur,  tanquam  de 
ancillis  videntur  nati  j  sed  tamen  quia  ex  seminc  verbi  Dei, 
([uod  figuratur  in  Jacob ,  non  contristentur ,  simul  haere- 
ditatem  cum  fratribus  possidebunt.  Securus  ergo  sit  qui 
de  semine  bono  nascitur^  tantum  non  imitetur  ancillam  , 
si  de  aiicilla  nascitur.  Ancillam  malam  superbientem  non 
imiteris.  Unde  enim  filii  Jacob  de  ancillis  nati,  possede- 
runt  terram  promissionis  cura  fratribus  ,  Ismael  autem  de 
ancilla  natus,  expulsus  est  ab  haereditate?  Unde,  nisi  quia 
ille  superbus  erat ,  illi  Immiles  ?  Erexit  ille  cervicem  ,  et 
voluit  seducere  fratrem  suum  ,  ludens  cum  illo. 

XII.  Magnumibi  sacraraentum.  Ludebant  simul  Ismael 
et  Isaac  ;  vidit  illos  Sara  ludentes,  et  ait  Abrahae  :  «  Ejice 
»  ancillam  et  filium  ejus,  non  enim  hseres  erit  filius  an- 
))  cillse  cum  filio  meo  Isaac^.  »  Et  cum  contristatus  esset 
Abraham ,  confirmavit  ei  Dominus  dictum  uxoris  ejus. 
Jara  hic  manifestum  est  sacramentum ,  quia  nescio  quid 
futurum  parturiebat  illa  res  gesta.  Ludentes  vidit ,  et  di- 
cit :  «  Ejice  ancillam  et  filium  ejus.))Quid  est  hoc,  fratres  ? 
Quid  enim  mali  fecerat  Ismael  puero  Isaac ,  quia  ludebat 

1  Gen.  XXI,  lo. 


IN    JOA.NMS    EVANGELIUM  ,    TRACT.     XI.  71» 

ciini  illo  ?  Secl  illa  lusio  ,  illusio  crat  ;  illa  lusio  decoptio- 
nem  signilicaUat.  Nam  magnum  sacramentum  altendat 
Charitas  Vestra.  Pcrsecutionem  illam  vocat  Aposlolus  •, 
ipsam  lusionem  ,  ipsum  lusum  persecutionem  vocat  :  ait 
enim  ,  «  Sed  sicut  lunc  ille  ([ui  secuuclum  carnem  natus 
»  erai ,  persequebatur  eum  cjui  secundum  spiritum  ,  ita 
»  et  nunc '  :  »  id  est,  c(ui  secuudum  carnem  nati  sunt, 
persecjuuntur  eos  tjui  secundiun  spiritum  nati  sunt.  Qui 
sunt  secundumcarncMn  nali?  Dllectores  mundi ,  amalores 
sfeculi.  Qui  sunt  secundum  spiritum  nali  PAmatores  regni 
coeIorum,(iilectores  Christi,  desiderantes  vitam  .Tternarri, 
gratis  colentes  Deum.  Ludunt,  ct  dicit  Apostolus  perse- 
cutionem.  Nam  postea  c|uam  dixit  haec  verba  Apostolus, 
«  Et  sicut  tunc  iile  c[ui  securtdum  carnem  natus  erat,  per- 
»  sec[uebatur  eum  qui  secundum  spiritum,ita  et  nunc  ^  » 
secutus  est,  et  ostendit  de  c[ua  persecutione  diceret :  «  Sed 
»  c[uid  dicit  Scriptura  ?  Ejice  ancilJam  et  filiumejus,  non 
»  enim  hseres  erit  filius  ancillae  cum  filio  meo  Isaac''.  » 
Qut-vrimus  ubi  hoc  dicat  Scriptura,  ut  videamus  utrum 
alicjua  persecutio  praecesserit  Ismaelis  in  Isaac  :  et  inve- 
nimus  hoc  dictum  esse  a  Sara ,  c[uando  vidit  pueros  lu- 
dentes  simul ".  Quam  lusionem  dicit  ScrijHura  vidisse 
Saram,  hanc  persecutionem  dicit  Apostolus.  Plus  ergo 
vos  persec|uuntur  qui  vos  illudendo  seducunt  :  Veni,  ve- 
ni  •,  baptizare  hic,  hic  habes  verum  baptismum.  Noli  lu- 
dere,  unus  est  verus  :  ille  lusus  est  :  seduceris ,  ct  ista 
persecutio  gravis  tibi  erit.  Mehus  tibi  erat  ut  Ismaelem 
tu  lucrareris  ad  regnum  •,  sed  non  vult  Ismael ,  c[uia  lu- 
dere  vult.  Tene  tu  haereditatem  patris,  et  audi  :  «  Ejice 
»  ancillam  et  fdium  ejus ,  non  enim  haeres  erit  filius  an- 
»  cillse  cum  filio  meo  Isaac.  » 
XIII.  Isti  etiam  audent  dicere  quia  persecutionem  so- 

•  Galat.  IV,  29.  —  ^  Ibid.  3o.  —  ^  Gen.  xxi,  g. 


80  S.     AUGLiillM     El'ISCOPI 

lciit  pali  a  calholicis  regibus,  aut  a  catliolicis  principibus. 
Quam  persecutionem  tolerant.^  AlUictionem  corporis  :  si 
tamen  aliquando  passi  sunt ,  autquomodo  passi  sunt,  ipsi 
sciant,  et  conveniant  conscientias  suas  ^  tamen  alUiciionem 
corporis  passi  sunt :  persecutio  quam  faciunt  gravior  est. 
Cave  quando  vult  ludere  Ismael  cum  Isaac ,  quando  tibi 
blanditur,  quando  otFert  aiterum  baptismum  :  responde, 
Habeo  jam  Baptismum.  Si  enim  verus  est  iste  baptismus, 
qui  tibi  vult  dare  alterum,  illudere  te  vult.  Cave  animae  per- 
secutorem.  Nara  si  a  principibus  catholicis  aliquid  passa  est 
pars  Donati  aliquando,  secundum  corpus  passa  est,  nonse- 
cundum  illusionem  spiritus.  Audite  et  videte  in  ipsis  veteri- 
bus  factis,  omnia  futurarum  rerum  signa  et  indicia.  Inve- 
nitur  Sara  aillixisse  Agar  ancillam :  Sara  libera  est :  postea- 
({uam  superbire  ccepit  ancilla,  questa  est  Abrahae  Sara,  et 
dixit  :  «  Ejice  ancillam ;  erexit  adversum  me  cervicem 
))  suam  ^  »  Et  quasi  ab  Abraham  fieret,  de  Abraham 
questa  est  mulier.  Abraham  vero  qui  non  in  anciila  libi- 
dine  abutendi  tenebatur_,  sed  officio  generandi^  quoniam 
Sara  ei  dederat ,  unde  prolem  susciperet ,  ait  ei  :  «  Ecce 
»  ancilla  tua,  utere  ea  sicut  vis.  »  Et  ailhxit  eam  graviter 
Sara  ,  et  fugit  a  facie  ejus-.  Ecce  libera  atliixit  ancillam  , 
et  non  iilam  vocat  persecutionem  Apostolus :  ludit  servus 
cum  domino ,  et  persecutionem  vocat :  atHictio  ista  non 
vocatur  persecutio  ,  et  lusio  ilia  vocatur  persecutio.  Quid 
vobis  videtur ,  fratres  ?  Nonne  intelligitis  quid  significa- 
tum  sit?  Sic  ergo  quando  vult  Deus  concitare  potestates 
adversus  hserelicos ,  adversus  schismaticos  ,  adversus  dis- 
sipatores  Ecclesise  ,  adversus  exsutiiatores  Christi ,  adver- 
sus  blasphematores  Baptismi ,  non  mirentur  :  quia  Deus 
concitat,  ut  a  Sara  verberetur  Agar.  Cognoscat  se  Agar, 
ponat  cervicem  :  quia  cum  humiiiata  discederet  a  domina 

'  Gen.  XXI,  lo.  —  '  Id-  xvi,  6. 


IN    JOANJNIS    EVAMGEI.IIJM  ,     IHACI.     M.  Sl 

sua,  occurrit  ci  Angehis,  etdixit :  «  Quid  est,  Agar  ancilJa 
»  Sarne  ?))cum  conc|uesta  csset  de  domina,  ((uid  audivit  al) 
Angelo  ? «  Kcvertere  ad  dominam  tuam '.  »  Ad  lioc  ergo  ai- 
lligitur,  utrevertatur.  At(iue  utinam  revertalur;(|uia  pro- 
les  ejus,  sicut  filii  Jacob ,  cum  fratribus  hujreditatem 
tenebit. 

XIV.  Mirantur  autem  (juia  commovcntur  potcstates 
christianic  adversus  detestandos  dissipatores  Ecclesise.  Non 
ergo  moverentur?  Et  (juomodo  redderent  rationcm  de 
imperio  suo  Deo?  Intendat  Charitas  Vestra  quid  dicam  , 
quia  pertinet  hoc  ad  reges  saeculi  christianos,  ut  tcmpo- 
ribus  suis  pacatam  velint  matrem  suam  Ecclesiam  ,  uudc 
spiritaliter  nati  sunt.  Lcgimus  Danielis  visiones  et  gesta 
prophelica.  Trcs  pueri  in  igne  Ia«daverunt  Dominum  : 
miratus  cst  Nabuchodonosor  rex  laudantes  Deum  pucros, 
et  circa  eos  ignem  innocentem-  ^  et  cum  admiratus  esset, 
(|uid  ait  Nabuchodonosor  rcx ,  non  vel  Judaeus  vel  cir- 
cumcisus,  ille  cjui  statuam  suam  erexerat,  et  ad  eam  ado- 
randam  omnes  coegerat  ^  tamen  laudibus  trium  puerorum 
commotus,  ubi  vidit  majestatem  Dei  prsesentis  in  igne, 
quid  ait?  «  Et  ego  proponam  decretum  omnibus  tribubus 
»  et  hnguis  in  omni  terra.  »  Quale  decretum?  «Quicumque 
»  dixerint  blasphemiam  in  Deum  Sidrac ,  Misac  et  Abde- 
»  nago,  in  interitum  erunt,  et  domus  eorum.  in  perdi- 
»  tionem.  »  Ecce  quomodo  saevit  rex  alienigena_,  ne  blas- 
phemetur  Deus  Isracil ,  quia  potuit  tres  pueros  de  igne 
liberare  :  et  nolunt  ut  saeviant  reges  christiani ,  quia 
Christus  exsuillatur,  a  quo  non  tres  pueri,  sed  orJjis  ter- 

t  rarum  cum  ipsis  regibus  a  gehennarum  igne  hberatur? 

i  Nam  tres  illi  pueri,  fratres  mei,  liberati  sunt  ab  igne 
temporali.  Numc{uid  non  ipse  est  Deus  Machabeorura , 
([ui  et  trium  pucrorum  ?  Illos  ab  igne  liberavit  :  illi  in 

'  Geu.  XVI,  8j  9.  --  »  Daniel.  iii,  92,  etc. 

CXXII.  0 


82  S.    AtGUSTlKl    EPISCOPl 

tormentis  igneis  corpore  defecerunt,  sed  in  legitimis  man- 
datis  animo  permanserimt^  lili  aperte  liberati  sunt,  illi 
occulte  coronati  sunt.  Plus  cst  liberari  dc  flamma  gehen- 
narum,  quam  de  fornace  potestatis  humanae.  Si  ergo  Na- 
buchodonosor  rex  laudavit  et  praedicavit,  et  gloriam  dedit 
Deo,  quia  liberavit  de  igne  tres  pueros,  et  tantam  gloriam 
dedit,  ut  decretum  mitteret  per  regnum  suum  :  «  Qui- 
»  cumque  dixerint  blasphemiam  in  Deum  Sidrac  ,  Misac, 
»  et  Abdenago ,  in  interitum  erunt ,  et  domus  eorum  in 
))  perditionem  ~ :  )>  quomodo  isti  reges  non  moveantur,  qui 
non  tres  pueros  attendunt  hberatos  de  flamma ,  sed  se 
ipsos  liberatos  de  gehenna ,  quando  vident  Christum  ,  a 
quo  liberati  sunt,  exsulllari  in  Ghristianis,  quando  audiunt 
dici  Christiano ,  Dic  te^^on  esseChristianum?  Taiia  facere 
volunt ,  et  saltem  taha  pati  nolunt. 

XV.  Nam  videte  quaha  faciunt,  et  qualia  patiuntur. 
Occidunt  animas  ,  allhguntur  in  corporc  :  sempiternas 
mortes  faciunt ,  et  temporales  se  perpeti  conqueruntur. 
Et  tamen  quas  patiuntur?  Proferunt  nobis  nescio  quos 
in  persecutione  suos  martyres.  Ecce  Marculus  de  petra 
prsecipitatus  est :  ecce  Donatus  Bagaiensis  in  puteum  mis- 
sus  est.  Quando  potestates  Romanoe  talia  supplicia  decre- 
verunt ,  ut  praecipitarentur  homines  ?  Quid  autem  rcs- 
pondent  nostri  ?  Quid  sit  gestum  nescio  :  tamen  quid 
tradunt  nostvi?  Qui  ipsi  se  praecipitaverunt,  et  potestates 
infamaverunt.  Recordemur  consuetudinem  potestatum 
romanarum  ,  et  videamus  cui  credendum  sit.  Dicunt  nos- 
tri  illos  se  praecipitasse  :  si  nonsunt  ipsi  discipuh  ipsorum 
qui  se  modo  de  saxis  nuilo  persequente  praecipitant ,  non 
credamus  :  quidmirum,  si  feceruntilli  quod  soient?Nam 
potestates  romamfi  nunquam  taiibus  suppiiciis  usae  sunt. 
Nura  enim  non  poterant  occidere  aperte  ?  Sed  ilii  qui  se 

- '  2  Macbab.  vii^  i,  etc.  —  =  Daniel.  ui,  96. 


1!\     JOA^MS    KVA^GKLltM  ,    inACT.     XII.  H,'i 

iiiuiUios  Loli  voliiciunl,  iamoiioicm  morU-m  iioii  iuvciic- 
riiul.  Poblivmo  (jui(ic[uicl  illud  ci.1 ,  non  novi.  Kl  si  passa 
cs,  o  parsDonali,  coi  poralcm  allliclioncm  al)  Ecclesia 
cathoiica,  a  Sara  passacs  Agar:  «rcdi  aii  dominam  luam.» 
Locus  i[uidcm  ncccssarius  alinuanto  diutius  nos  tcnuit , 
ut  tcxlum  totum  cvangciiccne  lcctionis  cxponcre  minime 
vaicrcmus.  l^ratrcs,  suliiciat  intcrim  Gharilati  Vcstr;c,  nc 
h.ec  quac  dicta  sunt ,  dicendo  alia  ,  exciudantur  dc  cordi- 
bus  vcstris.  Iloec  tcncte,  taiia  dicitc,  flaramantes  diuc  pro- 
ccditc ,  accendite  trigidos. 

TRACTATUS  XII. 

Ab  co  Evangclii  ioco  :  Qiiod  natiun  est  de  carne  caro 
est j  etc,  uscjuc  ad  id  :  Qui  aatemfacit  veritateni , 
venit  ad  hicein ,  ut  manifestentur  ejus  opera,  quia 
in  Deo  sunt  facta. 

I.  Ex  eo  quod  liesterno  die  intentam  fccimus  Charita- 
tem  Vestram  ,  iniclligimus  vos  aiacrius  et  numerosius 
convcnisse  :  sed  interim  icctioni  evangeiicae  ex  ordine  ser- 
moncm  debitum  reddamus,si  placet :  deinde  audietCha- 
ritas  Vestradepace  Ecciesiae  vel  quid  egerimus,  vel  quid 
adhuc  agendum  speremus.  Nunc  ergotota  intentio  cordis 
ad  Evangeiium  feratur  :  nemo  aiiunde  cogitet.  Si  enim 
qui  totus  adest,  vix  capit  :  qui  se  per  cogitationes  diver- 
sas  dividit ,  nonne  et  quod  ceperat  fundit  ?  Meminit  au- 
tem  Charitas  Vcstra  dominico  praeterito,  quantum  Domi- 
nus  adjuvare  dignatus  est*,  disseruisse  nos  de  spirituaii 
regeneratione  :  quam  lectionem  vobis  iterum  legi  feci- 

■  In  superiori  Tractatu. 

6. 


84  S.    AUOUSlllNl    EPISCOPI 

mus,  iit  ([ua^  luiic  non  dicla  sunt,  inChristi  nominc  ad- 
juvantibus  orationibus  vestris  impleamus. 

II.  Regeneratio  spiritualis  una  est,  sicut  generatio  car- 
nalis  una  est.  Et  quod  Nicodemus  Domino  ait,  verum 
dixit,  quia  non  potest  homo,  cum  sit  senex,  redire  rursum 
in  uterum  matris  suae,  et  nasci.  llle  quidem  dixit ,  ([uia 
homo  cum  sit  senex,  hoc  non  potest,  quasi ,  et  si  infans 
esset ,  posset.  Omnino  enim  non  potest ,  sive  recens  ab 
utero ,  sive  annosa  ab  setate ,  redire  rursum  in  materna 
viscera,  et  nasci.  Sed  sicut  ad  nativitatem  carnalem  valent 
muliebria  viscera  ad  semei  pariendum  :  sic  ad  nativitatem 
spiritualem  valent  viscera  Ecclesiae^  ut  semel  quisque  bap- 
tizetur.  Propterea  ne  quis  forte  dicat  :  Sed  iste  in  hau'esi 
natus  est,  et  iste  in  schismate  natus  est  :  amputata  sunt 
omnia ,  si  meministis ,  quae  vobis  disputata  sunt  de  tribus 
patribus  nostris  ,  quorum  Deus  dici  voluit ,  non  quia  soli 
eranl ,  sed  ([uia  in  solis  expleta  est  integritas  significandi 
populi  futuri.  Invenimus  enim  natum  de  ancilla  exhsere- 
datum,  natum  de  libera  haeredem  :  rursum  invenimus 
natum  de  libera  exhacredatum  ,  natum  de  ancilla  h.nere- 
dem.  Natus  de  ancilla  exhaeredatus  Ismael,  natus  de  ii- 
bera  hseres  Isaac ,  natus  de  libera  exhaeredatus  Esaii,  nati 
de  anciliis  haeredes  fiiii  Jacob  ^  In  illis  itaque  tribus  pa- 
tribus ,  omnis  futuri  popuii  figura  perspecta  est :  nec  im- 
raerito  Deus  inquit ,  «  Ego  sum  Deus  Abraham ,  et  Deus 
»  Isaac ,  et  Deus  Jacob  j  hoc  mihi ,  inquit ,  nomen  est  in 
»  seternum.  »  Magis  meminerimus,  quid  promissum  sit 
ipsi  Abrahae  :  lioc  enim  promissum  est  Isaac,  lioc  pro- 
missum  est  et  Jacob.  Quid  invenimus?  «  In  semine  tuo 
»  Ijenedicentur  omnes  gentes-.»Credidit  tuncunus  quod 
nondum  videbat  :  vident  homines  ,  et  excsecantur.  Goni- 

'  Gen,   XXI,   lo:   xxv ,   5;  xxvn,  35;  xux,  et  Exod.  iii ,  6.  —  '  Gen. 
xx.li,  i8. 


IN    JOANNIS    EVANGEMUM,    TrA»T.     XII.  8.'") 

plcliim  osl  iii  genlil)MS,  qnod  promissum  cst  uni  :  ol  so 
paranlurn  oommunione  gentium,  (pii  cl  (piod  implctum 
esl  vidcro  nolunl.  S{'i\  (|ui(l  illis  piodcst  (|uia  vidcrc  no- 
lunt:'  Vidcnt,  vclint  nolint :  apcrta  vcritas  ot  olausos  ocu- 
los  fcrit. 

III.  Kcsponsum  est  Nicodemo,  (jui  ex  ois  erat  (jui  cre- 
didcrant  in  Jcsum,  ct  ipse  Jesus  non  se  crcdobat  cis.  Oui- 
busdam  enim  non  se  crcdebat,  cum  jam  in  illum  credi- 
dissent.  Sichabesscriptum  :  «  Multicredideruntinnomine 
))  ojus,  vidcnlcs  signa  ([une  iaciobat.  Ipse  autem  J(^sus 
))  non  crodcbatscmelipsum  illis.  Non  enim  opus  liabcbat, 
))  ut  ((uisquam  testimonium  perhiberet  de  homine  5  ipsc 
))  enim  scicbat  (|uid  osset  in  homine'.  ))  Eccejam  illi  cro- 
dcbantin  Jcsum,  ct  ipse  Jesus  non  se  credebatcis.  Quare? 
Quia  nondum  erant  renati  exaquaet  Spiritu.  Indehortati 
sumus,  ethortamur  fratres  nostros  cathecumenos.  Si  enim 
intcrrogcs  eos,  jam  crediderunt  in  Jesum  :  sed  quia  non- 
dum  carncm  cjus  etsanguinem  accipiunt,  nondum  se  illis 
credidit  Jesus.  Quid  faciant,  ut  se  illis  credat  Jesus?  Re- 
nnscantur  ox  a([ua  ct  Spiritu^  proforat  Ecclosia  quos  par- 
turit.  Concepti  sunt,  cdantur  in  lucem  :  habent  ubcra 
((uibus  nutriantur ;  non  timeant  ne  nati  sulfocentur,  ab 
idjcribus  malernis  non  recedant. 

IV.  Nullus  potcst  homo  redire  in  matris  viscera,  et  ite- 
rum  nasci.  Sed  de  ancilla  nescio  quis  natus  est?  Numquid 
tunc  qui  nati  sunt  de  ancillis,  redierunt  in  uterum  libe- 
rarum,  ut  denuo  nascorentur?  Semen  Abraham  et  in  Ts- 
macl  :  et  ut  possent  Abraham  facere  filium  de  ancilla, 
uxor  autor  fuit.  Natus  est  ex  semine  viri,  et  non  utero, 
sed  solo  placito  uxoris- .  Numquid  ((uia  de  ancilla,  idoo 
cxhfiercdatus  ?  Si  proplorea  exhoercdatus  quia  de  ancilJa 
natus  est,  nulb  ancillarum  fihi  admittcrontur  ad  hicredila- 

'  Joan.  II,  2^-5^.  —  '  Cit^n     xvi,  9. 


86  S.     AUGUSTINl    EPISCOPI 

lem.  Filii  Jacob  admissi  siinl  ac!  hfiRreditatem  :  Ismael 
aiilem,  non  quia  ex  ancilla  natus,  exliaeredalus,  sed  quia 
superbus  matri,  superbus  in  filium  matris ;'  mater  enim 
ejus  magis  Sara  quam  Agar.  Illius  uterus  accommodatus, 
iJlius  voluntas  accessit  :  non  faceret  Abraham  quod  Sara 
nollet  :  magis  ergo  ille  fdius  Sarae.  Sed  quia  superbus  in 
fratrem,  et  superbus  ludendo,  quia  deludendo  5  quid  ait 
Sara  ?  «  Ejice  ancillam  et  fihum  ejus,  non  enim  haeres  erit 
»  filius  ancillae  cum  filio  meo  Isaac'*  »  Non  ergo  illum 
viscera  ancillfe  ejecerunt  foras,  sed  cervix  servilis.  Etsi 
liber  superbus  sit,  servus  est ;  et  quod  pejus  est,  malae 
dominae,  ipsius  superbiae.  Itaque,  fratres  mei,  respondete 
homini,  non  posse  rursus  nasci  hominem  ;  respondete  se- 
curi,  non  posse  rursus  nasci  hominem.  Quidquid  iterum 
fit,  illusio  est :  quidquid  iterum  fit,  lusus  est.  Ismael  lu- 
dit,  foras  mittatnr.  Animadvertit  enim  eos  Sara  ludentes, 
ait  Scriptura,  et  dixit  Abrahse,  »  Ejice  ancillam  et  filium 
))  ejus.  ))  Displicuit  Savae  lusus  puerorum  5  aliquid  novum 
vidit  pueros  ludere.  Nonne  optant  hoc  quae  filios  habent, 
videre  ludentes  filios  suos  ?  Vidit  illa,  et  improbavit.  Nes- 
cio  quid  vidit  in  lusu  :  illnsionem  vidit  in  illa  lusu,  ani- 
madvertit  servi  superbiam  •,  displicuit  illi,  ejecit  foras. 
Nati  de  ancillis  improbi  mittuntur  foras,  et  natus  de  h- 
bera  mittitur  foras  Esaii.  Nemo  ergo  pra;sumat  quia  de 
bonis  nascitur,  nemo  praesuinat  quia  per  sanctos  baptiza- 
tur,  Qui  per  sanctos  baptizatur,  adhuc  caveat  ne  non  sit 
Jacob,  sed  Esaii.  Hoc  ergo,  fratres,  dixerim  :  melius  est 
ab  hominibus  sua  quaerentibus  et  mundum  diligentibus  , 
quod  significat  nomen  ancillae,  baptizari,  et  spiritaliter 
haereditatem  quaerere  Ghristi,  ut  sit  tanquam  filius  Jacob 
de  ancilla^  quam  baptizari  per  sanctos  et  superbire,  ut  sit 
Esaii  foras  mittendus,  quamvis  natus  ex  libera.  Haec,  fra- 

'  C.en   XXI,   10 


IN    J0AMJI8    EVANGELIUM  ,    TnAf.T.     XII.  87 

tres,  tenetc.  Noii  vos  palpamus,  nnlla  spos  v(>slia  m  nolns 
sil  :  ncc  nobis  hlandimur,  ulc  vohis  :  uniisquistjiw  suani 
sarcinam  portaL.  Nostrnm  cst  clicere,  ne  malc  jndicemur  : 
vcstrum  cst  auclirc,  et  cordc  audire_,  nc  exigatur  c|uod  da- 
mus ;  imo  cjuando  exigitur,  lucrum  inveniatur,  non  dc- 
Irimcntum. 

V.  Dicit  Dominus  Nicodemo,  ct  exponit  ei ,  «  Amen , 
»  amen  dico  tibi,  nisi  quis  renatus  iucrit  cx  ac|ua  ct  Spi- 
))  ritu,  non  potcst  introirc  in  rcgnum  Dci'.  »  Tu,  incinit, 
carnalcm  gencralioncm  intclligis,  cum  dicis  :  «  Numc|uid 
))  potest  homo  redire  in  viscera  matris  suae  ?  )>  Ex  ac(ua  ct 
Spiritn  oportet  ut  nascunlur  propler  regnum  Dei.  Si 
proptcr  h.xreditatcm  patris  hominis  tcmporalcm  nascitur, 
nascatur  cx  visceribus  matris  carnalis  :  si  propter  hoeredi- 
tatem  patris  Dci  sempiternam,  nascatur  ex  visccribus  Ec- 
cicsijTC.  Gcncrat  pcr  uxorcm  fdium  patcr  moriturus  suc- 
ccssurum  :  gcncrat  Dcus  dc  Ecclesia  filios  non  successuros, 
sed  secum  mansuros.  Et  sec[uitnr,  «  Quod  natum  cst  dc 
))  carne,  caro  cst :  ct  cjuod  natum  cst  de  Spiritu,,  spirilus 
»  cst*.  ))  Spiritaliter  ergo  nascimur,  et  in  spiritu  nasci- 
mur,  verbo  et  sacraraento.  Adest  Spiritus,  ut  nascamur  : 
Spiritus  invisibilitcr  adest  unde  nasceris,  quia  et  tu  in- 
visibiliter  nasceris.  Sequitur  cnim,  ct  dicit  :  «  Non  mi- 
))  rcris  quia  dixi  tibi,  oportet  vos  nasci  denuo  :  Spiritus 
))  ubi  vult  spirat,  et  vocem  ejus  audis,  sed  nescis  undc 
))  vcniat,  aut  quo  vadat^.  »  Nemo  videt  Spiritum  :  et 
cjuomodo  audimus  vocem  Spiritus?  Sonat  Psalmus,  vox 
est  Spiritus  :  sonat  Et^angelium,  vox  est  Spiritus  :  sonat 
scrmo  divinus,  vox  cst  Spiritus.  «  Vocem  ejus  audis  ,  et 
))  ncscis  unde  venial,  et  quo  vadat.  ))  Sed  si  nascaris  ct 
tu  de  Spiritu,  boc  eris,  ut  ille  qui  non  est  adhuc  natus 
de  Spiritu,  non  sciat  de  te  unde  venias,  et  quo  eas.  Hoc 

'  Joaii.  m,  :.    —  '  llji.l.  G.  —  3  ILiil.  7,  8. 


88  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

onim  secutus  ait :  «  Sic  est  et  omnis  qui  natus  cst  cx  Spi- 
»  ritu.  » 

VI.  «  Respondit  Nicodemus,  et  dixit  ei,  Quomodo  pos- 

))  sunt  haec  fieri^?  »  Et  revera  carnaliter,  non  intellige- 

bat.  \n  illo  fiebat  quod  dixerat  Dominus,  vocem  Spiritus 

audiebat,  et  nesciebat  unde  venerat,  et  quo  ibat.  «  Res- 

»  pondit  Jesus,   et  dixit  ei :  Tu  es  magister  in   Israel,  et 

»  haec  ignoras-POfratres,  quid,  pulamuc  Dominum  huic 

magistro    Judaeorum   quasi  insultare   voluisse?  Noverat 

Dominus   quid   agebat,   volebat  illum  nasci  ex   Spiritu. 

Nemo  ex  Spiritu  nascitur,  nisi  humiHs  fuerit  :  quia  ipsa 

humihtas  facit  nos  nasci  de  Spiritu  5  quia  prope  est  Do- 

ininus  obtritis  corde.  Ille  magisterio  intlatus  erat,  et  ali- 

cuj^is  momenti  sibi  esse  videbatur,  quia  doctor  erat  Ju- 

dseorum  :  deponit  ei  superbiam,  ut  possit  nasci  de  Spi- 

ritu  :  insultat  tanquam  indocto  j  non  quia  superior  vult 

videri  Dominus.  Quid  magnum  Deus  ad  hominem,  veritas 

ad  mendacium?  Major  Christus  quam  Nicodemus  dici 

debet,  dici  potest,  cogitandum   est?  Si  diceretur  major 

Christus  quam  Angeli,  ridendum  erat  :  incomparabiliter 

enim  major  omni  creatura,  per  quem  facta  est  omnis  crea- 

tura.  Sed  exagitat  superbiam  hominis  :  «  Tu  es  magister 

»  in  Israel,  et  hsec  ignoras?  »  Tanquam   dicens,   Ecce 

nihil  nosti,  princeps  superbus,  nascere  ex  Spiritu  :  si  enim 

natus  fueris  ex  Spiritu,  vias  Dei  tenebis,  ut  Christi  humi- 

litatem  sequaris.  Sic  enim  altus  est  super  omnes  Angelos, 

quia  «  Cum  in  forma  Dei  esset,  non  rapinam  arbitratus 

»  est  esse  se  sequalem  Deo  5  sed  semetipsum  exinanivit 

»  formam  servi  accipiens,  in  similitudinem  hominum  fac- 

»  tus,  ethabitu  inventus  ut  homo  5  humiliavit  semetipsum 

»  factus  obediens  usquead  mortem,  (et  ne  mortis  genus 

»  tibi  ahquod  placeat, )  mortem  autem  crucis^.  »  Pende- 

'  Joan.  m,  9.  —  2 1\)\^_  jo,  —  3  Philip.  ji^  6. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TTVACT.    \U.  80 

hal,  cl  insullal)alur  ci.  Do  cruce  dcsccndcrc  poteral : 
scd  dillcrcbal,  ut  dc  scpulcro  rcsurgcrel.  IVrtulit  supcr- 
bos  scrvos  Doniinus,  mcdicus  cTgrotos.  Si  hoc  illc,  (juid 
illi  (|uos  oportct  nasci  c\  Spiritu?  si  hoc  illeverus  magis- 
terin  ccclo,  non  hominum  tantum,  sed  et  Angelorum.  Si 
eninidocli  sunt  Angoli,  Vcrbo  Dci  docti  sunt.  Si  Ver])o 
Dei  docti  sunl,  tjuanite  unde  docti  sunt  ;  et  inv(3nietis  : 
(i  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  crat  apud  Deum, 
))  et  Deus  erat  Vcrbum*.  ))  Tollitur  liomini  cervix,  scd 
aspcra  ct  dura,  ut  sil  lenis  cervix  ad  portandum  jugum 
Christi,  de  quo  dicitur  :  ((  Jugum  meum  lene  est,  ct  sar- 
))  cina  mea  levis  est^.  » 

VII.  Et  sequitur  :  (c  Si  terrena  dixi  vobis,  et  non  cre- 
»  ditis,  quomodo  si  dixero  vobis  caelestia,  credetis^^» 
Quae  terrena  dixit,  fratres  ?  ((  Nisi  quis  natus  fuerit  denuo,  )>' 
tcrremim  est.^  «  Spiritus  ubi  vult  spirat,  et  vocem  ejus 
«  audis,  ct  nescis  unde  veniat,  et  quo  eat,  ))  terrenum 
cst?  Sienim  de  isto  vento  diceret,  sicut  nonnulli  intclle- 
xerunt,  cum  quaerer(?tur  ab  eis  quid  terrenum  dixerit 
Dominus,  dum  ait  :  «  Si  terrcna  dixi  vobis,  ct  non  crc- 
ditis  ;  quoraodo,  si  c(Delcstia  dixero,  credetis  '  ?  »  Cum  crgo 
quaererctur  a  quibusdam,  quid  terrenum  dixerit  Domi- 
nus,  angustias  passi  dixerunt,  Quod  ait  :  «  Spirilus  ubi 
»  vult  spirat,  et  vocem  ejus  audis,  et  nescis  undc  vcniat, 
»  et  quo  eat,  »  de  isto  vento  dixit.  Quid  enim  nominavit 
lerrenum?  Loquebatur  de  generatione  spirituali  :  secutus 
ait  :  «  Sic  est  omnis  qui  natus  cst  ex  Spiritu.  »  Deinde, 
fratres,  quis  nostrum  non  videat,  vcrbi  gratia  ,  austrum 
cuntem  de  meridie  ad  aquilonem  :  aut  alium  ventum 
venientem  ab  oriente  ad  occidentem?  Quomodo  ergo 
nescimus  unde  veniatet  ([uo  eat?  Quid  ergo  dixit  terre- 
num,  quod  non  credebant  homines.?  An  illud  quod  de 

■  Joan.  ),  1.  —iMatth.  xi;  3o.  —  i  Joan.  iii,  n.  —  4  Ihid.  12 


JE>0  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

templo  resuscitando  dixcrat?  Gorpusenim  siium  de  terra 
acccperat,  et  ipsani  tcrram  dc  terreno  corpore  susceptam 
parabat  suscitare  K  Non  ei  creditum  est  terram  suscita- 
luro.  «  Si  terrestria,  inquit,  dixi  vobis  etnon  creditis ;  quo- 
))  modo,  si  coelestia  dixero,  credetis  ?  »  Hoc  cst,  si  non 
creditis  quia  templum  possum  resuscitare  dejectum  a  vo- 
bis,  quomodo  credetis  quia  per  Spiritum  possint  homi- 
nes  regenerari? 

VIII.  Et  sequitur  :  «  Et  nemo  ascendit  in  coelum,  nisi 
)»  qui  descendit  de coelo,  Filius  hominis qui  est  in  coelo -. » 
Ecce  hic  erat,  et  in  coelo  erat  :  hic  erat  carne,  in  coelo 
erat  divinitate;  imo ,  ubique  divinitate.  Natus  de  matre  , 
non  recedens  aPatre.  Duer  nativitates  Christi  intelhguntur^ 
una  divina,  ahera  humana  :  una  per  quam  efliceremur, 
altera  per  quam  reficeremur  :  ambse  mirabiles  5  illa  sine 
matre,  ista  sine  patre.  Sed  f{uia  de  Adam  corpus  accepe- 
rat,  quia  Maria  de  Adam^  ipsumque  corpus  suscitaturus 
erat^  terrenum  quiddara  dixerat  :  «  Solvite  templum  hoc, 
))  et  in  tribus  diebus  suscitabo  illud^.  »  Coeleste  autem 
quiddam  dixit  :  «  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua  et  Spi- 
»  ritu,  non  videbit  regnum  Dei^.  »  Eia,  fratres,  Deus 
vohiit  esse  fihus  hominis,  et  homines  voluit  esse  fiiios 
Dei.  Ipse  descendit  propter  nos,  nos  ascendamus  propter 
ipsum.  Solus  enim  descendit  ct  ascendit,  qui  hoc  ait  : 
«  Nemo  ascendit  in  coehim,  nisi  qui  descendit  de  coelo.  » 
Non  ergo  ascensuri  sunt  iii  coelum  quos  facit  filios  Dei  ? 
Ascensuri  plane  :  haec  nobis  promissio  est^ ,  «  Erunt  sequa- 
M  les  Angehs  Dei^  »  Quomodo  ergo  nemo  ascendit  nisi 
qui  descendit  ?  quia  unus  descendit,  unus  ascendit.  Quid 
de  caeteris  ?  quid  intelhgendum,  nisi  quia  membra  ejus 
erunt,  ut  unus  ascendat?  Propterea  sequitur  :  «  Nemo 

■  Joan.  II,  19.  —  »  1(1.  iri,  i3.  —  3  Id.  11,19.  —-^1.1.  iu,  5.  —  SMatth. 
xxn,  3o. 


IN    JOANNIS    F.VANaKLIUM,    THACT.     \ll.  91 

M  ascenilil  iii  cfrlnm  nisi  qni  do  ccelo  descentlit,  l'ilin.s 
»  lioniinis  (|ui  cst  in  cd^lo.  »  Miraris  ([uia  ct  hic  er.^t  ct 
in  ccelo?  Tales  fecit  discipulos  suos.  Pauliim  audi  aposto- 
Inm  diccnlem  :  «Nostra  autcm  convcrsatio  inccelis  cst  ^  » 
Si  homo  Paulus  apostolus  amhulabatincarne  in  terra,  et 
conversabatur  in  ccelo,  Deus  cocli  et  terrae  non  poteral 
esse  et  in  ccelo  et  in  tcrra  i^ 

IX.  Si  ergo  nemo,  nisi  ille,  descendit  et  ascendit,  quc^e 
spes  est  caetcris?,.Ea  spes  cst  caeteris,  quia  ille  propterea 
descenditut  in  illo  ct  cum  illo  unus  esscnt,  qui  per  illum 
ascensuri  esscnt.  «  Nondicit,  et  seminibus,  ait  Apostolus, 
»  tanquam  in  multis,  sed  tanquam  in  uno-,  Etsemini  tuo, 
»  quod  estChristus.))Etfidelibusait:«yosautem  Christi-,  si 
»  autem  Cluisti,  ergo  scmen  Abrahne  estis^.  »  Quod  dixit 
unum,  lioc  dixit  omnes  nos  esse.  Ideo  in  Psalmis  aliquando 
plures  cantant,  ut  ostcndatur  cjuia  de  pluribus  fit  unus  : 
aliquando  unus  cantat ,  ut  ostendalur  quid  fiat  dc  plu- 
ribus.  Propterea  unus  sanabatur  in  illa  piscina  •,  et  quis- 
c[uis  alius  dcscendebat,  non  sanabatur*.  Ergo  iste  unus 
commendat  unitatem  Ecclesioe.  S^x  illis  qui  oderunt  uni- 
tatem,  et  partcssibi  faciunt  in  hominibus  !  Audiant  illum 
qui  volebat  eos  facere  unum  in  uno  ad  unum  ^  audiant 
illum  dicentcm  :  «  Nolite  vos  facere  multos;  egoplantavi, 
»  Apollo  rigavit;  sed  Deus  incrementum  dedit  :  scd  ne- 
»  que  qui  plantat  est  aliquid,  neque  qui  rigat,  sed  qui 
»  incrementumdatDeus^.»Ilh  diceliant :  «Egosum  Pauh, 
»  ego  Apollo,  ego  Cephoe^.  »  Et  ille;  «  Divisus  est  Chris- 
»  tus.^  »  In  uno  estote,  unum  estote,  unus  estote  :  «Nemo 
»  ascendit  in  coelum,  nisi  qui  de  coelo  descendit.  »  Ecce 
vohimus  esse  lui,  dicebantPaulo.  Etille  :  Nolo  sitis  Pauli, 
sed  ejus  estote,  cujus  est  vobiscum  Paulus. 

■  Pliilip    III,   20.  —  '  Galat.  iii,  iG.  —  3  Hjjd.   29.  —  4  Joan.  v,  4.  — 
5  I  Cov.  m,  6.-6  IJ.  ij  12. 


92  S.     AUGUSTINI    EPJSCOPl 

X.  Descendit  enim  et  moi  tuus  est ,  et  ipsa  morte  li- 
beravitnosa  morte  :  morte  occisus,  mortcm  occidit.  Et 
nostis,  fratres,  quia  mors  ista  per  diaboli  invidiam  intravit 
in  mundum.  «  Deus  mortem  non  fecit,  Scriptura  loquitur  5 
»  nec  l?etatur ,  inquit ,  in  perditione  vivorum  ;  creavit 
»  enim  ut  essent  omnia^»  Sed  quid  ibi  ait?  « Invidia  autem 
))  diaboli  mors  intravit  in  orbem  terrarum'^.  »  Ad  mortem  a 
diabolo  propinatam  non  veniret  horao  vi  adduCtus  :  non 
enim  cogendi  potentiam  diabolus  babebat,  sed  persua- 
dendi  versutiam.  Non  consentires,  nihil  invexerat  diabo- 
lus  :  consenrsio  tua,  o  homo,  te  perduxit  ad  mortem.  A 
mortah  mortales  nati,  ex  immortalibus  mortales  facti.  Ab 
Adam  omnes  homines  mortales  :  Jesus  autem  FiHus  Dei, 
Verbum  Dei,  per  quod  facta  sunt  omnia,  unicus  aequalis 
Patri,  morlalis  factus  est  ^  quiaVerbum  caro  factum  est, 
et  habitavit  in  nobis  ^. 

XT.  Ergo  mortem  suscepit,  et  mortera  suspendit  in 
cruce  ;  et  de  ipsa  morte  liberantur  mortales.  Quod  in 
figura  factum  est  apud  antiquos,  commemorat  ilkid  Do- 
minus  :  «  Et  sicut,  inquit,  Moyses  exaltavit  serpentem  in 
»  eremo ,  ita  exaltari  oportet  Filium  hominis  ;  ut  omnis 
»  qui  credit  in  eum  non  pereat,  sed  habeat  vitam  seter- 
»  nam"'.  »  Magnum  sacramentum,  et  qui  legerunt,  no- 
verunt.  Deinde  audiant  velqui  non  legerunt,  vel  qui  forte 
lectum  sive  auditum  obhli  sunl.  Prosternebatur  in  ere- 
mo  populus  Israel  morsibus  serpentum,  fiebat  magna 
strages  muharum  mortium  :  plaga  enim  Dei  erat  corri- 
pientis,  et  flagellantis,  ut  erudiret.  Demonstratum  est  ibi 
mngnum  sacramentum  rei  futurae,  ipse  Dominus  testatur 
in  hac  lectione,  ut  nemo  possit  aliud  interpretari  quara 
quod  ipsa  veritas  de  se  indicat.  Dictum  est  enim  ad  Moy-, 

'  Sap.  T,  i3.  —  '  Iil.  II,  •2/|.  —  ^  .loan,  ni  ,  i^,  i5.  —  4  Num, 
XXI,  S,  9. 


IJN     luArt.MS     EVAISGI.LII  M  ,      IUALT.     XII.  93 

sen  a  Domiiio,  utlaceret  uMieum  scrpontcm^  et  cxaltaret 
in  li^no  in  ercmo,  ct  admoncrct  populum  Israd,  ut  si 
tjuis  morsus  cssct  a  scrpcntc,  illum  scrpcnlciii  iu  liguo 
exaltatum  altcndcret.  Factum  cst  :  mordcbantur  homi- 
nes,  intuebantur,  et  sanabantur.  Quid  sunt  serpcntes  mor- 
dentcs  ?  peccata  dc  mortalitatc  carnis.  Quis  cst  scrpens 
exaltatus  ?  mors  Oomini  in  crucc.  Quia  enim  a  serpento 
mors,  pcr  scrpcntis  efligicm  figurataest.  Morsus  serpentis 
letalis,  mors  Domini  vitalis.  Attcnditur  serpens,  utnihil 
valcat  scrpcns.  Quid  cst  hoc?  Attcndilur  mors,  ut  nihil 
valeat  mors.  Scd  cujus  mors?  Mors  vitte  :  si  dici  potcst, 
Mors  vitae-,  imo  quia  dici  potest^  mirabiliter  dicitur.  Scd 
numcpiid  non  crit  dicendum  quod  fuit  facicndum  ?  Ego 
dubitcm  diccrec|uod  Dominus  pro  mc  dignatus  estfacere? 
Nonne  vita  Christus?  ct  tamen  in  cruce  Christus.  Nonnc 
vita  Christus?  et  tamen  mortuus  Christus.  Sed  in  morte 
Christi  mors  mortua  cst ;  c[uia  vita  mortua  occidit  mor- 
tem,  plcnitudo  vitre  deglutivitmortcm  :  absorptaest  mors 
iu  Christi  corpore.  Sic  et  nos  dicemus  in  resurrectione, 
quando  jam  triumphantcs  cantabimus  :  «  Ubi  cst,  mors, 
»  contcntio  tua?  ubi  est,  mors,  aculeus  tuus^?  »  Interim 
iuodo,  fratres,  ut  a  peccato  sanemur,  Christum  crucifi- 
xum  intuamur,  quia  «  Sicut  Moyses,  inquit,  exaltavit 
»  scrpentem  in  cremo,  ita  exaltari  oportet  Fihum  hominis, 
»  ut  omnis  c^ui  credit  in  cum,  non  pereat,  sed  habeat 
»  vitam  seternam  -.  »  Quomodo  qui  intuebantur  illum  ser- 
pentcm,  non  peribant  morsibus  serpentum  ;  sic  qui  in- 
tucntur  fidc  mortem  Christi,  sanantur  a  morsibus  pec- 
catorum.  Sed  illi  sanabantur  a  morte  ad  vitam  tempora- 
lem  :  hic  autem  ait,  «  Ut  habeant  vitam  c-eternam.  »  Hoc 
enim  interest  inter  figuralam  imaginem  et  rem  ipsam  : 

■  I  Cor.  XV,  55.  —  »  ^uiu    sxi,  6-9. 


94  8.    AUGUSTINI    EPlSCOri 

fjgura  prsestabat  vitam  temporalem^  rcs  ipsa  cujus  illa 
figura  erat,  praestat  vitam  ceternam. 

XII.  «  Nonenim  misit  Deus  Flium  suum  in  mundum, 
))  ut  judicet  mundum,  sed  ut  salvetur  mundus  per  ipsum^» 
Ergo  quantum  in  medico  est,  sanare  venit  segrotum.  Ipse 
se  interimit,  qui  pra^cepta  medici  observare  non  vult. 
Yenit  Salvator  in  mundum  :  quare  Salvator  dictus  est 
mundi,  nisi  ut  salvet  mundum,  non  ut  judicet  mundum  ? 
Salvari  non  vis  ab  ipso ;  ex  te  judicaberis.  Et  quid  dicam, 
judicaberis?  Vide  quid  ait  :  «  Qui  credit  in  eum,  non  ju-" 
))  dicatur  ;  qui  autem  non  credit^  :  »  quid  dicturum  speras 
nisi,  judicatur?  «  Jam,  inquit,  judicatus  est.  ))  Nondum 
apparuit  judicium,  sed  jam  factum  est  judicium.  Novit 
enim  Dominus  qui  sunt  ejus  :  novit  qui  permaneant  ad 
coronam,  qui  permaneant  ad  flammam  ^  novit  in  areasua 
Iriticum,  novit  paleam  5  novit  segetem,  novit  zizania^. 
Jam  judicatus  estqui  non  credit.  Quare  judicatus?  «  Quia 
))  non  credidit  in  nomine  unigeniti  Filii  Dei^.  )) 

XIII.  «  Hoc  est  autem  judiciurn,  quia  lux  venit  in  mun- 
))  dum,  et  dilexerunt  homines  magis  tenebras  quam  lu- 
))  cem  :  erant  enim  mala  opera  eorum^  ))  Fratres  mei, 
ciuorura  opera  bona  invenit  Dominus?  nuUorum.  Omnium 
mala  opera  invenit.  Quomodo  ergo  quidem  fecerunt  ve- 
ritatem,  et  venerunt  ad  lucem  ?  Et  hoc  enim  sequitur : 
«  Qui  autem  facit  veritatem,  venit  ad  lucem,  ut  mani- 
»  festentur  opera  ejus,  quia  in  Deo  sunt  facta^.  )>  Quo- 
modo  quidam  opus  bonum  fecerunt,  ut  venirent  ad  lucem, 
id  est,  ad  Christum  ?  Et  quomodo  quidam  dilexerunt 
tenebras?  Si  enim  omnes  peccalores  invenit,  et  omnes  a 
peccato  sanat,  et  serpens  ille  in  quo  figurata  est  mors  Do- 

'  Joan.  111,  17.  —  ^  Ibid.  18.  —  ^  2  Tim.  11,  19.  —  4  Joan,  ui,  18.  — 
Slbid.  ig.  —  ^'Ibid.  21. 


IN    JOAiSMS    kVAlNGELlUM.  ,    TRACT.     \I1.  05. 

niiiii,  cos  saiiaL  (jiii  niorsi  fuerant,  et  propLer  morsum 
serpentis  erectus  est  serpens,  id  est,  mors  Domini_,  prop- 
ter  mortales  homines,  quos  invcnit  injustos^  (|uoniotlo 
intcili^itur ,  «  lloc  csl  judicium,  (|uia  lux  vcnit  in  mun- 
»  dum,  eL  dilexerunt  homines  magis  tenebras  quam  lu- 
»  cem  :  erant  enim  mala  opera  corum?  »  Quid  est  hoc? 
Quorum  enim  cranL  bona  opera  ?  Nonne  venisLi  ut  justilices 
impios?  sed  «  Dilcxerunt,  inquit,  tenebras  magis  c[uam 
»  luccm.  »  Ibi  posuit  vim  :  multi  enim  dilcxerunt  peccata 
sua,  multi  confcssi  sunl  peccaLa  sua  :  ([uia  qui  confi- 
tetur  peccata  sua,  ct  accusat  pcccaLa  sua,  jam  cum  Dco 
facit.  Accusat  Deus  peccata  tua  :  si  et  tu  accusas,  con- 
jungeris  Deo.  Quasi  duae  res  sunt,  homo  et  peccator. 
Quod  audis  homo,  Deus  fccit  :  quod  audis  peccator,  i[)se 
horao  fecit.  Dele  quod  fecisti,ut  Deus  salvet  quod  fecit. 
Oportet  ut  oderis  in  te  opus  tuum,  et  ames  in  te  opus 
Dei.  Cum  autem  cceperit  libi  dis^ilicere  quod  fecisti,  inde 
inci[5iunl  bona  opcra  tua,  quia  accusas  mala  opera  tua. 
Initium  operum  bonorum,  confessio  est  operum  malo- 
rum.  Facis  veritatem,  et  venis  ad  lucem.  Quid  est,  Facis 
veritatem?  Non  te  paJpas,  non  tibi  blandiris,  non  te  adu- 
las,  non  dicis,  Justus  sum,  cum  sis  initjuus,  ei  incipis  fa- 
cere  veritatem.  Venis  autem  ad  luccm  ut  manifestentur 
opera  tua,  quia  in  Deo  suntfacta  :  quiaethocipsum  quod 
tibi  disphcuit  pcccatum  tuum,  non  tibi  disphceret,  nisi 
Deus  tibi  luceret,  etejus  veritas  tibi  ostenderet.  Sed  qui 
et  admonitus  diligit  peccata  sua,  odit  admonentem  lucem 
et  fugit  eam,  ut  non  arguantur  opera  cjus  maia  ([uae  dili- 
git.  Qui  autem  facit  veritatem,  accusat  in  se  mala  sua  : 
non  sibi  parcit,  non  sibi  ignoscit  ut  Deus  ignoscat :  quia 
quod  vult  Deus  iguoscat,  ipse  agnoscit,  et  venit  ad  lu- 
cem  :  cui  gratias  agit,  quod  illi  quid  in  se  odisset  ostende- 


OG  S.    AUGUSTIiNl    EPISCOPI 

rit.  DiciL  Dco,  «  Avcrle  faciem  luam  a  peccalis  meis^  :  » 
Et  ([uafronte  dicit,  nisi  iterum  dicat,  «  Quoniam  facinus 
))  meum  ego  cognosco,  etpeccatum  meum  coram  meest 
»  semper?  »  Sit  ante  te  quod  non  vis  esse  ante  Deura.  Si 
autem  post  te  feceris  peccatum  tuum,  retorquet  illud  tibi 
Deus  ante  oculos  tuos  5  et  tunc  retorquet,  quando  jam 
poenitentise  fructus  nullus  erit. 

XIV.  Currite,  ne  tenebrae  vds  comprehendant,  fratres 
mei  ;  evigilate  ad  salutem  vestram,  evigilate  dum  tem- 
pus  est-  :  nullus  retardetur  a  templo  Dei,  nuUus  retarde- 
tur  ab  opere  Domini,  nulius  avocetur  ab  oratione  conti- 
nua,  nullus  a  solida  devotione  fraudetur.  Evigilate  ergo 
cum  dies  est :  lucet  dies,  Chrislus  est  dies.  Paratus  est 
ignoscere,  sed  agnoscentibus ;  punire  autem  defendentes 
se,  et  justos  se  jactantes,  et  pulantes  se  esse  aliquid,  cum 
nihil  sint.  In  dilectione  autem  ejus  et  in  misericordia  ejus 
qui  ambulat,  etiam  bberatus  ab  ilHs  letahbus  et  gran- 
dibus  peccatis,  qualia  sunt  facinora,  homicidia,  furta, 
adulteria  ;  propter  illa  quse  minuta  videntur  esse  peccata 
iinguse,  aut  cogitationum,  aut  immoderationis  in  rebus 
concessis,  facit  veritatem  confessionis,  et  venit  ad  lucem 
iii  operibus  bonis  :  quoniam  minuta  plura  peccata  si  ne- 
gligantur,  occidunt.  Minutae  sunt  gutt^qufeflumina  im- 
plent,  minuta  suntgrana  arente  :  sed  si  multa  arena  im- 
ponalur,premit,  atque  opprimit.  IIoc  facitsentinaneglecta, 
quod  facit  fluctus  irruens  :  paulatim  per  sentinam  intratj 
sed  diu  intrando  et  nonexhauriendo,  mergit  navim.  Quid 
estautem  exhaurire,  nisi  bonis  operiJnis  agere  ne  obruant 
peccata,  gemendo,  jejunando,  tribuendo,  ignoscendo  ?  Iter 
autem  hujus  saecuh  moiestum  est,  pienum  est  tentationi- 
bus  :  in  rebus  prosperis  ne  cxtoilat,  in  rebus  adversis  ne 

'  Psal.  L,  II.  —  2  Joan.  xii,  35.  'i 


IN    JOANNIS    EVANGELILM  ,    TRACT.     XIII.  97 

Irangat.  Qui  tibi  dcdit  lelicitalem  hujus  s.cculi,  adconso- 
lalioncm  tuam  dcdit,  non  ad  corruptionem.  Rursus  quite 
(lagcllat  in  istosoeculo,  ad  emcndationera,  non  ad  damna- 
tioncm  facit.  Ferto  patrem  crudientem,  ne  sentias  judi- 
ccm  punicntcm.  H.tc  quotidic  dicimus  vobis,  ct  Sijcpe 
dicenda  sunt,  quia  bona  et  salutaria  sunt. 

'\/V%«lV\\\tVVV\%VVVV\VVt/VVVV\'M/\XVt/%%VVVVVVVVtVVV\m'\VVV\'VVVVlVVVM/VV'VVt/t'VVV|lV« 

TRACTATUS  XIII. 

Ab  eo  Evangelii  loco,  Post  ficec  venit  Jesus  et  DiscipuU 
ejus  in  Judcecun  terram,  etc.  usque  ad  id,  Amicus 
autem  sponsi  qui  stat  et  ahdit  eum,  gaudio  gaudet 
propter  vocem  sponsi. 

I.  Ordo  lectionis  evangelicae  secundum  Joannem,  si- 
cut  potestis  meminisse,  qui  curam  geritis  profectus  vcstri, 
ita  sequitur,  ut  hciec  quae  modo  lecta  est,  hodie  nobis  trac- 
tanda  proponatur.  Ab  ipso  principio  usque  ad  hodiernam 
lectionem,  qu.ne  supra  dicta  sunt,  meministis  jam  esse 
tractata.  Et  si  forte  inde  multa  estis  obhti  certe  vel  olH- 
cium  nostrum  manet  in  vestra  memoria.  Quae  hinc  au- 
'dieritis  de  baptismo  Joannis,  etsi  non  tenetis  omnia,  au- 
disse  vos  tamen  credo  quod  leneatis  :  quae  dicta  sunt 
etiam,  quare  Spiritus  sanctus  in  cohimbae  specie  appa- 
ruerit :  et  quomodo  illa  nodosissima  quaestio  soluta  sit, 
quia  nescio  quid  qNod  non  noverat,  didicit  Joannes  in 
Domino  per  cohimbam,  cum  jam  eum  nosset,  quando 
venienti  ut  baptizaretur,  ait :  «  Ego  a  te  debco  baptizari, 
))  et  tu  venis  ad  me?  quando  ei  Dominus  respondit,  Sinc 
»  modo,  ut  impleatur  omnis  justitia^  » 

'  JNIatth.  iii,  i4,  i5. 

CXXll.  7 


08  S.    AU'iUSTIJ\l    EPISCOPl 

11.  Nuiic  ergo  ad  eumdem  Joanriem  cogiLnos  ordo  lec- 
lionis  reverti.  Ipse  est  ille  qui  prophetatus  est  per  Isaiam  : 
<(  Vox  clamantis  in  eremo ,  parate  viam  Domino,  rectas 
»  facite  semitas  ejus^  »  Tale  testimonium  reddidit  Do- 
mino  suo,  et  (  quia  ille  dignatus  est,  )  amico  suo  :  Domi- 
nusque  ipsius  et  amicus  ipsius  perhibuit  et  ipse  testimo- 
nium  Joanni.  Dixit  enim  de  Joanne  :  «  In  natis  mulierum 
»  non  exurrexit  major  Joanne  Baptista'^.  »  Sed  quia  iili  se 
praeposuit ;  in  hoc  quod  plus  erat  Joanne,  Deus  erat. 
Qui  autem  minor  est,  inquit,  in  regno  coelorum ,  major 
est  illo.  Minor  nativitate,  major  potestate,  major  divini- 
tate,  majestate,  claritate  :  «  Tanquam  in  principio  erat 
»  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat 
»  Verlium^.  »  Sic  autem  perhibuerat  in  superioribus 
lectionibus  Joannes  Domino  testimonium,  ut  Filium  Dei 
quidem  diceret,  Deum  non  diceret,  nec  tamen  negaret  : 
tacuerat  Deum,  non  negaverat  Deum.  Sed  non  omnino 
tacuit  Deum.  Fortassis  enim  invenimus  hoc  in  hodierna 
lectione.  Dixerat  Filium  Dei  :  sed  dicti  sunt  et  homines 
filii  Dei.  Dixerat  tantae  excellentise  illum  fuisse,  ut  non 
esset  ipse  dignus  corrigiam  calceamentiejus  solvcre^  Jam 
magnitudo  ista  multum  dat  intelligi,  cujus  non  erat  dignus 
corrtgiam  calcearaenti  splvere,  ille  quo  nemo  surrexerat 
major  in  natis  mulierum.  Plus  enim  erat  omnibus  homi- 
nibus  et  Angelis.  Nam  Angelum  invenimus  prohibuisse, 
ne  homo  illi  ad  pedes  caderet.  -Gum  enim  quaedam  in 
Apocalypsi  Angelus  ostenderet  Joanni,  qui  scripsit  hoc 
Evangelium,  conterritus  magnitudine  visionis  Joannes 
cecidit  ad  pedes  Angeli.  Et  ille  :  «  Surge,  vide  ne  feceris 
»  hoc,  Deu.m  adora  :  nam  ego  conservus  tuus  sum  et  fra- 
trum  tuorum  ^.  »  Gadereergo  sibi  ad  pedes  hominem  An- 

•  Isai.  XL,  3.   -  *  Mallh.  xi,  ii.  —  =•  Joaii.  i,  i.  —  4  Ibiil.  34  et  27. — 

"  Ai)oc.  xxu,  9. 


I.\    JOAWMS    EVAjNGELiUM  ,    TRACT.     XUI.  99 

gelus  prolubuil.  Noniu;  nianiieslum  cst  {juia  supcr  onincs 
Angelos  csl,  cui  talis  liomo,  ([uo  major  ncmo  surrcxit  in 
nalis  mulicrum,  dicit  indignum  se  esse  solverc  corrigiam 
calccamcnti  ? 

11 1.  Tamen  aiitjuid  evidentius  dicat  Joannes,  quia  Deus 
cst  DominiLS  noster  Jesus  Cl*ristus.  Inveniamus  lioc  in 
praescnti  icctione,  quia  ibrte  et  de  illo  cantavimus,  Re- 
gnavit  Dcus  supcr  omnem  terram  :  contra  quod  surdi 
sunl,  c[ui  pulant  cum  in  AiVica  sola  regnare.  Non  enim 
nondictum  cst  de  Cliristo,cumdictum  est,  Regnavit  Deus 
supcr  omncm  tcrram.  Quis  est  enim  alius  rex  noster, 
nisi  Dominus  nostcr  Jesus  Christus?  Ipse  est  rcx  noster. 
Et  quid  audistis  in  ipso  psalmo,  recenti  versumodo  can- 
tato?  «  Psallile  Dco  nostro,  psallite  :  psallite  regi  nostro, 
))  psallitc  ^  ))  Qucm  dixit  Dcum,  ipsum  dixit  regem  nos- 
Irum  :  «  Psaliite  Deo  nostro,  psaiiite  regi  nostro,  psaiiite 
))  intelligenter  -.  »  Ne  in  una  parte  veiis  inteiiigere  cui 
psaliis  :  Quoniam  rex  omnis  terrse  Deus.  Et  cjuomodo  est 
omnis  ternie  rex,  c|ui  visus  est  in  una  parte  tcrrarum,  in 
Jcrosoiyma,  in  Judaea,  amJjuians  inter  liomines,  natus, 
sugens,  crescens,  raanducans,  Ijibens,  vigiians,  dormiens, 
fatigatus  ad  puteum  sedens,  compreliensus,  flageliatus, 
sputis  iiiitus,  spinis  coronatus,  iigno  suspensus,  lancea 
percussus,  mortuus,  sepultus  ?  quomodo  ergo  rex  omnis 
terrae?  Quod  vidcbatur  in  ioco,  caro  erat :  ocuiis  carneis 
caro  apparebat :  in  carne  mortaii  majestas  immortalis  oc- 
cuitabatur.  Et  quibus  ocuiis  majestas  immortaiis  pene- 
trata  compage  carnis  poterit  intueri?  Est  aiius  ocuius,  est 
interior  ocuius.  Noncnim  nulios  oculos  liabebat  et  Tobias, 
cjuando  c.tcus  ocuiis  corporeis  filio  dabatpraccepta  vitae^. 
Ilic  patri  manum  tcnebat,  ut  pedibus  ambularet :  iile  filio 
consiiium  dabat^  ut  vitara  justitiae  teneret.  Et  iiac  ocuios 

>  Psal.  xLvi,  7.  —  » ibid.  8.  —  3  Tob.  iv,  2. 

7. 


100  S.    AUGTJSTINI    EPISCOPI 

video,  et  hac  ociilos  intelligo.  Et  meliores  oculi  danlis 
vitse  consilium,  quam  oculi  tenentis  manum.  Talcs  oculos 
quaereJDat  et  Jesus,  quandoait  Philippo  :  «  Tanto  tempore 
»  vobiscum  sum,  et  non  cognovistis  me  ^  ?  »  Tales  oculos 
quaerebat,  cum  ait :  Philippe,  qui  videt  me,  videt  et  Pa- 
trem.  Isti  oculi  iii  intelligentia  sunt,  isti  oculi  in  menle 
sunt.  Ideo  cum  dixisset  Psalmus  j  «  Quoniam  rex  oranis 
))  terrse  Deus'^ :  )>  subjecit  statim  :  «  Psallile  intelligenter.)) 
Quod  enim  dico  :  PsaUite  Deo  nostro  :  psallite :  Deum  dico 
regem  nostrum.  Sed  regem  nostrum  inter  homines  vidis- 
distis  tanquam  hominem,  vidistis  passum,  crucifixum, 
mortuum  :  latebat  aliquid  inilla  carne,  quam  oculis  car- 
neis  videre  potuistis.  Quid  ibi  latebat?  Psailite  inteiligen-. 
ter  :  nolite  oculis  quaerere  quod  mente  conspicitur.  Psal- 
lite  lingua,  quia  inter  vos  caro  :  sed  quia  Verbum  caro 
factum  est,  et  habitavit  in  nobis,  reddite  sonum  carni, 
reddite  Deo  mentis  obtutum.  Psallite  inteiiigenter  et  vi- 
detis  quia  Verbum  caro  factum  est,  et  liabitavit  in  noliis. 
IV.  Dicat  et  Joannes  testimonium  :  «  Post  haec  venit 
))  Jesus  et  discipuii  ejus  in  Judaeam  terram,  et  illic  de- 
))  demorabatur  cum  eis,  et  baptizabat^.  )>  Baptizatus 
baptizabat.  Noii  eo  Ijaptismo  baptizabat  quo  baptizatus 
est.  Dat  ])aptismum  Dominus  baptizatus  a  servo,  osteii- 
dens  humiiitatis  viam,  et  perducens  ad  baptismum  Do- 
mini ,  lioc  est  baptismum  suum ,  prsebendo  humiiitatis 
exemplum,  c[uia  ipse  non  respuit  baptismum  servi.  Et  in 
Ijaplismo  servi  via  prseparabatur  Domino,  et  baptizatus 
Dominus  viam  se  fecit  venientibus.  Ipsum  audiamus  :  Ego 
sum  via,  veritas  et  vita.  Si  veritatem  quseris,  viam  tene  : 
nam  ipsa  est  via  quse  est  veritas''.  Ipsa  est  quo  is,  ipsa  est 
qua  is  :  non  per  ahud  is  ad  aliud,  non  per  aiiud  venis  ad 
Christum  :  per  Christum  ad  Christum  venis.  Quomodo 

'  Joan.  XIV,  9.  —  '  Psal.  xlvi,  8. —  ^  Joan.  m,  22.  —  4  Id.  xiv,  6. 


IN    JOANMS    EVANGELIUM,    TRACT.    ?CIII.  101 

per  GlinsUim  ad  Christum?  Per  Chrislum  homincm  ad 
Chrislum  l>i'um  :  pir  Vcrljum  carncm  faclum,  ad  Vcr- 
l)um  ([uod  iu  principio  crat  Dcus  apud  Deum  :  ahco  (piod 
manducavit  homo,  ad  illud  (|uod  (|uotidie  manducant 
Angcli.  Sic  cnim  scriplum  cst  :  ((  Panem  coeli  dcdit  eis  : 
»  panem  Angclorum  manducavit  homo'.  »  Quis  estpanis 
Angdorum  ?  «  \i\  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
»  apud  Dcum,  et  Dcus  crat  Verbnm  -.  »  Quomodo  panem 
Angdorum  manducavit  homo  ?  ((  Et  Verbum  caro  factum 
»  cst,  ct  habitavit  in  nobis'^.  » 

V.  Sed  cjuia  diximus  manducare  Angelos,  fratres,  ne 
putctis  morsibus  fieri.  Nam  si  hoc  intellexeritis,  quasi 
dilaniatur  Deus  quem  manducant  Angeli.  Quis  dilaniat 
justitiampsed  rursura  mihi  ahquis  dicit,  Et  quis  est  qui 
manducat  justitiam  ?  ((  Unde  ergo  beati  qui  esuriunt  et 
»  sitiunt  justitiam,  quoniam  ipsi  saturabuntur''?  Cibus 
(.picm  manducas  per  carnem,  ut  reficiaris  tu,  ille  dcficit; 
ut  reparet  te^  consumitur  :  manduca  justitiam,  et  tu  re- 
ficcris,  et  iHa  intcgra  perseverat.  Quomodo  videndoistam 
luccm  corporcam,  rcficiuntur  isti  ocuh  nostri,  et  res  est 
corporca  quae  videtur  oculis  corporeis.  Multi  enim  cum 
fucrint  diutius  in  tenebris,  infirmatur  acies  ipsorum,  quasi 
jejunio  lucis.  Fraudati  oculi  cibo  suo,  (luce  quippe  pas- 
cuntur,)  defatigantur  jejunio,  et  debihtantur  :  ita  ut 
ipsam  lucem  qua  reficiuntur  videre  non  possint  :  et  si 
diutius  abfucrit,  extinguuntur,  et  tanquam  moritur  in  eis 
ipsa  acies  lucis,  Quid  crgo,  quia  tot  ocuH  quotidie  ista  lucc 
pascuntur,  minor  fit?  Et  iUi  reficiuntur,  et  ipsa  integra 
permanet.  Si  hoc  potuit  Deus  de  luce  corporea  corporeis 
ocuhs  exhibere  :  non  exhibet  mundis  cordibus  lucem 
illam  infatigabilem,  integram  perseverantem,  nulla  ex 
parte  deficientem  ?  Quam  lucem?  (( In  principio  erat  Ver- 

■  Psal.  Lxxvu,  24,  25.  —  3  Joan.  1,  i.  —  3  Ibid.fi^.'—  4  Maltli.  v,  6. 


102  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

»  bum,  et  Verbum  eral  apud  Deum.  »  Videamus  si  lux 
est.  «  Quoniam  apud  te  est  fons  vitee,  et  in  lumine  tuo 
»  videbimus  lumen^  »  In  terra  aliud  est  fons,  aliud  lu- 
men.  Sitiens  e|U8eris  fontem,  et  ut  pervenias  ad  fontem, 
quseris  lucem  :  et  si  dies  non  est,  accendis  lucernam,  ut 
ad  fontem  pervenias.  Fons  ille_,  ipsa  est  lux  :  silienti  fons 
est,  caeco  lux  est :  aperiantur  oculi  ut  videant  lucem,  ape- 
riantur  fauces  cordis  ut  bibant  fontem  5  quod  bibis,  hoc 
vides,  hoc  audis.  Totum  tibi  fit  Deus  :  quia  horum  quoe 
diligis,  totum  tibi  est.  Si  visibilia  ^ittendis,  nec  panis  est 
Deus,  nec  aqua  est  Deus,  nec  lux  ista  est  Deus,  nec  ves- 
tis  est  Deus,  nec  domus  est  Deus.  Omnia  enim  haec  visi- 
bilia  sunt,  et  singula  sunt  :  quod  est  panis,  non  hoc  est 
aqua ;  et  quod  est  vestis,  non  hoc  est  domus  5  et  quod 
sunt  ista,  non  hoc  est  Deus  :  visibilia  enim  sunt.  Deus 
tibi  totum  est :  si  esuris,  panis  tibi  est  :  si  sitis,  aqua  tibi 
est  :  si  in  tenebris  es,  lumen  tibi  est,  quia  incorruptibilis 
manet  :  si  nudus  es,  immortalitatis  vestis  tibi  est,  cum 
corruptibile  hoc  induerit  incorruptionem,  et  mortale  hoc 
induerit  immortalitatem'^.  Omnia  possunt  dici  de  Deo,  et 
nihil  digne  dicitur  de  Deo.  Nihil  latius  hac  inopia.  Qu<ie- 
ris  congruum  nomen,  noninvenis  :  quseris  quoquo  modo 
dicere,  omnia  invenis.Quid  simile,  agnus  etleo  ?  De  Christo 
utrumque  dictum  est  :  «  Ecce  agnus  Dei^.  »  Quomodo 
leo?  «  Vicitleo  detribu  Juda'*,  » 

VI.  Audiamus  Joannem  :  «  Baptizabat  Jesus^.  »  Dixi- 
mus  quia  baptizabat  Jesus.  Quomodo  Jesus?  quomodo 
Dominus  ?  quomodo  Dei  Filius  ?  quomodo  Verbum  ?  «  Sed 
»  Verbum  caro  lactum  est.  Erat  autem  et  Joannes  bapti- 
»  zans  in  iEnon  juxta  Salim^.  »  Lacus  quidam  «  ^non.  » 
Unde  intelligitur ,  quia  lacus  erat  ?  «  Quia  aquse  multae 

'  Psal.  XXXV,  10.  —  'I  Cor.  xv,  54.  —  ^  Joan.  i,  29.  —  4  Apoc  v,  5. 
—  5  joan,  «1,  22.  —  6  Ibid.  23. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    TRACT.    XIII.  103 

»  crant  ibi,  et  veniel)ant,  et  baptizabantur.Nonchim  cnim 
»  missus  erat  in  carcerem  Joannes'.  «  Si  meministis, 
( Ecce  iterum  dico, )  dixi  {|uare  ])aptizabat  Joannes  :  cpiia 
oportebat  ut  Dominus  baptizarctur.  Et  quarc  oportcbat 
ut  Dominns  baptizarctur?  cjuia  mnlti  contempturi  erant 
baplismum  ,  eo  cpiod  jam  majorc  gratia  prrcditi  videren- 
tur ,  cjuam  viderent  alios  fideles.  Verbi  gratia  ,  jam  con- 
tincnter  vivens  catechumenus,  contemneret  conjngatum, 
et  diceret  se  mehorcm  cjuam  ille  sit  fidchs.  Ulc  catcchu- 
menus  posset  dicere  in  corde  suo  :  Quid  mihi  opus  cst 
baptismum  accipcre,  ut  hoc  habeam  quod  et  iste ,  quo 
jam  mchor  sum  ?  Nc  ergo  cervix  ista  praecipitaret  quos- 
dam  de  meritis  justitioe  suae  plurimum  elatos,  baptizari 
vohiitDominus  a  servo,  tanquam  alloquens  fihos  capitales. 
Quid  V05  extollitis?  c{nid  erigitis  ,  cjuia  habetis,  ille  pru- 
dentiam,  ilJe  doctrinam,  ille  castitatem,  ille  fortitudinem 
patientiae  ?  Numcpiid  tantum  habere  potestis  ,  quantum 
ego  qui  dedi  ?  Et  tamcn  ego  baptizatus  sum  a  servo  ,  vos 
dedignamini  a  Domino.  Hoc  est  ,  ut  impleatur  omnis 
justitia -, 

VII.  Sed  dicet  ahquis  :  Sufiiciebat  ergo  ut  baptizaret 
Dominum  Joannes  :  quid  opus  erat  nt  ahi  baptizarentur 
a  Joanne?  Et  hoc  diximus  ,  quia  si  sohis  Dominus  bapti- 
zaretur  a  Joanne ,  non  deesset  ista  cogitatio  hominibus , 
quod  mehorcm  habebat  baptismum  Joannes  quam  Do- 
minus.  Dicerent  enim  :  Usque  adeo  magnus  erat  baptis- 
mus  quem  habuit  Joannes,  ut  solus  Christus  illo  fuerit 
dignus  baptizari.  Ergo  ut  ostenderetur  mehor  baptismus 
quem  daturus  erat  Dominus ,  et  ille  tanquam  servi  intel- 
hgeretur  ,  illc  tanquam  Domini ;  baptizatus  cst  Dominus , 
ut  praeberet  humihtatis  exemphim :  non  solus  autem  bap- 
tizatus  est  ab  eo  ,  ne  baptismus  Joannis  mehor  baptismo 

«  .Tonn.  111,  24.  —  '  Matlh.  111,  i5. 


104  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

Domini  vidcrelur.  Ad  hoc  aiitem  viam  prsebuit  Dominus 
noster  Jesus  Ghristus,  sicut  audistis,  fratres,  ne  quis  ar- 
rogans  quod  habeat  abundantiam  alicujus  gratise,  dedig- 
netur  baptizari  baptismo  Domini.  Quantumcumque  enim 
catechumenus  proficiat,  adhuc  sarcinam  iniquitatis  suae 
portat  :  non  illi  dimittitur,  nisi  cum  venerit  ad  baptis- 
mum.  Quomodo  non  caruit  populus  Israel  populo  /Egyp- 
tiorum,nisi  cumvenisset  ad  mare  rubrum^ :  sic  prcssura 
peccatorum  nemo  caret,  nisi  cum  ad  fontem  baplismi 
venerit. 

VII.  «  Facta  est  ergo  quaestio  ex  discipulis  Joannis  cum 
»  Judaeis  de  purificatione  ^.  »  Baptizabat  Joannes ,  bapti- 
zabat  Ghristus  :  moti  sunt  discipuli  Joannis ,  concurre- 
batur  ad.Ghristum,  veniebatur  ad  Joannem.  Qui  enim 
veniebant  ad  Joannem,  mittebat  illos  ad  Jesum  baptizari; 
non  mittebantur  ad  Joannem,  qui  a  Christo  baptizaban- 
tur.  Turbati  sunt  discipuli  Joannis  et  cceperunt  quaestio- 
nem  tractare  cum  Judseis,  quomodo  soletfieri.  Intelligas 
dixisse  Judseos,  majorem  esse  Christum,  et  ad  ejus  bap- 
tismum  debere  concurri.  IlU  nondum  inteihgentes,  de- 
fendebant  baptismum  Joannis.  Ventum  est  ad  ipsum 
Joannem,  ut  solveret  qucestionem.  IntelHgat  Charitas  Ves- 
tra  :  Et  hic  utilitas  ipsa  humilitatis  agnoscitur,  et  osten- 
ditur  utrum  in  ipsa  qusestione  cum  errarent  homines, 
gloriari  apud  se  voluerit  Joannes.  Fortasse  enim  dixit  : 
Verum  dicitis,  recte  contenditis,  baptismus  meus  est  me- 
iior  ?  Nam  ut  noveritis  quod  baptismus  meus  est  meiior , 
ipsum  Gliristum  ego  baptizavi.Poterat  hoc  dicere  Joannes 
l^aptizato  Ghristo.  Quantum  se  si  veiiet  extendere,  habe- 
bat  ubi  se  extenderet?  Sedmelius  noverat  apud  quem  se 
liumiliaret  :  quem  se  noverat  nascendo  antecedere,  iiii 
voiuit  confitendo  cedere  :  saiutem  suam  intelligebat  in 

'  Exod,  XIV,  27.  —  *  Joan,  m,  25. 


IN    JOANNIS    EVANGKLIUM,    TRACT.    Xril.  105 

Chrislo  cssc.  Jam  dixeiat  supcrius  :  k  Nos  omnes  dc  ple- 
))  niliKrnic  cjus  acccpimus '.  »  Et  lioc  confilcri  Dcumcst. 
Ouoinoilo  ciiini  omncs  homincs  dc  plcniludinc  cjus  acci- 
piunt,  nisi  illc  sit  Dcus?  Nam  si  sic  ille  homo  ut  non 
Dcus  ,  de  plcnitudinc  Dei  accipit  ctiam  ipsc ,  ct  sic  non 
Dcus  cst.  Si  aulcm  omncs  homincs  'dc  plcnitudinc  cjus 
accipiunt ,  illccst  lons,  illi  bibentes.  Qui  bibunt  lontcm, 
et  sitire  possunt  ct  bibere  :  fons  nunquam  sitit ,  Ibns  se- 
ipso  non  egct.  Fontc  cgcnt  homincs  •  aridis  visccribus  , 
aridis  taucibuscurrunt  ad  ibntcm  ut  rcficiantur  :  fons  lluit 
ut  reficiat-,  ita  Dominus  Jcsus. 

IX.  Vidcamus  ergo  quid  rcspondcrit  Joanncs  :  k  Vene- 
))  runt  ad  Joannem  ,  ct  dixerunt  ei  ;  Uabbi ,  ([ui  erat  te- 
))  cum  trans  Jordancm,  cui  tu  tcstimonium  pcrhibuisti, 
))  ecce  hic  baptizat ,  ct  omnes  vcniunt  ad  illum  -  :  ))  hoc 
est ,  Quid  dicis  ?  Non  sunt  prohibendi ,  ut  ad  tc  polius 
vcniant?  «  Rcspondit,  ct  dixit  :  Non  potest  homo  quid- 
))  c|uam  accipere,  nisi  ei  datum  fuerit  de  coelo^.  )>  Dequo 
pulatis  hoc  dixisse  Joanncm?  de  se  ipso  :  Quasi  homo 
acccpi,  ait,  de  ccdo.  Intendat  Charitas  Vcslra.  Non  po- 
))  test  homo  c|uidc[uam  accipere,  nisi  fuerit  ci  datum  de 
))  ccelo.  Ipsi  vos  mihi  testimonium  perhibctis  quod  dixe- 
))  rim  :  Ego  non  sum  Christus.  )>  Tanquam  dicens  :  Quid 
vos  fallitis?vos  ipsi  mihi  c[uomodo  proposuistis  istani 
([unestioncm?  Quid  mihi  dixistis?  «  Rabbi ,  qui  crat  tecum 
))  trans  Jordanem,  cui  tu  testimonium  [unhibuisli.  ))Nos- 
tis  crgo  c[uale  testimonium  illi  perhibui  :  modo  dicturus 
sum  non  essc  illum  ,  quem  dixi  esse  ?  Ergo  quia  aliquid 
accepi  de  coelo  ut  aliquid  cssem ,  inanem  me  vultis  esse, 
ut  loquar  contra  verilalcm?  «  Non  potest  homo  acci[3ere 
))  quid([uam,  nisi  fucrit  illi  datum  de  coelo.  I[3si  vos  mihi 
))  testimonium  perhibetis  quod  dixerim :  Ego  non  sura 

'  Joan  I,  i6.  —  Id.  iii,  26.   —  ^  Ibid.  27. 


106  S.    AUOrSTINI    EPISCOPI 

))  Christus.  »  Non  es  tii  Ghristus?  sed  quid  si  major  illo  , 
quia  tu  illum  baptizasti  ?  «  Missus  sum  :  ))ego  prseco  sum, 
ille  judex  est. 

X.  Et  audi  testimonium  multo  vehementius ,  multo 
expressius.  Videte  quid  nobiscum  agitur  •,  videte  quid 
amare  debeamus  ;  videte  quia  aliquem  hominem  amare 
pro  Christo,  adulterium  est.  Quare  hoc  dico?  Attendamus 
vocem  Joannis  :  poterat  in  illo  errari,  poterat  ipse  putari 
qui  non  erat :  respuit  a  se  falsum  honorem  ,  ut  teneat  so- 
lidam  veritatem.  Videte  quid  dicat  Christum  ,  quid  se  : 
«  Qui  habet  sponsam,  sponsus  est.  )>  Casti  estote ,  spon- 
sum  amate.  Quid  autem  tu  es,  qui  nobis  dicis  :  «  Qui  ha- 
»  bet  sponsam  ,  sponsus  est  ?  Amicus  autem  sponsi  qui 
))  stat  et  audit  eum  ,  gaudio  g^udet  propter  vocem 
))  sponsi^  »  Aderit  Dominus  Deus  noster  pro  motu  cordis 
mei ,  muito  enim  gemitu  plenum  est ,  dicere  quod  doleo  : 
sed  obsecro  vos  per  ipsum  Christum,  ut  quod  dicere  non 
potuero,  vos  cogitetis :  novi  enim  dolorem  meum  exprimi 
satis  digne  non  posse.  Multos  enim  adulteros  video ,  qui 
sponsam  tanto  pretio  emptam  ,  amatam  foedam  ut  pul- 
chra  fieret ,  illo  emptore  ,  iilo  liberatore ,  illo  decoratore, 
possidere  volunt  :  et  id  agunt  verbis  suis_,  ut  pro  sponso 
amentur.  De  ilio  dictum  est  :  «  Hic  est  qui  Ijaptizat^.  )) 
Quis  liuc  exit  et  dicit  :  Ego  Jjaptizo?  quis  huc  exit  et  di- 
cit :  Ego  quod  dedero  hoc  est  sanctum  ?  quis  huc  procedit 
qui  dicit  :  Bonum  est  tibi  ut  nascaris  ex  me  ?  Amicum 
sponsi  audiamus,  non  aduiteros  sponsi :  audiamus  zelan- 
tem,  sed  non  sibi. 

XI.  Fratres  ,  regredimini  corde  ad  vestras  domos  ,  car- 
nalia  loquor,  terrena  ioquor  j  humanum  dico ,  propter 
infirmitatem  carnis  vestrse^  Multi  habetis  conjuges,  muili 
habere  vultis ,  multi  etsi  non  vuitis ,  habuistis  :  multi  qui 

>  .loan.ni,  29,  —  »  Kl,  1,  33.  —  3  Rom.  vi,  i9. 


IN    J0ANNI8    EVANGELILM  ,  TUACT.    XIH.  107 

omnino  conjugcs  liabcre  non  vullis,  do  conjugibus  pa- 
liMin  vcsliorum  nali  estis  :  nullutn  cor  est  ([uoil  non  iste 
tangat  .iUiLtus  ;  nulliis  in  rcbus  luimanis  tam  avius  a  ge- 
ncrc  humano  cst ,  (|ui  (juod  tlico  non  sentiat.  l'onite  ali- 
qucm  pcrcgrc  profcctum,  commenclasse  amico  suo  spon- 
sam  suam  :  Vide,  cjuoesote,  charus  meus  cs,  neforte  me 
ahscnrc  pro  mc  alitpiis  amctur.  Oualis  ci^o  ille  ,  qui  cus- 
todicns  sponsam  vel  uxorcm  aniici  sui ,  dat  ([uidcm  ope- 
ram  ut  nullus  alius  amctur,  sed  si  se  amari  pro  amico 
volucrit,  ct  uti  volucrit  commcndata  sibi ,  (piam  detes- 
tandus  univcrso  humano  gcncri  apparct  V  Videat  illam 
aliquanto  petulantius  per  fenestram  attendere  aut  jocari 
cum  ali([uo  ,  prohibet  tanquam  zelct  :  video  zelantem, 
sed  vidcam  cui ,  utrum  amico  absenti ,  an  sibi  prsesenti. 
Putate  hoc  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  fecisse. 
Commendavit  amico  suo  sponsam  suam ,  peregre  profec- 
tus  cst  acciperc  regnum  ' ,  sicut  dicit  ipse  in  Evangelio, 
et  tamen  praesens  est  majcstate.  Fallatur  amicus  qui  trans 
raare  profectus  est  •,  et  si  fallitur  ,  vre  illi  qui  f  allit  :  quid 
Deum  fallcrc  conantur,  Deum  intucntem  omnium  corda, 
et  omnium  secreta  rimantcm?  Existit  aliquis  hjereticus, 
et  dicit  :  Ego  do,  ego  sanctifico,  ego  justifico,  nolo  eas 
ad  illam  sectam.  Bene  c[uidem  zelat ,  sed  vide  cui.  Non 
eas  ad  idola,  bcne  zelat  :  non  ad  sortilegos,  bene  zelat. 
Videamus  cui  zelat  :  Ego  ([uod  do  sanctum  est :  cjuia  ego 
do  :  cgo  quem  baptizo  baptizatus  est ,  quem  non  baptizo 
non  est  baptizatus.  Audi  amicum  sponsi ,  disce  zelare 
amico  luo  :  audi  vocem  illius :  «  Hic  est  qui  baptizat  ^.  » 
Quare  tibi  vis  arrogare  quod  tuum  non  est?  Usque  adeo 
absensestqui  hic  reliquit  s[5onsam  suam?Nescis  quia  ille 
qui  a  mortuis  resurrexit ,  ad  dexteram  Patris  sedet  ?  Si 
contempserunt  eum  Judaei  in  ligno  pendentem ,  tu  con- 

'  Luc.  XIX,  12.  — :  '  Joan.  i,  33. 


108  S,     AUGUSTINI    EPISCOPI 

temnis  in  coelo  scdentem  ?  Noverit  Cliaritas  Vestra  mag- 
num  dolorem  me  pati  de  hac  re  :  sed  ,  ut  dixi ,  dimitto 
csetera  cogitationibus  vestris.  Non  enim  dico  ,  si  loquar 
tota  die  ^  si  plangam  tota  die  ,  non  suilicio  :  non  dico  ,  si 
habeam  ,  sicut  dicit  Propheta ,  fontem  lacrymarum  :  sed 
si  convertar  in  lacrymas ,  et  lacrymie  fiam  ,  in  linguas , 
et  hnguoe  fiam ,  parum  est. 

XII.  Redeamus  ,  videamus  quid  dicit  iste  :  «  Qui  habet 
»  sponsam  ,  sponsus  est  :  »  non  est  mea  sponsa.  Et  non 
gaudes  in  nuptiis?  Imo  gaudeo,  ait  :  «  Amicus  autem 
»  sponsi  qui  stat  et  audit  eum,  gaudio  gaudet  propter 
»  vocem  sponsi.  »  Non,  inquit,  gaudeo  propter  vocem 
meam,  sed  propter  vocem  sponsi  gaudeo.  Ego  sum  in 
audiendo  ,  ille  in  dicendo  :  ego  sum  enim  illuminandus , 
ille  lumen  :  ego  sum  in  aure,  ille  Verbum.  Ergo  amicus 
sponsi  stat,  et  audit  eum.  Quarestat?  quia  non  cadit. 
Quare  non  cadit?  quia  humihs  est.  Vide  stantem  in  so- 
hdo:  Non  sum  dignuscorrigiamcalceamenti  ejussolvere*. 
Bene  te  humihas  ,  merito  non  cadis ,  merito  stas ,  merito 
audis  eum ,  et  gaudio  gaudes  propter  vocem  sponsi.  Sic 
et  Apostolus  amicus  sponsi,  zelat  et  ipse,  non  sibi,  sed 
sponso.  Audi  vocem  zelantis  :  Zelo  Dei  vos  zelo ,  dixit  : 
non  meo  ,  non  mihi,  sed  zeJo  Dei.  Unde?  quomodo? 
quam  zelas ,  vel  cui  zelas  ?  «  Desponsavi  enim  vos  uni 
»  viro  virginem  castam  exhibere  Christo. »  Quid  ergo  ti- 
mes  ?  quare  zelas  ?  «  Timeo ,  inquit ,  ne  sicut  serpens  se- 
»  duxit  Evamastutia  sua,  sic  et  vestri  sensus  corrumpan- 
»  tur  a  castitate  quse  est  in  Ghristo^.  »  Omnis  Ecclesia 
virgo  appellata  est.  Diversa  esse  membra  Ecclesiae,  diver- 
sis  donis  pollere  videtis  atque  gaudere  :  alii  conjugati, 
aha3  conjugatse  ,  alii  viduati  uxores  ultra  non  quaerunt , 
ahfle  viduatae  maritos  ultra  non  quaerunt,  alii  integritatem 

'  Joan.  I,  27.  —  2  2  Cor.  xi,  2. 


IN    JO.VAMS    i:vA^GLMt\l,    TRAcT.     \U1.  109 

.il)  incuiilc  a-tale  consorvaiit ,  ali;c  virginilalom  suani  Dco 
voverunl :  divcrsa  sunL  muncra,  scd  omncs  isli  una  virgo 
cst.  Ul)i  esl  ista  virginilas?  non  cnim  in  corporc.  Pauca- 
rum  iccminarum  est,  et  si  dici  virginitas  in  viris  potcst , 
paucorum  virorum  sancta  intcj^ritas  ctiam  corporis  csl  in 
Ecclcsia,  ct  honorabiJius  mcmbrumcst:  alia  autcm  mcni- 
J)ra  non  in  corpore,  sed  omnia  in  mente  servant  virgini- 
talcm.  Qu.TR  cst  virginitas  mcntis  ?  Intcgra  fidcs ,  solida 
spcs,  sinccra  cliaritas.  Hanc  virginitatem  timebat  iJJc,  (pii 
zelal)at  sponso,  a  scrpentc  corrumpi.  Sicut  cnim  mcm- 
Jjrum  corporis  vioJatur  in  quodam  Joco,  sicscductio  Jin- 
guoe  vioJat  virginitatcm  cordis.  In  mcnte  non  corrunipa- 
tur,  (|uae  non  vuJt  sinc  causa  lenerc  corporis  virginilaLcm. 
XIII.  Quid  ergo  dicam ,  fratres.^  Et  liajretici  Jiabent 
virgincs  ,  ct  muJl;r  sunt  virgincs  lircreticorum*?  Videamus 
si  sponsum  amant,  ut  virginilas  isLa  custodialur.Cui  cus- 
loditur?  Christo,  incjuit.  Videamus  si  Christo  non  Dona- 
to  :  videamus  cui  servetur  ista  virginitas;  cito  probarc  po- 
teritis.  Ecce  ostcndo  sponsum,   quia  ipse  se  ostendit  : 
perhibet  illi  teslimoniura  Joannes,  <•  Hic  est  (jui  bapti- 
»  zat'.  »  0  tuvirgo,  si  sponso  huic  servas  virginitatem 
tuam,  (juare  curris  ad  eum  (|ui  dicit,  Ego  baptizo  :  cum 
amicus  sponsi  tui  dicat,  «  Hicest  c|ui  baptizat?  »  Dcinde 
sponsus  tuus  totum  orbem  tenet,  cjuare  tu  in  parte  cor- 
rumperis  ?  Quis  est  sponsus  ?  Quoniam  rex  omnis  terra^ 
Deus.  Ipse  sponsus  tuus  totum  tcnet,  ([uia  totum  cmit. 
Vide  ciuanti  cmerit,  ut  intelligas  cjuid  emerit:  cjuod  pre- 
tium  dedit?  sanguinem  dedit.  Ubi  dedit^  ubi  fuditsan- 
guincm  suum  ?  in  passionc.  Nonne  sponso  tuo  cantas,  aut 
cantare  te  lingis,  cjuando  cmptus  cst  toLus  orbis  :  k  Fodc- 
»  runt  manus  meas  ct  pedes,  dinumeravcrunt  omnia  ossa 
»  mea  :  ipsi  vero  consideraverunt ,  et  conspexerunt  me 

■  Joan,  I,  3J. 


rlO  S.     AUGUSXIJJI    EPISCOPI 

»  diviseruiit  sibi  vestimciila  mea  ,  et  super  vestem  meam 
))  miserunt  sortem  *  ?  »  Spoiisa  es ,  agnosce  vestem  sponsi 
tui.  Super  quam  vestem  missa  est  sors?  Intcrroga  Evan- 
gelium  :  vide  cui  desponsata  sis  ,  vide  a  quo  arrhas  acci- 
pias.  Interroga  Evangelium  :  vide  quid  tibi  dicat  in  pas- 
sione  Domini.  Erat  tibi  tunica,  videamus  qualis  :  desuper 
texta  tunica  quid  significat  nisi  charitatem  -  ?  desuper  texta 
tunica  quid  significat  nisi  unitalem  ?  Hanc  tunicam  atten- 
de,  quam  nec  persecutores  Christi  diviserunt.  Aitenim  : 
«  Dixerunt  inter  se  :  Non  dividamus  eam,  sed  sortemsu- 
))  per  eam  mittaraus^.  )>  Ecce  unde  audistis  Psahnum. 
Vestem  persecutores  non  consciderunt  :  Christiani  Eccle- 
siam  dividunt. 

.XIV.  Sed  quid  dicam  ,  fratres  ?  Aperte  videamus  quid 
emerit.  Ibi  enim  emit,  ubi  pretiura  dedit.  Pro  quanto  de- 
dit?  Si  pro  Africa  dedit ,  siraus  Donatistae,  et  non  appel- 
lemur  Donatistae  ,  sed  Christiani ;  quia  Christus  solam 
Africam  emit :  quanquam  et  hic  non  soh  Donatistae.  Sed 
non  tacuit  in  commercio  suo  quid  emerit.  Fecit  tabulas  : 
Deo  gratias,  non  nos  fefelht.  Opus  est  ut  audiat  illasponsaj 
et  ibi  intelhgat  cui  voverit  virginitatem.  Ibi  in  ipso  Psalmo, 
ubi  dictum  est  :  «  Foderunt  manus  meas  et  pedes ,  dinu- 
»  meraverunt  orania  ossa  mea^ :  ))ubi  passio  Doraini  aper- 
tissime  declaratur  :  qui  Psalraus  orani  anno  legitur  novis- 
sima  hebdomada  intento  universo  populo,  imminpnte  pas- 
sione  Christi ,  et  apud  nos  ,  et  apud  illos  Psalmus  iste  le- 
gitur.  Intendite,  fratres,  quid  ibi  emit  -,  recitentur  tabulae 
commerciales  5  quid  ibi  emit,  audite  :  «  Commemorabun- 
»  tur  et  convertentur  ad  Dominum  universi  fmes  terrae  : 
»  et  adorabunt  in  conspectu  ejus  universse  patriae  gen- 
»  tium  :  quoniam  ipsius  est  regnum  ,  et  ipse  dominabitur 

•  Psal.  xKi,  17-19.   —  2  Joan.  xix,  23.  —   3  Ibid.  4    —  ^*  Psal.  xxi, 
17,  etc. 


ly     lOAJNMS    EVANGELICM  ,    TIIACT.    XIU.  111 

w  goiUium  '.  »  Kccc  (|uid  cmit.  Eccc  (luoiiiam  rcx  omnis 
lcrr;e  Dcus  csl  spoiisus  tuus.  Quitl  crgo  ad  pannos  vis  de- 
duci  talcm  divitcm?  Ayiiosce :  totum  cmit,  et  tu  dicis, 
Partem  hic  habcs.  O  si  jilacercs  sponso  ,  o  si  non  corrupla 
loipicrcris  ,  ct  corrupta  ,  (piod  pcjus  cst ,  cordc  ,  non  cor- 
pore.  Amas  homincm  pro  Christo  ,  amas  diccntcin,  Eyo 
baptizo :  amicum  sponsi  non  audis  diecntem  :  «  Hicestqui 
»  baptizaf^ :  »  non  audis  diccntcm  ,  «  Qui  habct  sponsam , 
)'  sponsus  csl.  ))  Ego  non  iiabco  sponsam  :  dixit :  scd  tjuid 
sum?  <(  Amicus  autcra  sponsi  qui  stat  ct  audit  eum,  gau- 
))  dio  gaudct  proptcr  voccm  sponsi^  » 

XV.  Evidcntcr  ergo  ,  tialres  mei ,  nihil  prodest  istis ser- 
varevirginitatcm,  habere  eontinentiam,  elecmosynasdare, 
omnia  iUa  quoe  laudantur  in  Ecclcsia  ,  nihil  ilhs  prosunt ; 
qnia  conscindunt  unitatem  ,  id  est ,  lunicam  illam  chari- 
tatis.  Quid  faciunt  ?  Diserti  sunt  mulli  inter  iUos  ,  magna? 
hnguae  flumina  hnguarum.  Numquid  angehce  loquuntur? 
Audiant  amicum  sponsi  zelantem  sponso ,  non  sibi ,  «  Si 
H  linguis  hominum  loquar  et  Angelorum,  charitatem  au- 
»  leni  non  habeam  ,  faetus  sum  ut  a^ramentum  sonans, 
»  aut  c)  mbalum  tinniens*.  » 

XVI.  Sedquiddicunt?Habcmusbaptismura.  Habes,sed 
non  tuum.  Ahud  est  habcrc,  ahud  dominari.  Baj)tismum 
habes ,  quia  accepisti  ut  baptizatus  sis,  accepisti  tanquam 
illuminatus  5  si  taraen  a  te  non  tenebratus  :  etquando  das, 
minister  das,  non  possessor  j  praeco  clamas ,  nonjudex. 
Pei-  praeconem  loquitur  judex,  et  in  Actis  tamen  non  scri- 
bitur,  Praeco,  dixit,  sed  judex  dixit.  Proinde  vide  si  tuum 
est  quod  das,  potestate.  Si  autem  accepisti,  confitere  cum 
amico  sponsi,  <(  Non  potest  homo  aeeipere  quidquam,  nisi 
»  datum  fuerit  ei  de  coelo.  »  Confitere  cum  amico  sponsi, 
«  Qui  habet  sponsam ,  sponsus  est  j  amicus  autem  sponsi 

'  Psal.  XXI,  2S,  29,  —  =  Joau,  1,  33.  —  3  Id.  m,  29.  —  4  i  Cor.  xii,  2. 


112  S.    AUGTJSTINI  EPISCOPI 

»  stat,  et  aiidit  eum.  »  Sed  o  si  stares  et  audires  eum,  et 
iion  caderes  ut  audires  te !  Audiendo  enim  eum  slares,  et 
audires  :  nam  loqueris  ,  et  tibi  caput  inflas.  Ego,  inquit, 
Ecclesia ,  si  sponsa  sum  ,  si  arrhas  accepi ,  si  pretio  san- 
guinis  illius  redempta  sum  ,  audio  vocem  sponsi  ^  et  vo- 
cem  amici  sponsi  tunc  audio  ,  si  sponso  meo  det  gloriam  , 
non  sibi.  Dicat  amicus  :  «  Qui  habet  sponsam,  sponsus  est: 
»  amicus  autem  sponsi  stat,  et  audit  eum,  et  gaudio  gau- 
»  det  propter  vocem  sponsi  K  »  Ecce  habes  sacramenta, 
et  ego  concedo.  Habes  formam,  sed  sarmentum  es  de  vite 
prgecisum  :  tu  formam  ostendis  ,  ego  radicem  quaero  :  de 
forma  fructus  non  exit ,  nisi  ubi  est  radix  :  ubi  autem  est 
radix  ,  nisi  in  charitate  ?  Et  audi  formam  sarmentorum , 
Paulus  loquatur  :  «  Si  sciam  ,  inquit ,  omnia  sacramenta  , 
»  et  habeam  omnem  prophetiam  ct  omnem  fidem  (et 
»  quantam  fidem  ? )  ita  ut  montes  transferam,  charitatem 
))  autem  non  habeam  ,  nihil  sum  '\  » 

XVII.  Nemo  ergo  vobis  fabulas  vendat.  Et  Ponlius  fe- 
cit  miraculum  ;  et  Donatus  oravit ,  et  respondit  ei  Deus 
de  coelo.  Primo,  aut  falluntur  aut  fallunt.  Postremo  fac 
illum  montes  transferre.  Charitatera  autem  ,  inquit,  non 
habeam,  nihil  sum.  Videamus  utrum  habuerit  charitatem. 
Crederem,  si  non  divisissetunitatem.  Nam  et  contra  istos, 
ut  sic  loquar,  mirabiharios  cautum  me  fecit  Deus  meus, 
dicens  :  «  In  novissimis  temporibus  exurgent  pseudo-prq- 
))  phetee ,  facientes  signa  et  prodigia  ,  ut  in  errorem  in- 
))  ducant ,  si  fieri  potest,  etiam  electos  :  ecce  prsedixi  vo- 
»  bis  ^  »  Ergo  cautos  nos  fecit  sponsus,  quia  et  miracuhs 
decipi  non  debemus.  Aliquando  enim  et  desertor  terret 
Provincialem  ,  sed  utrum  in  caslris  sit,  et  ahquid  ilh  pro- 
sit  character  ille  in  quo  signatus  est,  hoc  attendit  qui  ter- 
reri  et  seduci  non  vult.  Teneamus  ergo  unitatera  ,  fratres 

'  Joan.  m,  29.  —  ^  i  Coi.  xiu,  2.  —  3  Marc.  xiu,  22. 


IN    JOAiNNlS    EVA^GELIUM,    TllAtT.     \lll.  1  1  .i 

niei  :  piicter  unilatcm  ct  ijiii  iacit  miracula  niliil  ol.  lii 
uiiilate  enim  erat  populus  Isracl,  ct  non  raciebat  rairacula : 
prreter  iinitalcm  crant  mayi  Pharaonis  ,  et  faciebant  simi- 
lia  Moysi'.  Populus  Israel,  ut  dixi ,  non  laciebat  :  (^ui 
crant  salvi  apud  Deitm,  ({ui  facichant ,  an  c|ui  non  lacie- 
bant  ?  Petrus  apostolus  resuscitavit  mortuum  -  :  Simoii 
magus  lecit  multa^  :  erant  ibi  quidam  Christiani  qui  non 
poterant  lacere,  nec  cjuod  faciebat  Petrus,  nec  quod  la- 
ciebat  Simon  ,  sed  unde  gaudebant  ?  (|uia  nomina  eorum 
erant  scripta  in  ccjclo.  Nam  et  redeuntibus  discipulis,  Do- 
minus  noster  Jesus  Christus  propter  fidem  gentium  hoc 
ait.  Dixerunt  enim  gloriantes  ipr,i  discipuli  :  ((  Ecce  ,  Do- 
»  mine ,  in  iiomine  tuo  etiam  dremonia  nobis  sui)jecta 
»  sunt.wBene  quidem  confessi  sunt,  detulerunt  honorem 
nomini  Chrisli  :  ct  tamen  quid  ait  eis?  ((  Nolite  in  hoc 
»  gloriari,  quia  d.Tmonia  vol)is  subjecta  sunt,  sed  gau- 
»  dete  ,■  quia  nomina  vestra  scripta  sunt  in  ctjelo  ^  »  Pe- 
trus  d^emonia  exclusit ;  nescio  quae  anicula  vidua  ,  nescio 
(juis  homo  qualiscumquelaicushabens  charitalem,  tenens 
integritatem  fidei,  non  facit  hoc  :  Petrus  in  corpore  ocu- 
lus  est,  ille  in  corpore  digitus-,  in  eo  tamen  corpore  est, 
in  quo  et  Petrus  :  ct  si  minus  valet  digitus  quam  oculus  , 
non  est  tamen  praecisus  a  corpore.Meliusestesse  digitum 
et  esse  in  corpore  quam  esse  oculum  et  evelli  de  corpore. 
XVni.  Proinde,  fratres  raei,  nemo  vos  fallat ,  nemo 
vos  seducat  :  amate  pacem  Christi ,  qui  pro  vobis  cruci- 
fixus  est,  cum  Deus  esset.  Paulus  dicit:  ((  Neque  qui  plan- 
»  tat  est  aliquid,  neque  qui  rigat,  sed  qui  incrementum  dat 
»  Deus^.  »  Et  quisquam  nostrum  dicit  quia  alitfuid  est? 
Si  dixerimus  quia  aliquid  sumus,  et  non  illi  gloriam  do 
dcrimus  ,  adulteri  sumus  ;  nos  amari  volumus,  non  spon- 

'  Exod.  vn,  12,  et  vm,  7.  —  '  Act.  ix,  4o.  —  ^  I«i.  vni,  10.  —  4  Luc. 
X,  19,  etc,  —  *  I  Cor.  111,  7. 

cxxii.  8 


114  S.    AUGCSTIM    EPISCOPI 

sum.  Vos  Christum  diligite ,  et  nos  in  illo,  in  quo  et  vos 
a  nobis  diligimini.  Invicem  se  diligant  membra,  sed  om- 
nia  sub  capite  vivant.  Dolore  quidem,  fratres  mei ,  multa 
coactus  sum  dicere ,  et  parva  dixi  :  lectionem  finirc  non 
potui ,  aderit  Dominus  ut  opportune  finiatur.  Nolui  enim 
amplius  onerare  corda  vestra,  quae  volo  vacare  gemitibus, 
et  orationibus  pro  his  qui  adhuc  surdi  sunt ,  et  non  intel- 
ligunt. 

TRAGTATUS  XIV. 

Ab  eo  Evangelii  loco  :  Hoc  ergo  gaudium  meum  im- 
pletum  estj  etc. ,  usque  ad  id  :  Qui  autem  incredu- 
lus  est  Filio,  non  videhit  vitam,  sed  ira  Dei  manet 
super  eum. 

I.  Lectio  ista  de  sancto  Evangelio  excellentiam  divini- 
tatis  Domini  nostri  Jesu  Christi ,  et  humihtatem  horainis 
qui  meruit  dici  amicus  sponsi ,  nos  docet  :  ut  distingua- 
mus  quid  intersit  inter  hominem  hominem  ,  et  hominem 
Deum.  Quia  homo  Deus  Dominus  noster  Jesus  Christus , 
Deus  ante  omnia  ssecula ,  et  homo  in  nostro  saeculo  :  Deus 
de  Patre ,  homo  de  virgine ,  unus  tamen  atque  idem  Do- 
minus  et  salvator  Jesus  Christus ,  Fihus  Dei ,  Deus  et  ho- 
mo.  Joannes  vero  excellentis  gratiae  missus  est  ante  ipsum, 
illuminatus  ab  illo  qui  lumen  est.  De  Joanne  enim  dictum 
est .  «  Non  erat  ille  lumen  ,  sed  ut  testimonium  perhibe- 
»  ret  de  luraine  '.  »  Potest  quidem  dici  luraen,  et  bene 
dicituf  et  ipsc  kraen  :  sed  iUurainatura ,  non  iUurainans. 

'  Joan.  1,  8. 


IN    JOANWIS    EVA^GEHUM  ,    XIVACT.    XIV.  115 

Aiiud  est  cnim  lunien  quod  illuminat,  et  aliud  (|uod  illu- 
rainatur  :  nam  et  oculi  nostri  lumina  dicunlur  :  et  lamen 
in  tenebris  patent ,  et  non  vident.  Lumen  autem  iilumi- 
nans  a  se  ipso  lumen  est ,  et  sibi  lumen  est ,  et  non  indi- 
get  alio  lumine  ut  lucere  possit ,  sed  ipso  indigent  caetera 
ulluceant. 

II.  Conlessus  est  ergo  Joannes,  sicut  audistis,  quiacum 
discipulos  multos  faceret  Jesus,  et  perferretur  ad  eum 
veJuli  ut  instigaretur  ;  quasi  invido  enim  narraverunt , 
Ecce  ille  facit  plures  discipulos  ([uam   tu ;  ille  confessus 
est  quid  esset,  et  inde  meruit  ad  ipsum  pertinere,  quia 
non  est  ausus  se  dicere  quod  est  ille.  Hoc  ergo  dixit  Joan- 
nes  :  «  Non  potest  homo  accipere  quidquam ,  nisi  datum 
»  illi  fucrit  de  ca4o  *.  »  Ergo  Ghristus  dat,  homo  accipit. 
«  Ipsi  vos  mihi  testimonium  perhibetis  quod  dixerim,  Ego 
»  non  sum  Christus  ,  sed  quia  missus  sum  ante  illum.  Qui 
»  habet  sponsam ,   sponsus  est  :  amicus    autem  sponsi 
»  qui  stat  et  audit  eum,  gaudio  gaudet  propter  vocem 
»  sponsi  ^  »Non  sibi  gaudium  fecit  de  se.  Qui  enim  vuit 
gaudere  de  se,  tristis  erit:  qui  autem  de  Deo  vuit  gaudere, 
seraper  gaudebit  5  quia  Deus  sempiternus  est.  Vis  habere 
gaudium  sempiternum  ?  Inhere  ilii  qui  scmpiternus  est. 
Talem  se  dixit  Joannes.  Propter  vocem  sponsi-  gaudet 
araicus  sponsi,  ait,  non  propter  vocem  suam  :  etstat,  et 
audit  eum.  Si  ergo  cadit,  non  audit  eum  ;  de  iiio  enim 
quodam  qui  cecidit ,  dictum  est,  Et  in  veritate  non  stetit, 
de  diabolo  dictum  est^Ergo  stare  debet  amicus  sponsi  et 
audire.  Quid  est  stare?  permanere  in  gratia  ejus  quam 
accepit.  Et  audit  vocem  ad  quam  gaudeat.  Sic  erat  Joan- 
nes  :  noverat  unde  gaudebat,  non  sibi  arrogabat  quod  ipse 
non  erat  :  sciebat  iiiuminatum  se ,  non  iiluminatorem. 
«  Erat  autem  iumen  verum  ,  ait  Evangeiista  ,  quod  iilu- 

'  Joan,  iii,  27.  —  a  Ii>id.  28,  29.  —  5  Id.  «11,  44. 

8. 


116  S.    AUGUSTINI    EVISCOPI 

))  minat  omnem  hominem  vcnientem  in  hunc  mundum  • . » 
Si  ergo  omnem  hominem,  etipsum  Joannem  ^  ([uia  et  ipse 
dc  hominibus.  Etenim  quamvis  nemo  exurrexerit  raajor 
.loannc  in  natis  mulierum  ,  unus  tamen  et  ipse  ex  his  qui 
nati  sunt  ex  mulieribus.  Numquid  comparandus  est  ei,  qui 
quia  voiuit  natus  est?  etideo  novo  partu,  quianovus  na- 
tus  ?  Ambae  enim  generationes  Domini  inusitatae  sunt ,  et 
divina  et  humana  :  Divina  non  habet  matrem,  humana 
non  habet  patrem.  Ergo  unus  de  caeteris  Joannes,  sed 
tamen  majoris  gratiae^;  ita  ut  in  natis  mulierum  nemo 
exurgeret  major  illo,  tantam  justificationem  tribuit  Do- 
mino  nostro  Jesu  Christo,  ut  ilJum  dicat  sponsum,  se  ami- 
cum  sponsi ,  non  dignum  tamen  solvere  corrigiam  calcea- 
menti  ipsius.  Hinc  audivit  jam  multa  Charitas  Vestra  : 
quod  sequitur  videamus  :  aliquantum  enim  spissum  est 
ad  inteihgendum.  Sed  quoniam  dicit  ipse  Joannes,  quia, 
«  Non  potest  homo  accipere  quidquam ,  nisi  datum  illi 
))  fuerit  de  caelo  j  ))  quidquid  non  inteliexerimus  ,  roge- 
mus  eum  qui  dat  de  coelo  ^  quia  homines  sumus  ,  et  non 
possumus  accipere  quidquam,  nisi  ille  dederit  qui  homo 
non  est. 

III.  Hoc  ergo  sequitur,  et  dicit  Joannes  :  «  Hoc  ergo 
))  gaudium  meum  impletum  est^.  )>  Quod  est  gaudium 
ipsius  ?  ut  gaudeat  ad  vocem  sponsi.  Impletum  est  in  me, 
habeo  gratif^m  meam,  plus  mihi  non  assumo  ,  ne  et  quod 
accepiamittam.Quod  est  hoc  gaudiLira?«  Gaudio  gaudet 
))  propter  vocem  sponsi.  )>  Intelligat  ergo  homo  non  se 
gaudere  debere  de  sapientia  sua  ,  sed  de  sapientia  quam 
accepit  a  Deo.  Nihil  plus  quaerat,  et  non  amittit  quod  in- 
venit.  Multi  enim  ideo  facti  sunt  insipientes ,  quia  dixe- 
runtse  esse  sapientes.  Arguit  illos  Apostolus,  et  dicit  de 
ipsis  :  «Quia  quod  notum  est  Dei,  ait,  manifestum  est  iliis : 
'  Joaii.  I,  9.  —  2  Matth,  xi,  11.  —  ^  joan,  lu,  29. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    THACT.     \IV.  117 

»  Dous  oiiim  illis  iiianifestavil.  Dc  quil)usdani  ingi-atis, 
»  inipiis,  auclit»'  (luid  clicat.  Dcus  onim  illis  manilcstavit. 
))  Invisihilia  onim  ('jiis  a  creatura  mundi  pcr  ca  ([uae  iacta 
»  sunt  intcljpcta  conspiciuntur ,  sempiterna  cjuoque  virlus 
»  ojus  ac  divinilas ,  ut  sint  ipsi  incxcusahilos.  Quarc  hi- 
»  cxcusahihs  ?  Qmi\  cognosccntcs  Dcum  ,  ( non  dixit ,  c(uia 
»  non  cognovorunt ,  )  cognoscentes  Deum  ,  non  sicut 
»  Doum  ,  glorificaverunt  aut  gratias  egerunt,  sed  eva- 
»  nuorunl  in  cogitationibus  suis ,  et  obscuratum  est  in- 
)>  sipicns  cor  oorum  ;  diccntcs  enim  se  esse  sapiontcs , 
»  stulti  facli  sunt'.  »  Si  enim  Dcumcognoverant,  simul 
cognovorant  (juia  non  eos  fccerat  sapientcs  nisi  Deus. 
Non  orgosibi  Iribuerent  c[uod  a  se  non  habcbant ,  sed 
ei  a  c|uo  accopcrant.  Non  autem  agendo  gratias  insi- 
pientcs  facti  sunt.  Ergo  Deus  cjuod  dederat  gratis  ,  tulit 
ingratis.  Noluit  esse  hoc  Joannes,  gratus  esse  voluit :  con- 
fessus  est  accopisse  se ,  ot  gaudere  se  dixit  propter  voccm 
sponsi,  et  ait :  <(Hoc  ergo  gaudium  nieum  impletum  est.» 
IV.  «  Illum  oportet  crescere,  me  autem  minui  -.  »  Quid 
cst  hoc?  lllum  oportotcxaltari,  me  autemhumiliari.Quo- 
modo  crescit  Jesus?  cjuomodo  crescit  Deus?  Perfcctus 
non  crescit.  Deus  autem  nec  crescit,  ncc  minuitur.  Si  enim 
crescit ,  perfoctus  non  ost:  si  minuitur,  Deus  non  est.  Je- 
sus  autcm  Deus  c|uomodo  crescit?  Si  adsetatem,  ([uia  dig- 
natus  est  esse  homo,  ct  fuit  puer  5  et  cum  sit  Verbum  Dei, 
infans  in  prsesepi  jncuil,  et  cum  ipse  matrcm  suam  con- 
diderit,  lac  infanti?e  de  matre  suxit :  quia  crevit  ergo  Je- 
sus  setate  carnis,  ideo  forte  dictum  est  :  «  lllum  oportet 
»  crescere ,  me  autem  minui.  »  Sed  quare  et  hoc  ?  Joan- 
nes  et  Jesus ,  quod  ad  carnem  pertinet ,  coaevi  erant  :  sex 
menses  inter  se  habebant,  pariter  creverant  ^  :  et  si  diutius 
ante  mortem  Dominus  noster  JesusChristus  vcllet  hic  esse, 

'  Roni.  1,  19,  etc,  —  '  Joan.  ni,  3o.  —  3  Luq.  j^  3g_ 


118  S.    AXJGUSTINI    EPISCOPl 

et  ipsum  Joanncm  hic  sccuni  esse ,  quomodo  pariter  crc- 
verant,  ita  pariter  senescere  poterant  ;  quare  ergo ,  «  li- 
»  lum  oportet  crescere ,  me  autem  minui  ?  »  Primo,  quia 
jam  et  Dominus  Iriginta  annorum  erat  ^  :  numquid  juve- 
nis  ,  si  jam  triginta  annorum  sit ,  adhuc  crescit  ?  Jam  ab 
ipsa  setate  vergere  incipiunt  homines,  et  declinare  ad  gra- 
viorem  setatem ,  et  inde  ad  senectutem.  Sed  et  si  pueri 
essent  ambo,  non  diceret :  a  IUum  oportet  crescere,  me 
»  autem  minui  :  »  sed  diceret ,  Simul  nos  oportct  cres- 
cere.  Nunc  autem  triginta  annorum  ille  ,  triginta  et  iile : 
sex  menses  qui  intererant ,  nuilam  distinguunt  setatem : 
magis  illud  invenit  iectio  quam  aspectio. 

V.  Qaid  ergo  est ,  «  Illum  oportet  crescere  ,  me  autem 
»  minui?  »  Magnum  hoc  sacramentum  ,  inteihgat  Chari- 
tas  Vestra.  Antequam  veniret  Dominus  Jesus ,  homines 
gloriabantur  de  se  :  venit  iiie  homo ,  ut  minueretur  ho- 
minis  gloria^  et  augeretur  gloria  Dei.  Etenim  venit  ille 
sine  peccato  ,  et  invenit  omnes  cum  peccato.  Si  sic  venit 
ilie  ut  dimitteret  peccata,  Deus  largiatur ,  horao  confitea- 
tur.  Etenim  confessio  hominis ,  humihtas  hominis  :  mise- 
ratio  Dei,  aititudo  Dei.  Si  ergo  venit  ilie  dimittere  homini 
peccata ,  agnoscat  homo  humihtatem  suam  ,  et  Deus  fa- 
ciat  misericordiam  suam.  «  liium  oportet  crescere,  me 
»  autem  minui :  »  hoc  est,  ilium  oportet  dare,  me  autenl 
accipere  :  illum  oportet  giorificari ,  me  autem  confiteri. 
Intelligat  homo  gradum  suum  ,  et  confiteatur  Deo,  et  au- 
diat  Apostolum  dicentem  homini  superbienti  et  elato , 
extoilere  se  volenti ,  «  Quid  enim  habes  quod  non  acce- 
»  pisti?  si  autem  et  accepisti,  quid  gloriaris  quasi  non 
»  acceperis'-^?  »  Inteihgat  ergo  homo  quia  accepit,  qui 
volebat  suum  dicere  quod  non  est  ejus  ^  et  minuatur:  bo- 
num  est  enim  ilh  ut  Deus  in  illo  glorificetur.  Ipse  in  se 

«Luc.m,  23.  —  »  1  Cor.  IV,  7. 


IN    J0ANN18    EVANOELIUM  ,    TRACT.    \V.  119 

minuatur,  ut  Deo  augealur.  H.nec  teslimonia  ct  hanc  vc- 
ritatem  ,  cliam  passionibussuis  significaverunt  Christus  ct 
Joanues.  Nam  Joanues  capite  minutus,  Christus  in  crucc 
exallatus  :  ut  et  ibi  appareret  quid  est,  «  lUum  oportet 
»  crescere  ,  me  aulem  minui.  »  Deinde  natus  est  Christus 
cum  jam  incipcrent  crescere  dies  ,  natus   est   Joannes 
Huando  c(jeperunt  minui  dies.  Attestata  est  ipsa  creatura 
et  ipsae  passiones  verbis  Joannis  dicentis  :  «  lllum  oportet 
»  crescere,  me  aulem  minui.  ■)  Crescat  ergo  in  nobis  glo- 
ria  Dei,  et  minuatur  gloria  nostra,  ut  in  Deo  crescat  et 
nostra.  Hoc  enim  dicit  Apostolus,  hoc  dicit  Scriptura 
sancla  :  «  Qui  gloriatur,  in  Domino  glorietur  ^  »  In  te  vis 
gloriari  ?  crescere  vis  :  sed  malo  tuo  male  crescis.Qui  enim 
male  crescit,  juste  minuitur.  Grescat  ergo  Deus  quisem- 
per  perfectus  est ,  crescat  in  te.  Quanto  enim  magis  intel- 
ligis  Deum,  et  quanto  magis  capis,  videtur  in  te  crescere 
Dcus  :  in  se  autem  non  crescit,  sed  semper  perfectus  est. 
Intelligebas  heri  modicum ,  intelligis  hodie  amplius,  in- 
teUiges  cras  multo  ampUus  ?  lumcn  ipsum  Dei  crescit  in 
te  •,  ita  velut  Deus  crescit ,  qui  semper  perfectus  manet. 
Quemadmodum  si  curarentur  alicujus  ocuh  ex  pristina 
caecitate,   et  inciperet  videre  paululum  lucis  ,  et  aha  die 
plus  videret,  et  tcrtia  die  amplius ,  videretur  ilh  lux  cres- 
cere  :  lux  tamen  perfecta  est  sive  ipse  videat,  sive  non 
videat.  Sic  est  et  interior  homo  :  proficit  quidem  in  Deo  , 
et  Deus  in  illo  videtur  crescere  :  ipse  tamen  minuitur ,  ut 
a  gloria  sua  decidat,  et  in  gloriam  Dei  surgat. 

VI.  Et  distincte  jam  etmanifeste  apparet  quod  modoaudi- 
vimus.  «  Qui  de  sursum  venit,  supra  omnes  est.  »  Vide  quid 
dicat  de  Christo.  Quid  de  se?«Qui  est  de  terra,  de  terra  est, 
»  et  de  terra  loquitur.  Qui  de  sursum  veuit,  supra  omnes 
»  est"^,  »  Christus  est  :  «  Qui»  autem  «  est  terra,de  terra 

'  I  Cor.  1,  3i,  ef  Jeieni  ix,  23.  ■■—  '  Joan.  ui,  ii. 


120  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

»  est,  et  de  terra  loquitur,  »  Joannes  est.  Et hoc  est  tolum, 
Joanncs  de  terra  est,  et  de  tcrra  loquitur  ?  totum  testi- 
monium  quod  perhibet  de  Christo,  de  tcrra  loquitur? 
non  voces  Dei  audiuntur  a  Joanne,  ubi  teslimonium  per- 
hibel  de  Christo  ?  quomodo  ergo  de  terra  loquitur  ?  Sed 
de  liomine  dicebat.  Quantum  ad  ipsum  hominem  perti- 
net,  de  terra  est,  et  de  terra  loquitur  :  si  autem  aliqua 
loquitur  divina,  illum.inatus  est  a  Deo.  Nam  si  non  esset 
illuminatus,  tcrra  terram  loqueretur.  Ergo  seorsum  est 
gratia  Dei,  seorsum  natura  hominis.  Modo  naturam  ho- 
minis  interroga  :  nascitur  ct  crescit,  usitata  ista  hominum 
discit.  Quid  novit  nisi  terram  de  terra  ?  Humana  loquitur, 
humana  novit,  humana  sapit  •,  carnahs  carnaliter  sestimat, 
carnaliter  suspicatur  ;  ecce  est  totus  homo.  Veniat  gratia 
Dei,  illuminettenebras  illius,  sicutdicit :  «  Tuilluminabis 
»  lucernam  meam,  Domine  •,  Deus  meus,  illumina  tenebras 
»  meas^  :  »  assumat  raentem  humanam,  convertat  ad 
lucem  suam  :  incipit  jam  dicere,  quod  Apostolus  dicit  : 
«  Non  ego  autem,  sed  gratia  Dei  mecum-  :  »  et,  «  Vivo 
»  autem  jam  non  cgo,  vivit  autem  in  me  Christus^  »  Hoc 
est,  «  Illura  oportet  crescere,  me  autem  rainui.  »  Ergo 
Joannes,  quod  ad  Joannem  pertinet,  de  terra  est,  et  de 
terra  loquitur.  Si  quid  divinura  audisti  a  Joanne,  illumi- 
nantis  est,  non  recipientis. 

VII.  «  Qui  de  coelo  venit,  supra  oranes  est  :  et  quod 
»  vidit  et  audivit,  hoc  testificatur,  et  testiraonium  ejus 
»  nemo  accepit.  De  coelo  venit,  supra  omnes  est  * ,  »  Do- 
minus  noster  Jesus  Christus  :  de  quo  superius  dictum  est : 
«  Nemo  ascendit  in  coelum,  nisi  qui  de  coelo  descendit, 
»  filius  hominis  qui  est  in  coelo^  »  Est  autera  super  om- 
nes,  «  Et  quod  vidit  et  audivit,  hoc  loquitur.  »  Habet 

'  Psal.  XVII,  20.  —  *  I  Cor.  xv,  lo.  —  '  Galat.  ii;,  20.  —  4  Joan.  iii, 
3i,  32.  — Mbid.  i3. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    xnAC.T.     \1V.  l2i 

tMiim  et  Patrcm  ipse  Filius  Dei  •,  hahct  et  Paliem,  et  audit 
a  Palre.  Klcjnod  aiidit  a  Palro  ([iiid  esl?  (|iiis  hoc  c\pH- 
eal:'  Ouandohiigua  niea,  (piando  cor  mcum  suHic(>rc  po- 
lcst,  vcl  eor  ad  intclhgcndum,  vel  hngua  ad  proCcrcn- 
dum,  (juid  est  ([uod  Fihns  audivit  a  PalreP  Forte  Fihus 
Vcrbum  Patris  audivit?  Imo  Fihus  Vcrbum  Patris  est. 
Videlis  qucmadmodum  hic  latigclur  omnis  conalus  hu- 
manus  :  vidctis  (|uemadmodum  liic  deficiat  omnis  con- 
jectura  pccloris  noslri,  cloninis  inlcnlio  mcntis  cahgantis. 
Audio  diccntcm  Scripluram,  (juia  Fihus  hoc  lo(juitur, 
))  cjuod  audita  Patre'  :  •»  ct  rursus  audio  dicentem  Scrip- 
turam,(|uia  ipscFihus  Vcrbum  Palris  cst  :  ((  \n  principio 
))  erat  Vcrbum,eteratapud  Dcum^ctDeuseratVerbum-.» 
Nos  lo(juimur  vcrba  volantia  ct  transcuntia  :  mox  ut  so- 
nucrit  orc  tuo  vcrbum  tuum,  transit,  peragit  strcpitum 
suumct  transit  in  silcnlium.  Nunu[uid  potcs  sc([ui  sonum 
tuum,  ct  tencre  ut  stct.''  Cogilatio  tamcn  tua  manct,  et 
de  ipsacogitatione  manentedicis  multa  verba  transeuntia. 
Quid  dicimus,  fratrcs  ?  Dcus  cum  locjucretur,  adhibuit 
vocem,  adhil)uit  sonos,  adhibuitsyllabas?si  adhibuit  ista, 
qua  lingua  locutus  cst?  Hebrcca,  an  Graeca,  an  Latina? 
Ibi  necessariae  linguae,  ubi  distinctio  gcntium.  Ibi  autem 
nemo  potest  chcere,  illa  lingua,  vel  illa  lingua  locutum 
csse  Deum.  Cor  tuum  attendc.  Quando  concipis  vcrbum 
(|uod  dicas  :  dicam  enim,  si  potcro,  quod  in  nobis  atten- 
damus,  non  unde  ilhid  comprehendamus  ;  quando  ergo 
concipis  verbum  quod  proferas,  rem  vis  diccre,  et  ipsa 
rci  conceptio  in  corde  tuo  jam  verbum  est  :  nondum  pro- 
ccssit,  sed  jam  natum  est  in  corde  et  manet  ut  procedat  : 
attendis  autera  ad  c(ucm  procedat  :  cum  quo  loquaris  :  si 
Latinus  est  vocem  latinam  c[Uferis  :  si  Graecus  est,  verba 
graeca  meditarisjsi  Punicus.est,  attendis  si  nosti  linguam 

■  Joan.  in,  32,  et  viii,  26.  —  ^  Id,  1,  i. 


122  S.    AUGtJSTINI    EPISCOPI 

Punicam  ^  pro  divorsitate  auditorum  diversas  linguas  ad- 
hibes,  ut  proferas  verbum  conceptum  :  iilud  autem  quod 
corde  conceperas,  nuUa  lingua  tenebatur.  Gum  ergo  Deus 
loquens,  linguam  non  qusereret,  et  genus  locutionis  non 
assumeret,  quomodo  auditus  est  a  Filio,  cum  ipsum  Filium 
sit  locutus  Deus  ?  Quomodo  enim  tu  verbum  quod  lo- 
queris,  in  corde  habes,  et  apud  te  est,  et  ipsa  conceptio 
spiritalis  est  :  ( nam  sicut  anima  tua  spiritus  est,  ita  et 
verbum  quod  concepisti,  spiritus  est;  nondum  enim  ac- 
cepit  sonum  ut  per  syllabas  dividatur,  sed  manet  in  con- 
ceptione  cordis  et  in  speculo  mentis  :  )  sic  Deus  edidit. 
Verbum,  hoc  est,  genuit  Filium.  Et  tu  quidem  ex  tem- 
pore  gignis  verbum  etiam  in  corde  :  Deus  sine  tempore 
genuit  FiHum,  per  quem  creavit  omnia  tempora.  Cum 
ergo  Verbum  Dei  Filius  sit,  Fihus  autem  locutus  est  no- 
bis,  non  verbum  suum,  sed  Verbum  Patris  se  nobis  loqui 
voluit,  qui  Verbum  Patris  loquebatur.  Hoc  ergo  quomodo 
decuit,  et  oportuit,  dixit  Joannes  :  quomodo  potuimus, 
nos  exposuimus.  Cui  ad  cor  nondum  pervenit  dignus  de 
tanta  re  intellectus,  habet  quo  se  convertat,  habet  quo 
pulset,  habet  a  quo  quserat ,  habet  a  quo  petat,  habet  a 
quo  accipiat. 

VIII.  «  Qui  de  coelo  venit,  supra  omnes  est  :  et  quod 
»  vidit,  et  audivit,  hoctestatur  ;  ettestimonium  ejusnemo 
»  accipit^  »  Si  nemo,  ut  quid  venit  ?  Quorumdam  ergo 
nemo.  Est  quidam  populus  praeparatus  ad  iram  Dei,  dam- 
nandus  cum  diabolo,  horum  nemo  accipit  testimonium 
Christi.  Nam  si  omnino  nemo,  nuUus  homo ;  quid  est 
quod  sequitnr  :  «  Qui  autem  accepit  testimonium  ejus, 
))  signavitquia  Deus  verax  est^  ?  )>  Certe  ergo  non  nemo, 
si  tu  ipse  dicis  :  «  Qui  accepit  testimonium  ejus,  signavit 
»  quia  Deus  verax  est.  )>  Responderet  ergo  fortasse  Joan- 

I  Joan.  m,  3i,  32.  —  rlbid.  33. 


IN    JOANMS    EVANC.ELIUM  ,    TUACT,     XIV.  123 

nes  iiilcrrogatiis,  ct  tliceret,  Novi  quid  dixcrim,  ncmo. 
Est  cnim  (luidam  popnlns  nalus  ad  iiam  Dci,  ct  ad  lioc 
praccognltus.  Qui  sinL  cnim  crcdiluri,  ct  qui  non  sint 
crcdituri,  novit  Deus  :  qui  sint  pcrsevcraturi  in  eo  quod 
crcdidcrunt,  et  (pii  sint  lapsuri,  novit  Deus  :  et  numcrali 
sunt  Dco  omncs  luturi  in  vilam  aetcrnam;  et  novit  jam 
illum  populum  dislinctum.  Et  si  ipsc  novit,  ct  Prophelis 
dedit  nosse  per  Spiritum  suum,  dedit  et  Joanni.  Atten- 
dcbat  ergo  Joanncs,  non  oculo  suo  -,  nam  quantum  ad 
ipsum  pcrtinet,  tcrra  cst,  et  de  terra  loquitur  :  sed  in  ea 
gratia  Spiritus,  quam  accepit  a  Deo,  vidit  quemdam  po- 
pulum  impium,  infidelem  ;  attendcns  illum  in  infidclitate 
sua,  ait  :  Tcstimoniura  ejus  qui  venit  de  ccelo,  nemo  acci- 
pit.  Quorum  ncmo?  Eorum  qui  ad  sinistram  futuri  sunt, 
corum  quibus  dicetur  :  «  Ite  in  ignem  aeternum  qui 
»  praeparatus  est  diabolo  et  angclis  ejus  ^  »  Qui  ergo  acci- 
piunt  ?  Illi  qui  ad  dexteram  futuri  sunt,  illi  quibus  di- 
citur  :  «  Venite,  benedicti  Patris  mei,  percipite  regnum 
»  quod  vobis  paralum  est  ab  origine  mundi.  -»  Attcndit 
ergo  in  spiritu  divisionem ,  in  genere  autem  humano  com- 
mixtionem  ^  et  quod  nondum  locis  separatum  est  separa- 
vit  inteliectu,  separavit  cordis  aspectu ;  et  vidit  duos  po- 
pulos,  fidelium  et  infidelium  :  attendit  infideles,  et  ait  : 
«  Qui  dc  cceio  vcnit,  supra  omnes  est,  et  quod  vidit  et 
»  audivit,  hoctestatur,  et  testimonium  ejus  nemo  accipit.» 
Deincle  transtuiit  se  a  sinistra,  et  aspexit  ad  dexteram,  et 
secutus  ait :  «  Qui  accepit  testimonium  ejus,  signavit  quia 
»  Deus  verax  est.  »  Quid  est,  «  signavit  quia  Deus  verax 
»  est,  »  nisi  homo  mendax  est,  et  Deus  verax  est  ?  Quia 
nemo  hominum  potest  dicere  quod  veritatis  est ,  nisi  iilu- 
minetur  ab  co  qui  raentiri  non  potest.  Dcus  ergo  verax  5 
Christus  autem  Deus.  Vis  probare?  Accipe  testimonium 

'  Matth.  XXV,  4i 


124  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

ejus,  ct  invenis  :  «  Qui  enim  accipit  testimonium  'ejus, 
V  signavit  quia  Deus  verax  est.  »  Quis?  Ipse  qui  de  cfelo 
venit  et  supra  omnes  est,  Deus  verax  est.  Sed  si  nondum 
illum  intelligis  Deum,  nondum  accepisti  testimonium  ejus  : 
accipe,  et  signas,  praesumenter  inteiligis,  definienter  agnos- 
cis,  quia  Deus  veraxest. 

IX.  «  Quem  enim  misit  Deus  verba  Dei  ioquitur  ^  »  Ipse 
est  Deus  verax,  et  misit  ilium  Deus  :  Deus  misit  Deiim. 
Junge  ambos,  unus  Deus,  Deus  verax  missus  a  Deo.  De 
singuiisinterroga,  Deus  :  et  de  ambobus  interroga,  Deus. 
Non  singuli,  Deus  et  ambo  dii,  sed  singulus  quisque  Deus 
et  ambo  Deus.  Tanta  enim  ibi  est  charitas  Spiritus  sancti, 
tanta  pax  unitatis,  ut  de  singulis  cum  interrogatur,  Deus 
tibi  respondeatur-,  de  Trinitate  cum  interrogatur,  Deus 
tibi  respondeatur.  Si  enim  spiritus  hominis  quando  in- 
haeret  Deo  unus  spiritus  est,  aperte  Apostoio  dicente, 
«  Qui  adhseret  Domino,  unus  spiritus  est^  :  »  quanto  raa- 
gis  Fiiius  sequalis  adhaerens  Patri  simui  cum  iiio  unus 
Deus  est.?  Audite  aiterumtestimonium.  Nostis  quam  muiti 
crediderunt,  quando  omnia  quac  liabebant,  ad  pedes  Apos- 
toiorum  vendita  posuerunt,  ut  distribueretur  unicuique 
sicut  opus  erat :  et  de  ilia  congregatione  sanctorum  quid 
dicit  Scriptura  ?  Erat  iiiis  anima  una  et  cor  unum  in  Do- 
mino^.  Si  charitas  de  tot  animis  fecit  animam  unam,  et 
de  tot  cordibus  fecit  cor  unum  :  quanta  est  charitas  inter 
Patrem  et  Fiiium?  Major  utique  potest  esse  quam  inter 
iiios  homines  quibus  erat  cor  unum.  Si  ergo  multorum 
IVatrum  cor  unum  propter  charitatem,  et  muitorum  fra- 
trum  anima  tua  propter  charitatem  5  Deus  Pater  et  Deus 
Fiiius  dicturus  es  quia  duo  sunt?  Si  duo  dii  sunt,  non 
est  ibi  summa  charitas.  Si  enim  hic  tanta  charitas  est, 
ut   animam  tuam  et    animam  amici  tui  unam  animam 

'  Joan,  111,  34   —  ^  i  Cor.  vi,  17.  —  ^  Act.  iv,  33. 


\y    JoA>M13    EVANr.ELIliM  ,     J  UACT.     MV.  125 

laciat,  ((uomodo  ibi  noii  cst  iinus  Deus  Patcr  ct  l*'ilius  ? 
absitut  lioc  scntiat  (kios  non  licta.  Prorsus  {|uanluni  cx- 
ccllat  charitas  illa,  hinc  intdiigitc  :  Muilre  aninicC  sunt 
muitorum  liominum,  ct  si  se  cliligunt,  una  anima  est  : 
sed  possunt  dici  ct  muit;e  anim;e,  possunt  in  hominibus; 
(juia  non  est  tanta  conjunctio.  Ibi  autem,  ununi  Dcum 
licetdicas  :  duos  aut  tres  deos  non  licet  dicas.  Hinc  tibi 
commendatur  supcreminentia  et  suramitas  charitatis  tanta, 
ut  major  cssc  non  possit. 

X.  ((  Qucm  enim  misit  Deus,  verba  Dei  lo(|uitur'.  » 
Hoc  uti([ue  de  Christo  dicebat ,  ut  se  ab  illo  distingueret. 
Quid  enim?  ipsum  Joannem  nonne  Deusmisit?  Annon 
ipse  dixit :  ((  Missus  sum  ante  eum  ^  :  »  et ,  ((  Qui  me  mi- 
»  sit  l)aptizare  in  atiua^  :  et  dc  iilo  dictum  est  ;  Ecce 
»  mitto  Angclum  meum  ante  te,  et  praeparabit  viani 
»  tuam^?  »  Nonne  et  ipse  verba  Dei  loquitur ,  dc  (|uo 
etiam  dictum  est ,  cjuod  sit  ampiius  quam  Prophcta  ?  Si 
ergo  et  ipsum  Deus  misit ,  et  verba  Dei  loquitur ;  quo- 
modo  ad  distinctionem  ,  de  Christo  eum  dixisse  accipi- 
mus  ,  ((  Quem  enim  misit  Dcus ,  vcrba  Dei  loquitur ''  ?  » 
Sed  vide  quid  adjungat :  «  Non  enim  ad  mensuram  dat 
»  Deus  Spiritum.  »  Quid  est  hoc ,  ((  Non  enim  ad  mensu- 
»  ram  dat  Deus  Spiritum  ?  »  Invenimus  quia  ad  mensu- 
ram  dat  Deus  Spiritum  ?  Audi  Apostolum  dicentem :  a  Se- 
»  cundum  mensuram  donationis  Christi ''.  »  Hominibus  ad 
mensuramdat,  unicoFilionondatadmensuram.  Quomodo 
hominilmsadmensuram?  Aiii  ([uidem  datur  per  Spiritum 
sermo  sapientise  ^ :  ahi  sermo  scientiae  secundum  eumdem 
spiritum  :  ahi  fides  in  eodem  spiritu,  alii  prophetia,  alii 
dijudicatio  spirituum  ,  alii  gencra  linguarum,  alii  donatio 
curationum.  Numquid  omnes  Apostoli?  numc^uid  omnes 

'  Joan.   111,  34.  —  '  IbiJ.  28.  —  ^  Joan.  i,  33.   —  4  M-alac.  111,  i.  — 
^  Joan.  iii,  34.  —  ^  Eplies.  iv,  7.  —  7  i  Cor.  xi,  6. 


126  S.    AtJGUSTIWI    EPISCOPI 

Apostoli  ?  numquid  omnes  Prophetae  ?  numquid  omnes 
UoctoresPnumquid  omnes  Virtutes?numquidomnes  dona 
habent  sanitatum  ?  numquid  omnes  linguis  loquuntur  ? 
numquid  omnes  interpretantur  ?  Ahud  habet  iste  ,  aliud 
ille  :  et  quod  habet  ille  ,  non  habet  iste.  Mensura  est ,  di- 
visio  qusedam  donorura  est.  Ergo  hominibus  ad  mensu- 
ram  datur,  et  concordia  ibi  unum  corpus  facit.  Quomodo 
ahud  accipit  manus  ut  operetur  ,  ahud  oculus  ut  videat , 
aliud  auris  ut  audiat,  ahud  pes  ut  ambulet,  anima  tamen 
una  est  quse  agit  omnia,  in  manu  ut  operetur,  in  pede  ut 
ambulet,  in  aure  ut  audiat,  in  oculo  ut  videat  :  sic  sunt 
eliam  diversa  dona  fidelium,  lanquam  membris  ad  mensu- 
ram  cuique  propriam  distributa.  SedChristusqui  dat,  non 
ad  mensuram  accipit. 

XI.  Audi  enim  adhuc  quid  sequitur,  quia  de  Fiho  dixe- 
rat  :  «  Non  enim  ad  mensuram  dat  Deus  Spiritum.  Pa- 
»  ter  diligit  Filium,  et  omnia  dedit  in  manu  ejus*.  » 
Adjecit ,  «  Omnia  dedit  in  manu  ejus  :  »  ut  nosses  et  hic 
qua  distinctione  dictum  sit,  «  Pater  dihgit  Fihum.  » 
Quare  enim?  Pater  non  dihgit  Joannem  ?  et  tamen  non 
omnia  dedit  in  manu  ejus.  Pater  non  dihgit  Paulum  ?  et 
tamen  non  omnia  dedit  in  manu  ejus.  «  Pater  dihgit  Fi- 
hura  :  »  sed  quomodo  Pater  Fihum,  non  quomodo  do- 
minus  servum  :  quoraodo  unicum,  non  quomodo  adopta- 
tum.  Itaque  «  Omnia  dedit  in  manu  ejus.  »  Quid  est, 
«  Omnia  ?  »  Ut  tantus  sit  Fihus,  quantus  est  Pater.  Ad 
sequahtatem  enim  sibi  genuit  eura,  cui  rapina  non  esset  in 
forraaDci  esse  sequalemDeo.  "^  «  Pater  dihgit.Fihura,  et 
orania  dedit  in  raanu  ejus.  »  Ergo  cum  ad  nos  dignatus 
est  raittere  Fihura,  non  puteraus  ahquid  minus  nobis  mis- 
sum  quam  est  Pater.  Pater  raittens  Fihum ,  se  alterum 
misit. 

'  Joan.  m,  34,  35.  —  »  Philip.  ii,  6. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TUACT.    XIV.  127 

\ll.  Nam([iu'  putantos  atlhuc  discipuli,  quia  Patcr  ali- 
(juid  majus  cst  t[uam  Filius,  vidcntcs  carnem  ct  non  in- 
tclligcntcs  divinitalcm  ,  dixcrunt  ei  :  ((  Doraine ,  ostcnde 
»  nobis  Patrem,  et  sutlicit  nobis  ^  »  Tanquamdiccrcnt  : 
Jam  novimus  te,  ct  bcnedicimus  te,  quia  novimus  tc  : 
gratias  cnim  tibi  agimus,  quia  ostcndisti  tcnobis,  scd  Pa- 
trem  uondum  noviraus  :  propterca  cor  nostrum  ardct,  ct 
satagit  concupiscentia  ([uadam  sancta  vidcndi  Patris  tui 
qui  te  misit ;  ipsum  nobis  ostende,  et  niliil  amplius  a  tc 
desidcrabimus  :  sutiicit  enim  nobis  cum  ille  iuerit  dcmons- 
tratus,  quo  major  esse  nerao  potest.  Bona  concupiscentia, 
bonum  desiderium  :  sed  parvus  intellcctus.  Attendens 
enim  ipse  Dominus  Jesus ,  parvos  magna  quaerentes ,  et 
se  ipsum  magnum  inter  parvos ,  et  parvum  inter  parvos , 
ait  Philippo  qui  hoc  dixerat,  uni  ex  discipulis,  «  Tanto 
))  tempore  vobiscum  sum ,  et  non  cognovistis  me ,  Phi- 
))  lippe  ?  »  Posset  hic  Philippus  respondere ,  Cognoviraus 
te  :  sed  nuraquid  diximus  tibi ,  ostende  nobis  te  ?  Te  cog- 
noviraus,  sed  Patrera  quaerimus.  Subjecit  statira ,  a  Qui 
))  me  vidit,  vidit  et  Patrera.  -  »  Si  ergo  aequalis  Patri  rais- 
sus  est,  non  eum  acstiraemus  ex  infirmitate  carnis,  sed 
cogitemus  raajestatem  indutara  carne ,  non  oppressara 
carne.  Manens  enim  Deus  apud  Patrera,  apud  horaines 
factus  est  homo ,  ut  tu  per  illum  qui  ad  te  factus  est  homo, 
fieres  talis  qualis  capit  Deum.  Non  enim  homo  poterat  ca- 
pere  Deura  :  videre  poterat  homo  horainem ,  capere  Deum 
non  potcrat.  Unde  non  poterat  capere  Deura?  Quia  ocu- 
lura  cordis  unde  caperet,  non  habebat.  Erat  ergo  aliquid 
intus  sauciura,  et  aliquid  foris  sanum  :  corporis  oculos 
habebat  sanos,  cordis  oculos  habebat  saucios.  Factus  est 
ille  horao  ad  corporis  oculum  :  ut  credens  in  eura  qui  vi- 
deri  corporaliter  potuit ,  curareris  ad  eum  ipsum  viden- 

'  Joan.  XIV,  8.  —  »  Ibid.  9. 


128  S.    AUGUSTfM    El'I3COPI 

dum  ([uem  spiritalitcr  viclerc  non  poteras.  Tanto  tempore 
vohiscumsum  ,  et  non  cognovistis  me  ,  Philippe?  Qui  me 
vidit,  vidit  et  Palrem.  Quare iUi  non  illum  videhant?Ecce  vi- 
debant  illum,  et  Patrem  iion  videbant :  videbant  carnem,  ' 
sed  majestas  latebat.  Quod  videbant  discipuli  qui  amave- 
verunt,  viderunt  et  Judsei  qui  crucifixerunt.  Intus  ergo 
erat  totus  ille  ,  et  sic  intus  in  carne,  ut  apud  Patrem  ma- 
neret :  non  enim  deseruit  Patrem  quando  venit  ad  carnem. 
XIII.  Carnalis  cogitatio  non  capit  quod  dico  :  difierat 
intellectum,  et  incipiat  a  fide  :  audiat  quod  sequitur  : 
«  Qui  credit  in  filium  ,  hahet  vitam  aeternam  •,  qui  autem 
M  incredulusest  Filio,  non  videbit  vitam,  sed  ira  Deima- 
»  net  super  eum.  ^  »  Non  dixit,  ira  Dei  venit  ad  eura,  sed 
«  Ira  Dei  manet  super  eum.  »  Omnes  qui  nascunlur  mor- 
tales,  hahent  secum  iram  Dei.  Quam  iram  Dei?  Quam 
accepit  primus  Adam.  Si  enim  peccavit  primus  homo,  et 
audivit ,  Morte  morieris  :  "^  factus  est  mortalis  ille ,  et  coe- 
pimus  nasci  mortales ,  cum  ira  Dei  nati  sumus,  Venit  inde 
Flius  non  habens  peccatum ,  et  indutus  est  carne,  indutus 
est  mortalitate.  Siille  nohiscum  communicavit  iram  Dei, 
nos  pigri  sumus  cum  illo  communicare  gratiam  Dei?  Qui 
ergo  non  vult  credere  in  Filium ,  ira  Dei  manet  super  eum. 
Quae  ira  Dei  ?  De  qua  dicit  Apostolus,  «  Fuimus  et  nos  na- 
»  tura  fdii  irae,  sicut  et  coeteri  ^.))  Omnes  ergo  filii  irae  •  quia 
de  maledicto  mortis  venientes.  Credein  Christum  factum 
pro  te  mortalem ,  ut  illum  capias  immortalem  :  quando 
enim  ceperis  ejus  immortalitatem ,  nec  tu  eris  mortalis. 
Vivebat,  moriebaris  :  mortuus  est ,  ut  vivas.  Attulit  gra- 
tiam  Dei ,  abstulit  iram  Dei.  Deus  vicit  mortem,  ne  mors 
vinceret  hominem. 

'  Joan.  111,  36.  —  ^  Gen.  ii,  17.  —  ^  Ephes.  11,  ?>. 


iN  JoA^ivis  evA»gej.ii;m  ,  tract.   \v.  120 

W  1W\  »V\\  WW  WV\  1W\  VW\  WW  WW  VW\  WW  WW  W\V  WW  WW WW  WW WV\  V\  W  WW 

TRACTATUS  XV». 

Ab  00  Evangelii  loco ,  Ut  ergo  cognovU  Jesas ,  quia 
audierunt  Pliariscei ,  quia  Jesus  plures  discipulos 
facit ,  etc.  Us(jiie  ad  id,  Etscimus  quia  hic  est  i>ere 
Salvator  mundi. 

I.  Non  rude  estauribus  Charitalis  Vestrae,  evangclislam 
Joannem  velut  aquilam  volare  altius ,  caliginemcjuc  ter- 
r.e  transccndere ,  et  lucem  veritatis  firmioribus  oculis 
iiUueri.  Mulla  enim  jam  ex  Evangelio  ejus  per  ministe- 
rium  nostrum  Domino  adjuvante  tractata  sunt :  ex  ordine 
autem  sequitur  h.iec  lectio,  quae  hodie  recitata  est.  Ea 
quae  dicturus  sum  Domino  donante  multi  sic  audituri  es- 
tis,  ut  magis  recognoscatis  quam  discatis.  Non  ideo  tamen 
pigra  debet  esse  intentio ,  quia  non  est  cognitio ,  scd  re- 
cognilio.  Hoc  lectum  est ,  et  hanc  lectionem  tractandam 
gestamus  in  manibus,  quod  Dominus  Jesus  ad  puteum 
Jacob  loquebalur  cum  Samaritana  muliere.  Dicta  enim 
ibi  sunt  magna  mysteria ,  et  magnarum  similitudines 
rerum  :  pascentes  animam  esurientem,  reficientes  lan- 
guentem. 

II.  Dominus  enim  haec  «  Cum  audisset,  cognovisse  Pha- 
»  risaeos  quod  plures  discipulos  faceret  quam  Joannes , 
»  et  plures  baptizaret :  quanquam  Jesus  non  baptizaret , 
»  sed  discipuli  ejus  :  rehquit  Jud.neam  terram ,  et  abiit  ite- 
»  rum  in  Galileam  -.  »  Hinc  diutius  disputandum  non  est 
ne  immorantes  in  manifestis,  angustias  temporis  patiamur 

'  Habitus  die  proximo  ante  Tractat  subseq.  —  ^  Joan.  iv,  i_,  2. 

cxxn  9 


130  S.    AtGUSllM    EPISCOPI 

ad  obscura  scrutanda  et  aperienda.  Utique  Dominus 
si  sciret  Phariseeos  ita  de  se  cognovisse,  quod  plures  dis- 
cipulos  faceret ,  et  quod  plures  baptizaret ,  ut  hoc  eis  ad 
salutem  valeret  sequendi  eum  ,  ut  et  ipsi  essent  discipuli , 
et  ipsi  vellent  ab  eo  baptizari  ^  magis  non  relinqueret  Ju- 
dseam  terram ,  sed  propter  illos  maneret  ibi :  quia  vero 
cognovit  eorum  scientiam,  simul  cognovitetinvidentiam, 
quia  non  hoc  propterea  didicerunt  ut  sequerentur,  sed  ut 
persequerentur ;  abiit  inde.  Poterat  quidem  ille  et  prae- 
sens  ab  his  non  teneri ,  si  nollet :  non  occidi ,  si  nollet : 
quia  potuit  et  non  nasci,  si  nollet  ;  sed  quia  in  omni 
re  quam  gessit  ut  homo ,  hominibus  in  se  credituris  prse- 
bebat  exemplum  ;  ( quia  unusquisque  servus  Dei  non  pec- 
cat,  si  secesserit  in  alium  locum,  videns  furorem  forte 
persequentium  se,  aut  quaerentium  in  raalum  animam 
suam ;  videretur  autem  sibi  servus  Dei  peccare  si  faceret , 
nisi  in  faciendo  Dominus  prsecessisset  :  )  fecit  hoc  ille 
magister  bonus  ut  doceret ,  non  quod  timeret. 

III.  Fortassis  etiam  hoc  moveat,  cur  dictum  sit,  «  Bap- 
»  tizabat  Jesus  plures  quam  Joannes  :  »  et  postea  quam 
dictum  esl,  «  Baptizabat,  »  subjectum  est,  «  Quanquam 
»  Jesus  non  baptizabat ,  sed  discipuh  ejus.  »  Quid  ergo? 
Falsum  dictum  erat,  et  correctum  est,  cum  additum  est, 
«  Quanquam  Jesus  non  baptizabat,  sed  discipuh  ejus?  » 
An  utrumque  verum  est,  quia  et  Jesus  baptizabat ,  et  non 
hapiizabat  ?  Baptizabat  enira  ,  quia  ipse  raundabat  :  non 
baptizabat,  quia  non  ipse  linguebat.  Praebebant  discipuh 
ministerium  corporis ,  prsebebaj:  ille  adjutorium  majesta- 
tis.  Quando  enim  cessaret  a  baptizando,  quandiu  non 
cessat  a  mundando?  De  quo  dictum  est  ab  eodera  Joan- 
ne,  per  Joannis  Baptistse  personara  dicentis  :  «  Hic  est 
»  qui  baptizat  ^  »  Ergo  Jesus  adhuc  baptizat  :  et  tiuo- 

'  Joan.  I,  35. 


I^    JOANNIS    EVANGELItJM  ,    TRACT.     XV.  l3l 

iisque  haptizandi  sumus,  Jcsus  baptizat.  Sccurus  liomo 
accedat  ad  interiorem  ministrum  :  habet  cnim  supcriorem 
magistrum. 

IV.  Scd  forle  ait  ahquis,  Baptizat  (|uidem  Christus  in 
spiritu,  non  in  corpore.  Quasi  vero  alterius  dono  quam 
ilUus,  quisquam  etiam  sacramento  corporahs  et  visibihs 
baptismalis  imbuatur.  Vis  nosse  ([uia  ipse  l)aptizat,  non 
soliun  spiritu  ,  sed  etiam  acpia  ?  Audi  Apostolum  :  «  Sicut 
»  Christus,  incjuit,  dilexlt  Ecclesiam ,  et  se  ipsum  tradidit 
»  pro  ea ,  mundans  eam  lavacro  aquae  in  verbo ,  ut  exhi- 
))  beret  ipse  sibi  gloriosam  Ecch^siam  non  habentem  ma- 
»  cuhTm  aut  rugam  ,  aut  ahquid  hujusmodi '.  »  Mundans 
eam.  Unde?  Lavacro  acjuae  in  verbo.  Quid  est  baptismus 
Christi?  Lavacrum  acjune  in  verbo.  Tolle  aquam  ,  non  est 
baptismus  :  tolle  verbum,  nonest  baptismus. 

V.  Jam  ergo  his  praejactis ,  per  cjuse  venit  ad  collocu- 
tionem  cum  illa  muhere,  videamus  quae  restant  plena 
mysteriis ,  et  gravida  sacramentis.  «  Oportebat  autem , 
»  incjuit,  eum  transire  per  Samariam  :  venit  ergo  in  ci- 
»  vitatem  Samariae  quae  dicitur  Sichar,  juxta  praedium 
»  quod  dedit  Jacob  fiho  suo  Joseph.  Erat  autem  ibi  fons 
»  Jacob.  '^  »  Puteus  erat :  sed  omnis  puteus  fons ,  non  om- 
nis  fons  puteus .  Ubi  enim  aqua  de  terra  manat ,  et  usui 
praebetur  haurientibus ,  fbns  dicitur  :  sedsi  in  promptu  et 
superficie  sit ,  fons  tantum  dicitur  5  si  autem  in  alto  et 
profundo  sit ,  ita  puteus  vocatuf ,  ut  fontis  nomen  non 
amittat. 

VL  «  Jesus  ergo  fatigatus  ex  itinere  ,  sedebat  sic  super 
»  fontem.  llora  erat  c[uasi  sexta  ^.  »  Jam  incipiunt  mys- 
teria.  Non  enim  frustra  fatigatur  Jesus  ;  non  enim  frustra 
fatigatur  Virtus  Dei^  non  enim  frustra  fatigatur,  per  quem 
fatigati  recieanlur^  non  enim  frustra  fatigatur,  quodese- 

'  Eplies.  V,  25.  —  2  Joan.  ly,  5,  6.  —  3  ibid. 

9. 


132  S.     AUGtJSTlM    RPISCOI'1 

rente  fatigaraur,  quo  praesentc  firmamur.  Fatigatur  tamen 
Jesus;  et  fatigatur  ab  itinere,  et  sedet,  et  juxta  puteum 
scdet,  et  hora  sexta  fatigatus  sedet.  Omnia  ista  innuunt 
aliquid,  indicare  volunt  aliquid  ;  intentos  nos  faciunt,  ut 
pulsemus  hortantur.  Ipse  ergo  aperiat  et  nobis  et  vobis , 
qui  dignatus  est  ita  hortariut  diceret:  uPulsate  et  aperie- 
tur  vobis  ^  »  Tibi  fatigatus  est  abi  tinere  Jesus.  Invenimus 
Virtutera  Jesum  ,  et  inveniraus  infirmum  Jesum :  fortem 
etinfirraum  Jesum  :  fortem,  «  quia  in  principio  erat  Ver- 
))  bum ,  et  Verbum  erat  apud  Deum ,  et  Dcus  erat  Ver- 
))  bum  :  hoc  erat  in  principio  apud  Deum'^.  »  Vis  videre 
quam  iste  Filius  Dei  fortis  sit?  «  Omnia  per  ipsum  facta 
))  sunt,  et  sine  ipso  factura  est  nihil  ^  :  »  Et  sine  labore 
facta  sunt.  Quid  ergo  illo  fortius,  pcr  quem  sine  labore 
facta  sunt  omnia?  Infirmum  vis  nosse?  «  Verbum  caro 
))  factum  est,  et  habitavit  in  nobis  *.  »  Fortitudo  Christi 
te  creavit,  infirmitas  Christi  te  recreavit.  Fortitudo  Christi 
fecit  ut  quod  non  erat  esset :  infirniitas  Christi  fecit  ut 
quod  erat  non  periret.  Condidit  nos  forlitudine  sua  ,  quce- 
sivit  nos  infirmitate  sua. 

VII.  Nutrit  ergo  ipse  infirmus  infirmos ,  tanquara  gal- 
lina  pullos  suos  :  huic  enim  se  similera  fecit :  «  Quoties 
»  volui,  »  inquit  ad  Jerusalem,  «  congregare  filios  tuos  sub 
»  alas,  tanquam  gallina  pullos  suos,  et  noluisti?  ^  »  Vi- 
detis  autem,  Fratres,  quemadmodura  gallina  infirraetur 
cura  puUis  suis.  Nulla  alia  avis  quod  sit  m^ter  agnoscitur. 
Videmus  nidificare  passeres  quoslibet  ante  oculos  nostros-, 
hirundines ,  ciconias,  colurabas  quotidie  videraus  nidifi- 
care ,  quos  nisi  quando  in  nidis  videraus ,  parentes  esse 
non  agnoscimus.  Gallina  vero  sic  infirmatur  in  puHis  suis, 
ut  etiamsi  ipsi  pulli  non  sequantur,  fiiios  non  videas ,  ma- 

'  Mattl).  vu,  7.  ~  2  Joan.  i,  i>  —  ^  ibid.  3.-4  Ii)id.xi4.  —  ^  Malth. 
xxii,  37. 


IN     T04NNI3    EVANGELIUM,    THACT.     XV.  133 

iriiii  lamcn  agnoscas.  Ita  fil  alis  demissis,  plumis  hispida, 
voccrauca,omnil)iismt'ml)ris  dcmissa  ctabjccla,  ut(|uem- 
admodum  dixi,  cliamsi  lilios  nou  vidcas ,  matrcm  ta- 
mcnintclligas.  Sic  crgo  infirmus  Jcsus,  faligatus  ab  itine- 
rc.  Itcr  ipsius  cstcaropro  nobisassumpta.  Quomodoenim 
itcr  habct  (|ui  ubitpie  est,  ([ui  nuscjuam  dcestPQuo  it , 
aut  undc  it  ,  nisi  (juia  non  ad  nos  venirct,  nisi  formam  vi- 
sibihs  carnis  assumeret?  Quia  ergo  venire  ad  nos  eo  mo- 
do  diguatus  est,  ut  in  formaservi  assumpta  carneappare- 
rct,  ipsa  carnis  assumptio  cst  iter  ipsius.  Idco  fatigatus  ab 
itinere,  (juidest  ahud  ,  quam  fatigatus  in  carne?  Infirmus 
in  carne  Jesus  :  scd  noli  tu  infirmarij  in  iliius  infirmitatc 
tu  fortis  csto  :  quia  quod  infirmum  cst  Dei,  fortius  est  ho- 
minibus'. 

VIll.  Sub  hac  rerum  imagine  Adam  qui  erat  forma  fu- 
turi ,  prrcbuit  nol)is  magnum  indicium  sacramenti ,  imo 
Deus  in  illo  pra3buit  -.  Nam  et  dormiens  meruit  accipcre 
uxorem  et  de  costa  ejus  facta  est  ei  uxor  ^ :  quoniam  de 
Christo  in  cruce  dormiente  futura  erat  Ecclesia  de  latere 
ejus,dehUerescihcctdormientis:([uia  et  de  latcre  in  cruce 
pcndcntis  Lincea  percusso  sacramenta  Ecclcsi.Te  profluxe- 
runt  *.  Sed  quare  hoc  dicere  volui,  fratres?  Quia  infirmi- 
tas  Christi  nos  facit  fortes.  Magna  ibi  imago  prreccssit. 
Poluit  Dcus  carnem  detrahere  homini  undc  faccret  ffcmi- 
nam ,  et  magis  videtur  quasi  congruere  potuisse.  Fiebat 
enim  sexus  infirmior ,  et  magis  de  carne  infirmitas  fieri 
dcbuit  ([uam  de  osse  :  ossa  enim  in  carne  firmiora  sunt. 
Non  detraxit  carnem  unde  faceret  muherem  5  sed  detraxit 
os,  et  detracto  osse  formata  est  muher ,  et  in  locum  ossis 
caro  adimpleta  est.  Poterat  pro  osse  os  rcddcre ,  poterat 
ad  faciendam  mulicrem  non  costam,  sed  carnem  detra- 
here.   Qaid  igitur  significavit?  Facta  cst  mulier  in  costa 

'  I  r.or.  T,  i5.  —  '  Rom.  v,   i.'j.  —  3  Qgn    it,  oj.  —  4  .foan.  xix,  34- 


134  S.     ATJGUSTINI    EPISCOPI 

tanquarn  fortis  :  facliis  cst  Adam  in  carne  tanquam  infir- 
mus.  Clirislus  esl  el  Ecclcsia  ,  illius  infirmilas  nostra  cst 
fortitudo. 

IX.  Quare  ergo  hora  sexta?  Quia  aetate  sseculi  sexta. 
Computa  in  Evangelio  tanquam  unamhoram,  unamaeta- 
tem  ab  Adam  usc{ue  ad  Noe  :  secundam  a  Noe  usque  ad 
Abraham  :  tertiam  ab  Abraham  usque  ad  David  :  quartam 
a  David  usque  ad  Iransmigrationem  Babyloniae  :  quintam 
a  transmigratione  Babylonise  usque  ad  baptismum  Joan- 
nis  :  inde  sexta  agitur.  Quid  miraris?  Venif  Jesus,  et  hu- 
miliando  se  venit  ad  puteum.  Faligatus  venit ,  quia  infir- 
mam  carnem  porlavit.  Horasexta,  quiasetate  saeculisexta. 
Ad  puteum  ,  quia  ad  profunditatem  hujus  habitationis 
nostrae.  Unde  dicitur  in  psalmis,  «  De  profundis  clamavi 
))  ad  te,  Domine  ^  »  Sedit,  utdixi ,  quiahumiliatus  est. 

X.  Et  «  Venit  mulier  "^.  »  ForraaEcclesiae  non  jam  justi- 
ficatse,  sed  jam  justificandae  :  nam  hoc  agitsermo.  Venit 
ignara,  invenit  eum,  et  agitur  cum  illa.  Videamus  quid  , 
videamus  quare  :  «  Venit  muher  de  Samaria  haurire 
))  aquam,  )>  Saftiaritani  ad  Judaeorum  gentem  nonpertine- 
bant :  ahenigense  enim  fuerunt,  quamvis  vicinas  teiras 
incolerent.  Longum  estoriginem  Samaritanorum  retexere, 
ne  nos  multa  teneant,  et  necessaria  non  loquamur  :  suffi- 
cit  ergo  ut  Samaritanos  inter  ahenigenas  deputemus.  Et 
ne  hoc  audacius  me  arbitrejnini  dixisse  quam  verius,  au- 
dite  ipsum  Dominum  Jesum ,  quid  dixerit  de  illo  Saraari- 
tano ,  uno  de  decem  leprosis  quos  mundaverat ,  qui  solus 
rediit  ut  gratias  ageret.  «  Nonne  decem  mundati  sunt?  et 
))  novem  ubi  sunt  ^?  »  Non  erat  alius  c[ui  daret  gloriam 
Deo  ,  nisi  alienigena  iste.  Pertinet  ad  imaginem  rei,  quod 
ab  alienigenis  venit  ista  mulier ,  quae  typum  gerebat  Ec- 
clesiae  :  ventura  enim  erat  Ecclesia  de  gentibus,  alienige- 

'  Psa!.  cxxiXj  I.  —  '  Joan.  iv,  7.  —  ^  Liic.  xvir,  17. 


IN    J0ANN19    EVANGELltM  ,    TRACT.    \\.  135 

na  a  genere  Jiuljeorum.  Audinmns  orgo  in  illa  nos,  et  in 
illa  agnoscamus  nos ,  el  in  illa  gratias  l)co  agamus  pro  no- 
bis.  Illa  enim  figura  erat,  non  veritas  :  quia  et  ipsa  prae- 
misit  figuram,  et  lacta  est  veritas.  Nam  credidit  in  eum  , 
t|ui  de  illa  figuram  nobis  pra?tendebat.  «  Venit  »  ergo 
((  haurire  a(|uam.  »  Simpliciter  venerat  haurire  aquam, 
sicut  solent  vel  viri  vel  foeminae 

XI.  «  Dicit  ei  Jesus,  Da  mihi  bibere.  Discipuli  enim 
»  ejus  abicrant  in  civitatem,  ut  cibosemerent.  Dicitergo 
»  ei  mulier  illa  Samaritana,  Quomodo  tu  Judaeus  cum  sis, 
»  bibere  a  me  poscis ,  quae  sum  mulier  Samaritana  ?  Non 
»  enim  coutuntur  JudaeiSamaritanis^  »  Videtisalieniae- 
nas  :  omnino  vasculis  eorum  Judaei  non  utebantur.  Et 
quia  ferebat  Secum  mulier  vasculum ,  unde  aquam  hau- 
riret,  eo  mirata  est,  quia  Judoeus  petebat  ab  ea  bibere, 
quod  non  solebant  facere  Judaei.  Ille  autem  qui  bibere 
quaerebat ,  fidem  ipsius  mulieris  sitiebat. 

XII.  Denique  audi  quis  petat  bibere.  «  Respondit  Jesus, 
»  et  dixit  ei ,  Si  scires  donum  Dei ,  ct  quis  est  qui  dicit 
»  tibi,  Da  mihi  bibere ,  tu  forsitan  petisses  ab  eo  et  de- 
»  disset  tibi  aquam  vivam  -.  »  Petit  bibere,  et  promittit 
bibere.  Eget  quasi  accepturus,  et  atliuit  tanquam  satia- 
tunis.  «  Si  scires,  inquit,  donum  Dei.  »  Donum  Dei  est 
Spiritus  sanctus.  Sed  adhuc  mulieri  tecte  loquitur,  et  pau- 
latim  intrat  in  cor.  Fortassisjam  docet.  Quid  enim  ista 
hortatione  suavius  et  benignius  ?  «  Si  seires  donum  Dei , 
»  et  scires  quis  est  qui  dicit  tibi,  Da  mihi  bibere,  tu 
»  forsitan  peteres,  et  daret  tibi  aquam  vivam  :  »  huc  us- 
que  suspendit.  Viva  aqua  dicitur  vulgo  illa  quae  de  fonte 
exit.  IUa  enim  quae  colHgitur  de  pluvia  in  lacunas  aut 
cisternas ,  aqua  viva  non  dicitur.  Et  si  de  fonte  manave- 
rit ,  et  in  loco  aliquo  collecta  steterit ,  nec  ad  se  illud  unde 

'    Joan.  IV,  7-9.  —  '  IbiJ.  10. 


136  S.     AlIOUSTTNl    EHSCOPT 

iTianahat  admiscrit,  setl  interrupto  nicatu  ,  tanc|nani  a 
fontis  tramite  separata  tuerit;  non  dicitur  aqua  viva  :  sed 
illa  ac{ua  viva  dicitur,  cjuse  manans  excipitur.  Talis  aqua 
crat  in  illo  fonte.  Quid  ergo  promittebat  quod  petchat? 

XIII.  Tamen  mulier  suspensa  ait  :  «  Domiiie,  neque  in 
»  ciuo  haurias  habes,  et  puteus  altus  est  *.  »  Videte  quo- 
modo  intellcxerit  acpiam  vivam,  aquam  scilicet,  cjufle  erat 
in  illo  fonte.  Tu  mihi  vis  dare  ac[uam  vivam,  et  ego  fero 
unde  hauriam,  et  tu  non  fers.  Aqua  viva  hic  est ,  quo- 
modo  mihi  daturus  es?  Aliud  intelligens  et  carnaliter  sa- 
piens  quodam  modo  pulsat,  ut  aperiat  magister  cjuod  clau- 
sum  est.  Pulsabat  ignorantia ,  non  studio  :  adhuc  mise- 
randa,  nondum  instruenda. 

XIV.  Dicit  alic[uid  evidentius  Dominus  de  illa  ac[na 
viva.  Dixerat  enim  mulier  :  «  Numc[uid  tu  major  es  patre 
»  nostro  Jacob ,  qni  dedit  nobis  puteum ,  et  ipse  ex  eo 
))  ])ibit,  et  filii  ejus  et  pecora  ejus  ~?  »  De  hac  aqua  viva 
dare  mihi  non  potes ,  quoniam  haurilorium  non  liabes  : 
forte  alium  fonlem  promittis?  Patre  nostro  melior  potes 
esse,  c|ui  huiic  puteum  fodit,  et  ipse  cum  suis  usus  est  eo? 
Dominus  ergo  dicat,  quid  dixerit  aquam  vivam.  «  Res- 
))  pondit  Jesus,  et  dixit  ei  :  Omnis  qui  biberit  ex  aqua  hac, 
»  sitiet  iterum  :  qui  autem  biberit  ex  aqua  quam  ego  dabo 
))  ei,  non  sitiet  in  aeternum  :  sed  aqua  quam  ego  dabo  ei, 
»  fiet  in  eo  fons  aquse  salientis  in  vitam  aeternam.  ))  Aper- 
tius  locutus  est  Dominus  ,  «  Fiet  in  eo  fons  aquae  salientis 
))  in  vitam^ternam.  Qui  biberit  de  aqua  ista,  non  sitiet 
))  iu  aeternum.  ^  »  Quid  evidentius,  quia  non  aquam  visi- 
])ilem  ,  sed  invisibilem  promiltebat?  quid  evidentius, 
qnia  non  carnaliter,  sed  spiritaliter  loquebatur? 

XV.  Adhuc  tamen  illa  mulier  carnem  sapit  :  delectata 
c^st  non  sitire^  et  putaljat  hoc  secundum  carnem  promis- 

.'  .Tnan.  IV,   II.  —  »  Ibid.  i2.  —  '  Ihid.  i3. 


IN    JOANNIS    F.VANGELIUM  ,    TnACT.    XV.  137 

siim  sibi  esso  a  Domino.  Quod  ([uiilcm  licl ,  scti  in  rosur- 
reclione  morluorum.  .lam  lioc  volcbal  illa.  Ihjclcrat  enim 
Deus  alii[uanilo  servo  suo  Eiiie  ,  ut  per  i[uaciraginla  dies 
neO  esuriret ,  nec  sitiret  '.  Qui  hoc  [loluit  dare  per  ([ua- 
drat^inta  dies,  non  potuit  dare  scmpcr?  Suspirahal  tamen 
iila  ,  nolens  indigcre,  nolens  lahorarc.  Assidue  vcnirc  ad 
ilium  tontem,  oncrari  [londere  ,  quo  indigentia  supplerc- 
lur;  cl  linitO([uod  hauscrat,  rursus  redire  cogel)alur  :  et 
([uotidianus  ei  iuit  islc  iahor ;  ([uia  indig('ntia  iila  reficie- 
hatur,  non  extinguehaiur.  Dciectata  ergo  tali  munere  , 
rogat  ut  ei  a([uam  vivam  daret  '. 

XVI.  Vcrumtamen  non  prcetereamus,  c[uoniam  Do- 
minus  spiritaie  ali([uid  promlttehat.  Quid  est ,  ((  Qui  bi- 
»  herit  dc  ac|uahac,  sitiel  iterum  '?  »  Et  verum  estsecnn- 
dum  hanc  aijuam ;  et  vcrurn  cst  secundum  c[uod  signifi- 
cahat  illa  a([ua.  Etcnim  a([ua  in  puteo,  voluptas  sneculi  est 
in  profunditate  tenehrosa  :  liinc  eam  hauriunt  homines' 
livdria  cu[iidilatum.  Cupiditatem  c[uip[")e  proni  suhmit- 
lunt,  ut  ad  voluptatcm  haustam  de  profundo  perveniant; 
ct  fruuntur  voiuptate,  prrecedente  et  pr.iemissa  cupiditate. 
Nam  c[ui  non  pr.iemiserit  cupiditatcm ,  pervenire  non  po- 
test  ad  voluptatem.  Pone  ergo  hydriam,cupiditatem  ;  et 
a([uam  de  profundo,  voluptatem  :  cum  pervenerit  ([uis- 
c[ue  ad  voluptatem  saeculi  hujus  ,  cibus  est,  potus  est ,  la- 
vacrum  est ,  spcctaculum  est,  concuhitus  est-,  num([uid 
non  iterum  sitiet.^  Ergo  «  De  liac  ac[ua  ([ui  hiberit,  ite- 
))  rum,  inquit,  siliet  :  »  si  autem  acceperit  a  me  ac[uam, 
((  Non  sitiet  in  seternum.  ))  Satialiimur,  inquit,  in  bonis 
domus  tuae  ^.  De  ([ua  ergo  aqua  daturus  est ,  nisi  de 
ilia  de  qua  dictura  est  :  A[")ud  te  est  fbns  vitae?  Nam  quo- 
modo  silient  qui  inebriabuntur  ab  ubertate  domus  tuoe  *. 

XVII.  Promittebat  ergo  saginam  quamdam  et  satieta- 

'  3  Reg.  XIX,  8.  —  '  Jii.iii    IV,  li.  —  '  Psal   lxiv,  ^.  — 4  Id.  xxxiii,  lo. 


138  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

tem  Spiritus  sancti  :  et  illa  nondum  intelligebat  •,  et  non 
intelligens,  quid  respondebat  ?  «  Dicit  ad  eum  mulier, 
»  Domine,  da  mihi  hanc  a([uam ,  ut  non  sitiam ,  neque 
»  veniam  huc  haurire  ^  »  Ad  laborem  indigentia  coge- 
bat,  et  laborem  infirmitas  recusabat.  Utinam  audiret, 
«  Venite  ad  me  omnes  qui  laboratis  et  onerati  estis,  et 
»  ego  vos  reficiam  '^.  »  Hoc  enim  ei  dicebat  Jesus,  ut  jam 
non  laboraret  :  sed  illa  nondum  intelligebat. 

XVIII.  Denique  volens  ut  inteJligeret,  «  Dicit  ei  Jesus, 
»  Vade,  voca  virumtuum,  et  veni  huc  ^.  Quid  est,  «Voca 
»  virum  tuum?  »  Per  virum  suum  ei  volebat  aquam  illam 
dare?  An  quia  non  inteJligebat,  per  virum  suum  eam  vo- 
lebat  docere?  Forte  quomodo  ait  Apostolus  de  mulie- 
ribus  :  Si  quid  autem  volunt  discere,  domi  viros  suos  in- 
terrogent^?Sedibidicitur,  domi  virossuosinterrogent,ubi 
non  est  Jesus  qui  doceat  :  denique  dicitur  mulieribus 
quasprohibelDatApostoJus  loquiinEccIesia.  Cumveroipse 
Dominus  aderat,  et  prsesens  praesenti  Joquebatur,  quid 
opus  erat  ut  per  virum  ejus  ei  loqueretur?  Numquid  per 
virum  suum  loquebatur  Mariae  sedenti  ad  pedes  suos, 
et  excipienti  verbum  suum,  quando  Martha  circa  multum 
ministerium  etiam  de  sororis  suae  feJicitate  occupatissima 
murmurabat  ^?  Ergo,  fratresmei,  audiamus  et intelligamus 
quod  ait  Dominus  :  «  Voca  virum  tuum,»  mulieri.  Forte 
enim  et  animae  nostrae  dicit :  «  Voca  virum  tuum.  »  Quae- 
ramus  et  de  viro  animae.  Cur  ara  non  ipse  Jesus  vir  animae 
verus  est?  Adsit  intelJectus,  quoniam  quod  dicturi  sumus, 
vix  capitur  nisi  ab  intentis  :  adsit  ergo  intellectus  ut  ca- 
piatur,  et  ipse  intellectus  erit  fortasse  vir  animae. 

XIX.  Videns  ergo  Jesus  quia  mulier  non  intelligebat,  et 
volens  eam  inteJJigere ,  «  Voca,  inquit ,  virum  tuum.  » 

»  Joan.  IV,  i5.  —  ^  Matth.  xi,  28.  —  3  Joan.  iv,  16.  —  4  i  Cor.  xiv, 
35.  —  ^  Luc.  X,  39. 


IN    J0ANN19    EVANGELIUM  ,    TnACT.    XV.  130 

Idoo  onini  nescis  quod  dico,  (|uia  intellectus  tuus  non 
adcsl  :  lo(inor  o^o  sccundum  spiritum  ,  tu  audis  socun- 
dum  carnoin.  (jn^e  Jo^juor ,  noc  ad  voluptatom  aurium 
pcrlinonl,  noc  ad  oculos,  noc  ad  olfactum,  nec  ad  gus- 
tum,  noc  ad  taolum  :  monte  sola  capiuntur,  iulolloctu 
solo  hauriunlur  :  illo  intollcctus  non  tihi  adost,  quomodo 
capis  quod  dico  ?  «  Voca  virum  tuum  ,  »  praesenta  intel- 
lectum  tuum.  Quiil  tihi  cst  cnim  animam  hahore?  Non 
est  magnum,  nam  et  pecus  bahet.  Undo  tu  molior?  Quia 
•intolJoctum  hahos,  cjuod  pocus  non  hahot.  Quid  est  ergo, 
«  Voca  virum  tuum?  »  Nonme  capis,  non  me  intelligis  : 
do  dono  Ooi  tihi  Io(|uor ,  tu  autom  carnem  cogitas  :  sc- 
cundum  carnom  silire  non  vis,  ego  spirilum  aJJoquor  :  ah- 
sens  est  inteJJcctus  tuus,  «  Voca  virum  tuum.  »  Noli 
esse sicut  oquus ot  mulus,  (juihus  nonestint(^llectus '.  Ergo, 
fratres  mei_,  animam  hahere,  et  intoJJectum  non  hahere  , 
hoc  est,  non  adhihere,  nec  secundum  eum  vivere,  hes- 
tialis  est  vita.  Est  cnim  in  nohis  ([uiddam  hestiale  quo  in 
carne  vivimus,  sed  intellectu  regendum  est.  Molus  enim 
animse  socundum  carnom  se  movenlis,  et  in  dehcias  car- 
nales  immoderate  diflluere  cupientis ,  regit  desuper  in- 
tolloctus.  Qui  dohet  dici  vir?  qui  regit ,  an  c[ui  regitur? 
Procul  duhio  cum  ordinala  vita  est,  intellectus  animam 
regit,  ad  ipsam  aniraam  [Dertinens.  Nonenim  aJi([uid  aJiud 
est  quam  anima,  sed  aliquid  animoe  est  intollectus  :  quo- 
modo  non  aJiquid  aliud  quam  caro  est  oculus,  sed  ali([uid 
carnis  est  oculus.  Cum  autem  carnis  aliquid  sit  oculus  , 
solus  tamen  luce  perfruitur  :  caetera  autem  memhra  car- 
nalia  luco  porfundi  [lossunt,  lucem  sentire  non  possunt, 
solus  ea  oculus  ot  perfunditur  et  perfVuitur.  Sic  in  anima 
nostra  quiddam  est  quod  intellectus  vocatur.  Hoc  ipsum 
animse   quod   intellectus  et  mens  dicitur  ,    illuminatur 

'  P«al.  xxxi,  9. 


1 'iO  S.    AlIGUSTINI    EPISCOPr  4> 

luce  siipcriore.  Jam  supcrior  illa  lux  ,  qua  men/  liu- 
mana  iliuminalur,  Dcus  est  :  «  Erat  cnim  verum  lumcn, 
>)  (juod  illuminat  omnem  hominem))  venientem  in  hunc 
))  mundum  '.  »  Talis  lux  Christus  erat,  lahs  lux  cum 
muhere  loquebatur  :  et  illa  inteliectu  non  aderat,  qui 
illa  luce  illuminaretur,  nec  tantum  perfundcretur ,  ve- 
rum  etiam  frueretur.  Ergo  Dominus  tanquam  diceret , 
illustrare  volo,  et  non  adest  quem,  «  Voca ,  inquit,  vi- 
»  rum  tuum  :  »  adhibe  intellectum  per  quem  docea- 
ris,  quo  regaris.  Ergo  constitue  animam  excepto  in- 
tellectu  tanquam  fa-minam  :  intellectum  autem  habere, 
tauquam  virum.  Sed  iste  vir  non  bene  regit  foeminam 
suam,  nisi  cum  a  superiore  regitur.  «  Caput  enim  mu- 
»  lieris  vir,  caput  autem  viri  Christus  -.  »  Loquebatur 
caput  viri  cum  foemina  ,  et  non  aderat  vir.  Et  tanquam 
diceret  Dominus :  Adhibe  caput  tuum ,  ut  ille  suscipiat 
caput  suum.  Ergo  «  Voca  virum  tuum,  et  veni  huc,  »  id 
est,  adesto,  pra^sens  esto  :  velut  enimabsens  es,  dum  non 
intelligis  pr.Tesentis  vocem  veritatis  :  prsesens  esto,  sed  noli 
sola  :  cum  viro  tuo  adesto. 

XX.  Et  adhucilla  nondum  advocato  illo  viro,  non  in- 
telligit,  adhuc  carnem  sapit,  absens  est  enim  vir  :  «  Non 
»  habeo,  inquit,  virura  ^.  »  Et  Dominus  sequitur,  et 
mysteria  loqivitur.  Intelligas  revera  istam  mulierem  non 
habuisse  tunc  virum  :  sed  coutebatur  nescio  quo  non  le- 
gitimo  viro,  adultero  magis  quam  viro  :  «  Et  Dominus  ei : 
»  bene  dixisti ,  quia  non  habeo  virum.  »  Unde  ergo  tu 
dixisli  :  «  Voca  virum  tuum  ?  »  Et  ai^i,  quia  bene  novit 
Dominus  eam  non  habere  virum  ,  «  Dicit  ei ,  »  etc.  Ne 
forte  putaret  mulier  ideo  dixisse  Dominum  :  «  Bene 
»  dixisti ,  quia  non  habeo  virum,  »  quod  hoc  a  muliere 
didicerit,  non  quod  ipse  istud  divinitate  cognoverit,  audi 

'  Joan.  1,  9.  —  'I  Cov.  w,  3.  —  3  Joan.  iv,  17. 


IN    JOANMS    KVAKOKIIUM,    TI\AC1  .     \V.  I -1  l 

ali(|uid  ((110(1  non  dixisli  :  ((  Quincjue  cnim  viros  hahuisli, 
»  cl  islc  (luem  hahcs,  non  (>st  vir  tuus,  hoc  vcro  dixisli  ' .  » 
X\l.  Itcrum  cogil  dc  istis  quinquc  viris  suhtilius  ali- 
(juid  porscrulari.  Midti  (|uipp(' intclh-xoruiU,  nou  (piidom 
ahsurdo,  ncc  us(|uo(pia(|U(' improhahilitor,  ((uiiujuc  viros 
miilioris  hujus,  (niiii((uo  lii)ros  Moysi  .  Utehantur  enim 
cis  Samarilaui ,  ot  suh  oadom  l.('«;c  crant  :  nam  indc  illis 
ct  circumoisio  inorat.  Sod  ((uoniam  angustat  nos  quod 
sv((uitur.  ((  Et  nunc  qu(^m  hahes,  non  cst  vir  tuus  :  »  vi- 
dotur  mihi  lacilius  nos  posse  accijicrc  quinque  viros  prio- 
res  anim;c,  ((uiiK(uc  scnsus  corporis  csse.  Quando  cnini 
quisque  nascitur,  antoquam  uti  possit  mente  atouo  ra- 
lione,  non  rcgitur  nisi  sensihus  carnis.  Anima  in  pucro 
parvulo  ((uod  audilur,  ((uod  vidolur,  ((uod  olot,  quod 
sapit,  ((uod  lactu  sontilur,  hoc  a()(X'titaut  fiigit.  Aji^xnit 
quid(|uid  mulcct ,  fugit  quidqiiid  oflondit  hos  quin((uc 
scusus.  IIos  cnim  ((uincjuc  sensus  midcot  voluptas,  oflon- 
dit  dolor.  Sccundum  hoc  quinque  sensus,  tanquam  ((uin- 
queviros,  prius  vivit  anima  :  quiaistis  rogitur.  Quare  au- 
tcm  viri  dicti  sunt.^  quia  logitimi.  A  Deo  quijipc  facli,  et 
a  Dcodonati  animae.  lufirma  est  adhuc(ju£e  istis  quinque 
scnsihus  rcgitur,  ct  suh  istis  quinque  viris  agit  :  at  uhi 
venerit  ad  annos  exserendae  rationis,  sieam  susceperil  oji- 
tima  disciplina  ot  doctrina  sapiontiae ;  quinque  illis  \  iris 
ad  rcgendum  uon  succedit,  nisi  vir  verus,  Jegitimus  et 
ilhs  melior,  et  qui  melius  regat ,  et  qui  ad  a;ternitatem 
regat,  ad  aetcrnitatem  excolat ,  ad  neternitatem  instruat. 
Nam  isti  quinquc  scnsus  non  ad  aetcrnitatera  nos  regunt, 
sed  ad  ista  tcmporaiia  vol  appetenda  vol  fugienda.  Ubi 
vero  intellectus  sapientia  imhutus  regerc  coeperitanimam 
scit  jam  non  solum  fugore  fovcam ,  et  ambulaie  in  fequali 
quod  oculiostonduut  animae  infirmaj  :  nec  tantum  cano- 

'  Joan.  IV,  i8. 


142  5.    AUGUSTIM    EPISCOPI 

ras  voces  suaviter  audire,  dissonasque  repellerc  •,  vel  blan- 
dis  odoribus  delectari,  putoresquerespuere^  autdulcedine 
capi  ,  et  amaritudine  otFendi ;  aut  lenibus  mulceri,  et 
asperis  Isedi.  Ista  enim  omnia  infirmae  animae,  sunt  ne- 
cessaria.  Quid  ergo  regiminis  adhibetur  per  illum  intel- 
lectum?  Non  alba  et  nigra  discreturus  est  ,  sed  justa 
et  injusta,  bona  et  mala,  utilia  etinutilia,  castitatem  et 
impudicitiam,  hanc  ut  amet,  istam  ut  vitet  j  charitatem  et 
odium,  in  hac  ut  sit,  in  illo  ut  non  sit. 

XXII.  Hic  vir  quinque  ilhs  viris  in  isla  rauHere  non 
successerat.  Ubi  enim  non  succedit  ille,  error  dominatur. 
Nam  cum  coeperit  anima  capaxesserationis,  auta  sapiente 
mente  regitur,  aut  ab  crrore  :  sed  error  non  regit,  sed 
perdit.  Post  istos  ergo  quinque  sensus  muHer  ilia  adhuc 
errabat,  et  error  eam  ventilabat.  Error  autem  iste  non  erat 
legitimus  vir,  sed  adulter  :  ideo  ei  Dominus  ait  :  «  Bene 
»  dixisti,  quia  non  habeo  virum.  Quinque  enim  viros 
»  habuisti  :  »  quinque  te  sensus  carnis  primo  rexerunt  : 
venisti  ad  aetatem  utendse  ralionis,  nec  ad  sapientiam 
pervenisti,  sed  in  errorem  incidisti.  Ergo  post  illos  quin- 
que  viros,  «  Iste  quem  haljes,  non  est  tuus  vir.  »  Et  quid 
erat,  si  vir  noii  erat,  nisi  adulter?  «  Voca  »  itaque,  non 
adulterum,  sed  «  virum  tuum  :  »  ut  intellectu  me  capias  j 
non  errore  de  me  aliquid  falsum  sentias.  Adhuc  enim 
errabat  mulier,  quse  aquam  illam  cogitabat  :  cum  jam 
Dominus  de  Spiritu  sancto  loqueretur.  Quare  errabat, 
nisi  quia  adulterum,  non  virum  habebat?  Tolieergohinc 
istum  adulterum  qui  tecorrumpit,  et  «  Vade,  voca  virum 
»  tuum,  »  Voca,  et  veni,  ut  inteUigas  me. 

XXIII,  «  Dicit  ei  mulier,  Domine,  video  quia  Propheta 
M  es  tu^  »  Coepit  venire  vir,  nondum  plene  venit.  Pro- 
phetam  Dominum  putabat.  Erat  quidemet  Propheta,  nam 

'  Joan.  IV,  19. 


IN    JOAWNIS    EVA^GELIUM,    TIlACT.     XV.  143 

dc  sc  ipso  ait,  «  Noii  cst  Prophcta  sinc  honorc,  nisi  iii 
»  palria  sua'.  »  Itcm  de  ilio  diclum  cst  ad  Movscn, 
«  Prophctam  eis  suscitabo  de  fratribus  eorum,  similcm 
»  tui^ :»  similcm  sciliccl  ad  formam  carnis,  non  ad  cmi- 
nentiam  majcstatis.  Krgo  invenimus  Dominum  Jcsumdic- 
tum  Prophctam.  Proinde  jam  non  multum  errat  mulier 
ista.  ((  Vidco,  impiit,  quia  Prophcta  cs  tu.  »  Incipit  vocare 
virum,  adullcrum  cxcludcre  :  «  Vidco  quia  Proplieta  es 
M  tu.  »  Et  incipit  qu.ercrc  quod  illam  solctmovcrc.  Con- 
tentio  quippe  luerat  inter  Samaritanos  ct  Judaeos,  ([uia 
Judaei  in  tcmplo  a  Salomonefabricato  adorabant  Deum  : 
Samaritani  longe  inde  j^ositi,  non  in  eo  adorai^ant.  Idco 
Judaei  mcliores  se  esse  jactabant,  quia  in  templo  adora- 
bant  Dcum.  «  Nonenim  coutuntur  Judici  Samaritanis  :  » 
quia  diccijant  cis,  Quomodo  vos  jactatis,  ct  idco  vos  mc- 
liores  nobis  esse  pcrhibctis,  quia  tcmplum  habctis  quod 
nos  non  habemus?  Num(|uid  patres  nostri  qui  Deo  pla- 
cucrunt,  in  illo  tcmplo  adoraverunt  ?  nonne  in  montc  isto 
adoraverunt,  ubi  nos  sumus?  Mclius  ergo  nos,  inquiunt, 
in  hoc  monte  Deum  rogamus,  ubi  patres  nostri  rogavc- 
runt.  Contendcbant  ulrique  ignari,  quia  virum  non  ha- 
bentcs  :  ilh  pro  templo,  iili  pro  monte  inflabantur  adversus 
inviccm. 

XXIV.  Dominus  tamen  modo  quid  docet  mulierem, 
tanqnam  cujus  vir  cocperit  praesens  esse?  «  Dicit  ei  mulier, 
»  Domine,  video  quia  Propheta  es  tu.  Patres  nostri  in 
»  monte  lioc  adoraverunt,  et  vos  dicitis,  quia  Jerosolymis 
»  cst  locus,  ubi  adorare  oportct.  Dicit  ei  Jesus,  Mulier 
»  crcdc  mihi  K  »  Veniet  enim  Ecclesia,  sicut  dictum  est 
in  Canticis  canticorum,  veniet  et  pertransiet  ab  initio  fi- 
dci  K  Veniet  ut  pertranseat,  et  pertransire  non  potest  nisi 

'  Luc.  IV,  24.  —  »  Deut.  xvm,  18.  —  3  Joan.  iv,  19-21.  —  4  Cant. 
iy,8,  juxla  lxs. 


l  ii  S.     AtGUSXlJNl    EPlSCOri 

al)  inilio  fidci.  Merilo  jam  prsesente  viro  audit,  «  Mulicr 
))  crede  mihi.  ))  Jam  enim  est  in  te  qui  credat,  quia  prse- 
sens  cst  vir  tuus.  Coepisti  adesse  intellectu,  quando  me 
Prophetam  appellasti.  «  MuHcr  crede  mihi^  :  )>  ([uia  nisi 
credideritis ,  non  intclligetis.  Ergo  «  Mulier  crede  mihi, 
))  quia  veniet  hora,  quando  ncque  in  monte  hoc,  neque 
))  in  Jerosolymis  adorabitis  Patrem.  Vos  adoralis  quod 
))  nescitis,  nos  adoramus  quod  scimus,  quia  salus  ex  Ju- 
))  daeis^est.  Sed  veniet  hora  -.  »  Quando.^  «  Etnuncest.  )> 
Quae  ergo  hora  ;  «  Quando  veri  adoratores  adorabunt  Pa- 
))  trem  in  Spiritu  et  veritate  :  »  non  in  monte  isto,  non 
in  templo,  sed  in  spiritu  et  veritate.  «  Nam  et  Pater  tales 
))  quaerit,  qui  adorent  cum.  »  Quare  Pater  tales  quaerit 
qui  adorent  eum  :  non  in  monte,  non  in  templo,  sed  in 
spiritu  etveritate?  «  Spiritus  est  Deus^.  n  Si  corpus  esset 
Deus,  oporteliat  eum  adorari  in  monte,  quia  corporeus 
est  mons  :  oportebat  eum  adorari  in  templo,  quia  corpo- 
reumest  templum.  «  Spiritus  est  Deus  :  eteos  quiadorant 
))   eum,  in  spiritu  et  veritate  oportet  adorare.  » 

XXV.  Audivimus ,  et  manifestum  est  :  foras  ieramus, 
intro  missi  sumus.  O  si  invenirem,  dicebas,  montem  ah- 
quem  altum  et  solitarium  :  credo  enira  quia  in  alto  est 
Deus,  magis  me  exaudit  ex  alto.  Quia  in  monte  es,  pro- 
pinquum  te  Deo  putas,  et  cito  te  exaudiri,  quasi  de  pro- 
ximo  clamantem?  In  excelsis  habitat ,  sed  humiha  res- 
picit.  Prope  est  Dominus.  Quibus?  forte  altis?  His  qui 
obtriverunt  cor.  Mira  res  est  :  «  Et  in  altis  hal^itat,  et 
humihbus  propinquat  ^ :  »  humiha  respicit,  excelsa  autem 
a  longe  cognoscit  ;  superbos  longe  videt,  eo  ilhs  minus 
propinquat,  quo  sibi  videntur  altiores.  Quaerebas  ergo 
Domini  passionem.  Ibi  sanabatur  unus,  significans  unita- 

'  Isai,  vii,  9j  juxtaLXx.  —  '   .loan,  iv,  -21-23.  —  ^  i\ji^i   24.  —  4  Psal. 

CX!i.XVll,  6. 


IN     lOANMS    EVANGELIDM,     lUACl.    \\.  Ii5 

iTJontem?  descende  ut  attingas.  Sed  ascendere  vis  ?  as- 
cende  :  noli  montem  (jua^rere.  «  Ascensiones,  in{|uit,  iii 
»  cordeejus,  (  lioc  Psalmus  dicil ),  in  convallc  ploralio- 
))  nis'.  »  Convallis  liumilitatem  liabct.  Ergo  inlus  agc 
lolum.  E-t  si  forte  quoeris  aliciuem  locum  altum,  aliquem 
locum  sanctum,  intuscxhibe  te  tcmplum  Dco.  Tcmplum 
cnim  Dci  sanctum  cst,  cjuod  estis  vos^.  In  templo  vis 
orare,  in  te  ora.  Sedprius  esto  templura  Dci,  c|uia  ille  in 
templo  suo  cxaudict  orantem. 

XXVI.  «  Venit  crgo  hora,  et  nunc  est,  quando  veri 
))  adoratorcs  adorabunt  Patrcm  in  spiritu  et  vcritate.  Nos 
))  adoramus  quod  scimus,  vos  adoratis  quod  nescitis  : 
»  c[uoniam  salus  ex  Jud.ieis  est. »  Multum  dedit  JudcTeis  : 
sed  noli  istos  reprobos  accipere.  Parietem  iilum  accipere 
cui  adjunctus  cst  alius,  ut  pacati  inlapide  angulari,  quod 
est  Christus,  copidentur^.  Unus  enim  paries  a  Judseis, 
unus  a  Gentibus  :  longe  a  se  isti  parietes,  sed  doncc  in 
angulo  conjungantur.  Alienigenae  autem  hospites  erant, 
et  peregrini  a  testam.entis  Dei.  Secundum  hoc  ergo  dic- 
lum  cst ,  «  Nos  adoramus  quod  scimus.  »  E\  persona 
ciuidcm  Judreorum  dictum  est,  scd  non  omnium  Ju- 
daeorum,  non  rcproborum  Judaeorum  :  sed  de  qualibus 
fuerunt  Apostoli ,  cjuales  fuerunt  Prophetae,  qualcsfue- 
runt  illi  omnes  sancti,  cjui  omnia  sua  vendiderunt,  et 
pretia  rerum  suarum  ad  pedes  Apostolorum  posuerunt*. 
«  Non  enim  repuht  Deus  plebem  suam  quam  praescivit^.  » 

XXVII.  Audivithoc  muher  ista,  et  addidit.  Jamdudum 
prophetam  dixerat  :  vidit  talia  dicere  eum  cum  cjuo  lo- 
quebatur,  cjuae  jam  plus  essent  ad  prophetam  :  et  quid 
rcspondit,  videte  :  «  Dicit  ei  mulier,  Scio  quia  Messias 
»  venit,  qui  dicitur  Christus  :  cum  ergo  venerit  ille,  om- 

'  Psal.  Lxxiui,  6.—  »  1  Cor.  ju,  17.—  3  EpLes.  11,  i4—  4  Act.  iv,  34 
—  5  Rom.  XI,  2. 

CXXII.  10 


146  S.    AUGXJSXIKI    EPISCOPI 

»  nia  nobis  demonslrabil^  »  Quid  est  hoc?  Modo,  in- 
quit,  de  templo  contendunt  Judaei,  et  nos  de  monte  con- 
tendimus :  cum  ille  venerit,  et  montem  spernet,  et  templum 
evertet  5  docebit  nos  iste  omnia,  ut  in  spiritu  et  veritate 
noverimus  adorare.  Sciebat  quis  eam  posset  docere,  sed 
jam  docentem  nondum  agnoscebat.  Jam  ergo  digna  erat 
cui  manifestaretur.  Messias  autem  unctus  est  :  unctus 
grsece  Christus  est :  hebraice  Messias  est :  unde  et  punice, 
Messe  dicitur  ungue.  Cognatae  quippe  sunt  linguee  istae  et 
vicinae,  Hebraica,  Punica,  et  Syra. 

XXVIII.  «  Ergo  dicit  ei  raulier,  Scio  quia  Messias  ve- 
»  niet,  qui  dicitur  Christus  :  cum  ergo  veneritille,  nobis 
»  annuntiabit  omnia.  Dicit  ei  Jesus,  Ego  sum  qui  loquor 
»  tecum'-.  »  Vocavitvirum  suum,  factus  est  vir  ejus  ca- 
put  mulieris,  factus  estChristus  caput  viri^.  Jam  muiier 
ordinatur  in  fide,  et  regitur  bene  victura.  Postea  quam 
audivit  hoc,  «  Ego  sum  qui  loqudr  tecum,  »  jam  ultra 
quid  diceret?  quando  Ghristus  Dominus  manifestare  se 
voluit  mulieri,  cui  dixerat,  «  Credemihi.  » 

XXIX. "«  Et  continuo  venerunt  Discipuli  ejus,  et  mi- 
»  rabantnr  quia  cum  muhere  ioquebatur^.  »  Quia  quae- 
rcbat  perditam,  qui  venerat  quaerere  quod  perierat,  hoc 
ilii  mirabantur.  Bonum  enim  mirabantur,  non  raalum 
suspicabantur.  «  Nemo  tamen  dixit,  Quid  quoeris,  aut 
»  quid  ioqueris  cura  ea  ?  » 

XXX.  «  Reliquit  ergo  hydriara  suara  rauiier.  »  Audito^ 
«  Ego  sum  qui  loquor  tecura  ^,  »  et  recepto  in  cor  Christo 
Domino,  quid  faceret  nisijam  hydriam  dimitteret,  et 
evangeiizare  curreret?  Projecit  cupiditatem,  et  prope- 
ravit  annuntiare  veritatem.Discantqui  volunt  evangehzare, 
projicianthydriara  ad  puteum.  Recordamini  quid  superius 

'  Joan.  IV,  25.  —  »  Ibicl.  'iG.  —  ^  i  Cor.  xi,  3.  —  4  Joan.  iv,  27.  — 
5  Ibid.  28. 


IN    JOAM^IS    EVANGEUIJM  ,    'inACl.     XV.  147 

tlivcnm  dc  hydria  :  vas  crat  unde  a(jua  haurichatur  , 
gr.vco  nominc  appcllatur  hydria ,  ciuoniam  ^rcTecc  uJwp 
aqua  dicitur?  tantjuam  si  aquarium  diceretur.  Projecit 
crgo  hydriam,  i\ux  jam  non  usui,  sed  oneri  fuit  :  avida 
quippc  desidcrahat  a(|ua  illa  satiari.  Ut  nuntiaret  Chris- 
tum,  onerc  abjccto,  «  Gucurrit  ad  civitatem,  et  dicit  iUis 
»  hominibns,  Venite,  et  videte  hominem  ,  qui  mihi  dixit 
»  omnia  qunpcunKjUC  feci  ^  »  Pedetcntim^  nc  illi  quasi 
irasccrcntur,  cl  indignarcntur,  et  pcrsequerentur.  «  Vc- 
»  nitc  ,  ct  videte  hominem ,  qui  dixit  raihi  omnia  qux- 
»  cumqne  fcci  :  numquid  ipse  est  Christus.?  Exierunt  de 
»  civitate,  et  vcnicbant  ad  eum  "^.  » 

XXXI.  ((  Et  interea  rogabant  eum  Discipuli  dicentes, 
»  llabbi,  manduca^  »  lerant  enira  emere  cibos ,  et  ve- 
ncrant.  ((  Ille  autem  dixit,  Ego  habeo  cibum  manducare 
»  ([uem  vos  non  scitis.  Dicebant  ergo  Discipuli  ad  invi- 
»  cem,  Numquid  ahquis  attulit  ei  raanducare^?  »  quid 
mirum  si  mulier  illa  non  intelligebat  a(|uam?  ecce  Dis- 
cipuli  nondum  inteliigunt  escam.  Audivit  autem  cogita- 
tiones  illorura,  et  jam  instruit  ut  magister  :  non  per  cir- 
cuitum,  sicut  illam  cujus  adhuc  virum  requirebat,  sed 
jam  aperte  :  «  Meus,  inquit,  cibus  est,  ut  faciam  volun- 
»  tatem  ejus  qui  misit  me^  »  Ergo  et  potus  ipse  erat  in 
illa  rauliere,  ut  faceret  voluntatem  ejus,  qui  raiserat  eura. 
Ideo  dicebat,  «  Sitio,  da  mihi  bibere,  »  scilicet  ut  fidera 
in  ea  operaretur,  et  fidera  ejus  biberet,  et  eam  in  corpus 
suum  trajiceret  :  corpus  enim  ejus  Ecclesia.  «  Ipse  est 
»  ergo,  inquit,  cibus  meus,  ut  faciam  voluntatem  ejus 
»  ([ui  me  misit.  » 

XXXII.  «  Nonne  vos  dicitis,  quod  adhuc  quatuor  raen- 
»  ses  sunt,  et  messis  venit^.?  »  In  opus  fervebat,  etope- 

»  Joaa.  IV,  29.—  '  IbiJ.  3o.  —  3  IbiJ.  3i .—  4  IbiJ.  32,  33.—  5  ibiJ.  34. 
—  6  Ibid.  35. 

10. 


148  S.  AuGUsriNi  EPiscopi 

rarios  raittere  disponebat.  Vos  quatuor  menses  computalis 
usque  ad  messem ,  ego  vobis  aJiam  messem  albam  et  pa- 
ratam  ostendo.  «  Ecce  dico  vobis,  Levale  oculos  vcstros, 
))  et  videte,  quia  jam  alke  sunt  regiones  ad  messem.  )> 
Ergo  messores  missurus  est. «  In  hoc  enim  est  verbum  ve- 
)>  rum ,  quia  alius  est  qui  metit ,  alius  qui  seminat :  ut  et 
»  qui  seminat  simul  gaudeat  et  qui  metit.  Ego  misi  vos 
)>  metere  ,  quod  vos  non  Jaborastis  :  alii  Jaboraverunt ,  et 
»  vos  inlaboremeorum  introistis  K  •»  Quid  ergo  ,  messores 
raisit ,  non  seminatores  ?  Quo  messores?ubi  jam  aJii  Jabo- 
raverunt.  Nam  ubi  jam  laboratum  erat ,  utique  seminatuni 
erat:  etquodseminatum  erat,  jam  maturum  erat  lactum, 
faJcem  et  trituram  desiderabat.  Q;.  o  ergo  erant  messorcs 
mittendiPubi  jam  Propbetae  prsedicaverant ;  ipsi  enim  se- 
minatores.  Nam  si  ipsi  non  seminatores ,  undc  ad  illam  mu- 
iierem  pervenerat ,  «  Scio  quia  Messias  veniet  ?  )>  Jara  ista 
mulier  fructus  maturus  erat ,  et  erant  albse  messes ,  et  fal- 
cem  quserebant.  «  Misi  vos  )>  ergo;  Quo?  «  melere  quod 
»  non  seminastis  :  alii  seminaverunt ,  et  vos  in  labores  eo- 
»  rum  introislis. »  Qui  laboraverunt  ?  ipse  Abraham,  Isaac, 
et  Jacob.  Legitelabores  eorum  :  in  omnibus  laboribus  eo- 
rum  prophetia  Christi  ^  et  ideo  seminatores.  Moyses  et  cse- 
teri  Patriarchae  et  omnes  Prophetae,  quanta  pertulerunL 
in  illo  frigore  quando  seminabant.^  Ergo  jam  in  Judtea 
messis  parata  erat.  Merito  ibi  tanquam  matura  seges  fuit , 
quando  tot  hominum  millia  pretia  rerum  suarum  aflere- 
bant,  et  ad  pedes  Apostolorum  ponentes,  expeditis  hu- 
meris  a  sarcinis  ssecularibus ,  Ghristum  Dominum  seque- 
bantur -.  Vere  matura  messis.  Quid  inde  factum  est?  De 
ipsa  messe  ejecta  sunt  pauca  grana,  et  seminaverunt  or- 
bem  terrarum ,  et  surgit  aha  mcssis  cjuae  in  fme  sseculi  me- 
tenda  est.  De  istamesse  dicitur  :  «  Qui  seminant  in  lacry- 

'  Joan.  IV,  36-38.  —  ^  Act.  iv,  35. 


IN    JOANNIS    EVANfiBLlUM,    TRACT.    XV.  149 

))  mis,  iii  gaudio  mctont'.  »  Atl  istam  ergo  mossem  non 
Apostoli,  sed  Angeli  miltenlur.  «Messores,  in(|uil,  An- 
»  geli  sunt-.  »  Ista  ergo  messis  creseit  inler  /i/ania,  ct 
expectat  purgari  in  line.  lUa  vero  messis  jam  matura  erat, 
(|U0  prius  missi  sunt  Discipuli,  ul)i  Prophet.ne  laborave- 
runt.  Sed  tamen,  IVatres,  videte  quid  dietum  sit  :  <(  Simul 
»  gaudeat  et  qui  seminat  et  qui  metit.  »  Dispares  tem- 
poris  lahores  hahuerunt  :  sed  gaudio  pariter  perfruentur, 
mercedom  simul  accepturi  sunt  vitam  neternam. 

XXXIII.  ((  Ex  civitate  autem  illa  multi  crediderunt  in 
»  eum  Samaritani,  propter  verbum  mulieris  testimonium 
»  perhibentis ,  quia  dixit  mihi  omnia  quaecumque  feei. 
»  Cum  venissent  autem  ad  eum  Samaritani ,  rogaverunt 
»  ut  apud  eos  maneret,  et  mansitibi  duos  dies.  Et  multo 
»  plures  crediderunt  propter  sermonem  ejus  :  et  rriulieri 
»  dicebant,  Quia  jam  non  propter  tuam  loquelam  credi- 
»  mus  ,  ipsi  enim  nos  audivimus  ,  et  scimus  ,  quia  hic  est 
»  vere  Salvator  mundi^  »  Et  hoc  paululum  animadver- 
tendum  est,  quia  lectio  terminata  est.  Mulier  primum 
nuntiavit,  et  ad  muUeris  testimonium  crediderunt  Sama- 
ritani,  et  rogaverunt  eum  ut  apud  eos  maneret,  et  mansit 
ibi  biduo  ,  et  plures  crediderunt  :  et  cum  credidissent, 
dicobant  mulieri :  ((  Non  jam  proptcr  verbum  tuum  cre- 
»  dimus  ,  sed  ipsi  cognovimus,  et  scimus,  quia  vcre  hic 
»  est  Salvator  mundi.  »  Primo  pcr  famam ,  postca  per 
prnesontiam.  Sic  agitur  hodie  cum  eis  qai  foris  sunt ,  et 
nondum  sunt  christiani  :  Christus  nuntiatur  per  christia- 
nos  amicos  :  tanquam  illa  muliere ,  hoc  est  Ecclesia  an- 
nuntiante,  ad  Christum  veniunt ,  credunt  per  istam  fa- 
mam  ;  manet  apud  eos  biduo ,  hoc  est ,  dat  iliis  duo 
praecepta  charitatis  5  et  multo  plures  et  firmjus  in  eum 
credunt ,  quoniam  vere  ipse  est  Salvator  mundi. 

'  Psnl.  cxTV,  5,  —  '  MitHi.   xiii,  89.  —  ^  Joan.  iv,  3o-|2. 


150  S.     AUGU5TIN1    EPISCOn 


TRACTATUS  XVr. 

Ab  eo  Evangelii  loco:  Postduos  autem  clies  exiit  inde, 
et  ahiit  in  Galilwam :  usque  ad  id ,  Et  credidit  ipse^ 
et  domus  ejus  tota. 

I.  HoDiERNA  evangelica  lectio ,  hesterni  diei  sequitur 
lectionem,  quse  nobis  ad  disputandum  proponitur.  In  qua 
quidem  sensus  non  sunt  investigatione  difliciles,  sed  digni 
prsedicatione ,  digni  admiratione  et  laudatione.  Proinde 
locum  istum  Evangelii  cum  commendatione  commemore- 
mus ,  potius  quam  cum  difficuitate  tractemus.  «  Abiit  » 
enim  Jesus  postbiduum  quod  fecerat  in  Samaria  ,  « in  Ga- 
»  lilaeam  »  ubi  nutritus  erat  *.  Secutus  autem  Evangelista 
ait  :  «  Ipse  enim  Jesus  testimonium  perhibuit ,  quia  Pro- 
»  pheta  in  patria  sua  honorem  non  habet^.  »  Non  prop- 
terea  post  biduum  discessit  Jesus  de  Samaria ,  quia  hono- 
rem  in  Samaria  non  habebat  :  non  enim  Samaria  patria 
ipsius  erat,  sed  Gahlaea.  Cum  ergo  istam  deseruisset  tam 
cito ,  et  ad  Gahlseam  venisset  ubi  nutritus  erat :  quomodo 
attestatur ,  «  Quia  Propheta  in  patria  sua  honorem  non 
»  habet  ?  »  Magis  videtur  attestari  potuisse ,  quod  Pro- 
pheta  in  patria  sua  honorem  non  haberet ,  si  contemne- 
ret  pergere  in  Galilaeam  ,  et  in  Samaria  remansisset. 

II.  Intendat  ergo  jCharitas  Vestra  insinuatum  nobis  non 
modicum  sacramentum ,  suggerente  Domiiio  et  donante 
quod  loquar.  XJusestionem  propositam  cognovistis ,  soki- 

'  Habitus  (lie  pvoxinio  posh  Tract.  pipeced.  ex  n.  i  et  .3.  —  '  Jonn.  iv,  43. 
—  3  Ibid.  44. 


IN    JOANNTS   EVANGELICM,    THACT.    XVI.  154 

Uoncm  cjus  c\(iiiirltc.  Sed  rcpctamus  proposilioncm ,  ut 
solulionem  tlcsitlerabilcm  iaciamus.  Movct  nos  cur  Kvan- 
gelista  dixcrit :  «  Ipse  cnim  Jesus  tcstimonium  pcrhihuit, 
»  c[uod  proplicta  in  patria  sua  honorcm  non  habet.  »  Hoc 
pcrmoti  rctcximus  vcrba  supcriora,  ut  inveniamuscur  hoc 
Evangclista  diccre  voluerit:  etinvcnimus  superiora  verba 
ejus  ita  narrantis,  c[uoniam  post  biduum  profcctus  est  dc 
Samaria  in  Gahlrcam  '.  Proptcr  hoc  crgo  dixisli ,  o  Evan- 
gclista  ,  tcstimonium  pcrhibuisse  Jesum  ,  ([uod  propheta 
in  patria  sua  honorem  non  haberet :  quia  post  biduum  re- 
lic[uit  Samariam  ,  ct  properavit  vcnire  in  Galilaeam?  Imo- 
vcro  quasi  vidcor  mihi  congruentius  intclligerc ,  quia  si 
honorem  in  patria  sua  Jesus  non  haberet,  non  ad  eamdem 
relicta  Samaria  fcstinaret.  Sed  ni  fallor  ,  imo  c[uia  verum 
cst,  ct  non  fallor ,  mclius  enim  quam  ego,  vidit  Evange- 
lista  quid  diccret ,  mehus  me  veritatem  vidcbat ,  qui  eam 
de  pectore  Domini  bibebat -.  Ipse  est  enim  Joannes  evan- 
gclista  ,  qui  intcr  omnes  discipulos  sufjcr  pectus  Domini 
discumbcbatj  et  c[uem  Dominus  charitatcm  debens  omni- 
bus ,  tamen  prae  caeteris  diligebat.  Ergo  ille  fallcretur ,  et 
ego  recta  sentirem  ?  Imo  si  pie  sapio  ,  obedienter  audiam 
c[uod  dixit ,  ut  merear  sentire  quod  sensit. 

III.  Accipitc  itaque,  charissimi,  c[uidhic  sentiam,  sine 
pr.TJudicio,  si  vos  mclius  alic[uid  senscritis.  Magistrum 
enim  unum  omncs  habemus,  et  una  schola  condiscipuli 
sumus.  Hoc  crgo  sentio,  et  videte  si  non  aut  verum  est, 
aut  propinc[uat  veritati  c[uod  scntio.  In  Samaria  biduum 
fecit,  et  crediderunt  in  eum  Samaritani :  tot  dics  in  Ga- 
lilcea  fecit ,  et  non  in  eum  crediderunt  Galilaei.  Rctexitc 
vel  recolite  memoria  hesterni  diei  et  lectionem  et  sermo- 
nem.  Vcnit  inSamariam,  ubieum  jDrimo  mulier  illa  pr.T- 
dicaverat,  cum  c[ua  ad  puteum  Jacob  locutus  erat  magna 

'  Joan.  IV,'  43.  —  »  IJ.  xiu,  a5. 


1.52  3.   ArousTiNi  Kriscovi 

mysleria  :  eo  viso  Samaritani  el  audilo  cretlidcrunt  in 
eum  propter  verbum  mulieris^  et  firmius  credidorunt  prop- 
ter  verbum  ejus,  et  plures  crediderunt,  sic  scriptum  est. 
Ibi  facto  biduo,  (  quo  numero  dierum  mystice  commen- 
datus  est  duorum  numerus  praeceptorum,  in  quibus  duo- 
bus  praeceptis  tota  Lex  pendet  et  Prophetae,  sicut  hes- 
terno  die  nos  commendasse  meministis  ^  :  )  pergit  in 
Gahlseam,  «  Et  venit  in  civitatem  Canam  Gahlaese,  ubi 
»  aquam  vinum  fecit  "^.  »  Ibi  autem  quando  aquam  in 
vinum  convertit,  sicut  scribit  ipse  Joannes,  crediderunt 
in  eum  Discipuh  ejus^ :  et  utique  plena  erat  domus  turbis 
convivantium.  Factum  est  tam  magnum  miracuhim,  et 
non  in  eum  crediderunt  nisi  Discipuh  ejus.  Hanc  civita- 
etm  Gahlaeoe  modo  repetivit.  «  Et  ecce  quidam  Regulus, 
»  cujus  fihus  infirmabatur,  venit  ad  eum,  et  rogare  coepit 
»  ut  descenderet,  »  ad  illam  civitatcm  vel  domum,  «  Et 
»  sanaret  fihum  ejus,  incipiebat  enim  mori  *.  »  Qui  roga- 
bat,  non  credebat?  Quid  a  me  expectas  audire?  Domi- 
num  interroga  5  quid  de  illo  senserit.  Rogatus  enim  taha 
respondit,  «  Nisi  signa  et  prodigia  videritis^  non  cre- 
»  ditis^.  »  Arguit  hominem  in  fide  tepidum,  aut  fri- 
gidum ,  aut  omnino  nulhus  fidei  :  sed  tentare  cupien- 
tem  de  sanitate  fihi  sui,  quahs  esset  Christus,  quis  esset, 
quantum  posset.  Verba  enim  rogantis  audivimus,  cor 
diiiidentis  non  videmus  :  sed  ille  pronuntiavit ,  qui  et 
verba  audivit  et  cor  inspexit.  Denique  et  ipse  Evangehsta 
teslimonio  narrationis  suse  ostendit ,  quia  nondum  credi- 
derat,  qui  venire  ad  domum  suam  Dominum  cupiebat, 
ad  sanandum  filium  ejus.  Nam  postea  quam  ei  nuntiatum 
est  sanum  esse  filium  ejus,  et  invenit  ea  hora  sanatum, 
qua  liora  Dominus  dixerat,  «  Vade  filius  tuus  vivit.  Et 

'  Matth.  xxii,  ]o,  —  '  Toan.  iv,  4^-  —  ^  Id.  n,  ii.  —  4  Id.  iv,  46,  etc. 
—  -^  Ihid.  48. 


IN     J0ANNI3    KVANr.F.I.ll  M  ,    TBACT.     WF.  153 

))  credidit,  inquit,  ipsf  et  domus  ejus  tota'.  »  Si  ergo 
proptorca  crcdidit  ipse  et  domus  ejns  tota,  quia  nuntia- 
tus  cst  ci  filius  cjus  sanus,  ct  comparavit  horam  nun- 
tiantium  honc  pr;rnuntianlis  j  quando  rogal)at,  nondum 
crcdebat.  Samaritani  nullumsignuraexpectaverant,  verl)o 
cjus  tantummodo  crediderant  :  cives  autem  ejus  audire 
mcrucrunt ,  «  Nisi  signa  et  prodigia  videritis,  non  cre- 
»  ditis  :  »  et  ibi  taraen  facto  tanto  miraculo,  non  crcdidit 
nisi  ipse  ct  domus  ejus,  Ad  solum  sermoncm  crediderunt 
plurcs  Samaritani  :  ad  iilud  miraculum  sola  illa  domus 
credidit,  ubi  factum  cst.  Quid  igitur,  iratres,  quid  nobis 
commcndat  Dominus?  Tunc  Gah];iea  Judaere  patria  erat 
Domini,  quia  ibi  nutritus  est  :  nunc  vero  quia  portendil 
ahquid  rcs  iUa^  non  cnim  sinc  causa  dicta  sunt  prodigia, 
nisi  quia  aliquid  portendunt  :  prodigium  enira  appella- 
tum  cst  qunsi  porrodicium,  ([uod  porro  dicat,  porro  sig- 
nificet,  et  aliquid  futurum  cssc  portcndat  :  quia  ergo 
aiiquid  illa  omnia  porlendebant,  aliquid  illa  omnia  prae- 
dicebant,  faciamus  modo  nos  patriam  Domini  nostri  Jesu 
Christi  secundum  carnem  :  (  non  enim  habuit  patriam  in 
terra^  nisi  secundum  carncm,  quam  acccpit  in  terra  :  ) 
faciamus  ergo  patriam  Domini  populum  Judaeorum.  Ecce 
in  patria  sua  honorcm  non  habet.  Modo  attendc  Judffio- 
rum  turbas,  attende  jam  gcntcm  illam  dispersam  toto  orbe 
tcrrarum,  et  evulsam  radicibus  suis  :  attende  ramos  frac- 
tos,  concisos,  dispersos  aridos,  quibus  fractis  inseri  me- 
ruit  oleaster  ■^ :  vide  turbam  Judneorum,  quid  dicit  modo? 
Quem  colitis,  quem  ndoratis,  fratcr  noster  erat.  Et  nos 
respondeamus,  «  Propheta  in  patria  sua  honorem  non 
»  habet.  »  Dcnique  illi  ambulantem  Dominum  Jesum  in 
torra,  facientemque  mirncula,  caecos  illuminantem,  sur- 
dis  aures  aperientem,  mutorum  ora  solventem,  paralyti- 

'  Joan.  ly,  5o  et  53.  —  '  Rom.  \i,  17. 


154  S.    AtJGrSTlNI    EPISCOPI 

corum  membra  stringentem ,  super  marc  ambulantem, 
ventis  imperantem  ct  fluctibus ,  mortuos  suscitantem, 
tanta  signa  facientem  viderunt,  et  vix  inde  pauci  credi- 
derunt.  Populo  Dei  loquor.  Tam  multi  credidimus,  quae 
signa  vidimus?  lllud  ergo  quod  factum  est  tunc,  hoc 
quod  nunc  agitur  portendebat.  Judaei  fuerunt  vel  sunt 
similes  Galilaeis,  nos  similes  illis  Samaritanis  :  Evangelium 
audivimus,  Evangelio  consensimus,  per  Evangelium  in 
Christum  credidimus ,  nuUa  signa  vidimus,  nulla  exi- 
gimus. 

IV.  Quamvis  enim  unus  ex  duodecim  electis  et  sanctis, 
tamen  Israehta  fuit,  de  gente  scihcet  Domini,  Thomas 
ille,  qui  in  loca  vulnerum  digitos  cupiebat  mittere.  Sic 
eum  arguit  Dominus  quomodo  istum  Regulum.  Huic  di- 
xit,  «  Nisi  signa  et  prodigia  videritis,  non  creditis  ^  :  » 
ilh  autem  dixit.  «  Quia  vidisti,  credidisti"^  »  Ad  Gahlaeos 
venerat,  post  Samaritanos  qui  sermoni  ejus  crediderant , 
apud  quos  nuUa  miracula  fecerat,  quos  firmos  in  fide  se- 
curus  cito  dimiserat,  quia  divinitatis  praesentia  non  di- 
miserat.  Ergo  quando  dicebat  Dominus  Thomae  :  «  Veni, 
»  mitte  manum  tuam,  et  noii  esse  incredulus,  sed  fi- 
»  dehs  :  »  et  cum  iile  exclamaret  tactis  vulnerum  locis, 
et  diceret ,  «  Dominus  meus  et  Deus  meus  ^ :  »  Increpa- 
tur  et  dicitur  ei,  «  Quia  vidisti,  credidisti.  »  Quare,  nisi 
»  quia  propheta  in  patria  sua  honorem  non  habet?  »  Quia 
vero  apud  ahenigenas  propheta  iste  honorem  habet,  quid 
sequitur  ?  «  Beati  qui  non  viderunt  et  crediderunt  ^  :  » 
Prgedicti  sumus  nos  :  et  quod  Dominus  ante  laudavit , 
et  in  nobis  implere  dignatus  est.  Viderunt  qui  crucifixe- 
runt,  palpaverunt,  et  sic  pauci  crediderunt  :  nos  non  vi- 
dimus,  non  contrectavimus,  audivimus,  credidimus.  Fiat 
iu  nobis,  perficiatur  in  nobis  beatitudo  quam  promisit ; 

I  .Toan.  IV,  48.  —  ^  IJ.  xx,  29.  —  3  Ibid.  28.  —  4  Ibid.  29. 


IN    J0ANN18    EVANGELIUM,    TnACT.    XVI.  155 

cl  h\c,  quia  palri.T  ipsius  prtTlati  sumus  ^  ct  in  fiUuro  s.t- 
culo,  (juia  pro  raniis  fraclis  inscrli  sumus. 

V.  llos  cnini   ramos  se  iracturum  esse  monstrabal,  et 
luuic  oleastrum  inserturum,  quantlo  commotus  Centurio- 
rionis  lide,  (|ui   ei  dixit  :  ((  Non  sum  tlignus  ut  sub  tec- 
»  tum  meum  intres,  sed  taiitum  dic  veri)o,  et  sanabitur 
»  puer  meus  :  nam  ct  ego  homo  sum  sub  polestate  constitu- 
»  tus,  habcnssub  me  miUtes,  etdicohuic,  Vade,  et  vadit^ 
»  ct  huic,  Veni,  ct  venit  ^  et  servo  meo,  Fac  hoc^  et  facit : 
»  Convcrsus  ad  eos  tjui  se  sequebantur,  dixit,  Amen  dico 
»  vobis,  non  inveni  tantam  fidemin  Isracl'.  »  Quare  non 
invenit  tantam  fidcm  in  Isracl  ?  Quia  ((  Propheta  in  patria 
»  sua  honorem  non  liabet.  »  Numquid  non  et  illi  Cen- 
turioni  poterat  dicere  Dorainus,  t{uod  dixit  huic  llegulo, 
((  Vade,  puer  tuus  vivit?  »  Videte  distinctionera.  Regulus 
iste  Dominum   ad  donium  suam  descendere  cupiebat  : 
ille  Centurio  indignum  se   esse  dicebat.  IIU  dicebatur, 
((  Ego  venio ,  et  curabo  eura  - :  »  huic  dictum  est ,  ((  Va- 
»  de  ,  fdius  tuus  vivit.   »  Illi  praesentiam  promitteljat  : 
hunc  verbo  sanabat.  Iste  tamen  prtesentiam  ejus  extor- 
quebat  :  ille  se  praesentia  ejus  indignum  esse  dicebat. 
Ilic  cessum  est  elationi  :  illic  concessura  humilitati.  Tan- 
quam  huic   dicerct,   ((  Vade,  fJius  tuus  vivit,  »    noli 
mihi  taedium  facere  :  ((  Nisi  signa  et  prodigia  videritis , 
»  non  creditis  :  »   prresentiara  raeara  vis  in  domo   tua, 
possum    et  verbo  jubere  :  noh  tu   de  signis  credere  : 
Centurio  alienigena  credidit  me  verbo   posse  facere,  et 
antequam  facerem  credidit  :  vos  ((  Nisi  signa  et  prodi- 
»  gia   videritis,   non  creditis.   »  Ergo  si  ita  est,  fran- 
gantur  superbi  rami,  humilis  inseratur  oleaster  :  maneat 
taraen  radix,  illis  praecisis,  istis  receptis.  Ubi  manet  ra- 
dix?in  Patriarchis.  Etenimpatria  Ghristi  populus  Isracl, 

•  Matth.  viii,  8,  etc.  —  '  Ibid.  7. 


1  r)6  S.    AUGDSTrNI    EPISCOPI 

(juia  ex  eis  vonit  secundum  carnem  :  sed  hiijus  arbo- 
ris  radix,  Abraham ,  Isaac  et  Jacob,  patriarchae  sancti. 
Et  ubi  isti?  In  rec[uie  apud  Deum,  in  honore  magno  :  ut 
in  Abrahse  sinum  adjutus  ille  pauper  post  corporis  exi- 
tum  levaretur,  et  in  Abrahsesinu  de  longinquo  a  superbo 
divite  videretur^  Ergo  radix  manet,  radix  laudatur  :  sed 
ramisuperbi  et  praecidi  et  arescere  meruerunf^  :  oleaster 
autem  humilisillorum  praecisione  invenit  locum. 

VI.  Audi  ergo  quemadmodum  prseciduntur  raminatura- 
les,  quemadmodum  inseratur  oleaster,  exipsoCenturione, 
queni  propter  comparationem  hujus  Reguh  commemo- 
randum  putavi.  «  Amen ,  inquit,  dico  vobis,  non  inveni 
»  tantam  fidem  in  Israel :  propterea  dico  vobis,  quia  multi 
))  ab  Oriente  et  Occidente  venient^.  »  Quam  late  terram 
occupaverat  oieaster  !  Amara  sylva  mundus  hic  fuit  :  sed 
propter  humilitatem,  propter  Non  sum  dignus  ut  sub 
teclum  meum  intres,  Multi  ab  Oriente  et  Occidente  ve- 
nient.  Et  puta  quia  venient :  quid  de  illis  fiet  ?  Si  enim 
venient,  jam  prrficisi  sunt  de  sylva  *  :  ubi  inserendi  sunt, 
ne  arescant?  Et  recumbent,  inquit,  cum  Abraham  et 
Isaac  et  Jacob.  In  quo  convivio^  ne  forte  non  invites  ad 
semper  vivendum,  sed  ad  multum  bibendum?  «  Recum- 
«  bent  cum  Abraham  etlsaac  et  Jacob.  »  Ubi?  «  In  regno, 
»  inquit,  coelorum.  »  Et  quid  erit  de  iUis  qui  venerunt  de 
stirpe  Abrahse?  quid  fiet  de  ramis  quibus  arbor  plena 
erat?  quid,  nisi  quia  praecidentur  ,  ut  isti  inserantur? 
«  Doce  quia  prf^ecidentur  :  Fihi  autem  regni  ibunt  in  te- 
»  tenebras  exteriores.  » 

VII.  Habeat  ergo  apud  nos  honorem  Propheta,  quia 
non  habuit  honorem  in  patria  sua.  Non  habuit  honorem 
in  patria,  in  qua  conditus  est  :  habeat  honorem  in  patria 
quam  condidit.  In  illa  enim  conditus  est  conditor  om- 

■  Lnc.  XVI,  22,  etc.  —  '  Rom.  xi,  17.  —  3  MaU.  viii,  10,  etc.   —  ''•  IbiJ. 


IN     lOANKfS    EVANtiEl.lLM,    TUACT.     XVI.  iy/ 

jiiiiin  ,  corulilus  iii  illa  cst  socunclum  rormam  servi.  Nam 
ipsam  civilalem  in  (|ua  condilus  cst,  ipsam  Sion,  ipsam 
.lu(.l;porum  gcntem  ,  ipsam  Jcrusalem,  ipse  condidil  (  um 
csset  apud  l*alrem  Verhum  l)ei  :  ((  Oinnia  enim  peiipsum 
»  laelasunt,  ct  sine  ipso  factum  est  niliil  '.  »  De  illo  ergo 
homine  de  nuo  hodie  audivimus  ((  unus  mediator  Dci  el 
-»  hominum  homo  ChristusJesus  ',  »  etiam  Psairauspra^- 
loeutus  est,  dicens  :  ((  Matcr  Sion  dicethomo  ^.  »  Quidam 
homo,  mediator  Dei  ct  hominum  homo,  «  3Iater  Sion 
))  dicit.  »  Quare  Mater  Sion  dicil.^  Quia  inde  accepit  car- 
nem,  inde  virgo  Maria ,  de  cujus  utero  servi  forma  sus- 
cepta  est ,  in  qua  dignatus  est  apparere  humillimus.  Ma- 
ter  Sion  dicit  homo,  ct  homo  istc  (jui  dicit  Mater  Sion  , 
tactus  est  in  ea,  homo  lactus  est  in  ea.  Nam  Deus  erat 
ante  eam,  et  homo  lactus  est  in  ea.  Qui  homo  tactus  est 
in  ea,  ipse  lundavit  eam  altissimus,  non  humillimiis.  Ho- 
mo  factus  est  in  ea  humillimus  ;  ([uia  ((  Verbum  caro  fac- 
»  lum  est,  et  hahitavit  in  nohis  *  :  »  ipse  fundavit  eam 
altissimus  •,  ((  Quia  in  principio  erat  Verbum  ,  et  Verhum 
»  crat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  :  omnia  per  ip- 
»  sum  facta  sunt  ^  »  Quia  vero  condidit  istam  palriam, 
hic  hahcat  honorera.  llepulil  eura  patria  in  qua  genera- 
tus  est  :  suscipiat  eum  patria  quam  regeneravit. 

'  Jo;m.  I,  3.  —  =  1  Tim.  n,  5.  —  3  pjal.  lxxxvi,  5.  —  4  Joan.  i,   la.  — 
^lbid.  I,  etc. 


158  S.    AUGUSTIWI    EPISCOPI 


TRACTATUS  XVII. 

Ab  eo  quod  scriptum  est  :  Post  licec  erat  dies  fesLus 
Judceoram,  et  ascenditJesus  3 erosolymain  :  usque 
ad  id,  Quierehant  eum  Judcei  interficere ^  quia  non 
solum  sohehai  sahhatum ,  sed  et  patrem  suum  di- 
cehat  Deum,  cequalem  sefaciens  Deo. 

I.  MiRUM  non  esse  deb^t  a  Deo  factum  miraculum  ; 
mirum  enim  esset  si  homo  fecisset.  Magis  gaudere  quam 
mirari  debemus  ,  quia  Dominus  noster  et  salvator  Jesus 
Christus  homo  factus  est,  quam  quod  divina  inter  homi- 
nes  Deus  fecit.  Plus  est  enira  ad  salutem  nostram  quod 
factus  est  propter  homines ,  quam  quod  fecit  inter  homi- 
nes  :  et  plus  est  quod  vitia  sanavit  animaruYn,  quam  quod 
sanavit  languores  corporum  moriturorum.  Sed  quia  ipsa 
anima  non  eum  noverat  a  quo  sananda  erat,  et  oculos  ha- 
bebat  in  carne  unde  facta  corporalia  videret,  nondum  ha- 
bebat  sanos  in  corde,  unde  Deum  latentem  cognosceret  : 
fecit  quod  videre  poterat,  ut  sanaretur  unde  videre  non 
poterat,  Ingressus  est  locum  ubi  jacebat  magna  multitudo 
languentium,  caecorum,  claudorum,  aridorum  :  et  cum 
esset  medicus  et  animarum  et  corporum,  et  qui  venisset 
sanare  omnes  animas  crediturorum ,  de  illis  languentibus 
unum  elegit  quem  sanaret,  ut  unitatem  significaret.  Si 
mediocri  corde ,  et  quasi  humano  captu  et  ingenio  consi- 
deremus  facientem ,  et  quod  ad  potestatem  pertinet,  non 
magnum  aliquid  perfecit  5  et  quod  ad  benignitatem ,  pa- 
rum  fecit.  Tot  jacebant,  et  unus  curatus  est ,  cum  posset 


IN    JOANNJS    EVANGELIUM,  TRACT.    XVU.  159 

uno  verho  omnes  erigere.  Quid  ergo  intelligendum  est , 
nisi  quia  poteslas  illa  el  bonilas  illa  magis  agebat,  quid 
animie  in  tactis  ejus  pro  salute  sempiterna  inteiligercnt, 
ijuam  quid  pro  temporali  salute  corpora  mercrentur? 
Corporum  enim  salus  cpiae  vera  expectatur  a  Domino, 
erit  in  linein  resurreciione  mortuorum  :  tunc  ipiod  vivet, 
non  morietur;  tunc  (|uodsanal)itur,  non  ;egrotal)it  5  tunc 
cjuod  satiabilur,  nonesuriet  aut  sitiet^  tunc  c[uod  renova- 
bitur,  non  veterascet.  Nunc  vero  in  illis  factis  Domini  et 
salvatoris  nostri  Jesu  Christi,  et  caecorum  aperti  ocuU, 
morte  clausi  sunt-,  et  paralyticorum  memi)ra  cxDnstricta, 
morte  dissoluta  sunt-,  et  ([uidc[uid  sanatum  est  tempora- 
hter  in  membris  mortahbus ,  in  fine  defecit  :  anima  vero 
quoe  credidit ,  ad  vitam  aeternam  transitum  fecit.  Anima; 
ergo  crediturae,  cujus  peccata  dimittere  venerat,  ad  cujus 
languores  sanandos  se  humihaverat ,  de  hoc  languido  sa- 
nato  magnum  signum  dedit.  Cujus  rei  et  cujus  signi  pro- 
fundum  sacramentum,  c[uantum  Dominus  donare  digna- 
tur,  attentis  vobis  et  orando  adjuvantibus  infirmitatera 
nostram,  loquar  ut  potero.  Quidc|uid  autem  non  possura^ 
supplebitin  vobis  ipse,  quo  adjuvantefacio  quod  possura. 
II.  De  hac  piscina  qxix  quinc[ue  porticibus  cingebatur, 
in  c{uibus  jacebat  magna  multitudo  languentium  ,  assidue 
nos  tractasse  memini  •,  et  rem  dicturus  sum  ,  c[uam  mecura 
plures  recognoscant  potius  quam  cognoscant.  Yerum  nihil 
est  ab  re,  etiam  nota  repetere,  ut  et  cjui  non  noverant 
instruantur ;  et  c[ui  novcrant  confirmentur.  Proinde  tan- 
quam  nota  breviter  j^erstringenda  sunt ,  non  otiose  incul- 
canda.  Piscina  illa  et  ac[ua  illa  populum  mihi  videtur 
significasse  Judseorum.  Significari  enira  populos  noraine 
aquarum ,  aperte  nobis  inihcat  Apocalypsis  Joannis  :  ubi 
ei  cum  ostenderentur  aquae  raultae,  et  interrogasset  quid 


160  s.   AUGUSHiSi  Eiubcoi'1 

essent,  responsum  accepit,  populos  esse  '.  Aqua  ergo  illa  , 
id  est,  populus  illc ,  (|uin(|ue  libris  Moysi ,  tanquam  quin- 
que  porticibus  claudebatur.  Sed  illi  Jibri  prodebant  lan- 
guidos,  non  sanabant.  Lex  enim  peccatores  convincebat, 
non  absolvebat.  Ideo  littera  sine  gratia  reos  faciebat,  quos 
confitentes  gratia  liberabat.  Nam  hoc  dicit  Apostolus  : 
((  Si  enim  data  esset  Lex  quae  posset  vivificare ,  omnino 
»  ex  Lege  esset  justitia  -.»  Quare  ergo  data  est  Lex?  Sequi- 
tur,  et  dicit ,  ((  Sed  conclusit  Scriptura  omnia  sub  pecca- 
»  to,  ut  promissio  ex  fide  Jesu  Christi  daretur  credenti- 
»  bus.  »  Quid  evidentius?  Nonne  verba  hsec  exposuerunt 
nobis  et  quinque  porticus^  et  languentium  multitudinem? 
Quinque  porticus  Lex  est.  Quare  quinque  porticus  non  sa- 
nabant  languentes?  ((  Quia  si  data  esset  Lex  c[ua&  posset 
»  vivificare  ,  omnino  ex  Lege  esset  justitia.  »  Quare  ergo 
continebant,  quos  non  sanabant?Quia  ((  conclusit  Scrip- 
tura  omnia  sub  peccato ,  ut  promissio  ex  fide  Jesu  Ghristi 
daretur  credentibus.  » 

III.  Quid  ergo  fiebatut  in  aqua  ilJa  turbata  sanarentur, 
qui  in  porticibus  sanari  non  poterant  ?  Subito  enim  vide- 
batur  aqua  turbata  ,  et  a  quo  turbabatur,  non  videbatur. 
Credas  hoc  angelica  virtute  fieri  solere,  non  tamen  sine 
significante  aliquo  sacramento.  Post  aquam  turbatam  mit- 
tebat  se  unus  qui  poterat,  et  sanabatur  solus  :  post  illum 
quisquis  se  mitteret ,  frustra  faceret.  Quid  sibi  ergo  hoc 
vult ,  nisi  quia  venit  unus  Christus  ad  populum  Judseo- 
rum  5  et  faciendo  magna  ,  docendo  utilia  ,  turbavit  pecca- 
tores ,  turbavit  aquam  prsesentia  sua  ,  et  excitavit  ad  pas- 
sionem  suam?  Sed  latens  turbavit.  Si  enim  cognovissent, 
nunquam  Dominum  gloriae  crucifixissent  ^.  Descendere 
ergo  in  aquam  turbatam ,  hoc  est ,  humiliter  credere  in 

'  Apoc.  xvn,  i5.  —  ="  Galat.  m,  21.  —  ^  i  Coi.  11,  8. 


IN    JOA^MS    EVAJNOELIUM  ,    XttACl.     Wll.  IHl 

lem  ;  postoa  (|uis(|uis  v{?niret,  non  sanabalui-;  (|uia  (|uis- 
(juis  |)r;i'l(  r  luulalL-m  luoril ,  sauari  iiou  polcril. 

i\  .  Videamus  ergo  quid  voluerit  significare  in  illo  uuo, 
((ucm  cliam  ipse  servans  unitalis  mysterium,  sicul  pr;elo- 
cuui^  suiu,  dc  tot  languenlihus  unum  sanare  dignatus  est. 
Inveuit  in  annis  ejus  numerum  quemdamlanguoris:  ((Tri- 
»  giuta  octo  annos  habebat  in  infirmilate  '.  »  Hic  nume- 
rus  quomodo  magis  ad  hinguorem  pertineat ,  (|uam  ad 
sanilatem ,  paulo  dihyculius  exponendum  est.  Intentos 
vos  \oIo  :  aderit  Dominus,ut  congruelo((uar,  etsutlicien- 
ter  audialis.  Quadragcuarius  uumerus  sacratus  nol  is  in 
([uadam  perreclione  commendatur.  Notum  esse  ar!)ilror 
Charitati  Vestrae.  Testantur  saepissime  divjnae  Scripturic. 
Jejunium  hoc  numero  cousecratum  cst  :  bene  nostis.  Nam 
et  Moyses  quadraginta  diebus  jejunavit,  et  Elias  tolidem  ; 
et  ipse  Dominus  noster  et  salvator  Jesus  Ghristus  hunc 
jejunii  numerum  implevit  ^  PerMoysen  significatur  Lex, 
per  Eham  signilicantur  Prophette ,  per  Dominum  signifi- 
catur  Evangehum.  Ideo  in  illo  monte  tres  apparuerunt, 
ubi  se  discipuhs  ostenditin  claritate  vultus  et  vestis  suse^. 
Apparuit  enim  medius  inter  Moysen  et  Eham,  tan([uam 
Evangehum  testimonium  haberet  a  Lege  et  Prophetis  ^. 
Sive  ergo  in  lege ,  sive  in  Prophetis ,  sive  in  Evangelio,  qua- 
dragenarius  numerus  nobis  in  jejuniocommendatur.  Jeju- 
nium  autem  magnum  et  generale  est,  abstinere  ab  iniqui- 
tatibus  et  illicitis  voluptatibus  saecuh  ,  quod  est  perfectum 
jejunium:  «ut  abnegantes  impietatem  etsaeculares  cupidi- 
»  tates,  temperanter  etjuste  et  pie  vivamusin  hoc  saeculo*. « 
Huic  jc^junio  quam  mercedem  addit  Apostolus?  Sequi- 
tur  et  dicit ,  ((  Expectantes  illam  beatam  spem  ,  et  mani- 
»  festationem  gloriae  beati  Dei ,  et  salvatoris  noslri  Jesu 

'  Joan.  V,  5.  —  '  Exod.  xxxiv,  28;  3  Reg.  xis,  8,  et  Matili.  v^  2.  — 
^  Matth.  xvu,  3.-4  Roni.  ni,  2i.  —  5  xit.  u,  12. 

CXXII.  11 


162  S.     AUGllaTIM    EPISCOia 

«  Glirisli  ^  »  In  hoc  ergo  sseculo  quasi  quadragcsimam 
abstinentiaecelebramus,  cum  bene  vLvimus^  cum  ab  ini- 
([uitatibus  et  ab  illicitis  voluptatibus  abstinemus.  Sed  ([uia 
haec  abstinentia  sinc  mercede  non  erit,  exspectamus  bea- 
tam  illam  spem ,  et  revelationem  gloriae  magni  Dei ,  et 
salvatoris  nostri  Jesu  Christi.  In  illa  spe ,  curai  fuerit  de 
spe  facla  res,  accepturi  sumus  mercedem  denarium.  Ipsa 
enim  merces  redditur  operariis  in  vinea  laborantibus  se- 
cundum  Evangeliura ,  quod  vos  credo  reminisci  '^;  neque 
enim  omnia  coramemoranda  sunt ,  tanquam  rudibus  et 
imperitis.  Denarius  ergo  qui  accepit  nomen  a  numero  de- 
cem,  redditur,  et  conjunctus  quadragenario  fit  quinquage- 
narius  :  unde  cum  labore  celebramus  quadragesimam  ante 
Pascha,  cum  isetitia  vero  tanc[uam  accepta  raercede  quin- 
quagesimam  post  Pascha.  Nam  huic  tanquam  salutari 
labori  boni  operis ,  qui  pertinet  ad  quadragenarium  nu- 
merum ,  additur  quietis  et  felicitatis  denarius,  ut  quin- 
(juagenarius  fiat. 

V.  Significavit  hoc  et  ipse  Dominus  Jesus  multo  aper- 
lius ,  cjuando  post  resurrectionem  cjuadraginta  diebus  con- 
versatus  est  in  terra  cura  discipulis  suis ",  quadragesimo 
autem  die  cura  aseendisset  in  coelum ,  peractis  decera  die- 
bus  misit  raercedem  Spiritus  sancti  *.  Significata  sunt  ista, 
et  ([uibusdam  significationibus  res  ipsae  prseventae  sunt. 
Significationibus  pasciraur,  ut  ad  res  ipsas  perdurantes 
pervenire  possimus.  Operarii  enim  sumus ,  et  adhuc  in 
vinea  laboraraus  :  finito  die,  fiiiito  opere ,  merces  resti- 
tuetur.  Sed  quis  operarius  perdurat  ad  accipiendam  raer- 
cedem ,  nisi  qui  pascitur  cum  laborat?  Non  enim  et  tu 
operario  tuo  raercedem  soiam  daturus  es  :  non  etiam  afFe- 
res  iili  unde  vires  reparet  in  iabore?  Pascis  utique  cui 
mercedem  daturus  es.  Proinde  et  nos  Dominus  in  istis 

•  Tit.  II,  i3.  —  2  Malth.  xx,  9.  —  ^  Act.  1,  3.  —  '*  Id.  11.  i. 


IN    JOANMS    EVA^GELICM  ,    XRACT.     XVII.  163 

Sciiplur.iiimi  !>ignilicalionil)US  JahoranU-s  pascil.  Nam  si 
isla  iukllii;i'iKloruin  sacraniculoruni  J;clilia  suhuahalur  a 
uobis,  Uclicimus  ia  Jaborc,  cl  uou  cril  cjui  pcrvcniat  ad 
nicrccilcin. 

VI.  Quoniodo  crgo  (juadragenario  numero  perficitur 
opust  rorlasse  idco ,  (juia  Le\  in  decem  praeceptis  data 
est,  el  per  tolum  munduni  pr.T.dicanda  erat  Lex  :  cjui  totus 
mundus  ([uatuor  parlibus  commendalur,  Oriente  et  Occi- 
dculc,  Alcridie  cl  A((uilone,  undc  denarius  per  ({uatuor 
muiliplicatus,  ad  ([uadragcnarium  pervenit.  Vel  cjuia  per 
Evangclium  (juod  (jualuor  Jibros  habet,  impJetur  Lex  : 
([uia  iu  Evangciio  dictum  cst,  u  Non  veni  soivere  Legem, 
»  sed  adimpiere'.  »  Sive  ergo  illa,  sive  ista  causa ,  sive 
aiia  aJicjua  probabihore,  qux  nos  iatet,  doctiores  non  la- 
tct ;  ccrlum  cst  lamcn  quadragenario  numero  significari 
(juamdam  pcrfeclionem  in  operibus  bonis ,  (ju?e  maxime 
opera  bona  exercentur  in  abstinentia  quadam  ab  iiJicitis 
cupiditalibus  saeculi,  hoc  est,  generali  jejunio.  Audi  et 
Apostolumdicentem,((  PienitudoLegis  charitas  -.»  Charitas 
unde?  per  gratiam  Dei,  per  Spiritum  sanctum.  Non  enim 
habcremus  ilJam  ex  nobis ,  (juasi  facientes  iJlara  nobis. 
Dei  donum  est,  ct  magnum  donum  :  (( Quoniam  charitas 
»  Dci ,  inquit ,  ditfusa  est  in  cordibus  nostris  per  Spiritum- 
»  sanctum,  qui  datus  est  nobis^.  »  Gharitas  ergo  implet 
Legem,  et  verissimc  dictum  est,  Plenitudo  Legis  charitas. 
Quneramus  hanc  charitatem ,  quemadmodura  commenda- 
tur  a  Domino.  Mementote  quid  proposuerim  :  nuraerura 
triginta-octo  annorura  in  iilo  languido  volo  exponere, 
quarc  numorus  ilie  trigesiraus  octavus  languoris  sitpotius 
quam  sanitatis.  Ergo,  utdicebara,charitasirapIetLegera. 
Ad  picnitudinem  Legis  in  omnibus  operibus  pertinet  qua- 
dragenarius  numerus  :  in  cliaritate  autem  duo  praecepta 

■  MaUh.  V,  17.  —  »  Rom.  lu,  10.  —  ^  ij.  y,  5. 

11. 


164  S.     AUGUSTiM    ElHSCOPl 

iiobiscommcndanlur.  Inluemini,  oijsecro,  etfigite  niemo- 
rine  quod  dico  ^  ne  sitis  contemptores  verjji ,  nc  fiat  anima 
vestra  via,  ubi  grana  jacta  non  germinent :  «  Et  venient , 
»  inquit ,  volatilia  coeli,  et  colligent  ea  ^  »  Percipite,  et 
recondite  in  cordibus  vestris.  Charitatis  praecepta  duo  sunt 
a  Domino  commendata ,  «  Diliges  Dominum  Deum  tuum 
»  ex  toto  corde  tuo,  et  ex  tota  anima  tua,  et  ex  tota 
»  menle  lua  :  »  et,  «  Diiiges  proximum  tuum  tan(|u.')m 
»  teipsum  -.  »  hi  his  duobus  praeceptis  lota  Lex  pendet  et 
Prophelae.  Merito  et  illa  vidua  omnes  facultates  suas,  duo 
minuta  misit  in  dona  Dei  ^  :  merilo  et  pro  illo  languido  a 
Jatronibus  sauciato  ,  stabuiarius  duos  nummos  accepit 
unde  sanaretur  ^ :  merito  apud  Samaritanos  biduum  fecit 
Jesus,-ut  eos  charitate  firmaret''.  Binario  ergo  isto  numero 
cum  aliquid  boni  significatur ,  maxime  bipertita  charilas 
commendatur.  Si  ergo  quadragenarius  numerus  habet 
perfectionem  Legis,  et  Lex  non  impletur  nisi  in  gemino 
prcecepto  charitatis  ;  quid  miraris  quia  languebat ,  qui  ad 
quadraglnla  ,  duo  minus  habebat? 

VIL  Videamus  proindc  jam  qua  sacramento  ille  Lingui- 
dus  curetur  a  Domino.  Venit  enim  ipse  Dominus ,  charita- 
tisdoctor,  charitate  plenus,  brevians,  sicut  deillo  prsedic- 
tum  est,  verbum  super  terram  ^ :  et  ostendit  in  duobus 
prgeceptis  charitatis  pendere  Legem  et  Prophetas.  Inde 
ergo  pependit  Moyses  quadragenario  suo  ,  indeEhascum 
suo,  hunc  numerum  attuHt  Dominus  in  testimonio  suo. 
Curatur  iste  languidus  a  pra?sente  Domino,  sed  prius  quid 
ei  dicit?  «  Vis  sanus  fieri? '  »  Respondit  ille  hominem  se 
non  habere,  a  quo  in  piscinam  mittatur.  Vere  necessarius 
crat  illi  homo  ad  sanitatem  5  sed  homo  il!e  qui  et  Deus  cst. 

'  ]\Iarc.  IV,  4-  —  '  MyUh.  xxii,  37.  —  ^  Luc.  xm,  2.  —  ^  Id.  s,  35.  — 
5  .lt«;m  IV,  40.  — *"  l»ai.  ^,  23j  cl  x^ivui,  122,  cl  Koin.  ix,  uH.  —  '  Joaii. 
V  ,  Ij. 


r.%     JilANNIS    EVANCl-.Llt  M  ,     IHAC.T.     Wll.  1  Or) 

«i  l'iui.s  oiiim  Deiis,  unns  ol  incdialor  Dci  ii  li(nniniim  , 
»  liomo  Cliri.slus  .lesus  '.  »  NCnil  oiyo  lu)mo  (jui  ciat  lu;- 
cossarius  :  (|narc  sanilas  (liircncluri'  u  Surgo,  iu(|uit,  tollc 
»  grabalum  luum,  ol  ambula  '.  »  Tria  dixit ,  ((  Surgc , 
M  tollo  grabaUim  luum  ,  ol  ambula.  »  Sod  surge  ,  non 
oporis  imporium  1'uit,  .sed  oporatio  sanitatis.  Sano  autom 
duo  imporavit,  ((  rollegrabatum  tuum,  ot  ambuJa.  »  Rogo 
vos,  cur  non  sulliceret ,  ((  Ambula?»  aut  cerlo  cur  non 
sullicoret,  ((  Surgo?  Neque  enim  illc  cum  sanus  surrexis- 
set,  in  loco  remansi.sset.  Nonne  ad  hoc  surrexisset  ut  abiis- 
sel.^  Movet  ergo  me  etiam  quod  duo  praecepit,  qui  iJlum 
jacentem  duobus  minus  invenit :  tan([uamenim  duoqum- 
dam  jubondo,  quod  minus  erat  implevit 

VIII.  Quoraodo  ergo  inveniamus  in  liis  duobus  Domini 
jussis,  duo  illa  prjiecopla  significata  charitatis?  a  Tolle, 
»  inquit,  grabatum  tuum,  et  ambula.»  Qu£e  sunt  illa  duo 
pniecepta ,  fratres ,  rocolite  mecum.  Notissima  enim  esse 
debent,  nec  modo  tantum  venire  in  mentem  cum  comme- 
morantur  a  nobis ,  sed  deleri  nuncjuam  debent  de  cordi- 
bus  vestris.  Semper  omnino  cogitate,  diligcndum  esse 
Doum  ot  proximum  :  ((  Deum  ex  toto  corde,  ex  tota  ani- 
»  ma,  ot  cx  tota  monte;  et  proximum  tanquam  so  ip- 
»  sum  \  »  Haec  semper  cogitanda,  hrec  meditanda  ,  Ii.tc 
retinenda  ,  h.vc  agenda;  haec  implenda  sunt.  Dei  diJootio 
prior  est  ordine  pra?cipiendi,  proximi  autem  dileclio  prior 
estordine  Jaciendi.  Ne([ue  enim  qui  tibi  p.iieciperet  diloc- 
tionem  istam  in  duobus  praeceptis ,  prius  til)i  commen- 
daret  proximum,  et  postea  Deum  5  sed  prius  Deum  ,  ijos- 
tea  proximum.  Tu  autem  quia  Deum  nondum  vidos , 
diligendo  proximum  promeroris  quem  videas  j  dilioendo 
proximum  purgas  ocuJum  ad  videndum  Deum,  evidenter 
Joanne  dicente  :  ((  Si  fratrera  quem  vidos  non   diligis, 

'  I  Tim.  11,  ;').  —  >  .loan.  v,  8.  —  3  Deut,  vi,  .5,  et  M;,lH..  x^^ii,  .3;. 


166  S.     AUGt;STlNI    EPISCOPl 

»  Deum  quem  non  vides  (juomodo  diligere  poteris  ^  ?  » 
Ecce  dicitur  tibi :  «  Diiige  Deum.  »  Si  dicas  mihi :  Ostende 
mihi  quem  diligam  :  quid  respondebo,  nisi  quod  ait  ipse 
Joannes?  «  Deum  nemo  vidit  unquam  "^.  »  Et  ne  te  alie- 
num  omnino  a  Deo  videndo  esse  arbitreris  :  «  Deus ,  in- 
»  quit,  charitas  est^  et  qui  manet  in  charitate,  in  Deo 
»  raanet  ^.  »  Dilige  ergo  proximum  :  et  intuere  in  te  unde 
dihgis  proximum  ;  ibi  videbis,  ut  poteris,  Deum  *.  Incipe 
ergo  dihgere  proximum.  «  Frange  esurienti  panem  tuum , 
»  et  egenum  sine  tecto  induc  in  domum  luam  :  si  videris 
»  nudum ,  vesti,  et  domesticos  seminis  tui  ne  despexe- 
M  ris  ^.  »  Faciens  autem  ista  quid  consequeris?  Tunc 
erumpet  velut  matutina  lux  tua.  Lux  tua  Deus  tuus  est, 
tibi  matutina ,  quia  post  noctem  ssecuH  tibi  veniet  :  nam 
ille  nec  oritur,  nec  occidit-,  quia  semper  manet.  Erit  tibi 
matutinus  redeunti ,  qui  tibi  occasura  fecerat  pereunti. 
Ergo,  «  Tolle  grabatum  tuum,  »  mihi  videtur  dixisse  : 
Dilige  proximum  tuum. 

IX.  Sed  clausum  est  adhuc ,  et  expositione  indiget, 
quantum  arbitror,  quare  in  tollendo  grabato  dilectio 
proximi  commendetur  :  nisi  forte  hoc  nos  otlendit,  quod 
per  grabatum ,  rem  quamdam  stoHdara  et  insensatam, 
proximus  commendatur.  Non  irascatur  proximus,  si  com- 
mendatur  nobis  per  rem  quae  sine  anima  et  sine  sensu  est. 
Ipse  Dominus  et  Salvator  noster  Jesus  Christus  lapis  an- 
gularis  dictus  est ,  ut  duos  conderet  in  se  ^.  Dictus  est  et 
petra ,  unde  aqua  protluxit  :  «  Petra  autem  erat  Chris- 
tus  '.  »  Quid  ergo  mirum  si  petraChristus,  hgnum  proxi- 
mus?  Non  tamen  qualecumque  lignum  :  quomodo  nec 
illa  quahscumque  petra,  sed  unde  aqua  profluxeratsitien- 
tibus  :  nec  qualiscumque  lapis,  sed  angularis ,  qui  in  se- 

I  I  Joan.  IV,  20.  —  '  Joan.  1,  i8.  —  '  i  Joan.  iv,  16.  —  4  Isai.  Lvm,  7. 
—  5  ibid.  8.  —  <^  Ephes.  11,  i5.  —  7  1  Cov.  %,  4- 


1>    J0ANNI8    EVAN(;F,LIUM  ,    lt\ACT.     \\u.  1  G7 

motipso  (opulavil  cliios  pariclcs  c  tlivcrso  vonicntes.  Sic 
iicc  (|iialccuin(|uc  li^iuini  proximum  acccperis,  sctl  graha- 
tum.  (Jui(J  cryo  in  s^rabalo,  obsccro  tci'c(uid,  nisi  (|uia 
illc  languidus  grabato  portabatur,  sanusautcm  grabalimi 
portat?  Quid  dictum  cst  ab  Apostolo?  «  Inviccm  oncra 
»  vcstra  portatc ,  ct  sic  adimpicbitis  lcgem  Clirisli  '.  » 
Lcx  crgo  Christi  charitas  est,  ncc  charitas  implctur  nisi 
invicem  oncra  nostra  portcmus.  ((  SulVcrentes ,  incjuit, 
»  inviccm  in  dilcctionc,  studentesservare  unitatem  spiri- 
»  tusinvinculopacis^.  »  Cumesseslanguidus,  portabat  te 
proximus  tuus  :  sanus  factus  cs,  porta  proximum  tuum. 
«  Invicem  onera  vcstra  portate,  et  sic  adimplebitis  le- 
»  gem  Christi.  »  Sic  adimplebis,  o  horao,  quod  tibideerat. 
u  Tollc  »)  ergo  ((  grabatum  tuum.  »  Sed  cum  tuleris,  noli 
remanerc ,  «  Ambula.  »  Diligendo  proximum  ,  et  curam 
habendo  deproximo  tuo,  iter  agis.  Quo  iteragis,  nisi  ad 
Dominum  Dcum,  ad  eum  quem  diligere  debemus  ex  toto 
corde,  ex  totaanima,  ex  tota  mente  ^?  Ad  Dominum  enim 
nondum  pervenimus,  sed  proximum  nobiscum  habemus. 
Porta  ergo  cum,  cum  c[uo  ambulas  ;  ut  ad  eum  pervenias, 
cum  c{uo  mancre  desideras.  ((  ToUe  »  ergo  ((  grabatum 
»  tuum  ,  ct  ambula.  » 

X.  l' ccit  hoc  ille,  et  scandalizati  sunt  Judtei.  Videbant 
enim  hominem  die  sabbati  portantem  grabatum  suum , 
nec  calumniabantur  Domino  quod  sanum  eum  lecerat 
sabbato,  ut  eis  respondere  posset ,  cjuia  si  cujusquameo- 
rum  jumentum  in  puteum  cecidisset,  uticjue  die  sabbati 
erueret  illud ,  et  salvaret  jumentum  suum  ^  :  non  itaque 
jam  illi  objiciebant  quod  die  sabbati  sanus  factus  esset 
homo  •,  sed  c[uod  portabat  grabatum  suura.  Si  sanitas  non 
erat  diilerenda ,  numquid  et  opus  fuerat  imperandum? 

"  Galat.  VI,  2.  —  '  F.plies.  iv,  2.  —  '  Deut.  vi,  5,  et  Maltli.  xxii,  3^.  — 
4  Luc.  XIV,  5. 


168  S.    iLUGUSTINT    EPISCOPI 

((  Non  licel  libi,  inquiunt,  facere  quod  facis,  tollerc  gra- 
»  batum  tuum  '.  »  Et  ilJe  auctorem  sanitatis  sure  ol^jicie- 
bat  calumniatoribus  :  «  Qui,  inqnit,  me  fecit  sanum,  ipse 
»  mihi  dixit,  Tolle  grabatum  tuum ,  etambula -.  »  Non  > 
acciperem  jussionem,  a  quo  receperam  sanitatem?  Et  ilb, 
((  Quis  est  ille  homo  qui  tibidixit  :  ToUe  grabatum  tuum, 
»  et  ambula  ^?  » 

XI.  «  Sed  qui  sanus  eratfaclus  nesciebat  quis  esset ,  *  » 
a  quo  hoc  audierat.  «  Jesus  autem ,  »  cum  hoc  fecisset,  et 
jussisset ,  ((  declinaverat  ab  eo  in  turba.  »  Videte  quem- 
admodum  et  hoc  impleatur.  Portamus  proxiraum  ,  et 
ambulamus  ad  Deum  :  sed  eum  ad  quem  ambulamus , 
nondum  videmus  :  ideo  et  ille  nondum  noverat  Jesum.  Sa- 
cramentum  hoc  commendatum  est ,  quia  in  eum  credi- 
mus  quem  nondum  videmus  :  et  ut  non  videatur,  dechnat 
in  turba.  Difiicile  est  in  turba  videre  Ghristum  :  soUtudo 
quasdam  necessaria  est  menti  nostrae  :  quadam  sohtu- 
dine  intentionis  videtur  Deus.  Turba  strepitum  habet  : 
visio  ista  secretum  desiderat.  «  Tolle  grabatum  tuum  ,  » 
porta  portatus  proxiraum  tuum ;  ((  EtambuJa,  »  ut  per- 
venias.  Noli  Jcsum  quaerere  in  lurl)a  ,  non  est  tanquam 
unus  de  turba  :  prrevenit  oranem  turbam.  Prior  ascendit 
de  mari  piscis  iJle  magnus  ,  et  in  coeJis  sedet  interpellans 
pro  nobis  :  tanquam  sacerdosmagnus,  unusintravit  in  in- 
teriora  veli,  turba  foris  stat.  Ambula  tu,  qui  portas  proxi- 
mum  tuum  5  si  didicisti  portare,  qui  soJebas  portari.  Deni- 
que  modo  nondum  nosti  Jesum ,  nondum  vides  Jesum  : 
quid  postea  sequitur.^  Quoniam  non  destitit  ille  tollendo 
grabatum  suum,  et  ambulando,  ((  Viditeum  posteaJesus 
»  in  templo  ^  »  lu  turba  non  eum  vidit,  in  templovidit. 
Dominus  quidem  Jesus  et  in  turba  eum  videbat,  et  in 
templo  :  ilJe  autem  languidus  Jesum  in  turbanon  cognos- 

'  .loan.  V,  10.  —  '  Ibid.  ii.  —  3  jljid    j^.  — 4  Ibid.  i3.  —  ^  ILid.  i^. 


IN     loANNIS    EVANr.EI.IUM  ,    TIIACT.     XVII.  169 

cit ,  m  lemplo  cognoscit.  Pcrvenit  ergo  illrad  Dominum  . 
vidit  eum  in  templo,  vidit  eum  in  loeo  sac  lalo,  in  loeo 
sanelo.  Et  (|uid  ab  eo  nuditi'  «  Kece  jam  sanus  taelus  es , 
»  noli  peeeare,  ne  (juid  tibi  deterius  eontingat.   » 

\ll.  runc  iile,  postea  quam  vidit  Jesum,  et  cognovil 
Jesum  auelorem  sanitatis  su.c  ,  non  fuit  piger  in  evange- 
li/.ando  (juem  viderat  :  «  Abiit,  et  nunliavit  Judceis,  (|uia 
»  Jesus  essct,  qui  eum  sanum  lecerat  '.  »  Ille  annuntia- 
l)at,  et  illi  insaniebant  :  ille  salutem  suam  praedicabat,  illi 
salutem  suam  non  (jurerel)ant. 

XIII.  «  Persequebantur  Jud.nci  Dominum  Jesum,  (juia 
M  hspc  faeiebat  in  sabbato  '\  »  Quid  ergo  Dominus  modo 
respondit  Jud.Tis,  audiamus.  De  sanis  factis  hominibus 
sabbato,  dixi  quid  soieat  respondere ,  quia  jumenta  sua 
non  eontemnebant  sabbato,  vel  liberando  vei  aiendo.  De 
portato  grabalo  (|uid  respondil?  Manifestum  opus  corpo- 
raie  factum  eral  anle  oculos  Judseorum  :  non  sanitas  cor- 
poris,  sed  operalio  eorporis;  ([uae  non  videbatur  ita  ne- 
cessaria,  c[uemadmodum  sanitas.  Aperte  ergo  Dominus 
dicat  sacramentum  sabbati,  et  signum  observandi  unius 
diei  ad  tempus  datum  esse  Jud.Tis  :  impletionem  vero 
ipsam  sacramenti  in  ilio  venisse.  (c  Patermeus,  inquit, 
»  usque  niodo  operalnr,  et  ego  operor  ^.  Misit  in  eos 
itiagnum  tumultum  ^  adventu  Domini  lurbaturaqua  :  sed 
(|'n  turbat,  iatet.  Tamen  sanandus  est  turbata  aqua  aeger 
unus  magnus,  passo  Domino  lotus  niundus. 

XIV.  Videamus  ergo  responsionem  Veritatis  :  «  Pater 
»  meus  usque  modo  operatur,  et  ego  operor.  »  Faisum 
ergo  dixit  Scriptura,  quia  Deus  requievit  ab  omnibus 
operibus  suis  in  die  septimo^?  et  contra  hanc  Scripturam 
per  Moysen  minislratam,  loquitur  Dominus  J(^sus ,  eum 
ipse  dicat  Judaeis  :  «  Si  crederetis  Moysi,  crederetis  et 

'  .loan.  V,  i5.  —  »  Ibi'l    iG    —  '  Iljid.  \n    —  4  Gen    ii,  i. 


170  S.    AUGUSTINI    EPI8C0PI 

»  mihi;  cle  me  enim  ilJc  scripsil  ^?  »  Vidcte  ergo  ne  ali- 
quid  Yoluit  significare  Moyscs ,  quod  Deus  requicvit  in 
die  septimo.  Non  enim  defecerat  Deus  operando  creatu- 
ram  suam,  et  indigebat  requie  sicut  homo.  Quomodo  dc- 
fecerat  qui  verbo  fecerat.?  Tamen  et  illud  verum  est,  quia 
requievit  Deus  ab  operibus  suis  in  die  septimo  :  et  hoc 
verum  est  quod  ait  Jesus  :  «  Pater  meus  usque  modo  ope- 
»  ratur.  »  Sed  quis  explicet  verbis ,  homo  hominibus , 
infirmus  infirmis ,  indoctus  discere  cupientibus ,  et  forte 
si  quid  sapit,  promere  et  explicare  non  valens  hominibus, 
diflicile  forte  capientibus,  etiam  si  explicari  possit  quod 
capitur?  Quis,  inquam,  fratres  mei,  explicet  verbis,  quo- 
modo  Deus  et  quietus  operetur,  et  operans  quiescat?  Ob- 
secro  vos,  ut  hoc  vobis  proficientibus  difTeratis,  visio 
enim  ista  templum  Dei  quserit,  sanctum  locum  quaerit  : 
portate  proximum,  et  ambulate  ;  ibi  eum  videbitis,  ubi 
verba  hominum  non  quseratis. 

XV.  Hoc  forte  potius  dicere  valemus,  quia  et  in  eo 
quod  Deus  in  die  septimo  requievit ,  ipsum  Dominura  et 
Salvatorem  nostrum  Jesum  Ghristum,  qui  haec  loqueba- 
tur  et  dicebat  :  «  Pater  raeus  usque  modo  operatur,  et 
»  ego  operor ,  »  magno  sacramento  significavit.  Quia  et 
Dominus  Jesus  utique  Deus.  Ipse  est  enim  Verbum  Dei , 
et  audistis  «  Quia  in  principio  erat  Verbum ,  »  et  noii 
qualecumquc  Verbum,  «  Sed  Deus  erat  Verbum,  et  om- 
»  nia  per  ipsum  facta  sunt  -  :  »  forte  significatus  est  re- 
quieturus  in  die  septimo  ab  omnibus  operibus  suis.  Legite 
enim  Evangelium ,  et  videte  quanta  operatus  sit  Jesus. 
Operatus  est  salutera  nostram  in  cruce,  ut  implerentur  in 
eo  omnia  prsedicta  Prophetarum  :  coronatus  estspinis, 
suspensus  est  ligno,  dixit  Sitio,  accepit  acetum  in  spongia, 
ut  irapleretur  quod  dictura  est,  «  Et  in  siti  raea  potaverunt 

'  Joan.  V,  4^.  —  »  Id.  1,  I. 


IN    JOANNIS    EVANCELIUM  ,    TRACT.    XVH.  171 

))  mo  acoto*.  »  At  ul)i  impleta  sunt  omnia  opora  ejus, 
sexta  snhhati  inclinalo  oapilo  rcdciiclit  spiriluni,  ol  in  sc- 
pulcro  sabhato  rc(|iiicvit  al)  onniihus  opcrihiis  suis.  Krgo 
tantjuam  cliceret  Jucliieis  :  Quid  cxpectatis  ut  non  operer 
sahhato?  Sahhali  clics  vohis  ad  significationem  meam 
praeceptus  est.  Upcra  Dci  attenditis  :  ego  ihi  eram  cum 
iierent,  per  me  tacta  sunt  omnia,  ego  novi  :  h  Pater  meus 
)>  usque  modo  operatur.  »  Operatus  cst  Pater  lucem  ; 
sed  dixit,  ut  lieret  lux  -  :  si  dixit,  A'erho  operatus  est-,  Ver- 
hum  ejus  eram,  egosum  :  per  me  factus  est  mundus  in  illis 
operibus,  per  me  regitur  mundus  in  istis  operibus  :  Pater 
meus  et  tunc  operatus  est  cum  fecit  mundum,  et  usc[ue 
nunc  operatur  cuni  regit  mundum  :  ergo  et  per  me  focit 
cum  fecit,  et  per  me  regit  cum  regit.  Dixit  h<«c  ,  sed  cjui- 
bus  ?  surdis ,  caecis  ,  claudis,  languidis,  medicum  non 
agnoscentibus,  et  tancjuam  in  phrenesi  mente  perdita 
occidere  volentibus. 

XVI.  Proinde  cjuid  secutus  Evangelista  dixit?  «  Hinc 
»  ergo  magis  cjufBrehant  eum  Jud.iei  interficere,  cjuia  non 
»  solum  solvebat  sahhatum  ,  sed  et  patrem  suum  di- 
»  cebat  Deum  ^  »  Non  cjuomodocumcjue  ;  sed  quid  ? 
«  ifiqualem  se  faciens  Deo  ^  »  Nam  omnes  dicimus  Deo, 
Pater  noster  qui  es  in  ccelis.  Legimus  ct  Judaeos  dixisse  : 
((  Gum  tu  sis  paternoster  ^.  »  Ergo  non  hinc  irascebantur, 
cjuia  patrem  suum  dicebat  Deum  :  sed  quod  longe  alio 
modo  c|uam  homines.  Ecce  intelligunt  Judaei  cjucd  non  in- 
telligunt  Ariani.  Ariani  quippe  inaecjualem  Patri  FiUum 
dicunt ,  et  inde  haeresis  pulsat  Ecclesiam.  Ecce  ipsi  caeci , 
ipsi  interfectores  Ghristi  ,  intellexerunt  tamen  verba 
Christi.  Non  cum  intellcxerunt  esse  Ghristum  ,  nec  eum 
intellexerunt  Filium  Dei  •,  sed  tamen  inteliexerunt  in  illis 

'  Psal.  Lxviii,  22.  —  '  Gen.  i,  3.  —  ^  Joan.  v,  i8,  —4  Mattli.  vi,  9.  — 
5  Isai,  LXiii,  i6,  ct  Lxiv,  8. 


172  S.     AUGIISTINI    EPISCOPl 

verbis  ,  (|nia  talis  commenfJaretiir  Filiiis  Dei,  qui  fpqualis 
esset  Deo.  Quis  erat  nesciebant  :  talem  tamen  pniedicari 
agnoscebant ,  quia  «  Patrem  suum  dicebat  Deum ,  aefjua- 
•»  lem  se  facicns  Deo.  »  Non  erat  ergo  sequalis  Deo?  Non 
ipse  se  faciebat  a?((ualem,  sed  ille  illum  genuerat  .-Equa- 
lem.  Si  se  ipse  faceret  aequalem  Deo,  caderet  per  rapinam. 
Qui  enim  se  voluit  secjualem  facere  Deo  cum  non  esset, 
cecidit,  et  ex  angelo  factus  est  diabolus  ^ !  et  hanc  super- 
biam  homini  propinavit,  unde  ipse  dejectus  est.  Nam  hoc 
dixit  homini,  cui  stanti  lapsus  invidit,  <(  Gustate,  et  erilis 
»  sicut  dii-  :  »  id  est  usurpatione  rapite  quod  facti  non 
estis ;  ({uia  et  ego  rapiendo  dejectus  sum.  Non  hoc  pro- 
debat,  sed  hoc  suadebat.  Christus  autera  aequalis  Patri 
natuserat,  non  lactus  :  natus  de  substantia  Patris.  Unde 
illum  sic  commendat  Apostolus ,  ((  Qui  cum  in  forma  Dei 
»  esset ,  non  rapinam  arbitratus  est  esse  aequalis  Deo".  » 
Quid  est,  non  rapinam  arbitratus  est?  Non  usurpavit 
nequalitatem  Dei  :  sed  erat  in  illa ,  in  qua  natus  erat.  Et 
nos  ad  ;ipqualem  Deum  quomodo  perveniremus  :  ((  Semet- 
»  ipsum  exinanivit  formam  servi  accipiens.  »  Non  ergo  se 
exinanivit  amittens  quod  erat ,  sed  accipiens  quod  non 
erat.  Hanc  formam  servi  contemnentes  Judaei ,  Dominum 
Christum  fequalem  Patri  inteiligere  non  poterant  :  quam- 
vis  eum  hoc  do  se  dicere  minime  dubitab^nt  •,  et  ideo  sae- 
viebant :  et  adhuc  tamen  eos  ille  perferebat ,  et  sanitatem 
ssevientium  requirebat. 

'  Isai.  XIV,  14.  —  »Gen.iii,  5.  —  ^  philip.  n,  6. 


I>     JUA.NM^    L\  AM^IvLll  M  ,     ll.Acl.     Wlll. 


TKAGTATUS  XMIl'. 

lii  eum  Evaiigelii  lociim  :  Aineti,  (inien  (lico  vohi.s^  non 
pofcst  Fi//ns  (i  se  fdcere  (laichitiani,  /nsi  (luodvide- 
rit  Pdtrem  Jdcienteni  :  (jawcuniciue  e/iini  illefece- 
rit ,  hiec  et  FiUus  siniiliter  fhcit. 

I.  JoANivEs  evangelista  inter  consortcs  et  coniparlicipes 
suos  alios  Evangclislas ,  hoc  praecipuuni  ct  proprinin  ilo- 
num  acccpita  Domino,  (super  cujus  pcctus  in  convivio 
discumbebat',  ut  per  lioc  significarct,  (juia  sccreta  altiora 
de  iniimo  ejus  corde  potabat, )  ut  ea  dicerct  de  Filio  Dei 
(juae  parvulorum  mentes  fortassis  iutenlas  excitare  pos- 
sint^  implereautcm  nondum  capaccs  non  possint  :  gran- 
diusculis  autem  nuibus(|ue  mentibus  et  ad  aetatcm  quaiu- 
dam  interius  virilem  pervenientibus,  dat  alitpiid  verbis 
his ,  (juo  et  exerceantur,  et  pascantur.  Audi.slis  cum  lege- 
rctur,  et  unde  sermo  iste  venerit  meministis.  Ilesterno 
enim  die  lectum  est,  quod  cc  Propterea  volebant  Jesuin 
w  Judaei  interficere  ,  quia  non  solura  solvebat  sabbatum, 
»  sed  etiam  Patrem  suum  dicebatDeum,  aequalem  se  ia- 
))  ciens  Deo^  »  Quod  Judseis  displicebat,  hoc  ipsi  Patri 
placebal.  Hoc  sine  dubio  placet  etiam  eis,  (jui  honorificant 
Filium  ,  sicut  honorificant  Patrem  :  quia  si  eis  non  pla- 
ceat,  displicebunt.  Non  enim  Deus  erit  major^  quia  pla- 
cet  tibi  :  sed  tu  minor,  si  displicet  libi.  Adversus  hanc 
autem  eorura  calumniam  ,  venientem  vel  de  ignorantia  , 

'  Habilus  die  proxinic  post  ^upciiorem  Tract.  ex  ii.  i.  —  2  Joaii.  xiii,  25. 
—  3  Id.  V.  i8. 


174  S.    i.UGUSTlM     EIUSCOPI 

vel  de  maiilia ,  loquilur  Dominus  non  omniiio  (|uod  ca- 
piant,  sed  unde  agitentur  ct  conturbentur,  et  fortasse  vel 
conturbati  medicum  quaerant.  Dicebat  autem  quj£  scribe 
rentur,  ut  etiam  a  nobis  postea  legerentur.  Vidcrimus  ergo 
quid  in  Judc^orum  cordibus  factum  sit ,  cum  audirent : 
quid  in  nobis  fiat  cum  haec  audimus,  amplius  cogitemus. 
Neque  enim  natse  sunt  hsereses,  et  qusedam  dogmata  pcr- 
versitatis  illaqueantia  animas  et  in  profundum  praecipitan- 
tia,  nisi  dum  Scriptur.Te  bonae  intelliguntur  non  bene  ;  et 
quod  in  eis  non  bene  intelligitur,  etiam  temere  et  audac- 
ter  asseritur.  Itaque  ,  charissimi ,  valde  caute  haec  audire 
debemus,  ad  quae  capienda  parvuli  sumus  •,  et  corde  pio  et 
cum  tremore ,  sicut  scriptum  est ,  hanc  tenentes  regulam 
sanitatis,  ut  quod  secundum  fidem  qua  imbuti  sumus, 
intelligere  valuerimus,  tanquam  de  cibo  gaudeamus  :  quod 
autem  secundum  sanam  fidei  regulam  intelhgere  nondum 
potuerimus,  dubitationem  auferamus,  intelhgentiam  dif- 
feramus  ;  hoc  est,  ut  etiam  si  quid  sit  nescimus  ,  bonum 
tamen  et  verum  esse  minime  dubitemus.  Et  ego  ,  fratres , 
qui  suscepi  loqui  vobis ,  cogitandus  sum  a  vobis  qui  sus- 
ceperim ,  et  quae  susceperim  :  suscepi  enim  tractanda  di-  [ 
vina  homo,  spiritaha  carnahs,  selerna  mortahs.  Etiam  a 
me ,  charissimi ,  longe  sit  vana  praesumptio  ,  si  volo  sanus 
in  domo  Dei  conversari,  quae  est  Ecclesia  Dei  vivi,  columna 
et  firmamentum  veritatis  ^  :  pro  modulo  meo  capio  quod 
vobis  appono  :  ubi  aperitur ,  pascor  vobiscum  5  ubi  clau- 
ditur ,  pulso  vobiscum. 

II.  Commoti  sunt  ergo  Judaei,  et  indignati  sunt  :  me- 
rito  quidem,  quod  audebat  homo  aequalem  se  facere  Deo  : 
sed  ideo  immerito,  quia  in  homine  non  intelhgebant  Deum. 
Carnera  videbant ,  Deum  nesciebant  :  habitaculum  cerne- 
bant,  habitatorem  ignorabant.  Caro  illa  templum  erat , 

'  I  Tim.  m,  i5. 


1«    JOA^JNIS    EVANGiELlLM  ,     illACT.     XVUl.  175 

Dcus  iiiliabilahat  iiilus.  Non  crgo  Jcsus  canicm  a'(|ual)al 
1'alri ,  non  foimam  servi  Domino  comparabat :  noiKjuod 
lactum  est  propler  nos,  sed  quod  crat  (|uando  lccit  nos. 
Quis  nanu|nc  sit  Chiistus,  Calholicis  loc|uor,  nostis,  quia 
bcnc  crcdidistis  :  non  Vcrbum  tantum,  ncc  caro  tantum; 
sed  Verbum  caro  lactum  est,  ut  hal)itaret  in  nobis.  Ke- 
censeo  de  Verboquod  nostis :  «  In  principio  erat  Verbum, 
»  et  Vcrbum  crat  apud  Deum ,  ct  Dcus  crat  Vcrbum  *  :  » 
hic  aequahtas  cum  Patrc.  «  Scd  Vcrbum  caro  iactum  cst, 
»  et  habitavit  in  nobis  ^  :  »  hac  carne  raajor  est  Pater.  Ita 
Patcr  et  aecjualis,  et  major  :  ae(|ualis  Verbo  ,  major  carne  5 
ccqualis  ei  per  quem  lccit  nos,  raajor  co  qui  lactus  est 
propter  nos.  Ad  hanc  rcgulam  sanam  catholicam,  quam 
pnecipue  nosse  debetis  ,  quam  tenele  qui  nostis  ,  a  qua 
prorsus  fides  vcstra  labi  non  debet ,  quae  nulhs  hominura 
argumcntis  extorquenda  est  cordi  vestro ,  dirigamus  ca 
quae  intelligimus  ^  et  qucie  forte  non  intclligimus,  dirigenda 
ad  hanc  regulamquandoque  ditFeramus,  cum  idonci  fue- 
rimus.  Novimus  ergo  eequalem  Patri  Filium  Dei,  quiano- 
vimusin  principio  Deum  Verbum.  Quidergo  «  Jud.ei  vo- 
»  lebant  eum  interficere  ?  quia  non  solum  solvebat  sab- 
»  batum,  sed  et  patrem  suum  dicebat  Deum  ?  .-cqualem  se 
»  faciens  Deo  :  »  videntes  carnem,  non  videntes  Verbum. 
Loquatur  ergo  et  contra  eos  Verbum  per  carnem  ,  et  in- 
terior  habitator  sonet  per  habitaculum  suum  :  ut  qui  po- 
test  noverit  quis  intus  habitet. 

III.  Quid  ergo  eis  dicit?  «  Respondit  itaque  Jesus,  et 
»  dixit  eis  ^ ,  »  commotis  quod  aequalem  se  faceret  Deo  , 
«  Amen,  amen  dico  vobis,  non  potest  Filius  a  se  facere 
»  quidquam  ,  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem.  »  Ad 
haec  quid  responderint  Judaei ,  scriptum  non  est :  et  for- 
tasse  tacuerunt.  Quidam  tamen,  qui  Christianos  se  haberi 

■  Joan.  I,  I.  —  »  Ibid.  14.  —  ^  Id.  v,  19. 


I7r»  6.     AI.GIJSXIM     EPISCOIM 

voIiinL,  noii  tacent  ,  cl  ([uodammodo  ex  his  verl)is  conei- 
piunt  qu;edam  dicenda  conlra  nos:  qufle  contemnenda  non 
sunt,  ct  propter  ipsos  et  propter  nos.  Ariani  quippe  hae- 
retici  dicentes,  non  per  carnem,  sed  ante  carnem,  Filium 
ipsum  qui  suscepitcarnem,  minorem  esse  quam  Pater  est, 
et  non  esse  ejusdem  substantiae,  cujus  Pater  est,  capiunt 
ex  his  verbis  ansam  calumni.e  ,  et  respondent  nobis  :  Vi- 
detis  quia  Dominus  Jesus,  cum  animadverteret  Judaeos 
ex  hoc  moverij  ([uod  Patri  Deo  sequalem  se  faceret ,  i 
talia  verba  subjunxit,  ut  se  iequalem  non  esse  monstra- 
ret.  Movebat  enim  Judseos^  aiunt,  adversus  Christum , 
quia  sequalem  se  faciebat  Deo^  et  volens  eos  corrigere  ab 
hoc  motu  Christus,  et  eis  demonstrare  Fihum  non  esse 
aequalem  Patri ,  id  est ,  aequalem  Deo ,  ait ,  quasi  dicens  , 
Quid  irascimini  ?  Quid  indignamini?  Non  sum  gequahs  , 
quia  «  Non  potest  Fihus  a  se  facere  quidquam,  nisi  quod 
))  viderit  Patrem  facientem.  »  Qui  enim  «  Non  polest,  in- 
)>  quiunt,  facere  a  se  quidquam  ,  nisi  quod  viderit  Pa- 
»  trem  facientem,  »  uti([ue  rainor  est,  non  aequalis. 

IV.  In  hac  regula  cordis  sui  distorta  et  prava  ,  haereti- 
cus  audiat  nos  nondum  objurgantes,  sed  adhuc  quasi  quse- 
rentes,  et  exphcet  nobis  quod  sentit.  Puto  enim^  o  quis- 
quis  ille  es,  (faciamus  enim  eum  tanquam  prsesentem 
adesse , )  tenes  nobiscum,  «  Quia  in  principio  erat  Ver- 
»  bum?  »  Teneo,  inquit,  «  Et  quia  Verbum  erat  apud 
H  Deum  ^  ?  »  Et  hoc,  inquit,  teneo.  Sequere  ergo,  et  hoc 
fortius  tene,  quia  Deus  erat  Verbum.  Et  hoc,  inquit,  te- 
neo  :  sed  ille  Deus  major,  ille  Deus  rainor.  Jam  nescio 
quid  paganum  redolet :  cura  Christiano  rae  loqui  arbitra- 
bar.  Si  est  Deus  niajor,  et  est  Deus  rainor  ^  duos  deos  coh- 
mus,  non  unura  Deum.  Quare,  inquit?  et  lu  non  duos 
deos  dicis  eequales  sibi  ?  Hoc  ego  non  dico  :  aequahtatem 

<  Joan.  1,  I. 


UN    JOANMS    EVAWtiELllJM,    '1IIA.CI.     X  \  111 .  177 

enim  istarn  sic  intclligo,  ut  ihi  intcllii^.im  vUiiw,  indivi- 
cliKim  (■li;iiitaleni :  et  si  iiulividuam  charitatcm,  pcrrcclam 
unitatcm.  Si  cnim  charitas  quam  misit  hominihus  Dcus  , 
tlc  muJtis  hominum  cordihus  iacit  cor  unum  ,  ct  multas 
hominum  animas  lacit  aniniam  unam  :  sicut  de  credcnti- 
bus  sese(|ue  inviccm  diligcntihus  scriptum  est  in  Actibus 
Apostolorum  ;  «  Erat  iJlis  anima  una,  et  cor  unum  in 
))  Dcum  '  :  »  si  ergo  anima  mea  et  anima  lua,  cum  idcm 
sapimus  nos^jue  diJigimus,  fit  anima  una  ;  quanto  magis 
Pater  Deus  et  Filius  Deus  in  fonte  dilectionis  Deus 
unus  est? 

V.  Verum  ad  haec  verba,  quibus  commotum  esl  cor 
tuum,  intende,  et  recole  mecum  (|uod  de  Verho  requireha- 
mus.  Jam  tenemus,  «  Deus  erat  Verbum  :»  adjungo  aJiud, 
quia  cum  dixisset ,  <(.  Hoc  erat  in  principio  apud  Deum  ,  » 
continuo  subjecit  Evangelista ,  <(  Omnia  per  ipsum  facta 
»  sunt.  »  Nunc  te  quoerendo  exagito  ,  nunc  te  contra  te 
moveo ,  et  contra  te  interpello  :  tene  tantum  memoriter 
ista  de  Verbo,  «  Quia  Deus  erat  Verhum,  et  omnia  per 
»  ipsum  facta  sunt.  »  Audi  jam  verha  ([uihus  commotus 
es  ,  ut  minorcm  diceres  Filium  ,  nempe  quia  dixit :  <(  Non 
»  potcst  Filius  a  se  facerc  quidquam  ,  nisi  quod  viderit 
»  Patrem  facientem.  »  Ita,  inquit.  Expone  hoc  mihi  pau- 
Julum  :  sic  quantum  opinor  intelligis ,  quoniam  quaedam 
facit  Patcr ,  Filius  autem  attendit  quemadmodum  faciat 
Paler,  ut  possit  et  ipse  ea  facere  quae  vidcrit  Patrem  fa- 
cientem.  Duos  quasi  fahros  constituisti :  ita  Patrem  et  Fi- 
lium,  ut  eliam  magistrum  et  discipulum,  quomodo  soieut 
patres  fabri  docere  filios  suos  artem  suam.  Ecce  descendo 
ad  carnalera  sensum  tuum  ,  ita  interim  cogito  ut  lu  :  vi- 
deamus  si  cogitalio  hoec  nostra  inveniat  cxitum  secundum 
illa  quse  jam  de  Verbo  pariter  loculi  sunius  parilcrquc  sen- 

'  Acl.  IV,  32. 

cxxn.  12 


178  S.     AUGUSTIJVI    EVISCOPI 

linius,  (|uia  Deus  Ver!)um,«el  omnia  peripsumractasunt.» 
Pone  igilur  Patrem  tancjuam  fabrum,  ([u.xdara  opera  f'a- 
cientem  ,  Filium  autem  tanquam  discipulum  ,  qui  «  Non 
))  potest  facere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  fa- 
»  cientem  :  »  intendit  enim  quodam  modo  in  manus  Pa- 
tris ,  ut  quomodo  viderit  eum  fabricare ,  sic  et  ipse  tale 
aliquid  fabricet  in  operibus  suis.  Sed  Pater  iste  omniailla 
quse  facit ,  et  vult  ut  attendat  eum  Filius  et  talia  et  ipse 
faciat,  per  quem  facit?  Eia  nunc  est  ut  adsis  sententiae 
tuse  priori,  quam  mecum  recensuisti  mecumque  tenuisti, 
quia  in  principio  Verbum,  et  apud  Deum  Verbum,  et  Deus 
Verbum  ,  et  orania  per  ipsum  facta  sunt.  Tu  ergo  cum  rae- 
cum  tenueris ,  quia  per  Verbum  lacta  sunt  omnia ;  rur- 
sum  carnali  sapore  et  pueriii  motu  facis  tibi  in  animo 
Deura  facientem,  et  Verbum  attendentem  ,  ut  cum  fecerit 
Deus ,  faciat  et  Verbum.  Quid  enira  facit  Deus  prseter  Ver- 
bura  ?  Si  enira  facit ,  non  orania  per  Verbura  facta  sunt , 
perdidisti  quod  tenebas  :  si  autera  orania  per  Verbum  facta 
sunt,  corrige  quod  male  intelligebas.  Fecit  Pater,  et  non 
fecit  nisi  per  Verbum  :  quoraodo  attendit  Verbura ,  ut  vi- 
deat  Patrem  facientera  sine  Verbo ,  quod  similiter  faciat 
Verbum  ?  Quidquid  fecit  Pater ,  per  Verbura  fecit ;  aut  fal- 
sura  est ,  Orania  per  ipsura  facta  sunt.  Sed  verum  est, 
Orania  per  ipsura  facta  sunt.  Parum  fortasse  tibi  videba- 
tur?  Et  sine  ipso  factura  est  nihil. 

VI.  Recede  ergo  ab  ista  carnis  prudentia,  et  quaeramus 
queraadmoduni  dictura  sit, «  Non  potest  Filius  a  se  facere 
»  quidquara,  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem.»Quae- 
ramus,  si  digni  sumus  qui  apprehendamus.  Fateor  enim  , 
magna  res  est ,  ardua  omnino  ,  videre  Patrera  facientem  | 
per  Filiura,  non  singula  opera  facientem  Patrem  et  Fi-  *' 
lium ,  sed  quodlibet  opus  Patrem  per  Filium  ,  ut  nuUa 
opera  fiant  vel  a  Patre  sine  Filio  ,  vel  a  Filio  sine  Patre  : 


IN     loVINNIi    KVANOKLHJM  ,    Tn.ACr.     XVIII.  l/i) 

<t  (|tiia  omiiia  per  ipsuni  facta  siint_,  ot  sine  ipso  hicliim  est 
»  niliil.  >•  Quihiis  in  rimdamcnto  litlci  fiimissimi;  constitu- 
lis,  jam  ipialc  est  vidcre ,  quia  «  Non  potest  Filius  a  se 
))  rac('ro(iiiid(|iinm,  nisi  (|iiod  viderit  Patrem  tacicntem?» 
( >iia'ris ,  ul  opinor,  nosse  Filium  tacicntcm  :  quicre  prius 
nosse  Filium  videntera.  Certeenim  quid  ait?((Non  potest 
»  rilius  a  se  tacere  (juidquam  ,  nisi  quod  vidcrit  Patrem 
»  facientcm.  »  Intcndc  quod  dixit,  ((  Nisi  quod  vidcrit  Pa- 
»  trem  tacientem.  »  Priecedit  visio,  et  sequitur  eirectio  ; 
videt  cnim  ut  taciat.  Tu  t|uid  quaeris  jam  nossc  (juomodo 
taciat,  dum  nondum  scias  tiuomodo  videat?  Quid  curris 
ad  id  quod  poslcrius  est ,  relicto  quod  prius  est  ?  Viden- 
tcm  se  dixit  ct  facientera  •,  non ,  facientem  et  videntem  : 
tjuia  u  Non  potcst  a  se  facere  quidtjuam,  nisi  quod  viderit 
»  Patrcm  facicntem.  »  Vis  ut  explicem  tibi  quomodo  fa- 
ciat?  Tu  milii  cxplica  quomodo  videat.  Si  hoc  tu  expli- 
care  non  potes ,  ncc  ego  illud  :  si  hoc  tu  percipere  non- 
dum  es  idoneus ,  ncc  ego  illud.  Uterque  ergo  nostrum 
t|uaerat,  uterque  pulset,  ut  uterque  accipere  mereatur. 
Quid  tjuasi  doctus  calumniaris  indocto  ?  Ego  ad  facien- 
dum  ,  tu  ad  vidcndum,  ambo  indocti  a  magistro  qusera- 
mus,  non  in  schola  ejus  pucriliter  litigemus.  Tamen  simul 
jam  didicimus,  quia  omnia  per  ipsum  facta  sunt.  Ergo 
manifcstum  cst,  ((uia  non  alia  opera  facit  Pater  ,  quae  vi- 
deat  Filius ,  ut  ipse  faciat  similia  ^  sed  eadem  opera  facit 
Pater  per  Filium,  ((uia  omnia  per  Verbura  facta  sunt.  Jam 
quomodo  faciat  Deus  ((uis  novit?  non  dico  quomodo  fece- 
rit  mundum,  sed  ((uomodo  fecerit  oculum  tuum,  cui  car- 
naliter  inhaerens ,  visibilia  invisibilibus  comparas.  Talia 
enim  de  Deo  cogitas ,  qualia  his  oculis  videre  consuesti. 
Si  autem  istis  oculis  videri  posset  Deus,  non  diceret  : 
((  Beati  mundo  corde,  ([uia  ipsi  Deura  videbunt^  »  Ergo 

'  MaUh.  V,  8. 

12. 


180  S.     AUGUSTliNl    Ei»li,COI'l 

habes  oculum  corporis  ad  videndum  f"abrum,sednondum 
habes  oculum  cordis  ad  videndum  Deum  :  ideo  ([uod  so- 
les  videre  in  fabro,  transferre  vis  ad  Deum.  Pone  in  terra 
terrena ,  sursum  cor. 

VII.  Quidergo,  charissimi,  explicaturi  sumus  nos  quod 
interrogavimus  ,  quomodo  videat  Verbum ,  quomodo  Pa- 
ter  videatur  a  Verbo,  quid  sit  videre  Verbi?  Non  sum  tam 
audax  ,  tam  tcmerarius  ,  ut  hoc  exphcare  polhcear  et  nic 
et  vos:  utcumque  suspicor  modulum  vestrum,  novi  tamen 
meum.  Si  ergo  placet ,  non  diutius  immoremur,  percur- 
ramus  lectionem,  et  videamus  verbis  Domini  turbari  corda 
carnalia  ;  ad  hoc  turbari,  ne  in  eo  quod  tenent  remaneant. 
Extorqueatur  tanquam  pueris  ludicrum  nescio  quid,  quo 
se  male  avocant ,  ut  possint  inseri  utihora  grandioribus  , 
ut  possint  proficere  qui  repebant  in  terra.  Surge  ,  qutcre, 
suspira,  anhela  desiderio ,  et  ad  dausa  pulsa.  Si  autem 
nondum  desideramus,  nondum  inhiamus,  nondum  sus- 
piramus,  margaritas  quibuscumque  projecturi  sumus,  aut 
margaritas  qualescumque  nos  ipsi  inventuri  sumus.  Mo- 
verim  ergo,  charissimi,  desiderium  in  corde  vestro.  Mores 
perducunt  ad  intelHgentiam  :  genus  vitse  perducit  ad  ge- 
nus  vilse.  Aha  vita  terrena,  aha  vita  coclestis  •,  aha  vita  pe- 
corum  ,  aha  vita  hominum,  alia  vita  Angelorum.  Vita  pe- 
pecorum,  terrenis  voluptatibus  aestuat,  sola  terrena  con- 
quirit,  in  ea  prona  atque  projecta  est  :  vita  Angelorum 
sola  coelestis  :  vita  hominum  media  est  inter  Angelorum  et 
pecorum.  Si  vivit  homo  secundum  carnem  ,  pecoribus 
comparatur :  si  vivit  secundum  spiritum,  Angelis  sociatur. 
Quando  secundum  spiritnm  vivis ,  quaere  etiam  in  ipsa 
angelica  vita,utrum  parvus  an  grandis  sis.  Si  enim  adhuc 
parvus  es,  dicunt  tibi  Angcli ,  Cresce  ,  nos  panem  man- 
ducamus ,  tu  lacte  nutrire  ,  lacte  fidei,  ut  pervenins  ad 
cibum  speciei.  Si  autem  adhuc  inhialur  sordidis  volupta- 


IN     TOANNI.S     EVANr.ri  II   M  ,      IRACT.     \\lll.  181 

llhiis,  si  adliiic  IraiRles  coL^itnnlur,  si  mcmlacia  non  vi- 
taiitur,  si  nionclacia  pcrjiiriis  cumuiantur  :  t;.m  immun- 
ihim  cor  audcl  cliccrc  :  explica  milii  (|uomoclo  viclit  Vcr- 
l)um?ctiam  si  jiossim  ,  cliam  si  ego  jam  videam.  l*orro 
autcm  si  forlc  cgo  non  sum  in  liis  morihus  ,  et  tamcn  ah 
ista  visionc  longe  sum  :  c|uantum  illc  (|ui  nondum  isto 
supcrno  desidcrio  rapitur,  terrenis  desidcriis  praegrava- 
tus?  .Multum  intcr(^st  inter  avcrsantem  et  dcsiderantem  : 
ct  itcrum  multum  intcrest  intcrdesidcrantem  etfrucntem. 
Vivis  ut  pecora,  aversaris  :  Angeh  perfruuntur.  Tu  autcm 
si  non  vivis  ut  pecora  ,  jam  non  aversaris  :  desideras  ali- 
cjuid  ,  et  non  capis  :  inchoasti  ipso  desidcrio  vitam  Ange- 
lorum.  Crescat  in  tc,  el  perliciatur  in  te  :  et  capias  hoc 
non  a  me ,  sed  ab  illo  qui  et  me  fecit ,  et  te. 

VIII.  Tamen  non  ulcumcjue  nos  dimisit  et  Dominus  , 
c|ui  voluit  intclJigi ,  cpiia  in  eo  quod  dixit  :  <(  Non  potest 
))  Filius  a  se  facere  quidquam  ,  nisi  quod  viderit  Patrem 
»  facicntcm  ,  »  non  alia  opcra  Pater  facit  cju?e  videat  Fi- 
lius  ,  ct  alia  Filius  cum  viderit  Patrem  facientem  5  sed 
eadem  opera  ipsa  et  Pater  et  Filius.  Secutus  enim  ait  : 
»  QuiTcumque  enim  ille  fecerit,  hsec  et  Filius  similiter 
»  facit'.  »  Noncum  ille  fccerit,  alia  FiJius  similiter  facit : 
sed  ((  Quaecumque  ille  fccerit ,  haec  et  Filius  similiter  fa- 
»  cit.  »  Si  haec  facit  Filius  quae  fecerit  Pater ,  per  Filium 
f^icit  Pater  :  si  per  Filium  facit  quse  facit  Pater ,  non  alia 
Pater  ,  alia  Filius  facit ;  sed  eadem  opera  sunt  Patris  et 
Filii.  Et  c[uomodo  eadem  facit  et  Filius  ?  et  eadem  et  si- 
militcr.  Ne  forte  eadem,  sed  dissimihter :  ((Eadem,  inquit, 
»  etsimiliter.  »  Et  quomodo  posset  eadem  non  similiter." 
Accipite  exemplum  ,  quod  puto  ad  vos  non  sit  grande  : 
Cum  scribimus  litteras  ,  facit  eas  primo  cor  nostrum,  el 
deinde  manus  nostra.  Certe  unde  omnes  acclamastis,  ni4 

I  Jnan.  V,  19. 


182  S.      AUGUSTim    EPISCOI'1 

quia  eognovisds?  Certum  est  quod  dixi^  et  manifestum 
omnibus  nobis.  Littcrse  fiunt  primo  a  corde  nostro,  deinde 
a  corpore  nostro  ,  manus  servit  imperanti  cordi ,  easdem 
litteras  facit  et  cor  et  manus  :  numquid  alias  cor  ,  alias 
manus?  Easdem  quidem  facit  manus ,  sed  non  similiter  : 
cor  enim  nostrum  facit  eas  intelligibiliter ,  manus  autem 
visibiliter.  Ecce  quomodo  fumt  eadem  dissimiliter.  Unde 
parum  fuit  Domino  dicere  :  «  Quaecumque  Pater  fecerit, 
»  hsec  et  Filius  facit,»  nisi  adderet,  «  Et  similiter.  »  Quid  si 
enim  hoc  modo  intelligeres  quomodo  quaecumque  cor  fa- 
cit,  hsec  et  manus  facit,  sed  non  similiter?  Hic  vero  ad- 
didit ,  «  Hsec  et  Filius  similiter  facit.  »  Si  et  haec  facit,  et 
similiter  facit ,  expergiscere ,  stringatur  Judseus  ,  credat 
Christianus,  convincatur  haereticus,  aequalis  est  Patri 
Filius. 

IX.  «  Pater  enim  diligit  Filium,  et  omnia  demonstrat  ei 
»  quse  ipse  facit.  »  Ecce  est  illud,  «  demonstrat.  Demons- 
»  trat  »  quasi  cui?  Utique  quasi  videnti.  Redimus  ad  id 
quod  explicare  non  possumus  ,  quomodo  Verbum  videat. 
Ecce  homo  fiactus  est  per  Verbum  :  sed  homo  habet  ocu- 
los,  habet  aures,  habet  manus  ,  diversa  membra  in  cor- 
pore  :  per  oculos  potest  videre ,  per  aures  potest  audire  , 
per  manus  operari :  diversa  membra,  diversa  membrorum 
oflicia.  Non  potest  illud  membrum  quod  potest  alterum  : 
tamen  propter  corporis  unitatem ,  oculis  et  sibi  et  auri 
videt ,  et  auris  sibi  et  oculo  audit.  Numquid  tale  ahquid 
in  Verbo  arbitrandum  est  esse  ,  quoniam  omnia  per  ip- 
sum?  Et  dixit  Scriptura  in  Psalmo ,  «  Intelhgite  qui  insi- 
»  pientes  estis  in  populo ,  et  stulti  aliquando  sapite  :  Qui 
»  plantavit  aurem,  nonaudiet,  aut  qui  fmxit  oculum  , 
»  non  considerat^  ?  »  Si  ergo  finxit  oculum  Verbum,  quia 
omnia  per  Verbum  5  si  plantavit  aurem  Verbum ,  quia 

»  Psal.  xGHi,  8,  9. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    THACT.     XVIII.  183 

omnia  por  Vt'rl)um  :  non  possumus  cliccic  ,  Non  audil 
Verl)um,  non  vidcL  Voihum  :  ne  ubjurgel  nos  IVsalmus, 
et  dicat  :  «  Stulli  aiic|uando  sapile.  »  Itacjuc  si  auclil  Ycr- 
l)um  et  videl  Yerhum,  audit  Filius  ct  videt  Filius  :  num- 
c|uid  tamen  et  in  ipsodivcrsis  locis  cjmrsituri  sumus  ocu- 
los  et  aures  ?  Aliunde  audit ,  aliunde  videt  \  et  auris  ejus 
non  potest  ijuod  oculus,  et  oculus  non  potest  quod  polest 
auris  i^  An  totus  ille  visus  est,  et  totus  audilus?  F'ortc  ila  : 
imo  non  iorte,  sed  vere  ita  :  dum  tamen  et  ipsum  ejus 
videre,  et  ipsum  ejus  audire,  longe  alio  modo  cjuam  nos- 
trum  sit.  Et  videre,  et  audire  simul  in  Yerbo  est,  nec 
aiiud  est  ibi  audire,  ct  aliud  videre  :  sed  auditus  visus^  et 
visus  auditus. 

X.  Et  nos  c|ui  aiiter  audimus,  aliter  videmus,  lioc  unde 
novimus?  lledimus  forte  ad  nos,  si  non  sumus  praevari- 
catores,  quibus  dictum  est  :  «  Redite  praevaricatorcs  ad 
»  cor'.  »  Redite  ad  cor  :  c[uid  itis  a  vobis,  et  peritis  ex 
vobis?  quid  itis  solitudinis  vias?  Erratis  vagando  :  redite. 
Quo?  ad  Dominum.  Cito  est  :  primo  redi  ad  cor  tuum, 
exui  a  te  vagaris  foris  :  te  ipsum  non  nosti,  et  cjuaeris  a 
c{uo  factus  es  ?  Redi ,  redi  ad  cor,  toUe  te  a  corpore  :  cor- 
pus  tuum  habilatio  tua  est  :  cor  tuum  sentit  etiara  per 
corpus  tuum  :  sed  corpus  tuum  non  quod  cor  tuum  :  di- 
mitte  et  corpus  tuum ,  redi  ad  cor  tuura.  In  corpore  tuo 
inveniebas  aiibi  oculos ,  alibi  aures  :  in  corde  tuo  nura- 
quid  hoc  invenis  ?  An  in  corde  tuo  non  habes  aures  ?  De 
quibus  ergo  Dominus  dicebat:  «  Qui  habet  aures  audiendi 
»  audiat^?  »  An  in  corde  non  liabes  oculos?  Unde  dicit 
Apostolus  :  «  llluminatos  oculos  cordis  vcstri  ^  ?  »  Redi  ad 
cor  :  vide  ibi  c[uid  sentias  forte  de  Deo,  quia  ibi  est  iraago 
Dei.  In  interiore  homine  habitat  Christus ,  in  interiore 
liomine  renovaris  ad  imaginem  Dei,  in  imagine  sua  cog- 

'  Isai.  xLvi,  8.  —  '  Luc.  vm,  8.   —  '  Eplies   i,  i8 


184  S.     Aur.USTINl    KITSCOPI 

nosce  auclorem  ejus  K  Vidc  quemadmodum  omnes  corpo- 
lis  sensus  cordi  intro  nuntient  quid  senserint  foris  :  vidc 
quam  multos  ministros  habeat  unus  interiorimperator,  et 
quid  apud  se  etiam  sine  his  ministris  agat.  Rcnuntiant 
oculi  cordi  alba  et  nigra  •,  renuntiant  aures  eidem  cordi 
canora  et  dissona ;  renuntiant  nares  eidem  cordi  odora 
et  putentia  ^  renuntiat  gustus  eidem  cordi  amara  et  dul- 
cia  :  renuntiat  lactus  eidem  cordi  lcnia  et  aspera  :  renun- 
tiat  et  sibi  ipsum  cor  justa  et  injnsla,  Cor  tuum  et  videt 
et  audit,  et  csetera  sensihiha  dijudicat;  et  quo  non  aspi- 
rant  corporis  sensus,  justa  et  injusta,  mala  et  bona  dis- 
cernit.  Ostende  mihi  oculos ,  aures ,  nares  cordis  tui.  Di- 
versa  sunt  c[une  ad  cor  tuum  referuntur,  et  diversa  ibi 
membra  inveniuntur.  In  carne  tua  aUbi  audis,  alil)i  vides  : 
in  corde  tuo  ibi  audis  ,  ubi  vides.  Si  hoc  imago  ,  quanto 
potentius  illecujus  imago?  Ergo  et  audit  Filius ,  et  videt 
Filius  ,  et  ipsa  visio  et  auditio  Filius  :  et  hoc  est  illi  audire 
quod  esse ,  et  hoc  est  illi  videre  quod  esse.  Tibi  non  hoc 
est  videre  quod  esse  :  quia  et  si  perdas  visum,  potes  esse; 
et  si  perdas  auditum,  potes  esse. 

XI.  Putamus-ne  pulsavimus?  Erectum  est  aliquid  in 
nobis  quo  vel  tenuiter  suspicemur,  unde  bimen  veniat 
nobis  ?  Puto,  fratres,  quia  cum  loquimur  ista,  et  cumme- 
ditamur ,  exercemus  nos.  Et  cum  exercemus  nos  in  ipsis^ 
et  rursus  quasi  reflectimur  pondere  nostro  ad  ista  con- 
sueta,  tales  sumus  quales  lippientes,  cum  producuntur  ad 
videndum  lumen ,  si  forte  antea  visum  omnino  non  ha- 
bebant  ,  et  incipiunt  eumdem  visum  per  dihgentiam  me- 
dicorum  utcumque  reparare.  Et  cum  probare  vult  medi- 
cus  quantum  salutis  eis  accesserit ,  tentat  eis  ostendere 
quod  videre  desiderabant ,  et  non  poterant  cum  caeci  es- 
sent  :  et  redeunte  jain  utcumque  acie  oculorum  ,  produ- 

'  F.[ilies,  lu,  i6. 


l^    JOANNIS    rVANf.r.LUlM  ,    TRAiT.     XVIII.  IR.') 

cuntur  ad  lucem  :  et  cum  viderint ,  fiilgore  ipso  rcverbe- 
rantur  (|no(l;nn  mo(lo,et  respondent  medicodemonstranti, 
.l;«mj;im  vicli^  s<'(l  vidcie  non  possum.  Quid  eryo  fiicit 
mcdicus?  revocat  ad  solila  ,  et  addit  collyrium,  ul  nd 
illiid  (|uod  visum  (>st  ,  et  videri  nou  poluit,  desiderium 
nutriat ,  et  ex  ipso  desiderio  curetur  plenius ;  et  si  qua 
mord.KJa  r(>parandae  sanitati  adhif)entur ,  fortiter  ferat, 
nt  amore  illius  lucis  accensus  dicat  sibi  ,  Quando  erit  ut 
illud  lirmis  oculis  vid(\am  ,  quod  sauciis  iufirmiscpie  non 
potui?  Urget  medicum,  et  rogat  ut  curet.  Ergo,  fratres, 
si  forte  tale  aliquid  faclum  est  iu  cordihus  vestris,  si  ul- 
cumque  erexistis  cor  vestrum  ad  videndum  Verhum  ,  et 
ipsius  luce  reverherati  ad  .«;oIifa  rccidislis  ;  rogatc  medi- 
cura  nt  adhibi^at  collyria  mordaeia  ,  prrecepta  justitifTR. 
Est  quod  videas,  sod  non  est  nnde  videas.  Non  mihi  antea 
credebas,  quia  est  quod  vidoas  :  duce  quadam  ratione  ad- 
ductus  es,  propin((uasti,  inlendisti,  palpitasti,  refugisti. 
Scis  certe  esse  quod  vid(^as,  sed  idoneum  non  te  esse  qui 
videas.  Ergo  curare.  Qupe  sunt  collyria  ?  Noli  mentiri, 
noli  perjurare,  noli  adnlterare,  noli  furari,  noli  fraudare. 
Sed  consuesti ,  et  cum  aliquo  dolore  a  consuetudine  re- 
vocaris  :  hoc  est  quod  mordet,  sed  sanat.  Nam  dico  tihi 
liherius,  ex  timore  et  meo  et  tuo  :  Si  curari  destiteris,  et 
esse  idoneus  ad  perfruendum  hac  luce  neglexeris,  valetu- 
(line  oculorum  tuorum  ;  tenehras  amahis ;  et  amando  te- 
nebras,  in  tenebras  remanehis  ;  et  rt^manendo  in  tene- 
bris ,  etiam  in  tenebras  exteriores  projicieris  :  ((  Ihi  erit 
»  fletus  et  stridor  dentium  ».  »  Si  uihil  in  te  faciebat  amor 
lucis,  faciat  limor  doloris. 

XII.  Sullicienter  me  locutum  arbitror ,  et  lectionem 
tamen  evangelicam  non  finivi  :  si  dicam  reliqua,  onerabo 
vos,  et  timeo  ne  eliam  quod  haustum  est  effundatur: 

'   M.-»flli.  XX»,   i3. 


186  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

sutliciant  ergo  ista  Charitati  Vestrae.  Debitores  sumus  , 
non  nunc ,  sed  semper  quandiu  vivimus  :  quia  propter  vos 
vivimus.  Verumtamen  vitam  nostram  istam  infirraam  , 
laboriosam  ,  periculosam ,  in  hoc  mundo  consolamini  bene 
vivendo  :  nolite  nos  contristare  et  atterere  malis  moribus 
vestris.  Cum  enira  otrendimur  raala  vita  vestra ,  si  refugia- 
mus  a  vobis,  et  separemus  nos  a  vobis,  et  ad  vos  non  acce- 
damus  \  nonne  conqueremini ,  et  dicetis ;  Et  si  langueba- 
mus  ,  curaretis  ^  et  si  infirmabamur ,  visitaretis  ?  Ecce 
curamus,  ecce  visitaraus  ;  sed  non  nobis  fiat  quomodo 
audistis  ab  Apostolo  :  «  Timeo  ne  sine  causa  laboraverira 
»  in  vos^  » 

TRACTATUS  XIX  ^ 

Ab  eo  quod  scriptum  est :  Non  potest  a  se  Filius  facere 
quidquam  y  nisi  quod  viderit  Patreni  facienteni : 
usque  ad  id ,  Quia  non  qucero  voluntatem  meajn, 
sed  voluntatem  ejus  qui  misit  me. 

I.  Sermone  pristino  quantum  nostrum  servit  afFectum 
et  intelligendi  paupertatera,  locuti  sumus,  ex  occasione 
verborura  evangelicorura,  ubi  scriptum  est :  «  Non  potest 
»  a  se  facere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facien- 
»  tem  ^ ,  »  quid  sit  videre  Filii ,  hoc  est ,  videre  Verbi , 
quia  Filius  Verbum  :  et  quia  per  Verbum  facta  sunt  om- 
nia ,  quomodo  possit  inteUigi  quod  videat  Filius  primo 
Patrem  facientem ,  tunc  demura  et  ipse  faciat  quse  facta 

I  Galat.  IV  ,  II.  —  »  Habitus  die  proximo  ante  Tractat,  subseq.  — 
3  Joan.  V,  19.  ;  t 


IN    JOANMS    EVANGEHUM,    TRACT.     XIX.  187 

conspoxoril ;  ciim  Palcr  nihil  nisi  pcr  Filium  lcccrit,  «  Om- 
»  nia  cnim  pcr  ipsum  lat  la  sunl,  cL  sinc  ipso  laclum  est 
»  niliii ' . »  Non  tamcn  cxplicatum  alicjuid  diximus :  sed  quia 
nec  cxplicatum  alitjuid  intcllcximus.  Alitiuando  (|uippe 
scrmo  dcficil  ,  ubi  ctiam  intcllcctus  proficit  :  quanto 
magissermo  patilur  dclcctioncm,  ([uando  intcllcctus  non 
habet  pcrfcctionem  ?  Nunc  itaque,  quantum  Dominus 
donat ,  brcvitcr  pcrcurramus  lcctionem,  ct  vcl  hodic 
cxplcamus  dcbitum  pcnsum.  Si  quid  lorte  remanserit  vel 
temporis  vel  virium,  retractabimus,  si  potuerimus,  (quan- 
tum  ct  a  nobis  ct  apud  vos  ficri  potest, )  quid  sit  videre 
Verbi,  (juid  dcmonstrari  Verbo.  Omnia  quippe  dicta  sunt 
hic,  quoe  si  intelligantur  secundum  humanum  sensum  car- 
naliter,  nihil  aliud  nobis  facit  aniraa  piena  phantasmatis , 
nisi  quasdam  imagines  veiut  duorum  hominum  Patris  et 
Fiiii ,  unius  ostendenlis ,  aiterius  videntis  ^  unius  ioquen- 
tis  ,  alterius  audientis  :  quae  omnia  idola  cordis  sunt :  quae 
si  jam  dejecta  sunt  de  tcmpiis  suis,  quanto  magis  deji- 
cienda  sunt  de  pectoribus  christianis? 

II.  <(  Non  potest,  in([uit,  Fiiius  a  se  facere  quidquam  , 
»  nisi  ([uod  viderit  Patrem  facientcra  ^.  »  Verura  est  hoc, 
tenete  hoc :  dura  tamen  non  amittatis  quod  in  ipsius  Evan- 
geiii  exordio  tenuistis,  quia  «  In  principio  erat  Verbum, 
»  et  Verbum  erat  apud  Deura  ,  et  Deus  erat  Verljura  ^ :  » 
et  praecipue  quia  (t  Orania  per  ipsura  facta  sunt.  »Quod  nunc 
enim  audistis,  conjungite  iiii  auditui,  et  utrurat|ue  con- 
cordet  in  cordibus  vcstris.  Sic  itaque  u  Non  potest  Filius 
»  a  se  iacere  quidquam  ,  nisi  quod  viderit  Patrem  facien- 
»  tem  ,  »  ut  tamen  Pater  ea  quae  facit  non  faciat  nisi  per 
Fiiium,  quia  Filius  est  ejus  Verbum  :  ((  Et  in  principio 
»  erat  Verbum,  et  Verbura  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat 
»  Verbum,  et  omnia  per  ipsum  facta  sunt.  Qusecumque 

'  Joaii.  I,  3.  —  »  Id.  V,  ly.  —  3  y.  i,  i,  etc. 


188  s.   AUGUsiiNi  KPrsropi 

»  enim  ille  iecerit,  hrec  (;t  Filins  similiter  facil^  :  »  non 

alia  ,  sed  liaec  :  nec  dissimiliter,  sed  similiter. 

III.  «Pater  enim  diiigit  Fiiium,  et  omnia  demonstrat  ei 
»  qUcTe  ipse  facit -.  »  Ad  lioc  quod  supra  dixit ,  «  Nisi  quod 
»  viderit  Patrem  facientem,  »  videtur  pertinere  et  quod» 
«  Omnia  demonstrat  ei  quae  ipse  facit.  Sed  si  Pater  de- 
monstrat  qure  facit  5  nec  Fiiius  potest  facere  nisi  Pater 
demonstraverit ,  Paterque  demonstrare  non  potest  nisi  fe- 
cerit  ;  consequens  erit  ut  non  per  Fiiium  faciat  omnia  Pa- 
ter :  porro  si  fixum  atque  inconcussum  tenemus,  quia  per 
Filium  omnia  Pater  facit,  antequam  faciat,  demonstrat 
Fiiio.  Nam  si  Pater  cum  fecerit,  demonstrat  Fiiio,  ut  Fi- 
lius  demonstrata  faciat,  quae  demonstrata  jam  factasunt; 
aiiquid  procul  dubio  Pater  sine  Fiiio  facit.  Sed  non  facit 
Pater  aiiquid  sine  Filio ,  quia  Fiiius  Dei  Verbum  Dei  est, 
et  omnia  per  ipsum  facta  sunt.  Remanet  igitur  forlasse , 
ut  qure  Pater  facturus  est ,  demonstret  facienda,  ut  per 
Filium  sint  facta.  Nam  si  Fiiius  ea  facit ,  quae  Pater  facta 
demonstrat :  ea  quse  Pater  facta  demonstrat,  non  utique 
per  Fiiium  fecit.  Monstrari  enim  non  possent  Filio  nisi 
facta  :  facere  Fiiius  non  posset,  nisi  monstrata  :  ergo  sine 
Fiiio  facta?  Sed  verum  est  h  Omnia  per  ipsum  facta  sunt : » 
ergo  antequam  facta ,  monstrata  sunt.  Sed  lioc  diximus 
ditrerendum  esse,  quo  redeundum  sit  percursa  lectione , 
si ,  ut  diximus ,  aiiquid  vel  temporis  vel  virium  nol^is  re- 
manserit ,  ad  ea  qu.-^  distuiimus  retractanda. 

IV.  Ampiius  audite  et  difiicilius  :  «  Et  majora  liis,  in- 
»  quit,  demonstrabit  ei  opera,  ut  vos  miremini.  Majora 
»  iiis  :  »  quibus  majora  ?  Facile  occurrit,  iis  quas  modo 
audistis,  curalionibus  languorum  corporalium.  De  isto 
enim  qui  triginta  et  octo  annos  iiabebat  in  infirmitate,  et 
Ginisti  verbo  sanatus  est,    nata  est  liujus  occasio  tota 

'  Joan.  V,  19.  —  '  Ibifl   20. 


I>     JOAiSMS    i:\  A^t.KI  II  M  ,     1KU.J.     MX.  189 

sermonis  :  ct  propUr  lioi-  Doniiiuis  diieie  poluit,  «  Ma- 
»  j»ira  liis  ticmonstrnbil  oi  opcra,  nt  vos  mircmini.  »  Suiit 
cnim  opcin  majora  (piam  ista  ,  ot  licmonstrabit  ca  Pa- 
tcr  Fibo.  Non  tlcmonstravit ,  taiu|uam  de  pnrtcrito  ^ 
sed  «  Dcmonstrabit ,  »  dc  luturo ,  hoc  csl ,  demons- 
tralurus  est.  Kursus  dillicilis  oritur  qujestio.  Est  cnim 
aiicjuid  apud  Patrcm  (juod  Filio  nondum  dcmonstra- 
tum  siti^  Est  alicpiid  apud  Palrem  (|uod  adhuc  laicbat 
Fihum,  ((uando  isla  l'iiius  iocpicbatur  ?  Si  cnim  «  Dcmons- 
»  trabit,  »  hoc  cst,  dcmonstraturus  csl^  nondum  demons- 
travit  :  et  Fiiio  tunc  dcmonstralurus  est,  t|uando  et  istis  : 
sequitur  enim,  «  Ut  vos  miremini.  »  El  hoc  dilliciic  est 
videre,  quomodo  lanquam  temporahtcr  Fiiio  coaeterno 
aiiqna  dcmonstrat  oeternus  Pater,  omnia  scienti  qua?  sunt 
apud  Patrcm. 

V.  Qu;c  sunt  tamen  iila  majora?  Hoc  enim  fortc  iacilc 
cst  inteliigere.  <(  Sicut  enim  Pater,  inquit,  suscitat  mor- 
»  tuos.  et  viviiicat  :  sic  ct  Filius  (juos  vuit  vivificat  ^  » 
Majora  ergo  sunt  opcra  mortuos  suscitare,  quam  langui- 
dos  sanare.  Sed  (c  Sicut  suscitat  Pater  mortuos  et  vivificat, 
»  sic  ct  Fiiius  t{uos  vult  vivificat.  »  Alios  ergo  Pater_, 
aiios  Fihus.^  Scd  omnia  pcr  ipsum  :  ipsos  itaque  Filius, 
(juos  ct  Patcr  :  quia  non  aha,  ncc  ahter;  sed  «  H;ec  et 
»  Filius  simiiitcr  facit.  »  Ita  piane  inlelligendum  est,  et 
ita  tcnendum  :  sed  mementote  quia  «  Fiiius  (|uos  vult 
»  vivificat.  »  Tencte  hic  ergo  non  solum  polestatcm 
Fihi,  verum  etiam  voluntatem.  Et  Fihus  quos  vult  vivi- 
ficat,  et  Pater  quos  vult  vivificat^  ct  ipsos  Filius  quos 
et  Pater  :  ac  per  hoc  eadem  Patris  et  Filii  ct  potestas 
est  et  voluntas.  Quid  est  ergo  quod  sequitur  ?  «  Neque 
»  enim  Pater  judicat  quem((uam  ,  sed  judicium  omnc 
»  dedit  Fiiio,  ut  omncs   honorificent  Fiiium ,  sicut  ho- 

'  Joaii.  V,  '21. 


IQO  S.     AUGUSTINI     El'lSCOI'I 

M  norilicant  Patrem  *  :  «  quod  ita  subjunxit,  tanquam  ra- 
lionem  reddens  superioris  sententiae.  Multum  movcL, 
intenti  estote.  Filius  quos  vult  vivificat ,  Pater  quos 
vult  vivificat  :  Filius  suscitat  mortuos,  sicut  Patersus- 
citat  mortuos.  «  Neque  enim  Pater  judicat  quemquam.  » 
Si  in  judicio  suscitandi  sunt  mortui,  quomodo  Pater 
suscitat  mortuos,  si  non  judicat  quem([uam?  «  Orane 
»  quippe  judicium  dedit  Filio.  »  In  iilo  autem  judicio 
suscitantur  mortui ;  et  resurgunt  alii  ad  vitam,  alii  ad 
poenam  :  quod  totum  si  Filius  facit,  Pater  autem  ideo 
non  facit,  quia  «  Pater  non  judicat  quemquam,  sed  omne 
»  judicium  dedit  Filio,  »  contrarium  videbitur  ei  quod 
dictum  est,  «  Sicut  Pater  suscitat  mortuos  et  vivificat : 
»  sic  et  F?lius  quos  vult  vivificat.  »  Simul  ergo  suscitant. 
Si  simul  suscitant,  simul  vivificant.  Simul  ergo  judicant  : 
quomodo  itaque  verum  est,  «  Neque  enim  Pater  judicat 
»  quemquam,  sed  omne  judicium  dedit  Filio?  »  Moveant 
interim  propositfe  quaestiones,  pra^stabit  Dominus  utso- 
lutae  delectent.  Ita  est,  fratres,  omnis  qusestio  nisi  inten- 
tum  fecerit  proposila,  non  delectabit  exposita.  Sequatur 
ergo  ipse  Dominus,  ne  forte  in  iis  quae  subnectit,  aperiat 
se  aliquantum.  Subtexit  enim  nubilo  lucem  suam  :  et 
ditlicile  est  aquilae  more  volare  super  omnem  nebulam 
qua  tegitur  omnis  terra,  et  videre  in  verbis  Domini  sin- 
cerissimam  lucem  ^.  Ne  forte  ergo  calore  radiorura  suo- 
rum  discutiat  caliginem  nostram ,  et  aliquantum  se  in 
consequentibus  aperire  dignetur,  dilatis  istis  sequentia 
videamus. 

VI.  «  Qui  non  honorificat  Fiiium,  non  honorificat  Pa- 
»  trem  qui  misit  illum^  »  Hoc  verum  est  et  planum  est. 
«  Omne  »  qnippe  « j  adicium  dedit  Filio,  »  sicut  supra  dixit, 
«  ut  omnes  honorificent  Filium,  sicut  honorificant  Pa- 

'  Joan,  V,  22.  —  '  Eccli.  xxiv,  —  ^  Joan.  v,  23. 


IN    JOANNIS    EVAnGELIUM  ,     inACX.     XIX.  101 

»  Irom.  »  Quid  si  invoninnlur  (|ui  Palicm  lionorilicanl, 
ct  non  lionorilicanl  Filium?  Non  polcsl,  incjuil,  ficri  : 
«  Qui  non  honorificat  Filium,  non  honorificat  Palrcm  (|ui 
))  misit  illum.  »  Non  potcst  ergo  dicere  ali(|uis,  Ego  Pa- 
trcm  honorilicabam,  (juia  Filium  non  novcram.  Si  non- 
dum  Filium  honorificabas,  ncc  l*atrem  honorificabas. 
Quid  est  enim  honorificare  Patrcm,  nisi  ([uod  habeat  Fi- 
lium?  AHud  cst  cnim  cum  tibi  commcndatur  Deus,  ([uia 
Dcus  est ;  et  aUud  cst  cum  tibi  commendatur  Deus,  ([uia 
Pater  est.  Cum  tibi  t[uia  Deus  est  commendatur,  crea- 
tortibi  coramcndatur,  spiritus  ([uidam  summus,  aeternus, 
invisibilis,  incommutabihs  tibi  commendatur  :  cum  vero 
tibi  ([uia  Patcr  est  commendatur,  nihil  tibi  aliud  quam 
et  Filius  commcndatur ;  quia  Pater  dici  non  potest,  si 
Filium  non  habet,  sicutnec  Filius,  si  Patrem  non  habet. 
Scd  ne  forte  Patrem  quidcm  honorifices  tanquam  majo- 
rem,  FiUum  vero  tanquam  minorcm,  ut  dicas  mihi,  Hono- 
rifico  Patrcm,  scio  enim  quod  habeat  Filium,  et  non  erro 
in  Patris nomine^  non  enim  Patrem  intelhgo  sine Filio  j  ho- 
norifico  tamen  et  Filium  tanquam  minorem  :  corrigit  te  ipse 
Filius,  et  revocat  te  dicens,  «  Ut  omnes  honorificent  Fi- 
»  lium ,  »  non  inferius,  sed  «  sicut  honorificant  Patrem. 
»  Qui »  ergo  «  non  honorificat  Filium,  non  honorificat  Pa- 
»  trem  qui  misit  illum.  »  Ego,  inquis,  majorem  honorem 
volo  dare  Patri ,  minorem  Fiho.  Ibi  tollis  honorera 
Patri,  ubi  minorem  das  Filio.  Quid  enim  aliud  tibi  vi- 
detur  ita  sentienti,  nisi  quia  Pater  aequalem  sibi  Filium 
generare  aut  noluit,  autnon  potuit?  Si  noluit,  invidit  : 
si  non  potuit ,  defecit.  Non  ergo  vides,  quia  ita  sen- 
tiendo  ubi  majorem  honorem  vis  dare  Patri,  ibi  es  contu- 
mcliosusin  Patrem  ?  Proinde  sic  honorifica  Filium,  quo- 
modo  honorificas  Pairem,  si  vis  honorificare  et  Patrem, 
etFilium. 


IVi  S.     ALUtallM    EMbCOi'! 

VII.  «  Amen,  amen  clico  vobis,  quia  qui  verbum  meum 
»  audit,  et  credit  ei  qui  misit  me,  habet  vilam  aeternam  ; 
»  ct  in  judicium  non  venit,  scd  transiit  \  »  non  nunc  tran- 
sit,  sed  jam  «  transiit  a  morte  in  vitam.  »  Et  hoc  atten- 
dite ,  «  Qui  verbum  raeum  audil  :  »  et  non  dixit,  credit 
mihi^  sed,  «  credit  ei  qui  me  misit.  »  Verbum  ergo  Filii 
audiat,  ut  Patri  credat.  Quare  verbum  audit  luum,  et 
credit  alteri?  Nonne  cum  verbum  abcujus  audimus,  eidem 
verbum  proferenti  credimus,  Joquenti  nobis  fidem  accom- 
modamus  ?  Quid  ergo  voluit  dicere,  «  Qui  verbum  meum 
»  audit,  et  credit  ei  qui  misit  me  :  »  nisi  quia  verbum 
ejus  est  in  mePEt  quid  est,  «  Audit  verbum  meum,  »  nisi 
audit  me?  «  Credit»  autem  «  ei  qui  misit  me  ;  »  quia  cum 
illi  credit,  verbo  ejus  credit  :  cum  autem  verbo  ejus  cre- 
dit,  mihi  credit  :  quia  Verbum  Patris  ego  sum,  Pax  ergo 
in  Scripturis,  et  omnia  disposita,  nequaquam  rixantia.  Tu 
abjice  litem  cordis  tui,  inteilige  concordiam  Scriptura- 
rum.  Numquid  contraria  sibi  diceret  veritas.^ 

VIII.  «  Qui  verbum  raeura  audit,  et  credit  ei  qui  misit 
»  me,  habet  vitam  aeternam ;  et  in  judicium  non  venit, 
»  sed  transiita  morte  invitam.  »  Meministisquod  superius 
posueramus,  quia  «  Sicut  Pater  suscitat  mortuos  et  vivi- 
»  ficat,  sic  et  Filius  quos  vult  vivificat.  »  Incipit  jara 
aperire  se,  et  loqui  de  resurrectione  mortuorum,  et  ecce 
jam  resurgunt  mortui.  «  Qui  enira  verbum  meum  audit, 
»  et  credit  ei  qui  misit  me,  habet  vitam  aeternam,  et  in 
»  judicium  non  veniet.  »  Proba  quia  resurrexit.  Sed 
tt  transiit,  inquit,  a  morte  in  vitam.  »  Quitransiita  morte 
ad  vitara,  nulio  dubitante  utique  resurrexit.  Non  enim 
transiret  de  raorte  ad  vitara,  nisi  primo  esset  in  morte,  et 
non  csset  in  vita  :  cum  autem  transierit,  erit  in  vita,  et  non 
erit  in  morte.  «  Mortuus  ergo  erat,  et  revixit  5  perierat, 

'  Joiui  V,  24. 


IN    JOANMS    EV\NGELIUM  ,    TKACT.     \1\.  IDIi 

»  ct  inventus  est^  »  Fit  proinde  jam  ([unHlam  rcsurrcc- 
tio,  et  transeunt  homincs  a  morto  ([uadam  atl  ([uamdam 
vitam ;  a  morlc  infidclilalis,  ad  vilam  fidci  ^  a  morlc  lal- 
sitatis,  ad  vitam  vcritalis  :  a  morte  iniquitatis,  ad  vitam 
justili.c.  Est  crgo  ct  isla  ([U.nedam  resurrectio  mortuorum. 
IX.  A[icriat  illam  plcnius,  ctdiluccscat  nobis,  ut  cfcpit. 
<(  Amcn,  amcn  dico  vobis,  quia  venit  hora,  et  nunc  est  ^» 
INos  cxpcctabamus  in  fme  rcsurrectioncm  mortuorum, 
ita  crcdidimus  :  imo  non  expectabamus,  scdplane  cxpec- 
tare  debemus  ^  ncque  cnim  lalsum  credimus  in  finem 
mortuos  resurrecturos.  Gum  ergo  vellct  Dominus  Jesus  in- 
sinuarc  nobis  quamdam  resurrectionem  mortuorum  antc 
rcsurr(.'ctioncm  mortuorum  5  non  sicut  Lazari ,  vel  fdii 
illius  vidune,  vel  fdiae  archisynagogi ,  qui  resurrexerunt 
morituri^  :  (  nam  ct  ipsorum  mortuorum  qutedam  re- 
surrectio  facta  est  ante  rcsurrectionem  mortuorum  :  )  sed 
sicut  hic  dicit,  ((  Habet,  inquit,  vitam  aeternam ,  et  in 
•»  judicium  non  vcnit ,  sed  transiit  a  morte  ad  vitam.  » 
Ad  quam  vitam?  ad  .•leternam.  Non  ergo  sicut  corpus  La- 
zari  :  transiil  cnim  et  illle  a  morte  sepulcri  ad  vitam  ho- 
niinum,  scd  non  setcrnam,  iterum  moriturus  ;  resurrec- 
turi  autcm  in  finc  s;pcuh  mortui,  in  vitam  aetcrnam  tran- 
sibunt.  Cum  ergo  vcllet  Dominusnoster  JesusChristus,  ma- 
gistcr  coelestis,  Verbum  Patris  et  veritas  demonstrare  nobis 
quamdam  rcsurrectionem  mortuorum  in.ieterDam  vitam, 
ante  resurrectioncm  mortuorum  in  ?eternam  vitam  :  ((  Ve- 
))  nit  hora,  inquit.  ))  Tu  proculdubio  imbutusfidc  resur- 
rectionis  carnis,  expectabas  horam  illam  finis  saeculi,  diem 
judicii,  quam  ne  in  isto  loco  expectares,  addidit,  <(  Et 
))  nunc  est.  ))  Quod  crgo  dicit,  ((  Venit  hora,  »  non  dicit 
deillahora  novissiraa,  «  Ubi  in  jussu  el  in  voce  Archan- 

•  Luc.  XV,  3j.  —  »  Joan.  v,  25.   —  ^  Kl.  xi,43,  Luc.  vii,  i^;  et  Marc 
V,  4i. 

CXXll.  13 


194  S.     AUGUSTIKI    EPISCOPl 

))  gcli,  et  iii  tuba  Dei  Dominus  ipse  descendet  de  ccelo , 
»  et  mortui  in  Christo  resurgent  primo  :  deinde  nos  vi- 
»  ventes  qui  reliqui  sumus,  simul  rapiemur  cum  iliis  in  nu- 
»  bibus  obviam  Ciiristo  in aera,  et  ita  semper  cum  Domino 
»  erimus  ^  »  Yeniet  lila  hora,  sed  non  est  nunc.  Hora  vero 
ista  quae  sit,  advertite,  «  Venit  hora,  et  nunc  est.  »  Quid 
in  ea  tit  ?  quid  nisi  resurrectio  mortuorum  'i  Et  quaiis  re- 
surrectio "/  ut  qui  resurgunt,  in  aeternum  vivant.  Uoc  erit 
et  in  novissima  hora. 

X.  Quid  igitur  ?  quomodo  intelligimus  duas  istas  resur- 
rectiones?  Numquid  iortc  qui  nunc  resurgunt,  tunc  non 
resurgent,  ut  aiiorum  fiat  nunc  resurrectio,  aiiorum  tunc  ? 
Non  est  ita.  Nam  ista  resurrectione,  si  recte  credidimus, 
resurreximus  5  et  nos  ipsi  qui  jam  resurreximus,  aiteram 
in  fme  resurrectionem  expectamus.  Sed  et  nunc  in  aeter- 
nam  vitam  resurreximus,  si  in  fide  ipsa  perseveranter  ma- 
nemusj  et  tunc  in  aetcrnam  vitam-  resurgemus,  quando 
Angeiis  coaequabimur -.  Ipse  ergo  distinguat,  ipse  aperiat 
quod  loqui  ausi  sumus  :  quomodo  fiat  resurrectio  ante 
resurrectionem,  non  aliorum  et  aiiorum,  sed  eorumdem  : 
nec  taiis  quaiis  Lszari,  sed  in  vitam  seternani.  Aperiet 
plane.  Audite  diiucescentem  magistrum,  et  iiiabentem 
cordibus  nostris  solem  nostrum  ;  non  quem  desiderant 
oculi  carnis ,  sed  cui  sestuant  aperiri  oculi  cordis.  Ipsum 
ergo  audiamus  :  «  Amen,  amen  dico  vobis,  quia  venit  hora, 
»  et  nunc  est,  quando  mortui,  »  videte  exprimi  resur- 
rectionem,  u  Quando  mortui  audient  vocem  Filii  Dei,  et 
»  qui  audierint  vivent.  Quare  addidit,  «  Qui  audierint 
»  vivent?  »  Possent  enim  audire  nisi  viverent?  Suliiceret 
ergo,  «  Yenit  hora  et  nuuc  est,  quando  mortui  audient 
«  vocem  FiUi  Dei. »  Jam  nos  intelligeremus  viventes  eos  5 
quaudo  nisi  viverent,  audire  non  possent.  JNon,  inquit, 

«  Thess.jv,  i5,  16.  —  »  Luc.  xx,  36. 


IN    JuAWMS    KVA^GELIUM,    TUACl.     XIX.  195 

quia  vivunt  audiunt,  sed  audicndo  reviviscunt  :  «  Au- 
»  dient,  ct  (|ui  audicrint  vivent.  »  Ouid  cst  crgo,  «  Au- 
»  dient,  »  lusi  ol)audicnl?  Quantum  enim  pertinct  ad 
auris  auditum,  non  omnes  qui  audient  vivent  :  multi 
enim  audiunt  ct  nou  crcdunt;  audi(;ndo  et  non  credcndo 
uon  obaudiunt;  non  obaudiendo  non  vivunt.  Itaque  hic, 
«  Qui  audient,  »  niliil  est  aliud  quara  qui  obaudient. 
Qui  ergo  oliaudicrint,  vivcnt  :  certi  sint,  securi  sint,  vi- 
ent.  Praedicatur  Christus  Verbum  Dei,  Filius  Dei,  per 
quem  facta  sunt  omnia,  certe'  dispensationis  gratia  as- 
sumpta  carne  natus  ex  virginc,  infans  in  carne,  jnvenisin 
caruc,  patiens  in  carne,  moriens  in  carne,  rcsurgcns  in 
carnc,  ascendens  in  carne,  promittcns  resurrectionem 
carni,  promittens  resurrectionem  menti,  menti  ante  car- 
nem,  carni  post  mcntem  :  Qui  audit  et  obaudit,  vivet  : 
qui  audit  et  non  obaudit,  id  est,  audit  et  contemnit, 
audit  et  non  credit,  non  vivet.  Quare  non  vivet?  quia 
non  audit.  Quid  est,  non  audit?  non  obaudit.  Ergo  «  Qui 
»  audierint,  vivcnt.  » 

XI.  Attende  nunc  quod  dixeramus  differendum,  ut 
nunc  si  fieri  potuerit  aperiatur.  Subjecit  continuo  de  hac 
ipsa  resurrectione ;  «  Sicut  enim  Patcr  habet  vitam  in  se- 
*  mctipso,  sicdedit  ctFiJiovitam  habere  insemetipso-.  » 
Quid  est,  «  Habet  vitam  Paterin  semetipso?  »  Non  alibi 
habet  vitam,  sed  in  semetipso.  Viverequippe  suum  inillo 
est  :  non  aliunde,  non  alienum  est  :  non  quasi  mutuatur 
vitam,  nec  quasi  particeps  fit  vitae,  ejus  vitaequ^  non  est 
quod  ipse  :  sed  «  Habet  vitam  in  semetipso,  »  ut  ipsa  vita 
sibi  sit  ipse.  Si  potuero  adhuc  modicum  quid  inde  dicere, 
exerapHs  propositis  ad  intelligentiam  vestram  informan- 
dam,  Domino  adjuvante  potero,  et  pietate  intentionis  vcs- 
tne.VivitDeus,vivitetanima  :  sedvitaDciimmutabilksest, 

'  Foric  cei  Uc.  —  '  Joan    v,  26. 

13^ 


196  S.    iLUGUSTINl    EPISCOPl 

vila  animae  mutabilis  est.  Deus  nec  proficit,  nec  deficit, 
sed  est  ipse  semper  in  se,  est  ita  ut  est :  non  aliter  nunc , 
aliter  postea,  aliter  antea.  Animae  vero  vita,  valde  aliter 
atque  aliter  :  vivebat  stulta,  vivit  sapiens ;  vivebat  ini- 
qua,  vivit  justa  :  nunc  meminit ,  nunc  olDliviscitur  5 
nunc  discit,  nunc  discere  non  potest  5  nunc  perdit  quod 
didicerat,  nunc  percipit  quod  amiserat  :  mutabilis  vita 
animae.  Et  cuni  vivit  anima  in  iniquitate ,  mors  ejus 
est  :  cum  autem  fit  justa,  fit  particeps  alterius  vitoe,  quae 
non  est  quod  ipsa  :  erigendo  se  quippe  ad  Deum  et  inhae- 
rendo  Deo,  ex  illo  justificatur.  Dictum  est  enim  :  «  Cre- 
»  denti  in  eum  qui  justificat  impium,  deputatur  fides 
»  ejus  ad  justitiam '.  »  Deficiendo  ab  illo  fit  iniqua,  pro- 
ficiendo  ad  illum  fit  justa.  Nonne  videtur  tibi  quasi  ali- 
quid  frigidum  igni  admotum  fervescere,  remotum  ab  igne 
torpescere  ?  Nonne  videtur  tibi  quiddam  tenebrosum  , 
admotum  luci  clarescere,  remotum  a  luce  nigrescere  ?  Tale 
quiddam  est  anima,  non  tale  aliquid  Deus.  Potest  ethomo 
dicere,  habere  se  lucem  nunc  in  oculis  suis.  Dicant  ergo 
quasi  quadam  voce  propria  oculi  tui  si  possunt,  Habemus 
lucem  in  nobis  ipsis.  Contra  dicitur,  Non  proprie  dicitis, 
habere  vos  lucem  in  vobis  ipsis  :  habetis  lucem ,  sed 
in  coelo  :  habetis  lucem  si  forte  nox  est ,  sed  in  luna, 
in  lucernis ,  non  in  vobis  ipsis  :  nam  clausi  amittilis, 
quod  aperli  percipilis  :  non  in  vobis  ipsis  habetis  lucem  ; 
sole  occidente  tenete  lucem,  si  potestis  :  nox  est,  et  lu-  . 
mine  nocturno  perfruimini ;  subducta  lucerna  tenete  i 
lucem  :  cum  vero  subtracta  lucerna  in  tenebris  rema- 
netis  ,  non  lucem  in  vo])is  ipsis  habetis.  Hoc  est  ergo 
habere  lucem  in  semetipso,  non  indigere  luce  ex  altero. 
Ecce  ubi,  si  quis  intelhgat,  ostendis  Filium  ?equalem 
Patri,  ubi  ait  :  «  Sicut  habet  Pater  vitam  in  semetipso, 

"  Roni.  IV,  5. 


IN    JOANNIS    EVANGELTUM,    TRACT.    KIX.  197 

»  sic  d«'dil  (H  Filio  Titam  liaboro  in  somelif)so  :  »  ut  hoc 
solum  iiUcrsit  inter  Patrcm  et  Filium^  ([uia  Pater  ha- 
betvitam  insemetipso,  quam  nemoei  dedit;  Filius  autem 
hahct  vitnm  in  semetipso,  (juam  Pater  dedit. 

Xll.  Sed  etiam  hic  oritur  alicjuod  nubilum  discutien- 
dum.  Non  deliciamus,  intenti  simus  :  pascuamentis  sunt, 
non  faslidiamus,  ut  vivamus,  Ecce,  inquis,  fateris  ipse  quod 
vitam  Fiho  Pater  dedit,  ut  haheat  eam  (juidem  in  semetipso, 
sicut  hahet  Pater  vitam  in  semetipso,  non  indigens  illc, 
i]on  indigeat  et  iste-  ul  sit  ille  vita,  sit  et  iste;  et  utrum- 
queconjunctum  una  vita,  non  duoe ;  quiaunus  Deus,  non 
duo  dii  :  et  hoc  ipsum  sit  esse  vitam.  Quomodo  ergo  de- 
dit  FiUo  vitam  Pater?  Non  sic  quasi  ante  fuerit  Filius 
sine  vita,  atque  ut  viveret  a  Patre  acceperit  vitam  :  nam 
si  hoc  esset,  non  haberet  vitam  in  semetipso.  Ecce  de  anima 
loquebar.  Est  anima  :  etsi   non  sit  sapiens,  etsi  non  sit 
justa,  anima  est;  elsi  nonsit  pia,  anima  est.  Ahud  illi  ergo 
estesse  animam,  aliud  vero  esse  sapientem,  esse  justam, 
esse  piam.  Est  ergo  aliquidquo  nondum  estsapiens,  non- 
dura  jnsta,  nondum  pia,  non  tamen  nihil  est,  non  ta- 
men  nulla  vita  est  :  nam  ex  operibus  quibusdam  suis  os- 
tendit  se  vitam,  etsi  non  se  ostendit  sapientem,  piam, 
justam.  Nisi  enim  viveret,  corpus  non  moveret,  pedibus 
gressum,  manibus  opus,  ocuhs  intuitum,   auribus  audi- 
tum  non  imperaret,  non  aperiret  os  ad  vocem,   linguam 
ad  distinctionem  vocum  non  moveret.  Hisitaqueoperibus 
viverese  ostendit,  et  essealiquid  quod  sit  corpore  mehus  : 
sed  numquid  his  operibus,  sapientem,  piam,  justam  se 
ostendit?  Nonne  ambulant,  operantur,  vident,   audiunt, 
loquuntur  et  stulti,  et  impii,  et  injusti?  Cum  vero  se  eri- 
git  ad  aliquid   quod  ipsa  non  est,  et  quod  supra  ipsam 
est,  et  a  quo  ipsa  est,  percipit  sapientiam,  justitiam,  pie- 
tatem  :  sine  quibus  cum  esset,  mortua  erat,  nec  vitam 


198  S.    AUGUSTINI    EPISCOPl 

haliebat  qua  ipsa  vivereL,  sed   qua  corpus   vivificarel. 
Aliud  est  enim  in  anima  unde  corpus  vivificatur,  aliud 
unde  ipsa  vivificatur.  Melius  quippe  est  quam  corpus  : 
sed  melius  quam  ipsa  est  Deus.  Est  ergo  ipsa,  etiamsi  sit 
insipiens,  injusta,  impia,  vitacorporis.  Quiavero  vita  ejus 
est  Deus,  quomodo  cum  ipsa  est  in  corpore,  praestat  illi 
vigorem,   decorem,    mobilitatem,  oflicia  membrorura  : 
sie  cum  vita  ejus  Deus  in  ipsa  est,  praestat  illi  sapientiara, 
pietatem,  justitiam,  charitatem.  Ahud  estergo  quod  praes- 
tatur  corpori  de  anima ;  ahud  quod  praestatur  animse  de 
Deo  :  Vivicat,  et  vivificatur  :  mortua  vivificat ,  si  ipsa  non . 
vivificatur.  Veniente  itaque  verbo  et  infuso  audientibus, 
factisque  ilhs  non  solum  audientibus,  sed  etiam  obedien- 
tibus,  resurgit  anima  a  morte  sua  ad  vitam  suam,  hoc 
est,  ab  iniquitate,  ab  insipientia,  ab  impietate  ad  Deum 
suum,  qui  est  illi  sapientia,  justitia,  claritas.  Surgat  ad 
illum,  iJluminetur  abiJio'  :  Accedite,  inquit,  ad  eum.  Et 
quid  nobiserit?  et  illuminamini.  Si  ergo  accedendo  illu- 
minamini,  et  recedendo  tenebramini  5  non  erat  in  vobis 
lumen  vestrum,  sed  in  Deo  vestro.  Accedite,  ut  resurga»- 
tis  :  si  recesseritis,  moriemini.  Si  ergo  accedendo  vivitis, 
recedendo  morimini ;  non  erat  in  vobis  vita  vestra.  Ipsa 
est  enim  vita  vestra,  quae  est  lux  vestra.  «  Quoniam  apud 
))  te  est  fons  vitae,  et  in  luraine  tuo  videbimus  lumen  ^.  )) 
XIII.  Nonergosicut  anima  aliquid  ahud  est  antequam 
illuminetur,  et  fit  melius  cum  illuminatur  participatione 
melioris,  ita  et  Verbum  Dei,  Filius  Dei,  ahquid  aliud  erat 
antequam  acciperet  vitam,  ut  participando  habeat  vitam  : 
sed  vitam  habet  in  semetipso  j  ac  per  hoc  ipse  est  ipsa 
vita.  Quid  ergo  ait  ?  «  Dedit  Fiho  vitam  habere  in  seme- 
))  tipso?  »  Breviter  dixerim,  Genuit  Fihum.  Neque  enim 
erat  sine  vita,  et  accepit  vitam  :  sed  nascendo  vita  est. 

'  Psal.  xxxni,  5.  —  '  Id.  xxxv,  10. 


IN    JO\NNI8    EVANGELTXJM  ,    TTVACT.    XIX.  199 

Patcr  vita  est  non  nascentlo  :  Filius  vita  ost  nascendo. 
l»aler  de  nullo  patre,  Filius  de  Deo  Patrc.  Pater  quod  est, 
a  nullo  csl  :  ([uod  autem  Pater  est,  propter  Filium  cst. 
»  Filius  vero  ct  (|uod  Fiiius  est,  propter  Palrem  est-,  et 
(|Uod  est,  a  Patre  est.  Iloc  ergo  dixit,  <(  Vitam  dedit  Filio, 
))  ut  haberet  cam  in  semetipso  :  tanquam  diceret,  Pater 
qui  est  vita  in  semetipso,  genuit  Filium  qui  esset  vita  in 
semetipso.  Pro  co  enim  quod  est  gcnuit,  voluit  intelligi 
«  dedit.  »  Tan^iuam  si  cuiquam  diceremus,  Dedit  ti])i 
Deus  esse.  Cui  dedit?  Si  alicui  jam  existenti  dedit  esse, 
non  ei  dcdit  cssc  :  ([uia  erat,  antequam  ei  daretur,  qui 
posset  accipere.  Gura  ergo  audis,  Dedit  tibi  esse,  non  eras 
qui  acciperes^  et  existendo  accepisti  ut  esses.  Dedit  struc- 
tor  domui  huic  ut  esset.  Sed  quid  ei  dedit?  ut  domus 
esset.  Cui  dedit?  huic  domui.  Quid  ei  dedit?  ut  domus 
esset.  Quomodo  potuit  dare  domui  ut  domus  esset  ?  Ete- 
nim  si  domus  erat  :  cui  daret,  ut  domus  esset,  quando 
jam  domus  erat?  Quid  est  ergo,  Dedit  ei  ut  domus  esset? 
fccit  ut  domus  esset.  Quid  ergo  Filio  dedit?  dedit  ei  ut 
Filius  esset,  genuit  ut  vita  esset  :  hoc  est,  ((  Dedit  ei  ha- 
»  bere  vitam  in  semetipso,  )>  ut  esset  vita  non  egens  vita, 
ne  participando  intelHgatur  habere  vitam.  Si  enim  parti- 
cipando  haberet  vitam,  posset  et  amittendo  esse  sine  vita ; 
hoc  in  Filio  ne  accipias,  ne  cogites,  ne  credas.  Manet  ergo 
Patcr  vita,  manet  et  Fihus  vita  :  Pater  vita  in  semetipso, 
non  a  Fiiio  :  Filius  vita  in  semctipso,  sed  a  Patre.  A  Patre 
genitus  ut  esset  vita  in  semetipso  :  Pater  vero  non  genitus 
vita  in  semetipso.  Nec  minorem  Fiiium  genuit,  qui  cres- 
cendo  fieret  oequalis.  Non  enim  ad  sui  perfectionera  ad- 
jutus  est  tempore,  per  quera  perfectum  creata  sunt  tem- 
pora.  Anleomnia  tempora  Patri  coaeternus  est.  Non  enim 
unquam  Pater  sine  Filio  :  feternus  autem  Pater  est  :  ergo 
co.Tlernus  et  Filius,  Quid  tu  anima?Mortua  eras,  amise- 


200  8.    AUGUSTINI    EPISCOPl 

ras  vitam;  audi  Patrem  per  Filium.  Surge,  recipe  vitam  : 
ut  in  eo  recipias  vitam  quam  non  habes  in  te,  qui  habet 
vitam  in  semetipso.  Vivificat  crgo  te  Pater,  et  Fihus  :  ot 
agitur  prima  resurrectio,  ([uando  resurgis  ad  participan- 
dam  vitam  quod  tu  non  es,  et  participando  eliiceris  vi- 
vens.  Resurge  a  morte  tua  in  vitam  tuam,  qui  est  Deus 
tuus^  et  transi  a  morte  in  vitam  aeternam.  Habet  enim 
vitam  aeternam  Pater  in  semetipso  :  et  nisi  FiJium  talem 
generarct,  qui  haberct  vitam  in  semetipso,  non  sicut  Pa- 
ter  suscitat  mortuos  ct  vivificat,  sic  et  Fihus  quos  vellet 
vivificaret. 

-  XIV.  Quid  ergo  de  illa  resurrectione  corporis  ?  Nam 
isti  ((ui  audiunt  et  vivunt,  unde  nisi  audiendo  vivunt  ? 
Amicusenim  sponsi  stat,  et  audit  eum,  et  gaudio  gaudet 
proptervocem  sponsi,  non  propter  vocera  suam  * :  hocest, 
participando,  non  existendo  audiunt  et  vivunt  :  et  omnes 
qui  audiunt  vivunt  5  quiaomnesqui  obediunt  vivunt.  Dic 
ahquid,  Domine,  etiam  de  resurrectione  carnis.  Fuerunt 
enim  qui  eam  negarent,  et  dicerent  quia  ista  sola  est  re- 
surrectio,  qufe  fit  per  fidem.  Gujus  resurrectionis  modo 
Domiaus  fecit  commemoratioiiem ,  et  inflammavit  nos, 
quia  quidam  «  Mortui  audient  vocem  Fihi  Dei,  et  vi- 
))  vent  '\  »  Non  eorum  quiaudierint  ahi  morientur,  et  ahi 
vivent  :  sed  omnes  «  Qui  audierint  vivent,  )>  quia  omnes , 
qui  obedierintvivent.  Eccevidemus  resurrectionem  men- 
tis  :  non  ergo  amittamus  fidem  de  resurrectione  carnis. 
Et  nisi  tu,  Domine  Jesu,  dixeris  eam,  quem  oppohemus 
contradictoribus.^  Omnes  enim  sectae,  quae  se  aliquam 
rehgionem  hominibusinserere  praesumpserunt,  nonnega- 
verunt  istara  raentiura  resurrectionem  :  ne  diceretur  eis, 
Si  non  resurgit  anima,  quare  niihi  loqueris  ?  quid  in  me 
facere  vis  ?  si  non  facis  ex  deteriore  mehorem,  quare  lo- 

'  Josn.  111,  29.  —  »  Id.  V,  25. 


IN     lOANNIS    KVANGELltlM  ,    TnACT.    XIX.  201 

(|ueris?  si  non  facis  cx  ini(|UO  justurti,  (juare  lo(jUcris?  si 
autcm  facis  cx  ini^iuo  justum,  cx  impio  pium,  cx  slulto 
sapicutcm,  lateris  rcsur^MTc  animam  mcam,  si  tihi  ol)lcm- 
pcravcro,  si  tibi  crcdidero.Volentes  crgo  sibi  credi  omnes 
(|ni  iiistitucrinil  arKiijiis  cliam  falsnn  religionis  scctam, 
nc^arc  istam  mcntium  rcsurrcctioncm  non  potucrunt, 
omncs  dc  illa  consenserunt  :  sed  multi  carnis  resurrcc- 
tioncm  ncgavcrunt,  dixcrunt  in  fidc  jam  {'actam  esse  rc- 
surrcctioncm.  Talibus  resistit  Apostolus,  dicens  :  <(  Ex 
»  ((uibus  cst  Hymenteus  ct  IMiilclus,  qui  circa  veritatcra 
))  aberraverunt,  dicentes  resurrectionem  jam  factamesse, 
))  et  fidem  (|uorumdam  subvertunt'.  »  Jam  factam  esse 
rcsurrectionem  diccbant,  sed  eo  modo  ut  alia  non  sperare- 
tur  :  et  reprehendebant  homines  qui  sperabant  resurrec- 
tionem  carnis,  vclut  jam  resurrcctio  quae  promissa  erat, 
crcdcndo  implcretur  in  mcntc.  lU^prehendit  eos  Aposto- 
lus.  Cur  eosreprclicndit?  Nonnc  hoc  dicebant  quod  modo 
Dominus  loquebatar,  ((  Venit  hora,  et  nunc  est,  quando 
»  mortui  audient  vcccm  Filii  Dci,  et  qui  audierint  vi- 
))  vcnt '-?  ))  S^d  de  vita  menlium  loquor  adhuc,  ait  tibi 
Jcsus  :  nondum  loquor  de  vita  corporum ;  sed  loquor  de 
vita  vitae  corporum,  id  est,  de  animarum,  in  (|uibus  est 
vita  corporum  :  nam  scio  esse  corpora  in  monumentis 
jacentia,  scio  et  corpora  vestra  in  monumcntis  futuraj 
nondum  de  illa  rcsuriTctione  loquor  :  dc  ista  loquor,  in 
ista  resurgite,  ne  ad  pccnam  in  illa  resnrgatis.  Scd  ut  no- 
veritis,  quia  de  illa  lo([uor,  quid  addo?  «  Sicut  enim  habet 
))  Pater  vitam  in  semetipso,  sic  dedit  et  Filio  habere  vi- 
»  lam  in  semetipso".  »  Haec  vita  quod  Pater  est,  quod 
Filius  est,  ad  (juid  pertinct?  ad  animam,  an  ad  corpus? 
Non  enim  vitam  illam  sapientiae  sentit  corpus,  sed  mens 
rationalis.  Nam  nec  omnis  anima  postest  sentire  sapien- 

'9  11111.11,  17.  —  '  loan.  V,  a5.  —  ^  \[,i\,  26. 


202  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

tiam.  Habet  enim  et  peciis  animam  :  sed  pecoris  anima 
non  potest  sentire  sapienliam.  Ergo  anima  humana  po- 
test  sentire  istam  vitam,  quam  liabet  Pater  in  semelipso-, 
et  dedit  Filio  vitam  habere  in  semetipso  :  quia  illud  est 
verum  lumen  quod  illuminat,  non  omnem  animam  ,  scd 
omnem  hominem  venientem  in  huncmundum.  Gum  ergo 
ipsi  menti  loquor,  audiat,  id  est,  obediat,  et  vivat. 

XV.Noli  itaque  Domine  tacere  de  resurrectione  carnis  ; 
ne  non  eam  credant  homines ,  et  remaneamus  nos  argu- 
mentatores  ,  non  praedicatores.  Ergo  «  Sicut  habet  Pater 
»  vitam  in  semetipso ,  sic  dedit  et  FiUo  habere  vitam  in 
»  semetipso.  »  Intelhgant  qui  audiunt,  credant  ut  intel- 
ligant ,  obediant  ut  vivant.  Audiant  adhuc  aliud,  ne  hic 
finitam  esse  resurrectionem  putent.  «  Et  dedit  ei  potesta- 
»  tem  et  judicium  facere  K  Quis.^  Pater.  Cui-dedit?  Fiho. 
Cui  enim  dedit  habere  vitam  in  semetipso ,  potestatem 
dedit  ei  et  judicium  facere.  «  Quia  Filius  hominis  est.  » 
Iste  enim  Christus  ,  et  Fihus  Dei  et  fiHus  hominis  est.  «  In 
»  principio  erat  Verbum ,  et  Verbum  erat  apud  Deum , 
»  et  Deus  erat  Verbum,  hoc  erat  in  principio  apud 
»  Deum  **.  Ecce  quomodo  dedit  ei  vilam  habere  in  semet- 
ipso.  Sed  quia  Verbum  caro  factum  est ,  et  habitavit  in 
nobis ,  ex  virgine  Maria  homo  factus ,  fiUus  hominis  est. 
Proinde  quia  fiUus  hominis  est,  quid  accepit?  potestatem 
et  judicium  facere.  Quod  judicium  ?  in  fine  ssecuU  :  et  ibi 
erit  resurrectio  mortuorum  ,  sed  corporum.  Animas  ergo 
suscitat  Deus,  per  Christum  FiUum  Dei  :  corpora  suscitat 
Deus ,  per  eumdem  Christum  fiUum  hominis.  «  Dedit  ei 
»  potestatem.  »  Hanc  potestatem  nt)n  haberet  nisi  acci- 
peret,  et  esset  hlDmo  sine  potestate.  Sed  ipse  est  fiUus  ho- 
minis,  qui  et  FiUus  Dei.  Haerendo  enim  ad  unitatem  per- 
sonee  fiUus  hominis  FiUo  Dei ,  facta  est  una  persona ,  ea- 

'  Joan.  V,  27.  —  2  Id.  1,  r,  etc. 


IN    JOAM^IS    EVANGELIUM  ,    TRACT.    XIX.  203 

(iemqiie  Filiiis  Dci,  (|uae  ol  (iliiis  lioniiiiis.  (Jnid  aiitcin 
proptcr  (luid  lial)c;it ,  dignosccndum  est ,  Tiiius  liominis 
habct  animam,  liahct  corpus.  Filius  Dci ,  (juod  est  Ver- 
hum  Dei,  habet  hominem,  tan(|uam  anima  corpus.  Sicut 
anima  habens  corpus,  non  facit  duas  pcrsonas  ,  scd  unum 
homincm  ;  sic  Vcrbum  liabcns  iiominem,  noii  iacit  duas 
personas,  scd  unum  Christum.  Quid  est  homoi' Anima 
rationaiis  liabcns  corpus.  Quid  est  Christus?  Vcri)um  Dei 
liaijcns  homincm.  Video  de  quibus  rcbus  lo(|uar,  ct  quis 
loquar,  et  quibus  loquar. 

XVI.  Nunc  audite  de  resurrectione  corporum  ,  nonme, 
sed  Dominum  loculurum,  propter  eos  (jui  resurrexerunt 
surgcndo  a  morte,  inhoerendo  vitae.  Cui  vitae?  qux  non 
novit  mortem.  Quare  non  novit  mortem?quia  nescit  muta- 
hilitatcm.  Quarc  nescit  mutabilitatcm?  quia  vita  estinse- 
metipso.  u  Et  potestatcm  dedit  ei  et  judiciumfacere,  quia 
))  filius  liominis  est  K  »  Quod  judicium  ,  quale  judicium  ? 
<(  Nolite  mirari  hoc,  »  quia  dixi,  «  dedit  ei  potestatem  et 
))  judicium  facere.  Quia  venit  hora^.  n  Non  addidit,  «  et 
((  nunc  est  :  »  Ergo  horam  quamdam  vuit  insinuare  in 
fine  saecuh.  Hora  nunc  est  ut  resurgant  mortui ,  hora  erit 
in  finc  Sciecuh  ut  resurgant  mortui  :  sed  rcsurgant  nunc  in 
raente ,  tunc  in  carne  :  resurgant  nunc  in  mente  per  Ver- 
bum  Dei  Fihum  Dei ,  resurgant  tunc  in  carne  per  Verbum 
Dei  carnem  factum  ,  fiiium  hominis.  Neque  enim  ad  judi- 
cium  vivorum  ct  mortuorum  Pater  ipse  venturus  est :  nec 
tamen  recedit  a  Fiho  Pater.  Quomodo  ergo  non  ipse  ven- 
turus  est?  quia  non  ipse  videbitur  in  judicio?  Videhunt  in 
quem  pupugerunt  ^  Forma  illa  erit  judex  ,  qufestetitsul) 
judice  :  illa  judicaljit  quae  judicata  est :  judicata  est  enim 
inique,  judicabit  juste.  Veniet  ergo  forma  servi,  et  ipsa 
apparebit.  Etenim  forma  Deiquomodo  appareret  justis,  et 

'  Joan,  V,  27.  —  2  Ibid.28.  —  3  IJ.  xu,  3.7. 


204  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

iniquis?  Nam  si  judicium  nonfieret  nisi  inter  solos  justos, 
appareret  tanquam  juslis  forma  Dei  :  quia  vero  judiciura 
futurum  est  justorura  et  iniquorum,  nec  licet  ut  iniqui 
videant  Deum ;  «  Beati  enim  mundi  corde,  quoniam  ipsi 
»  Deum  vjdebunt  ^  :  »  Talis  apparebit  judex  ,  qualis  videri 
possit  et  ab  eis  quos  coronaturus  est ,  et  ab  eis  quos  dam- 
natuius  est.  Forma  ergo  servi  videbitur,  occulta  erit  for- 
ma  Dei.  Occuitus  erit  in  servo  Filius  Dei ,  et  apparebit 
filius  hominis  :  quia  «  potestatem  dediteijudicium  facere, 
»  quia  filius  hominis  est.  »  Et  quia  ipse  soius  apparebitin 
forma  servi ,  Pater  autem  non  apparebit ,  quia  non  est  in- 
dutus  forma  servi ;  ideo  superius  ait ,  «  Pater  non  judicat 
»  quemquam,  sed  omne  judicium  deditFilio.  »Bene  ergo 
dilatum  est ,  ut  ipse  esset  expositor  qui  propositor.  Supe- 
rius  enim  occultum  erat :  nuncjam,  ut  arbitror,  mani- 
festum  est,  quia  «  dedit  ei  potestatem  et  judiciumfacere, 
))  quia  Pater  non  judicat  quemquam,  sed  omne  judicium 
»  deditFilio  :  »  quia  judicium  per  illam  formam  futurum 
est ,  quam  non  habet  Pater.  Et  quale  judicium  ?  «  Nolite 
»  mirari  hoc  •,  quia  venit  hora  :  »  non  ea  quae  nunc  est,  ut 
resurgant  animae  :  sed  quoe  futura  est ,  ut  resurgant  cor- 
pora. 

XVII.  Expressius  hoc  dicat,  ut  calumniam  haereticus 
negator  resurrectionis  corporis  non  inveniat :  quanquam 
jam  intellectus  elucescat.  Cum  superius  dictum  esset , 
«  Venit  hora ;  »  addidit  «  et  nunc  est :  »  modo  autem , 
«  Venithora-,  »  non  addidit,  «  et  nunc  est.  »  Tamen  om- 
nes  ansas,  omnes  claviculas  calumniarum,  omnes  nodos 
laqueorum  aperta  veritate  disrumpat.  «  Nolitemirarihocj 
»  quia  venit  hora,  in  qua  omnes  qui  in  monumentis 
»  sunt '.»  Quid  evidentius?  quid  expressius?  Corpora  sunt 
in  monumentis  :  animse  non  sunt  in  monumentis,  nec 

■  Matth.  V,  8.  —  »  Joan.  v,  28. 


IN    lOANMS    EVANGEI.IUM,    TUACT.     XIX.  205 

justorum  ,  nec  iiii([Uoiuni.  Jusli  aninia  in  .sinu  AbraliiC 
luil ,  iniciui  aninia  apuil  inlcros  loriiudialur  :  in  monu- 
mento ,  nec  illa,  nec  iila.  Superius  quando  ait,  «  Venit 
»  hora  et  nuncest:  »  obsecro,  intentlite.  Noslis,  rralres, 
cjuia  ad  panem  ventris  cum  labore  pervenitur,  quanto 
magis  ad  |)ancni  mentis?  Cum  labore  statis,  et  auditis  ^ 
sed  nos  cum  inajore  stamus,  et  loquimur.  Si  laboramus 
propter  vos,  collaborare  non  debetis  propter  eosdem  vos? 
Superius  ergo  cum  diceret ,  «  Venil  hora ,  »  et  adderet, 
»  et  nunc  est,  »  (juid  subjecit?  «  quando  mortui  audient 
»  vocem  Fihi  Dei,  et  qui  audierint  vivent.  »  Non  dixit, 
Omnes  niortui  audient,  et  (|ui  audierint  vivent  :  morluos 
enim  ini(|uos  volebat  intelligi.  Et  numquid  omnes  iniqui 
obaudiunt  Evangelio?  Aperte  dicit  Apostolus,  «  Sed  non 
»  omnes  obaudiunt  Evangelio  *.  »  Tamen  qui  audiunt, 
vivent  :  (|uia  omnes  qui  obaudiunt  Evangelio^  transient 
ad  vitara  aeternam  per  fidem  :  non  tamen  omnes  obau- 
diunl,  et  hoc  nunc  est.  At  vero  in  fine  ,  «  omnes  qui  sunt 
»  in  monumentis,  »  hoc  est  justi  et  injusti ,  «  audientvo- 
»  cem  ejus,  et  procedent  ^  »  Quomodo  noluit  dicere, 
»  et  vivent?  Omnes  enim  procedent,  sed  non  omnes  vi- 
vent.  In  eo  quippe  (|uod  supra  dixit,  «  Et  c[ui  audierint 
»  vivent :  »  in  ipsa  obauditione  vitam  aeternam  intelhgi 
voiuit  et  beatam  ,  quam  non  omnes  habebunt  qui  de  rao- 
niimentis  procedent.  Jam  ergo  et  coraraeraoratione  mo- 
numentorum ,  et  expressione  processionis  de  monumen- 
tis  ,  aperte  inteliigimus  corporura  resurreclionem. 

XVill.  «  Audicnt  oranes  vocera  ejus,  et  procedent.  » 
Et  ubi  judiciura  ,  si  omnes  audient ,  et  omnes  procedent? 
Quasi  totum  confusum  est ,  niliii  video  discretura.  Certe 
accepisti  potestatera  judicandi ,  quia  filius  hominis  es  : 
ecce  aderis  in  judicio  ,  resurgent  corpora  :  de  ipso  judicia 

•  Rom.  X,  10.  —  '  Joan.  v,  29. 


206  S.    AUGUSTIM    EPISCOPI 

dic  aliquid,  hoc  est  de  discretione  malorum  et  bonorum. 
Et  hoc  audi :  «  Qui  bona  fecerunt ,  in  resurrectionem  vi- 
»  tae  :  qui  mala  egerunt,  in  resurrectionem  judicii.  »  Su- 
perius  cum  de  resurrectione  mentium  et  animarum  loque- 
retur,  numquid  fecit  discretionem ?  Sed  omnes  qui  audient, 
vivent :  quia  obaudiendo  vivent.  At  vero  resurgendo  et 
procedendo  de  monumentis,  non  omnes  ad  vitam  aeter- 
nam  ibunt ,  sed  qui  bene  fecerunt :  qui  autem  male ,  ad 
judicium.  Hic  enim  judicium  pro  poena  posuit.  Et  erit 
diremptio  et  non  qualis  modo  est.  Nam  et  modo  separamur 
non  locis,  sedmoribus,  affectibus,  desideriis ,  fide,  spe, 
charitate.  Simui  enim  cum  iniquis  vivimus;  sed  non  una 
vita  est  omnium  :  inocculto  dirimimur,  in  occulto  sepa- 
raraur :  quomodo  grana  in  area ,  non  quomodo  grana  in 
horreo.  Et  separantur  grana  in  area  ,  et  miscentur  :  sepa- 
rantur,  cum  a  palea  expohantur;  miscentur,  quia  non- 
dum  ventilantur.  Tunc  aperta  erit  separatio,  sicut  morum, 
sic  et  vitse;  sicut  sapientiae,  ita  et  corporum.  Ibunt  qui 
bene -fecerunt,  vivere  cum  Angehs  Dei :  qui  male  egerunt, 
torqueri  cum  diabolo  et  angelis  ejus.  Et  transiet  forma 
servi.  Ad  hoc  enim  se  praesentaverat  utfaceret  judicium  : 
post  judiciura  perget  hinc,  ducet  secum  corpus  cui  caput 
est,  et  offeret  regnum  Deo.  Tunc  plane  videbitur  forma 
illa  Dei,  quse  non  potuit  videri  ab  iniquis,  quorum  visio- 
ni  forma  servi  exhibenda  erat  ^  Dicit  et  alibi  sic  :  «  Ibunt 
»  isti  in  ambustionem  seternam ,  ( de  quibusdam  sinis- 
»  tris : )  justi  autera  invitam  aeternam  ^ :  »  de  qua  aho  loco 
dicit.  «  Haec  est  autem  vita  aeterna ,  ut  cognoscant  te  unum 
))  verum  Deum ,  et  quem  misisti  Jesum  Christura  ^. ))  Tunc 
ibi  apparebit  qui  cum  in  forma  Dei  esset ,  iion  rapinam 
arbitratus  est  esse  aequahs  Deo  ^ :  tunc  se  ostendet ,  quo- 

•  1  Cor.  XT,  24-  —  *  MaUl).  xsv,  ^G.  —  ^  Joan.    svu,  3.  —  4  Philip. 
n,  6. 


IN     lOANNIS    EVANGELIIM  ,    TRACT.     XIX.  207 

modosc  diloctoribus  suisoslciisurum  promisit.  «Quicnim 
»  diligit  mc,  ait,  mandata  mca  custodit ;  ct  (jui  diligil 
))  mc  ,  diligetur  a  Patre  meo,  ct  cgo  diligam  eum  ,  etos- 
)»  tcndam  meipsum  illi  '.  )>  Quibus  Io(|ucbatur,  pr.Tscns 
eis  erat  :  scd  Ibrmam  scrvi  vidcbanl^  lormani  autcm  Dci 
non  videbant.  Per  jumentum  ad  slabuJum  duccbanlur 
curandi,  scd  sanali  vidcbunt  :  (juia  ostcndam ,  in({uit, 
mc  ipsum  iHi.Quomodo  oslcndilur  a^^juabs  l*atri?  cum  di- 
cit  Phibppo,  «  Qiii  mc  vidct,  vidct  ct  Patrcm  meum  'K  » 

XIX.  «  Non  possum  cgo  a  mcipsofaccre  (iuid(|uam  : 
))  sicut  audio  judico,  ct  judicium  mcum  juslum  cst^.  )) 
Quia  dicturi  illi  cramus  ,  Tu  judicabis,  ct  Patcr  non  judi- 
cabit,  quia  omne  judicium  dedit  Filio;  non  ergo  secun- 
dum  Patrcm  judicabis  :  adjecit ,  «  Non  possum  ego  a  me 
»  ipso  faccre  ([uidtiuam  :  sicut  audio  judico ,  ct  judicium 
»  meum  justum  est :  ([uia  non  quaero  voluntatem  meam, 
»  sed  voluntatera  ejus  (jui  misit  me.  »  Certe  Filius  quos 
vult  vivilicat.  Non  ([uaerit  voluntatem  suam,  scd  volun- 
tatem  cjus  qui  misit  ilkim.  Non  meam  ,  non  propriam  5 
non  meam ,  non  filii  hominis  5  non  meam ,  quae  resistat 
Deo.  Faciunt  enim  homines  voluiitatem  suam,  non  Dei , 
quando  faciunt  quod  volunt ,  non  quod  jubet  Dcus  : 
quando  autem  ita  faciunt  quod  volunt ,  ut  tamen  sequan- 
tur  voluntatem  Dei ,  non  faciunt  voluntatem  suam ,  quam- 
vis  quod  volunt  faciant.  Volcns  fac  quod  juberis;  atque 
ita  et  hoc  facies  quod  vis  ,  et  non  voluntatem  tuam  facies, 
sed  jubcntis. 

XX.  Quid  ergo?  «  Sicut  audio ,  ita  judico.  »  Audit  Fi- 
lius,  et  demonstrat  ei  Patcr^  et  videt  Filius  Patrem  facien- 
tem.  Et  ista  distuleramus  paulo  enucleatius  pro  viribus 
pertractare  ,  si  tempus  noliis  peracta  lectione  et  vires  re- 
mansissent.  Si  dicam  me  posse  loqui  adhuc,  forte  vos 

«  Joan.  xiT,  21.  —  »  Ibid.  9.  —  '  Id.  t,  3o. 


208  S.    AUGUSTIM  EPlSCOPi 

audirc  jam  noii  potestis.  iLem  forte  aviditate  audieiidi 
dicilis,  Possumus.  Melius  est  ergo  ut  ego  infirraitatcm 
raeam  fatear,  (|uia  jam  faligatus  lotjui  non  possura  ,  quam 
ut  vobis  jam  bene  satiatis ,  adhuc  infundam  quod  non 
bene  digeratis.  Proinde  hujus  promissionis  quam  ad  ho- 
diernum  terapus,  si  supercsset,  distulcram,  tenete  me 
adjuvante  Domino  in  crastinum  debitorera. 

«VVVt  VVVV  V^VVV  ^fVVV  V\/\/V  VVVV  \.VVV%/VVV  VVXO' VVVV  %.  VVV  \  VV\  V\/l  V  «vvvv  vvvv  ^vx^ 


TRACTATUS  XX  ». 

Rursiim  in  illud ,  Amen ,  Amen  dico  vohis ,  non  potest 
Filiiis  a  sefacere  qmdquam ,  nisiquod  viderit  Pa- 
trem  facientem  :  qwecumque  enim  Pater  facit , 
hcec  eadem  et  Filius  facit  similiter. 

I.  Verba  Domini  nostri  Jesu  Ghristi  ,  maxime  quae 
Joannes  comraemorat  evangelista  ,  qui  non  sine  causa  su- 
per  pectus  Domini  discumbebaf^,  nisi  ut  secreta  altioris 
sapientise  ejus  ebiberet ,  et  quod  amando  biberat,  evan- 
gehzando  ructaret ,  ita  secreta  sunt  et  profunda  inteJli- 
gentise,  ut  omnes  turbent  qui  perverso  sunt  corde,  et 
omnes  exerceant  qui  recto  sunt  corde.  Proinde  animad- 
vertat  Charitas  Vestra  ad  haec  pauca  quae  lecta  sunt.  Vi- 
deamus  si  quo  raodo  possumus,  donante  et  adjuvante 
ipso ,  qui  verba  sua  nobis  voluit  recitari,  quae  tunc  audita 
atque  conscripta  sunt,  ut  modo  legerentur,  quid  sibi  velit 
quod  eura  audistis  modo  dicere  ,  «  Amen,  amen  dico  vo- 
»  bis ,  non  potest  Filius  a  se  facere  quidquam  ,  nisi  quod 

>  Habitus  die  pioximo  post  superioreni  Tractatum.  —  ^  jean.  xm,  23. 


IN     IOANNIS    EVAKCELICM  ,    TRAc.T.     XX.  209 

»  vidcrit  Palrcm  facientcni :  (|u;ccum{[uc  cnim  l*aLcr  iacit, 
»  haec  cadcm  (,'t  Filius  lacit  simiiitcr  '. 

II.  Lndc  autem  natus  sit  scrmo  islc,  commcmorandi 
cslis  proptcr  supcriora  icctionis,  ubi  curavcrat  Dominus 
qucmdam  intcr  iiios ,  i{ui  in  quinc|uc  porticibus  piscinte 
iilius  Salomonis  jacebant ,  cui  dixerat,  h  Tolle  grabatum, 
))  tuum  ,  ct  vadc  in  domum  tuam '-.  )>  Hoc  aut(>m  fcce- 
rat  sabbatis  :  unde  pcrturbati  Judiei  caiumniajjantur , 
quasi  eversorem  et  pr.nevaricatorem  Legis.  Tunc  cis  dixe- 
rat,  u  Patcr  meus  uscpie  modo  operatur,  ct  cgo  opcror  ^,» 
Illi  enim  carnaiitcr  accipicntcs  sabbali  obscrvationcm  , 
putabant  Dcum  post  iaborcm  fabricati  mundi  usquc  ad 
liunc  diem  quasi  dormirc-,  etpropterea  sanctificasse  ilium 
dicm ,  cx  quo  coepit  vciut  a  laboribus  requiesccrc.  Est 
autem  sacramcntum  sabbati  anlic|uis  Patribus  nostris 
prneceptum,  quod  nos  Cliristiani  spiritaiiter  obscrvamus, 
ut  ab  omni  scrviii  opere,  id  est  ab  omni  peccato  (quia 
Dominus  dicit,  «  Omnis  qui  facit  pcccatum,  servus  est 
»  pcccati  *  n),  abstineamus  nos  ,  et  iiabeamus  quictcm  in 
corde  noslro,  id  est  tranquiiiitatcm  spiritaiem'.  Et  quam- 
vis  in  lioc  snecuio,  id  concmur,  ad  cam  tamen  requicm 
perfectam  non  pcrvcniemus,  nisi  cum  dc  hac  vita  cxicri- 
mus.  Sed  ideo  dictum  est  Deum  rcquievisse ,  quia  jam 
creaturam  nuiiam  condcbat  postquam  perfccta  sunt  om- 
nia.  Quietem  vcro  propterea  appeiiavit  Scriptura,  ut  nos 
admoneret  post  bona  opera  requieturos.  Sic  cnim  scrip- 
tum  habcmus  in  Gtjncsi,  «  Et  fccit  Dcus  omnia  bona 
M  valdc  ,  et  requicvit  Dcus  die  scptimo  '^  :  »  ut  tu  iiomo 
cum  attcndis  ipsum  Deum  post  bona  opcra  rcquievisse, 
non  tibi  speres  recjuicm ,  nisi  cum  bona  fueris  operatus  : 

'   Joan.   V,  iG.  —   '  Ibia.  8.  —  ^  Ibid.  17.    -  '.  Kl.  vm    34-  —  5  r.xo.l. 
XX,  8.  —  •=  Geii.  1,  .ii,  et  11,  2. 

CXXIl  14 


210  S.     AUGUSXIWI    EPISCOPI 

ct  quemaclmoclum  Deus  poslea  quam  fecit  hominem  ad 
imaginem  et  similitudinem  suam  sexto  die,  et  in  illo  per- 
fecit  omnia  opera  sua  bona  valde ,  requievit  septimo  die  j 
sic  et  tibi  requiem  non  speres,  nisicum  redieris  ad  simili- 
tudinem  in  qua  factus  es,  quam  peccando  perdidisti.  Non 
enim  Deus  laborasse  dicendus  est ,  qui  dixit  et  facta  sunt. 
Quis  est  qui  post  tantam  operis  faciJitalem  quasi  post  la- 
borem  velit  requiescere?  Si  jussit  et  aliquis  ei  restitit, 
si  jussit  et  non  est  factum ,  et  ut  fieret  laboravit  ^  merito 
dicatur  post  laborem  requievisse  :  cum  vero  et  in  ipso 
libro  Geneseos  legamus ,  «  Dixit  Deus ,  Fiat  lux ,  et  facta 
))  ex  lux  :  dixit  Deus  ,  Fiat  firmamentum  ,  et  factum  est 
»  firmamentum^ :  »  etcoetera  in  verbo  ejus  continuo  facta : 
cui  attestatur  et  Psalmus  dicens  5  «  Ipse  dixil  etfactasunt, 
»  ipse  mandavit  et  creata  sunt  *  :  »  quomodo  post  mun- 
duni  factum  requiem  quasi  ut  cessaret  requirebat,  qui  in 
jubendo  nunquam  laboraverat  ?  Ergo  iiia  mystica  sunt , 
ct  propterea  ita  posita ,  ut  nobis  requiem  speremus  post 
hanc  vitam ,  sed  si  bona  opera  fecerimus.  Ideo  Dominus 
retundens  impudentiam  et  errorem  Judaeorum ,  et  osten- 
dens  eos  non  recte  sapere  de  Deo  ,  ait  illis  scandahzatis , 
quod  sabbato  operabatur  hominum  sanitatem ,  «  Pater 
))  meus  usque  modo  operatur ,  et  ego  operor  ^  :  »  nolite 
ergo  hoc  putare  quia  sabbato  ita  requievit  Pater  meus,  ut 
ex  illo  non  operetur  :  sed  sicut  ipse  nunc  operatur,  ope- 
ror  et  ego.  Sed  sicut  Pater  sine  labore,  sic  et  Filius  sine 
labore.  Dixit  Deus ,  et  facta  sunt :  dixit  Christus  languenti, 
Tolie  grabatum  tuum,  et  vade  in  domum  tuam,  et  factum 
est. 

III.  Gatholica  autem  fides  habet,  quod  Patris  et  Filii 
opera  non  sunt  separabiha.  Hoc  est  quod  volo ,  si  possum, 
loqui  Gharitati  Vestrse  :  sed  secundum  illa  verba  Domini, 

«  Gen.   I,  3  et6.  —  '  Psal.  xxxn,   9,  et  cslviu,  5.  —  ^  Joan.  v,  17. 


IN    JOANNIS    EVAKGELIDM,    1I\ACT.    XX.  211 

«  Qui  potesl  caperecapiat'.»Quiautcin  caperenonpotest, 
non  mihi  adscribat,  sed  tarditati  suae,  et  convertat  se  ad 
illum  ([ui  cor  aperit,  ut  infundat  (|uod  donat.  Postremo 
ct  si  quisquam  propterea  non  inlellexerit,  quia  non  a  me 
sic  dictum  cst  ut  dici  dcbuit,  ignoscat  humanae  fragilitati, 
et  supplicet  divinae  bonitati.  Habemus  enim  intus  magis- 
trum  Christum.  Quid([uid  per  aurem  vestram,  et  os  meum 
capere  non  potueritis,  in  corde  vestro  ad  eum  convertimi- 
ni ,  ([ui  et  me  docet  ({uod  loquor,  ct  vobis  quemadmodum 
dignatur  distribuit.  Qui  novit  ([uid  det  et  cui  det,  aderit 
pctenti,  ct  aperiot  pulsanti.  Et  si  fortenon  dederit,  nemo 
se  dicat  desertum.  Forte  enim  aliquid  dare  differt ,  sed 
neminem  esurientem  relinquit.  Si  enim  non  dat  ad  horara , 
exercet  qurerentem,  non  contemnit  pelentem.  Videte  er- 
go  ct  attendite  ([uid  vclim  dicere,  (^tsi  forte  non  possim. 
Catholica  fides  hoc  habet  firmata  Spiritu  Dei  in  sanctis 
ejus ,  contra  omnem  htfircticam  pravitatem  ,  quia  Patris  et 
FiUi  ojoera  inseparabiha  sunt.  Quid  est  quod  dixi?  Quo- 
modo  i[3se  Pater  et  FiUus  inseparabiles  sunt,  sic  et  opera 
Patris  et  Fihi  inseparabiha  sunt.  Quomodo  Pater  et  FiUus 
inseparabiles  sunt?  Quia  ipse  dixit :  «  Ego  et  Pater  unura 
»  sumus  -.  »  Quia  Pater  et  Filius  non  sunt  duo  dii ,  sed 
unus  Deus,  Verbum  et  cujus  est  Verbum-,  unus  et  Uni- 
cus ,  Deus  unus  Pater  et  Fihus  charitate  complexi,  unus- 
que  charitatis  Spiritus  eorura  est,  ut  fiat  Trinitas  Pater  et 
Filius  et  Spiritus  sanctus.  Non  ergo  tantum  Patris  et 
Fihi,  sed  et  Spiritus  sancti,  sicut  a3C[uahtas  et  insepara- 
bihtas  personarum,  ita  etiam  opera  inseparabiha  sunt. 
Adhuc  planius  dicam  quid  sit,  opera  inseparabiha  sunt. 
Non  dicit  cathohca  fides ,  quia  fecit  Deus  Pater  ahquid ,  et 
fecit  Fihus  ahquid  ahud  :  sed  quod  fecit  Pater,  hoc  et 
Filius   fecit,   hoc   et   Spiritus   sanctus   fecit.     Per   Ver- 

'  Matth.  xn,  12.  —  ^  Joan.  x,  3o. 

14. 


212  S.    AUGUSTIJVI     EMSCOPI 

bum  enim  facta  sunt  omnia  :  quando  dixit  ctfacta  sunt, 
per  Verbum  facta  sunt,  per  Christum  facta  sunt.  «  In 
»  principio  enim  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud 
M  Deum ,  et  Deus  erat  Vcrbum  :  omnia  per  ipsum  facta 
»  sunt '.  »  Si  omnia  per  ipsum  facta  sunt :  «  dixit  Deus, 
Fiat  lux,  et  facta  est  lux^* :  »  in  Verbofecit,  per  Verbum 
fecit. 

IV.  Ecce  ergo  nunc  audivimus  Evangelium  ,  cum 
responderet  stomachantibus  Jud.ieis ,  «  Quia  non  so- 
»  lum  solvebat  sabbatum  ,  sed  etiam  Patrem  suum  di- 
M  cebat  Deum,  aequalem  se  faciens  Deo^  :  »  sic  enim 
scriptum  est  in  superiori  capitulo.  Gum  ergo  tali  eorum 
erranti  indignationi  Dei  Fihus  et  veritas  responderet,  ait  : 
»  Amen,  amen  dico  vobis,  non  potest  FiHus  a  se  facere 
»  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem^.  »  Tan- 
quam  diceret,  Quid  scandahzati  estis,  quia  Patrem  meum 
dixiDeum,etquiaaequalem  mefacioDeo?  Itasum  aequahs, 
ut  illeraegenuerit  :  itasum  aequalis,  ut  non  ille  a  me,  sed 
egoab  illo  sim.  Hoc  enim  intelhgitur  in  his  verbis,  «Non 
»  potest  Filiusase  facere  quidquam,  nisi  quod  viderit 
»  Patrem  facientem  »  Hoc  esl ,  Quidquid  Fihus  habet  ut 
faciat,  a  Patre  habet  ut  faciat.  Quare  habet  a  Patre  ut 
faciat?  quiaaPatrehabetutFiliussit.  Quare  a  Patrehabet 
ut  Fihus  sit?  quia  a  Patre  habet  ut  possit,  quia  a  Patre 
habet  ut  sit.  Fiho  euim  hoc  est  esse  quod  posse.  Homini 
non  ita  est.  Ex  comparalione  hnmanae  infirmitatis,  longe 
infra  jacentis,  uicuraque  corda  sustolhte  :  et  ne  forte  ali- 
quis  nostrum  attingat  secretum,  et  quasi  coruscatione 
magnae  lucis  horrescens,  sapiat  ahqu'.d ,  ne  insipiens  re- 
maneat  :  non  tamen  se  totum  sapere  putet,  ne  superbiat, 
et  ({uod  sapuit  amittat.  Homo  ahud  est  quod  est,  ahud 
quod  potest.  Ahquando  enim  et  est  homo,  et  non  potest 

'  Joan.  I,  I.  —  '  Gpu.  i,  3.  -—  '  Joaii.  v,  i8.  —  4  Ibid.  19.' 


IN    JOANMS    EYANGELIUM,    TI\Ari'.     XX.  U I /? 

(|uod  vull  :  ali(|uan(lo  autem  sic  esl  liomo,  ut  |)ossit  quoil 
vult :  ila(|ut'  aliuil  csl  css^^  ipsius,  aliutl  possc  ipsius.  Si  cuini 
hoc  cssct  cssc  ipsir.s  ,  (|U(Ki  cst  possc  ipsius,  cuin  vcUct 
|X)ssct.  Ucus  aulcui  cui  uou  cst  alia  siihslautia  ut  sit,  ct 
alia  potcstas  ut  possit,  sctl  consui)stautialc  iili  csttprKitjuid 
cjus  csl,  ct  ([uid((uitl  cst ;  quia  Dcus  cst,  nou  alio  modo  cst, 
ct  alio  modo  potcst;  sctl  esse  et  posse  simul  hahet,  tjuia 
velle  et  liicere  simul  habet.  Quia  ergo  potentia  Filii  de 
Palre  cst,  idco  ct  suhstantia  Filii  de  Patre  est  :  ct  tpiia 
sul)slantia  Fiiii  de  Patrc,  idco  potcntia  Filii  de  Patrecst. 
Non  alia  polentia  est  in  Filio,  et  alia  substantia  :  sed  ipsa 
est  polcntia  i|u;e  et  sui)slantia;  sui)stantia  ut  sit,  potentia 
ut  possit.  Ergoquia  Fiiius  de  Patre  est,  itleo  dixit,  u  Filius 
))  non  potest  a  se  iacerequidquam.  »  Quia  non  est  Fdius 
a  se,  itlt^o  non  potest  a  se. 

V.  Vidctur  cnim  quasi  minorem  se  fccisse  cum  dixit  : 
«  Non  potest  Filius  a  se  facere  quidquam,  nisi  t[uod  vi- 
))  dcrit  Patrem  facientem.  ))  Hic  erigit  cervicem  haeretica 
vauilas,  corum  sciiicct  tjui  tlicuut  Filium  minorcm  esse 
tjuam  Patrcm,  minoris  potcslatis,  majcstatis,  possihilita- 
tis,  non  intclligentes  mysterium  verborum  Christi.  At- 
tcndat  autcm  Charitas  Vestra,  et  videte  quemadmodum 
in  carnali  suo  intcllcctu  motlo  turhentur  in  ipsis  verhis 
Christi.  Hoc  autem  paulo  ante  prcxlocutus  sum,  quia  om- 
nia  perversa  corda  pertubat,  sicut  pia  corda  exercet  ver- 
bum  Dei,  maxinie  quod  per  Joannem  evangelistam  dici- 
tur.  Allaenimper  illum  dicuntur,  non(juaIiacum(|ue,  non 
qu?e  facileiutcIIigantur.Ecce  jam  haereticus  si  forte  audit 
veri)a  ista,  erigit  se,  et  dicit  nobis  :  Ecce  minor  est  Filius 
quam  Pater,  ecceaudi  vcrba  Filii,  qui  dicit,  «  Non  potest 
»  Filius  a  se  facere  quidtjuam,  nisi  quod  viderit  Patrem 
))  facicntem.  )>  Expecta  qucmaduiodum   scriptum  cst  : 


214  S.    lUGUSTINI    EPISCOPl 

«  Esto  mansuetus  ad  audiendum  vcrbum,  ut  intelligas^  » 
Puta  enim  me  conturbatum  esse  his  verbis,  quoniam  dico 
sequalem  potestatem  majestatemque  esse  Patris  et  Filii, 
cum  audivi,  «  Non  potest  Filius  a  se  facere  quidquam, 
»  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem.  «  Turbatus  his 
verbis  quaero  abs  te,  qui  jam  tibi  videris  intellexisse  : 
Novimus  in  Evangelio  Filium  aml)uJasse  super  mare ; 
ubi  Patrem  vidit  ambulasse  super  mare^?  Hic  jam  ille 
turbatur.  Pone  ergo  quod  intellexeras,  et  simul  qusera- 
mus.  Quid  ergo  facimus?  Verba  Domini  audivimus,  «  Non 
))  potest  Filius  a  se  facere  quidquam ,  nisi  quod  viderit 
)>  Patrem  facientem.  )>  Ambulavit  ipse  super  mare,  Pater 
nunquam  ambulavit  super  mare.  Certe  «  Non  facit  Filius 
))  quidquara,  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem.  » 

VI.  Redi  ergo  mecum  ad  id  quod  dicebam,  ne  forte 
sic  intelligendum  sit,  ut  de  quaestione  ambo  exeamus. 
Nam  ego  secundum  fidem  catholicam  video  quomodo 
exeam  sine  ofTensione ,  sine  scandalo  :  tu  autem  circum- 
clusus,  quseris  qua  exeas.  Qua  intraveras  vide.  Forte  non 
intellexisti  et  hoc  quod  dixi,  Qua  intrayeras  vide  :  ipsum 
audi  dicentem  :  «  Ego  sum  janua  ^.  )>  Non  sine  causa  ergo 
quseris  qua  exeas,  et  non  invenis,  nisi  quia  non  per  ja- 
nuam  intrasti,  sed  per  maceriam  cecidisti.  Ergo  que- 
madmodum  potes ,  a  ruina  tua  collige  te^  et  intra  per 
januara,  ut  sine  offensione  intres,  et  sine  errore  exeas. 
Per  Ghristum  veni,  nec  ex  corde  tuo  atTeras  quod  dicas  : 
sed  qnod  ille  ostendit,  hoc  loquere.  Ecce  fides  catholica 
quemadmodum  exit  de  ista  propositione  :  Arabulavit  Fi- 
lius  super  raare,  pedes  carnis  fluctibus  imposuit  :  caro 
ambulabat,  et  Divinitas  gubernabat :  quando  ergo  caro  am- 
bulabat  et  Divinitas  gubernabat,  Pater  absens  erat  ?  Si  ab- 

*  Eccli.  V,  i3.  —  *  Matth.  xiv,  25.  —  *  Joan.  x,  7. 


IN    JOANNIS    EVANGELIIIM  ,    xnACT.     XX.  215 

scnserat,  qnomodo  ipse  Viliusdicit :  «  Pater  autem in  nie 
»  manens,  ipse  lacit  opera  sua  '  ?  »  Si  ergo  Paler  in  Filio 
manens,  ipse  lacit  opera  sua  ^  ambulalio  illa  carnis  supra 
mare,  a  Patre  fiehat,  per  Filium  fiebat.  Ergoilla  ambula- 
tio  opus  est  Pntris  ct  Filii  inseparabile.  Utrum([ue  ibi 
operantem  video  :  nec  Pater  Filium  deseruit,  nec  Filius  a 
Patre  discessit.  Ita  quidquid  facit  Fiiius,  non  facit  sine 
Patre  :  c[uia  quid([uid  facit  Pater,  non  facil  sine  Filio. 

VII.  Exitum  cst  binc.  Videte  quia  recte  nos  dicimus 
inseparabilia  esse  opera  Patris  et  Fiiii  et  Spiritus  sancti. 
Nam  quomodo  tu  inteliigis,  ecce  fecit  Deuslucem^et 
vidit  Filius  Patrem  facienlem  lucem,  secundum  carnalem 
inteliectum  tuum,  qui  ideo  vis  minorem  inteiiigere,  quia 
dixit,  <(  Non  potest  Fiiius  a  se  facere  quidquam,  nisi  quod 
»  viderit  Patrem  facientem.  »  Fecit  Deus  Pater  iucem, 
quam  iucem  aliam  fecit  Fiiius?  Fecit  Deus  Pater  firma- 
mentum,  caium  inter  aquas  et  aquas,  vidit  eum  Fiiius 
secundum  inteiiigentiam  tuam  tardam  et  grossam  ^  :  quia 
vidit   Filius    Patrem  facientem  firmamentum,  ct  dixit , 
«  Non  potest  Filius  a  se  facere  quidquam,  nisi  quod  vi- 
»  derit  Patrem  facientem,  »  da  mihi  aiterum  firmamen- 
tum.  «   An  tu  amisisti  fundamentum*?  «  Superaedificati 
aut(^m  supra  fundamentum  Apostoiorura  et  Prophetarum^ 
ipso  summo  iapide  anguiari  existente  Christo  Jesu,  pa- 
cantur  in  Christo ;   nec  contendunt  et  errant  in  haeresi. 
Inteiiigimus  ergo  iucem  factam  a  Deo  Patre,  sed  perFi- 
iium  ;  firmamentum  factum  a  Deo  Patre,  sed  per  Fiiium  ^. 
Omnia  enim  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso  factum  est 
nihii.   Excute   inteiiigentiam    tuam;   nec  inteiligentiam 
vocandam,  sed  plane  stuititiam.  Deus  Pater  fecit  mun- 
dum  :  quem  fecit  Fiiius  aiterum  mundura  ?  da  raihi  mun- 

■  Joan,   XIV,   10.  —  '  Gen.  i,  3.   —  '   Ibid.  6.    —  4  Ephes.  v,  20.  — 
.loan.  I,  3. 


216  S.     AUGIJSTINI     RPISCOIM 

dum  Filii.  Iste  in  quo  sumus,  cujus  esl  ?  dic  nobis  a  t[uo 
factus  est  ?  Si  dixeris,  a  Filio,  non  a  Palre ;  crrasti  a  Patre  : 
si  dixeris,  a  Patre,  non  a  Filio,  respondet  tibi  Evange- 
lium,  «  Et  mundus  per  eum  factus  est,  et  mundus  eum 
»  non  cognovit^  »  Agnosceergo  eum  per  quem  factus  est 
mundus,  et  noli  esse  inter  illos,  qui  eum  qui  fecit  mundum 
non  cognoverunt, 

VIII.  Inseparabilia  sunt  ergo  opera  Patris  et  Filii.  Sed 

hoc  est,  «   Non  potest   Filius  a  se   quidquam  facere,  » 

quod  esset  si  diceret,  Non  est  Filius  ase.  Etenim  si  Filius 

est,  natus  cst  :  si  natus  est,  ab  illo  est  de  quo  natus  est. 

Sed  tamen  aequalem  sibi  genuit.  Non  enim  defuit  aliquid 

gcneranti ,  aut  tempus  quaesivit  ut  generaret,  qui  genuit 

coaeternum-  aut  matrem  quaesivit  ut  generaret,  qui  de  se 

protulit  Verbum,  aut  Pater  generans  setate  pracccsserat 

Filium,  utminorem  Filium  generaret.  Et  forte  dicit  ali- 

quis,  quia  post  multa  saecula  in  senecta  sua  Deus  suscepit 

FiHum.  Sicut  Pater  sine  senectute,  sic  et  Fiiiussine  incre- 

mento  :  nec  ille  senuit,  nec  ille  crevit :  sed  aequalis  aequa- 

lem  genuit,  aeternus  seternum.  Quomodo,  inquit  aliquis, 

aelernus  aeternum?  Quomodo  flamma  temporaiis  generat 

lucem  temporalom.  Coaeva  est  autem  flamma  generans 

juci  quam  generat,  nec  praecedit  tempore  flamma  gene- 

rans  iucem  generatam  :  sed  ex  quo  incipit  flamma,  ex  illo 

incipit  lux.  Da  mihi  flammam  sine  luce,  et  do  tibi  Deura 

Patrem  sine  Filio.  Hoc  est  ergo,  «  Non  potest  Filius  a  se 

))  facere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem  :  » 

quia  videre  Filii,  hoc  est  natum  esse  de  Patre.  Non  alia 

visio  ejus  et  alia  substantia  ejus  :  nec  alia  potentia  ejus, 

aUa  substantia  ejus.  Totum  quod  est,  de  Patre  est  :  to- 

tum  quod  potest ,  de  Patre  est  :  quoniam  quod  potest  et 

est,  hoc  unum  est :  et  de  Patre  totum  est. 

'  Joan.  I,  lo. 


IN     lOA^MS    EVANr.ELlUM  ,    TRAC.T.     \X.  217 

I\.  Se((uilur  et  ipse  iii  vcrl^is  suis,  et  male  inteiligentes 
contuihat,  ut  ad  irclum  inlellectum  revocet  enantes. 
(lum  ciixisset,  «  Non  potcst  Filius  a  se  facere  ([uitl(|uani, 
»  nisi  <|uotl  viileril  Palrem  facientem  :  »  ne  lorte  carnalis 
snlueperet  intcllectus,  el  avcrlcret  mentcm,  cl  faccrclsihi 
liomo  ([uasi  tluos  labros,  unum  magislrum,  alterum  tJis- 
cipuhun  t[uasi  attentlentem  ad  magislrum,  vcrbi  gratia, 
racicnlcm  arcam  ^  ut  ([uomodo  ille  fccit  arcam,  faciat  et 
iste  alteram  arcam  secundum  visionem  t|uam  inspcxit  in 
magislro  o|:)erante.  Sctl  ne  tale  ali([uid  sibi  duplicaret  in 
illa  simplici  divinitate  inteilectus  carnalis,  secutus  ait, 
(i  Ou;rcum([ue  cniin  Patcr  facit,  Iktc  eadem  etFilius  facit 
similiter.  >on  facit  Palcralia,  ctalia  Filius  similia,  sed  ea- 
dem  similiter.  Non  enim  ait,  Quaecumque  facit  Pater,  facit 
et  Filiusaliasimilia  :  scd,  «  Ounpcumque,  in([uit,  Pater  fa- 
))  cit,  lireceadem  ct  Filius  facitsimiliter.  ))  Quae  ille,  h.Tcet 
i[ise  imundum  Pater,  mundum  Filius,  mundum  Spiritus 
sanctus.  Si  tres  dii,  tres  mundi :  si  unus  Deus  Pater  et  Filius 
et  Spiritussanctus,  unus  mundus  factus  est  a  Patre  per  Fi- 
lium  in  Spiritu  sancto.  II;cc  ergo  facit  Fillus,  qu?efacit  et  Pa- 
ter,  etnon  dissimiliter  facit  :  et  haec  facit,  et  similiterfacit. 

X.  Jam  dixcrat ,  «  U.vc  facit  ;  »  t(uarc  addidit ,  «  Si- 
»  militer  facit  ?  »  Ne  alius  pravus  intellectus  vel  error 
in  animo  nasceretur.  V  ides  enim  honunis  opus ,  ani- 
nuis  est  in  hominc  ct  corpus  :  animus  imperat  corpori, 
sed  multum  interest  intcr  corpus  et  animum  :  corpus 
visibile  est,  aniinus  invisihilis  ;  inter  potentiam  virtu- 
temque  animi  ,  et  cujusvis  licet  coelestis  corporis  mul- 
tum  interest.  Im[ierat  tamenanimus  cor[)ori  suo,  et  facit 
corpus  :  ett[uod  vitlctur  animus  facere,  hoc  facit  et  cor- 
pus.  Videtur  ergo  corpus  hoc  idem  lacere  t(uod  animus, 
sed  non  similiter.  Ouomodo  hoc  idem  facit,  sed  non  simi- 

'   Joan.  V,   19 


218  '  s.  AuarsTiNi  episcopi 

]iter?  Facit  animus  verbum  apud  se,  jubet  linguse,  ct 
profert  verbumquod  fecit  animus  :  fecit  animus,  fecitet 
lingua^  fecit  dominiis  corporis,  fecit  el  servus  :  sed  ut 
faceret  servus,  a  domino  accepit  quod  faceret,  et  jubente 
domino  fecit.  Hoc  idem  ab  utrocjue  factum  est :  sednum- 
quid  similiter  ?  Quomodo  non  similiter,  ait  aliquis  ?  Ecce 
verbum  quod  fecit  animus  meus,  manet  in  me  :  quod 
fecit  lingua  mea,  percusso  aere  transiit,  et  non  est.  Cum 
dixeris  verbum  in  animo  tuo,  et  sonuerit  per  linguam 
tuam,  redi  ad  animum  tuum,  et  videquia  ibiest  verbum 
quod  fecisti.  Numquid  sicut  mansit  in  animo  tuo,  mansit 
in  lingua  tua  ?  Quod  sonuit  per  linguam  tuam,  fecit  lin- 
gua  sonans,  fecit  animus  cogitans  :  sed  quod  sonuit  lin- 
gua,  transiit;  et  quod  cogitavit  animus,  permanet.  Hoc 
ergo  fecit  corpus,  quod  fecit  animus,  sed  non  similiter. 
Fecit  enim  animus  quod  teneat  animus  :  fecit  aulem  lin- 
gua  quod  sonat,  et  per  aerem  aurem  verberat.  Numquid 
seq.ueris  syllabas,  et  facis  ut  maneant?  Non  ergo  sic  Pater 
et  Filius  :  sed  hrec  eadem  facit,  et  similiter  facit.  Si  fecit 
Deus  coelum  quod  manet :  hoc  fecit  Filius  coelum  quod 
manet.  Sifecit  Deus  Pater  hominem  qui  moritur,  eum- 
dem  FiJius  hominem  fecit  qui  moritur.  Qusecumque  fecit 
Pater  stantia,  hsec  fecit  et  Filius  stantia;  quiasimiliter  fe-' 
cit  :  et  quoecumque  fecit  Pater  temporalia,  haec  eadem 
fecit  Fihus  temporalia-,  quia  non  solum  ipsa  fecit,  sed  et 
similiter  fecit.  Pater  enimfecit  per  Filium,  quia  per  Ver- 
bum  fecit  Pater  omnia. 

XI.  Quaere  in  Patre  et  Filio  separationem,  non  invenis : 
sed  si  assurrexisti ,  tunc  non  invenis  :  si  ahquid  supra 
mentem  tuam  tetigisti ,  tunc  non  invenis.  Nam  si  in  his 
versaris,  quae  sibi  errans  animus  facit  •,  cum  imaginibus 
tuis  loqueris,  non  cum  Verbo  Dei  :  fidlunt  te  imagines 
tuse.  Transcende  et  corpus,  et  sape  animum  :  transcende 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,  THACT.    XX.  219 

ct  animum,  ct  sapc  Doiim.  Non  tangis  Dcum  ,  nisi  ct  nni- 
mum  transicris  :  (juanlo  minus  langis,  si  in  carnc  maii- 
scris.  lili  crgo  (jui  sapiunt  carncm,  (juam  longc  sunt  a 
sapi(?ncIo  (juod  Dcus  cst :  ([uia  n"on  ibi  cssent,  ctiam  si  ani- 
mum  sapcrent.  Rccedit  homo  multum  a  Dco  ((uando 
sapit  carnalilcr,  ct  multum  intcrcst  intcr  carnem  ct  ani- 
mum  :  plus  tain(^n  intcrcst  intcr  animum  et  Deum,  Tu  si 
in  animo  cs ,  in  medio  es  :  si  infra  atlcndis ,  corpus  est  : 
si  supra  attcndis,  Dcus  cst.  Allollc  tc  a  corporc,  transi 
etiam  tc.  Vide  cnim  cjuid  dixit  Psalmus ,  et  admo- 
neris  qnemadmodum  sapicndus  sit  Dcus  :  ((  Factae  sunt, 
»  in([uit,  mihi  Jacrymre  meae  pancs  die  ac  nocte,  cum  dici- 
»  tur  mihi  ([uolidie :  Ubi  est  Dcus  tuus  ?  »  Tam^uam  pagani 
dicant  :  Eccc  dii  nostri ,  Deus  vcstcr  ubi  est?  Ostendunt 
enim  illi  quod  videtur  :  nos  colimus  quod  non  videtur. 
Et  cui  ostcndamus?  homini  qui  non  habet  unde  videat? 
Nam  uti([uc  si  ipsi  dcossuos  vidcnt  ocuhs:  habcmusctnos 
alios  oculos,  unde  videamus  Deum  nostrum.  Ipsi  oculi 
mundandi  sunt  a  Deo  nostro ,  ut  vidcamus  Deum  nostrum  : 
((  Bcati  enimmundo  cordc;  quia  ipsi  Deum  videbunt  '^.  » 
Ergo  cumse  conturbatumdixisset,  cumdiciturilliquotidie : 
Ubi  cst  Deus  tuus  :  Haec  memoratussum,  inquit,  quia  dici- 
turmihi  ([uotidie  :  Ubi  est  Dcustuus  :  et  (juasi  volens  ap- 
prehendere  Deum  suum,  «  Ilaec  memoratus  sum,  inquit,  et 
»  efFudi  super  me  animammeam  ^.  »  Ut  ergo  attingerem 
Deum  meum  ,  de  quomihi  diccbatur :  Ubi  est  Deus  tuus, 
non  etliidi  animam  meam  super  carnem  m(?am,  sed  super 
me  :  transcendime,  utillum  tangerem.  Ule  enim  est  super 
me,  qui  fecit  me :  nemo  eum  attingit,  nisi  qui  transierit  se. 
XII.  Cogita  corpus,  mortale  est,  terrcnum  est,  fragile 
est,  corruptibije  est :  abjice.  Sed  forte  caro  temporalis  est? 
Alia  corpora  cogita,  coelestia  corpora  cogita  ;  majora,  me- 

'  Psal.  xu,4.  —  2  Mattli.  v,  8.  —  3  psal.  xli,  5. 


220  o.     AUGUSTIM     EPISCOPI 

lioia ,  splcnditla  siint  :  aUendc  et  ipsa  ,  volvuntur  ab 
Orienle  ad  Oecidenteni,  non  stant  5  videntur  oculis ,  non 
solum  ab  homine,  sed  etiam  a  pecore  :  transi  et  ipsa.  Et 
c(uomodo,  inquies,  transeo  coelestia  corpora,  cum  ambulo 
in  terra  ?  Non  carne  transis,  sed  mente.  Abjice  et  ipsa  : 
quamvisluceant,  corporasunt^  quamvis  de  coelo  lulgeant, 
corpora  sant.  Yeni,  ([uoniam  forte  non  te  putas  habere 
quo  eas ,  cum  consideras  ista  omnia.  Et  nltra  ca'leslia 
corpora  quo  iturus  sum,  inquis,  et  quid  mente  transitu- 
rus  sum?  Considerasti  ista  omnia?  Gonsideravi ,  inquis. 
Unde  considerasti  ?  Ipse  considerator  appareat.  Ipse  enim 
considerator  istorum  omnium,  discriminator  ,  distinctor, 
et  cjuodam  modo  appensor  in  Hbra  sapienlise ,  animus  est. 
Sine  dubio  melior  est  anirous  quo  ista  omnia  cogitasti , 
quam  ista  omnia  quae  cogitasti.  Animns  ergo  iste  spiritus 
est,  non  corpus  :  transi  et  ipsum.  Compara  ipsum  ani- 
mum  primo,  utvideas  quo  transeas  ;  compara  illum  carni. 
Ahsit,  ne  digneris  coniparare.  Compara  illum  fulgoriso- 
lis,  hma?,  stellarum  :  major  fulgor  est  animi.  Primo  cele- 
ritatem  animi  ipsius  vide.  Vide  si  non  vehementior  scintiila 
est  animi  cogitantis ,  quam  splendor  solis  lucentis.  Soiem 
orientem  tu  vides  animo  :  motus  ipsius  quam  tardus  est 
ad  animum  tuum  ?  Gito  tu  potuisti  cogitare  qnod  factu- 
rus  est  sol.  Ab  Oriente  ad  Occidentem  vcnturus  est ,  jara 
ex  alia  parte  crasoritur.  Uhi  hoc  fecit  cogitatio  tua,  adhuc 
ille  tardus  est,  et  tu  omnia  peragrasti.  Magna  ergo  res  est 
animus.  Sed  cpaomodo  dico ,  est?  Transi  et  ipsum  : 
quia  et  ipse  animus  mutabihs  est,  quamvis  melior  sit 
omni  corpore.  Modo  novit,  modo  non  novit  :modo  obli- 
viscitur  ,  modo  recordatur  :  modo  vult,  modo  non  vult : 
modo  peccat ,  modo  justus  est.  Transi  ergo  omnem 
mutabilitatem  :  non  solum  omne  quod  videtur ,  sed ! 
et  omne  qnod  mutatur.  Transisti  enim  carnem  quse  vide- 


IN    J0AMV13    EVA^GKLltM*    TRACT.     XX.  111 

tiir,  liansisti  ca^liim,  solem,  lunam,  et  stellns  i\uK  viden- 
lur  :  transi  et  omnc  (|uod  mutalur.  Jam  enim  islis  tran- 
sactis  veneras  ad  animum  tuum,  sed  et  ibi  invenisti  mu- 
tabilitatem  animi  tui.  Numijuid  mu!al)ilis  esl  Diais?  Transi 
ergo  et  animum  tuum.  EUunde  sujxm- te  animam  luam,  ut 
contingas  Deum,  de  quo  tibi  dicitur  :  Ubi  est  Deus  tuus? 
XII l.  Ne  putes  te  aliquid  facturum  quod  homo  non 
ipossit.  Hoc  fecit  ipse  Joanncs  cvangelista.  Transcendit 
carnem,  transcendit  terram  quam  caicabat,  transcendit 
mariaquae  videbat,  transcendit  aerem  ubi  aliles  volitanl, 
transcendit  solem  ,  transcendit  lunam,  lianseenditst(>lJas, 
transcendit^omnes  spiritus  qui  non  videutur,  transcendit 
mentem  suam  ipsa  ratione  animi  sui.  Transcendens  ista 
onuiia  .  super  se  edundens  aninuim  suam  ,  quo  pervenit? 
Quidvidit?  «  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat 
»  apud  Deum  ^»81  ergo  separationem  non  vides  in  luce, 
quid  separationem  quneris  in  opere?  Vide  Deum,  vide 
Verbum  ejus  inhserere  Verbo  diccnli  :  quia  ipse  dicens 
non  syllabis  dieit  5  sed  splendore  sapientire  fulgere,  hoc 
est  dicere.  Quid  dictum  cst  sapientiae  ipsius?  Candor  est 
lucis  ieternae  "^.  Attendecandorem  solis.  In  coelo  est  ct  ex- 
pandit  candorem  per  terras  omnes,  per  maria  omnia  :  et 
utique  corporahsluxest.  Si  separas  candorem  solisa  sole, 
separa  Verbum  a  Patre.  De  sole  loquor.  Lucerna?  una 
flammula  tenuis^  quae  uno  flatu  possit  exstingui ,  spargit 
lucem  suam  super  cuncta  qua-  subjacent.  Vides  lucem 
isparsam  a  flammula  generatam,  emissionem  vides,  sepa- 
ralioncm  nonvides.  Inlellioiteergo,  fratres  eharissimi,Pa- 
trem  et  Filium  et  Spiritum  sanctum  inseparabiliter  sibi 
cohaerere,  Trinitatem  hanc  unum  Deum;  et  omnia  opera 
unius  Dei,  haec  esse  Palris,  haec  esse  Filii ,  h^c  esse  Spi- 
ritus  sancti.   Caetera  quae  consequuntur,  qu;«  pertinent 

'  Joan.  ),  i.  —  '  Sap.  vii,  26. 


222  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

ad  sermonem  ipsius  Domini  nostri  Jesu  Christi  in  Evan- 
gelio,  quoniam  et  crastino  diesermo  debetur  vobis,  ades- 
tote  ut  audiatis. 

TRACTATUS  XXP. 

Ab  eo  quod  scriptum  est,  Pater  enhn  diligit  Filium^ 
et  omnia  demonstrat  ei  quce  ipsefacit  :  usque  ad 
id ,  Qui  non  honorificat  Filium ,  non  honorificat 
Patrem  qui  misit  iUum. 

I.  Hesterwo  die  quantum  Dominus  donare  dignatusest, 
([ua  potuimus  facultate  tractavimus,  et  qua  potuimus  ca- 
pacitate  intelleximus  ,  quomodo  inseparabiiia  sunt  opera 
Patris  et  Filii^  nec  alia  facit  Pater,  alia  Filius,  sed  omnia 
Pater  facit  per  Filium ,  tanquam  per  Verbum  suum ,  de 
quo  scriptum  est:  Omnia  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine 
ipso  factum  est  nihil^.  Sequentia  verba  hodie  videamus , 
et  ab  eodem  Domino  ejus  misericordiam  et  deprecemur, 
et  speremus,  ut  primum  si  dignuni  ipse  judicat,  intelliga- 
mus  quod  verum  est  :  si  autem  hoc  non  potuerimus ,  non 
eamus  in  iilud  quod  falsura  est.  Mehus  est  enim  nescire, 
quam  errare  :  sed  scire  est  melius  quam  nescire.  Itaque 
ante  omnia  conari  debemus  ut  sciamus  :  si  potuerimus , 
Deo  gratias  :  si  autem  non  potuerimus  interim  pervenire 
ad  veritatem,  non  eamus  ad  falsitatem.  Quidenim  simus, 
et  quid  tractemus,  considerare  debemus.  Homines  sumus 
carnem  portantes,  in  hac  vita  ambulantes  :  et  si  jam  de 
semine  verbi  Dei  renati,  tamen  ita  in  Christo  innovati, 

I  Habitus  die  proxirao  post  &uperioi'em  Tractatum.  —  '  Joan.  i,  3. 


IN     lOAMVlS    EVAWGELIUM  ,    TRACT.    XXI.  223 

iitnondum  pcniliis  ab  Adam  cxpoliati.  Quod  enim  nostrum 
mortalc  et  corruptibilc  aygravat  animam,  ex  Adam  csso 
apparet,  et  manifestum  est  ^  :  quod  autem  nostrum  spiri- 
tale  sublcvat  animam,  de  Dei  dono  et  de  misericordia 
cjus ,  qui  Unicum  suum  misit  communicare  nobiscum 
mortem  nostram,  et  ducere  nos  ad  immortalitatem  suam. 
Hunc  habemus  magistrum,  ut  non  peccemus;  et  defenso- 
rem,  si  peccavcrimus  et  confessi  atque  conversi  fuerimus; 
ct  interpellatorcm  pro  nobis  ,  si  quid  boni  a  Domino  de- 
sideraverimus^  et  datoremcum  Patre,  quia  Deus  unusest 
Pater  et  Filius.  Sed  loquebatur  ista  homo  hominibus  ^  Deus 
occultus,  homo  manifcslus,  ut  manifcstos  homincs  faccrct 
deos  ;  et  Filius  Dei ,  factus  hominis  filius ,  ut  hominum 
filios  faceret  fUios  Dei.  Qua  hoc  arte  sapientiae  suse  faciat, 
in  ejus  verl)is  agnoscimus.  Loquitur  enim  parvuhs  parvus  : 
sed  ipse  ita  parvus  ut  et  magnus^  nos  autem  parvi,  sed  in 
iilo  magni:  loquitur  ergo  tanquam  fovens  et  nutriens  lac- 
tantes,  et  amando  crescentes. 

II.  Dixerat,  «  Non  potest  Filius  a  se  facere  quid- 
»  quam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem'^.  »  In- 
teJleximus  autem  quia  non  seorsum  aliquid  Pater  facit, 
quod  cum  viderit  Fihus,  faciat  et  ipse  ahquid  tale  inspecto 
opere  Patris  sui  5  sed  quod  dixit,  «  Non  potest  Filius  a  se 
»  facere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facientem,  » 
quia  de  Patre  csttotus  Filius,  et  lota  substantia  et  poten- 
tia  ejus  ex  illo  est  qui  genuit  eum.  Modo  autem  cum  di- 
xisset ,  se  haec  facere  similiter  quae  facit  Pater,  ut  non 
intclhgamus  aha  facere  Patrem,  aha  Fihum,  sedsimih  po- 
tentia  fecere  Fihum  eadem  ipsa  quae  Pater  facit,  cum 
Pater  facit  per  Filium  5  secutus  ait  quod  hodie  lectum 
audivimus,  «  Pater  enim  dihgit  Fihum,  et  omnia  demons- 
»  trat  ei  quae  ipse  facit  ^  »  Rursus  mortalis  cogitatio  per- 

•  Sap.  IX,  i5.  —  «  Joan.  v,  19.  —  3  ibid.  20. 


22  1  S.     AUGUSTIWI    EPISCOPI 

tnrbatnr.  Demonstrat  Patcr  Filio  qna^  ipsc  facit  :  ergo, 
aitaliquis,  scorsum  Pater  facit,  ut  possit  Filiusviderequod 
facit.  Rursus  occurrunt  humanre  cogitationi  tanqnam  ar- 
tifices  duo,  velut  si  faher  doccat  fdium  suum  arlcm  suam, 
et  demonstret  ei  quidquid  facit,  ut  possit  etiam  ipse  fa- 
cere,  «  Omnia,  inquit,  demonstrat  ei  quae  ipse  facit.  » 
Cum  ergo  Pater  facit,  Fihus  non  facit,  ut  possit  videre 
Filius  quod  Pater  facit  .^  Cerle  «  omnia  pcr  ipsum  facta 
»  sunt,  et  sine  ipso  factum  cst  nihiP.  »  Hinc  videmus 
quemadmodum  Pater  demonstrat  FiHo  quod  facit  5  cum 
Pater  nihilfaciat,  nisi  quod  pcr  Fihum  facit.  Quid  fccit  Pa* 
ter?  mundum.  Ita-nefactum  mundumdemonstravit  Filio^ 
ut  et  ipse  tale  ahquid  facerct.?  Detur  ergo  mundus  nobis 
quem  fecit  etFihus.  Sed,  et  omnia  per  ipsum  facta  sunt,  et 
sine  ipso  factum  est  nilul,  ct  mundusper  eura  factus  est.  Si 
factus  per  eum  est  mundus,  et  omnia  per  ipsum  facta 
sunt^,  et  nihil  facit  Pater  quod  non  per  Fihum  faciat  : 
ubi  demonstrat  Fiho  Pater  quod  facit,  nisi  in  ipso  Fiho 
per  cjuem  facit?  Quis  enim  locus  ubi  demonstretur  opus 
Patris  Fiho,  quasi  cxtra  faciat  et  extra  sedeat,  ct  Fihus 
attendat  manum  Patris  qucmadmodum  faciat?  Ubi  est 
illa  inseparabihs  Trinitas?ubi  est  Verbum  de  quo  dic- 
tum  est,  quod  ipse  est  «  Virtus  et  Sapientia  Dei^  ?  »  ubi 
quod  de  ipsa  Sapientia  Scriptura  dicit,  «  Caudor  est  enim 
»  lucis  aeternae^  ?  »  ubi  quod  de  illa  iterum  dicitui  :  a  At- 
»  tingit  a  fine  usque  ad  fmem  fortiter  ,  et  disponit  omnia 
»  suaviter  ^  ?  Si  quid  facit  Pater ,  per  Fihum  facit ;  si 
per  sapientiam  suam,  et  virtutem  suam  facit  :  non  extra 
iUi  ostendit  quod  videat,  sed  in  ipso  ilh  ostendit  quod 
facit. 

III.  Quid  videt  Pater,  vcl  polius  quid  vidct  Fihus  in 

'  Joan.  1,  3.  —  '  IbiJ.   lo.  —  ^  i  (jor    i.  -24    —   ''  S;ii>.  v.r,  26.  —  ^  Id. 

VIU,    I. 


IN    JOANNlS    EVANGELIDM,    TRACT.     X\l.  225 

Patre  ut  faciat  et  ipse  ?  Possim  forte  diecrc  -,  sccl  cla'  (|iii 
possitcapcre  :  aut  lorle  possim  cogilare,  uec  dicercj  aiit 
forte  nec  cogitare.  Excedit  enim  nos  il!a  divinitas  tanquam 
Deus  homines,  tancpiam  immortalis  mortalcs,  tancjiiam 
aptcrnus  temporales.  Iiispiret  et  donet,  de  fonte  iJIo  vitaj 
nune  ali(|uid  irrorare  dignetur  et  distillare  in  sitim  nos- 
tram,  nc  in  liac  eremo  arescamus.  Dicamus  ei,  Domine, 
cui  didicimus  dicere,  Paler.  Audemus  enim  hoc,  (piia  ipsc 
voluit  ut  auderemus  :  si  tamen  sic  vivamus,  ut  non  nobis 
dicat :  u  Si  Pater  sum,  ubi  est  honor  meus  5  si  Dominus 
•»  sum,  ubi  est  timor  meus  *  ,^  »  Dicamus  ergoilli,  Pater 
noster.  Cui  dicimus,  Pater  noster?  Patri  ChrisLi.  Qui  crgo 
Patri  Christi  dicit,  Pater  noster,  quid  dicit  Christo  nisi, 
Frater  noster?  Non  tamen  sicut  Christi  Pater,  ita  et  nos- 
ter  Patcr  :  nuncpiam  enim  Christus  ita  nos  conjun\it,'ut 
nullam  distinctionem  faceret  inter  nos  et  se.  llle  enim  Filius 
.Tcjualis  Patri,  illea3ternus  cum  Patre,  Patrique  coaeternus  : 
nos  autem  facti  per  Filium,  adoptati  per  Unicum.  Proinde 
nunquam  auditum  cst  de  oreDomini  nostri  Jesu  Chrisli, 
cum  ad  discipulos  loqueretur,  dixisse  ilium  de  Deosummo 
Palre  suo,  Pater  noster :  sed,  aut  Pater  meus  dixit,  aut  Pater 
vester.  Pater  noster  non  dixit,  usque  adeo  utquodam  loco 
poneret  haecduo  :  «  Vadoad  Deum  meum,  inquit,  et  Deum 
»  vestrum  ^.  »  Quare  non  dixit,  Deum  nostrum  ?  Et  Patrem 
meum  dixit,  et  Patrem  vestrum,  non  dixit  Patrem  nostrum. 
'Sic  jungit  ut  distinguat ,  sic  distinguit  ut  non  sejungat. 
■  Unum  nos  vult  esse  in  se,  unum  autera  Patrem  et  se. 

IV.  Quantumcumqueergointelligamus  ett|uantumcum- 
que  videamus,  etiam  cum  Angelis  sequati  fuerimus,  non 
videbimus  sicut  viclet  Filius.  Nos  enim  et  quando  non  vi- 
demus,  sumus  aliquid.  Et  quid  aliud  sunuis  quanclo  non 
videmus,  nisi  non  videntes  ?  Sumus  tamen  vel  non  viden- 

'  Malac.  1,  6.  —  »  Joan.  xx,  17. 

cxxii.  15 


226  S.    AUGUSXIKI    EPISCOPI 

tes  j  et  ut  videamus,  convertimus  nos  ad  eum  quem  vi- 
deamus  ^  et  fit  in  nobis  visio  quae  non  erat,  quando  nos 
tameu  eramus.  Est  enim  homo  non  videns,  et  idem  ipse 
cum  viderit,  dicitur  homo  videns.  Non  ergo  hoc  est  illi 
videre,  quod  esse  hominem  :  nam  si  hoc  illi  esset  videre 
quod  esse  hominem ,  nunquam  esset  homo  nisi  videns. 
Cum  vero  est  homo  non  videns,  et  queerit  videre  quod 
non  videt;  est  qui  quserat,  et  est  qui  se  convertat  ut 
videat  :  et  cum  se  bene  converterit  et  viderit,  fit  homo 
videns,  qui  prius  erat  homo  non  videns.  Videre  ergo  ac- 
cedit  iUi,  et  recedit  ab  illo  :  accedit  illi  cum  se  converte- 
rit,  recedit  ab  illo  cum  se  averterit.  Numquid  ita  FiHus  ? 
absit.  Nunquam  fuit  Fihus  non  videns^  et  postea  factus 
est  videns  :  sed  videre  Patrem ,  hoc  ilh  est  esse  Fihum. 
Nos  enim  avertendo  ad  peccatum,  amittimus  illuminatio- 
nem  5  et  convertendo  nos  ad  Deum,  percipimus  ilJumina- 
tionem.  Aliud  est  enim  lumen  quo  illuminamur,  aliud  nos 
qui  illummamur.  Lumen  autem  ipsum  quo  illuminamur, 
nec  avertitur  a  se,  nec  perdit  lucem ,  quia  lux  est.  Sic 
ergo  demonstrat  Pater  rem  quam  facit  Fiho,  ut  in  Patre 
videat  omnia  FiHus,  et  in  Patre  sit  omnia  Fihus.  Videndo 
enim  natus  est,  et  nascendo  videt.  Sed  non  ahquando 
non  erat  natus,  et  postea  natus  est  5  sicut  non  ahquando 
non  vidit,  et  postea  vidit :  sed  in  eo  quod  est  ilh  videre 
in  eo  est  iUi  esse,  in  eo  est  ilh  natum  esse,  in  eo  est  ilU 
permane?'e,  in  eo  est  iUi  non  mutari,  in  eo  est  iUi  sine 
initio  et  sine  fme  persistere.  Non  ergo  carnahter  accipia- 
mus  quiasedet  Pater,  etfacit  opus,  et  demonstrat  Fiho  ;  et 
videtFiUusopusquod  Pater  facit,  etfacit  iUud  inaholoco, 
aut  ex  aUa  materia.  «  Omnia  enim  per  ipsum  facta  sunt, 
»  et  sine  ipso  factum  est  nihiP.  »  Verbum  Patris  est 
Fdius,  nihil  dixit  Deus  quod  non  dixit  in  Fiho.  Diccndo 

>  Joan,  1,  3. 


:i 


IN    JOANjyiS    EVAAtiEI-lL.U  ,    xnACT.     XXI.  227 

eiiim  in  Filio  c[uod  racturuscrat  pcr  Filiuni ,  ipsum  l"ilium 
genuit  per([uc'm  laceret  omnia. 

V.  «  Et  majora  liis  demonstrabit  ei  opera,  ut  vos  mi- 
»  remini'.  »  Kursus  hic  turhat.  Et  quis  cst  qui  digne 
perscrutetur  hoc  tantura  secretum  ?  Sed  jam  quoniam 
nohis  lo(|ui  dignatus  est,  ipse  aperit.  Neque  enim  vellet 
dicere  quod  noUct  intcUigi :  quia  dicere  dignatus  est,  sine 
duhio  excilavit  audicntiam  :  numquid  quem  cxcitavit  ut 
audiret,  excitatum  deserit  ?  Diximus  ut  potuimus ,  non 
tcmporalitcr  scire  Filium,  nec  aliud  esse  Filii  scicntiam, 
aliud  ipsura  Filium,  et  aliud  esse  Filii  visionem,  et  aliud 
ipsura  Filium  :  sed  ipsara  visionera  esse  Filium ,  et  ipsam 
scicnliara  vel  sapientiam  Patris  esse  Filiura,  earaque  sa- 
pienliara  et  eam  visionera  aeternara  esse  ah  aeterno,  et  ei 
a  quo  est  coaetcrnam  ;  nec  ihi  pcr  tempus  aliquid  variari  j 
ncc  ahquid  nasci  quod  non  erat,  nec  aliquid  perire  quod 
erat.  Dixiraus  ut  potuiraus.  Quid  ergo  hic  modo  facit  tem- 
pus,  ut  diceret,  «  Majora  his  demonstrahit  ei  opera?  »  id 
est  deraonstraturus  est^,  hoc  est  deraonstrahit.  Aliud  est 
demonstravit,  ahud  est  demonstrahit  :  deraonstravit,  de 
praetcrito  dicimus  ^  demonstrahit  :  de  futuro  dicimus. 
Quid  crgohicagimus,  fratres  ?  Ecce  quera  dixeramus  Patri 
coaeternum,  nihil  in  illo  variari  per  terapus,  nihil  moveri 
per  spatia  vel  raomentorura  vel  locorura,  raanere  seraper 
cura  Patre  videntem,  videntem  Patrera  et  videndo  exis- 
tentem,  rursus  nohis  tempora  nominans,  «  Deraonstrahit 
»  ei,  inquit,  hisraajora.  »  Ergo  demonstraturus  estadhuc 
aliquid  Filio,  quodnon  novit  Filius?  Quid  ergo  facimus? 
quod  hoc  intelligiinus?  Ecce  Dominus  noster  Jesus  Chris- 
tus  sursum  erat,  deorsum  est.Quando  sursum  erat?  Quando 
dixit,  «  Quoecumque  facit  Pater,  haec  cadem  et  Fihus  facit 
u  bimiiilcr'-.    »  Unde  modo  deorsum  ?  «  Majora  liis  de- 

'  Joan.  V,  20.    —  2  IbiJ.  19 

15. 


^ 


v^r 


228  S.   Augljsxiwi  esiscopi 

»  monslrabiteiopera.  ■»  ODomine  Jesu  Ghriste,  Salvator 
noster,  Verbum  Dei  per  quod  facla  snnt  omnia,  quid  tibi 
Pater  demonstraturus  est  quod  adhuc  nescis  ?  quid  te  latet 
PatrisPquid  telatet  in  Patre,  quem  non  latet  Pater  ?  quae 
opera  tibi  majora  demonstraturus  est  ?  aut  quibus  operi- 
bus  majorasunt  quse  demonstraturus  est?  Gum  enim  di- 
xit ,  «  rnajora  his,  »  debemus  prius  intelligere  quibus 
majora. 

YI.  Recordemur  unde  sermo  iste  processit.  Quando 
curatus  est  ille  qui  triginta  et  octo  annos  habebat  in  infir- 
mitate,  et  jussit  eum  salvum  toUere  grabatum  suum,  et 
ire  in  domum  suam.  Hinc  enim  Judaei  commoti,  cum  qui- 
bus  loquebatur  •,  ( loquebatur  verbis,  et  tacebat  intellectu  ^ 
quodam  modo  innuebatintelligentibus,  celabat  irascenti- 
bus-,  hinc  ergo  cum  essent  commoti  Judsei,  quia  hoc 
sabbato  Dominus  faceret,  dederunt  occasionem  sermoni 
huic.  Nonergo  sic  audiamus  hoec  tanquam  obhti  quae  su- 
pra  dicta  sunt,  sed  respiciamus  iUum  languidum  trigiata 
€t  oeto  annorum  subito  factum  sanum,  admirantibus  Ju- 
daeis  et  irascentibus.  Quserebant  tenebras  magis  de  sab- 
bato,  quam  lumen  de  miraculo.  His  ergo  indignantibus 
loquens,  ait  hoc,  «  Majora  his  demonstrabit  ei  opera.  His 
»  majora :  »  quibus  ?  Quod  vidistis  hominem  factum  sa- 
num,  cujus  Linguor  duraverat  usque  ad  triginta  et  oclo 
annos,  his  majora  Pater  demonstraturus  est  Fiho.  Quae 
sunt  mojora?  sequitur,  et  dicit  :  «  Sicut  enim  Pater  sus- 
»  citat  mortuos  et  vivificat,  sic  et  Filius  quos  vult  vivifi- 
»  cat.  »  Plane  majora  sunt  ista.  Valde  enim  phis  est  ut 
resurgat  mortuus,  quam  ut  convalescat  segrotus  :  majora 
sunt  ista.  Sed  quando  ea  Pater  demonstraturus  est  Fiho? 
Nescit  enim  ea  Fihus,  et  ille  qui  loquebatur,  non  noverat 
mortuos  suscitare  ?  adhuc  habebat  discere  resuscitare 
mortuos,  per  quem  facta  suntomnia?  qui  fecit  ut  vive- 


IN    JOANNIS    EVANCCLIUM,    TUACT.    X\I.  229 

remus,  (jui  nou  oramus,  adhuc  habobat  discere  ul  rcsus- 
cilaremur?  Quid  crgo  {|Uod  vultdicere? 

Yll.  DcsLcndit  cnim  ad  nos,  ct  ([ui  paulo  anle  lo(|uc- 
balur  utUcus,  ca'pit  lo((ui  ut  liomo.  Ipsc  cst  tamcn  homo 
([ui  Dcus,  (piia  Dcus  factus  est  homo  :  sed  factus  (juod 
non  ciai ,  non  amittens  quod  erat.  Ergo  accessit  homo 
Dco,  ut  cssct  liomo  (pii  crat  Dcus  :  non  ut  jam  homo  cssct, 
ct  non  cssct  Dcus.  Audiamus  crgo  eum  Iratrcm,  qui  au- 
(hchamus  conditorcm  :  conditorem,  quia  Verbum  in  prin- 
cipio  ;  fraticm,  (piia  natum  ex  virgine  Maria  :  conditorcm 
antc  Abraham  ,  antc  Adam,  ante  terram  ,  antec(x;lum, 
anlcomnia  corporalia  et  spiritalia  ;  fratrem  autem  ex  se- 
minc  Abrahne,  ex  tribu  Juda  ,  ex  virgine  Israelitica.  Si 
ergo  novimus  hunc,  qui  nobis  lo(}uitur,  et  Deum  et  ho- 
minem ,  intclligamus  vcrba  Dei  et  hominis  :  ali([uando 
cnim  talia  nobis  dicit  quoe  pertineant  ad  majestatem ,  ali- 
quando  (pi.T  pcrtincant'ad  humilitatem.  Ipse  enim  ex- 
celsus,  ([ui  humilis  ut  nos  Immiles  faciat  excelsos.  Quid 
ergo  ait?  «  Demonstrabit  mihi  Pater  his  majora,  ut  vos 
»  mircmini'.  »  Ergo  nobis  cst  demonstraturus,  non  illi. 
Cum  ergo  nobis  sit  dcmonstraturus  Pater  :  propterea  di- 
xit,  «  ut  vos  miremini.  »  Exposuit  enim  quod  voluit  di- 
ccre,  «  Demonstrabit  mihi  Pater.  »  Quare  non  dixit,  De- 
monstrabit  vobis  Pater  ,  sed  demonstrabit  Fiho  ?  Quia  et 
nos  membra  sumus  Filii  5  et  nos  membra  tan([uam  c[uod 
discimus,  ipse  discit  quodam  modo  in  membris  suis.  Quo- 
modo  discit  in  nobis  ?  Quomodo  patitur  in  nobis?  Unde 
probamus  quia  patitur  in  nobis.  Ex  illa  voce  de  coelo, 
«  Saulc,  Saule  quid  mc  persequeris  -  ?  »  Nonne  ipse  est 
qui  judex  in  fme  saeculi  residebit,  et  justos  ad  dexterairi 
ponens,  ini([uos  autem  ad  sinistram,  dicturus  est  :  «  Ve- 
»  nite,  benedicti  Patris  mei ,  [)ercipitc  regnunij  esuiivi 

'  loan.  V,  70.  —  '  Acl.  ix,  4- 


230  8.     AUGUSTINI    EPISCO!  1 

»  enim  et  dedistis  rnihi  manducare  ? «  Cumque  illi  respon- 
derint, «  Domine,  quando  te  vidimus  esurientem  ?  »  dicturus 
est  eis :  «  Gum  uni  ex  minimis  meis  dedistis,  mihi  dedistis  * . » 
Qui  ergo  dixit,  «  Cum  uni  ex  minimis  meis  dedistis,  mihi 
))  dedistis;  »  et  nunc  interrogetnr  a  nobis,  et  dicamus  illi, 
Domine,  quandoeris  discens,  cum  tu  doceas  omnia  ?  Sta- 
tira  enim  nobis  iu  fide  nostra  respondet,  Cum  unus  ex 
minimis  meis  discit,  ego  disco. 

VIII.  Ergo  gratulemur  et  agamus  gratias,  non  solum 
nos  Christianos factos  esse,  sed  Christum.  Intelligitis,  fra- 
tres,  gratiam  Dei  super  nos  capitis?  Admiramini ,  gaude- 
te,  Christus  facti  sunius.  Si  enim  caput  ille,  nosmembra-, 
totus  homo ,  ille  et  nos.  Hoc  est  quod  apostolus  dicit 
Paulus.  «  Ut  ultra  jam  non  simus  parvuli,  jactati  et  cir- 
»  cumdati  omni  vento  doctrinae  ^. »  Superius  autem  dixe- 
rat-,  «  Donec  occurramus  omnes  in  unitatem  fidei,  et  in 
»  agnitionem  Filii  Dei,  in  virum  perfectum,  in  mensu- 
»  ram setatis plenitudinisChristi^. » Plenitudo  ergoChristi, 
caput  et  membra.  Quid  est  caput  et  membra?Christuset 
Ecclesia.  Arrogaremus  enim  nobis  hoc  superbe  ,  nisi  ipse 
dignaretur  hoc  promittere,  qui  per  Apostolum  eumdem 
dicit :  «  Vos  autem  estis  corpus  Christi  et  membra  ^.  » 

IX.  Cum  ergo  ostendit  Pater  membris  Christi,  Christo 
ostendit.  Fit  quoddam  miraculum  magnum ,  sed  tamen 
verum  :  ostendiiur  Christo  quod  noverat  Christus,  et  os- 
tenditur  Christo  per  Christum.  Res  mira  est  et  magna,  sed 
Scriptura  sic  loquitur.  Contradicturi  sumus  divinis  elo- 
quiis,  et  non  potius  intellecturi ,  et  ex  ipsius  dono  ei  qui 
donavit  gratias  acturi  ?  Quid  est  quod  dixi ,  demonstratur 
Christo  per  Christum?  Demonstratur  membris  per  caput. 
Ecce  vide  illud  in  te  :  pone  te  clausis  oculis  velle  aliquid 

I  Matth.  x\v,  34,  etc.  —  '  Eplies.  iv,  i^.  —  ^  Ibid.  i^.  —  4  i  Cor. 
XII,  27. 


IN    JOAJVMS    EVANr.ELIUM  ,    TIWCT.    XXr.  231 

tollcre  :  ncscit  manus  quo  eat,  ct  utiquc  maniis  tna  mem- 
brum  tuum  est,  non  cnim  a  corporc  tuo  separatn  est : 
apcri  oculos  ,  vidct  jam  manus  ((uo  cat ,  dcmonslranlo  ta- 
pite  memhrum  secutum  est.  Si  ergo  in  te  potuit  inveniri 
tale  ali(|uid  ,  ut  corpus  tuum  ostenderet  corpori  tuo  ,  et 
per  corpus  tuum  dcnionstrarclur  ali(piid  corpori  tuo  :  noli 
mirari  quia  dictum  cst,  demonstratur  Ghristo  per  Chris- 
tum.  Dcmonstrat  enim  caput  ut  mcmhra  vidcant ,  ct  docet 
caput  ut  mcmhra  discant  :  unus  tamcn  homo  caput  et 
memhra.  Noluit  se  separare ,  sed  dignatus  est  agglutinari. 
Longe  a  nobis  erat,  et  multum  longe  :  quid  tam  longe, 
quam  conditum  ct  Conditor?  quid  tam  longe  ,  quam  Deus 
et  homo?  quid  tam  longe,  quam  justitia  et  iniquitas? 
quid  tam  longe,  quam  seternitas  et  morta]itas?Ecce  quam 
longe  erat  Verbum  in  principio  Dcus  apud  Deum,  per 
quem  facta  sunt  omnia.  Quomodo  ergo  factus  est  prope , 
ut  esset  quod  nos ,  et  nos  in  illo?  Verbum  caro  factum 
est ,  et  habitavit  in  nobis. 

X.  Hoc  ergo  cst  nobis  demonstraturus  :  hoc  demonstra- 
vit  discipuhs  suis ,  qui  eum  in  carne  viderunt.  Quid  est 
hoc?  ((  Sicut  Pater  suscitat  mortuos  et  vivificat :  sic  et  Fi- 
»  lius([uosvult  vivificat^^i)  Alios-ne  Pater,  alios-ne  Filius? 
Certe  oninia  per  ipsum  facta  sunt.  Quid  dicimus_,  fratres 
mei?  ((  Lazarum  suscitavit  Christus  ^  :  »  quem  mortuum 
suscitavit  Patcr,  utvideret  Christusqucmadmodum  Laza- 
rum  suscitaret?  An  c[uando  resuscitavit  Lazarum  Christus, 
non  eum  resuscitavit  Pater,  etsine  Patre  fecit  Filius  solus? 
Legite  ipsam  lectionera ,  et  videte  quia  Patrem  ibi  invo- 
cat  ut  rcsurgat  Lazarus.  Sicuthomo,  invocat  Patrem  :  si- 
cut  Deus,  facit  cum  Patre.  Ergo  et  Lazarus  qui  resurrexit, 
ct  a  Patre  et  a  Filio  suscitatus  est  in  dono  et  gratia  Spiritus- 
sancti :  et  illud  mirablle  opus  Trinitas  fecit.  Non  ergo  sic 

'  Joan.  V,  9t.  —  '  M    xi,  43. 


232  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

iiUelligamns,  «  Sicul  Paler  suscitat  mortuos  et  vivirical, 
))  sic  ct  Filius  quos  vult  vivilicat, »  ut  alios  a  Patrc  resuscilari 
et  vivificari,  alios  a  Filio  existimemus  :  sed  cosdem  quos 
Pater  suscitat  et  vivificat ,  ipsos  et  Filius  suscitat  et  vivi- 
ficat ,  quia  orania  per  ipsum  facta  sunt ,  et  sine  ipso  factum 
est  nihil.  Et  ut  ostenderet  habere  se  quamvis  a  Patre 
datam  ,  tamen  parem  potestatem  ,  ideo  ait ,  «  Sic  el  Fihus 
»  quos  vult  vivificat ,  )>  ut ostenderet  ibi  voluntatem  suam  : 
et  ne  quisdiceret,  Suscitat  Pater  mortuos  per  Fihum,  sed 
ille  tanquam  potens,  tanquam  potestatem  habens,  iste 
tanquam  exalicna  potestate,  tanquam  minister  facitahquid, 
sicut  Angelus :  potestatem  significavit  ubi  ait,  «  Sic  et  Fihus 
»  quos  vult  vivificat.M  Non  enim  vult  Pater  ahud  quam  Fi- 
hus  5  sed  sicut  ilhs  una  substantia  ,  sic  etuna  voluntas  est. 
XI.  Et  qui  sunt  isti  mortui  quos  vivificat  Pater  et  Fihus? 
An  ipsi  sunt  de  quibus  diximus ,  Lazarus,  vel  fihus  iihus 
viduiie  ,  vel  fiha  archisynagogi  ^?  novimus  enim  istos  a" 
Cin'isto  Domino  suscitatos.  Ahud  aliquid  nobis  vult  insi- 
uuare,  resurrectionem  scihcet  mortuorum ,  quam  omnes 
expectamus  :  non  illam  quam  quidam  habuerunt  ut  cre- 
derent  coeteri.  Resurrexit  enim  Lazarus  moriturus,  resur- 
gemus  nos  semper  victuri.  Talem  resurrectionem  Pater 
facit ,  an  Fihus  ?  Imo  vero  Pater  in  Fiho.  Ergo  Fihus , 
et  Pater  in  Fiho.  Unde  probamus,  quia  de  ista  dicit  re- 
surrectione?  Cum  dixisset,  «  Sicut  enim  Pater  suscitat 
))  mortuos  et  vivificat ,  sic  et  Fihus  quos  vult  vivificat  :  » 
ne  intelligeremus  illam  mortuorum  resurrectionem  quam 
facit  ad  miraculum,  non  ad  vitam  ceternam  ,  secutus  ait, 
«  Neque  enim  Pater  judicat  quemquam,  sed  omne  judi- 
))  cium  dedit  Fiho '.  »  Quid  hoc  est?  De  mortuorum  resur- 
rectione  dicebat,  quia  «  sicut  Pater  suscitat  mortuos  et  vivi- 
))  ficat,  sic  et  Fihus  quos  vult  vivificat :  »  unde  continuo 

'  Joan.  XI,  43,  Luc.  vii,  i4,et  viii,  54.  ^  '  loan.  v,  22. 


IN    JOANNfS    EVANGELIOW  ,    TIXACT.    \\l.  233 

tanquam  rationeni  sul)jccil  do  juclicio  diccns,  «  neque 
»  cnim  l*atcr  judicnt  ([ucm(|uaui,  scd  omnc  judicium  de- 
M  dit  lilio,  '.  nisi  ([uia  dc  illa  rcsurrectionc  mortuorum 
dixcrat,  quae  lulura  cst  in  judicio? 

XII. «  Nc([uc  cnim,  ait ,  Pater  judicat  quemquam,  sed 
»  omnc  judicium  dc^dit  Filio.  »  Paulo  antcputabamus  ali- 
([uid  laccrc  Patrcm,  ([uod  non  lacit  Filius  :  ([uandodice- 
hat,  «  Pater  enim  diligit  Filium  ct  omnia  dcmonstrat  ei 
»  ([u;c  i|->se  facit :  »  lan((uam  Pater  facicbal ,  et  Filius  vi- 
dcbat.  Sic  crat  subre|K'ns  mcnti  nostr.nc  intcllcctuscarna- 
lis ,  quasi  Pater  facerct  ([uod  Filius  non  faceret :  Filius 
autem  videret  Patrem  demonstrantem  ,  quod  fieret  h.  Pa- 
trc.  Ergo  vclut  Patcr  facicbat,  ([uod  Filius  non  faciebat  : 
modo  jam  vidcmus  ali([uid  faccrc  Filium  ,  ([uod  non  facit 
Pater.  Quomodo  nos  vcrsat,  ct  mentem  nostram  pertrac- 
tat,  huc  at([uc  illuc  ducit,  urio  carnis  loco  remancre  non 
sinit,  ut  vcrsando  cxcrceat,  cxcrccndo mundet,  mundando 
capaces  reddat ,  capaccs  factos  impleat.  Quid  de  bonis  fa- 
ciunt  vcrba  haec^  quid  loquebatur?  quid  loquitur?  Paulo 
ante  diccbal ,  quia  dcnionstral  Filio  Patcr  quidquid  facit : 
vidcbam  ([uasi  Patrcm  facicntem  ,  Filium  cxpectantem  : 
niodo  rursus  video  Filium  facientem ,  Patrem  vacantem  : 
«  Non  cnim  Patcr  judicat  quemquam ,  sed  omne  judicium 
»  dcdit  Filio.  »  Quando  ergo  Filius  judicaturus  est,  Pater 
vacabit  et  non  judicabit?  Quid  cst  hoc?  quid  intelligam? 
Domine,  quid  dicis?  Vcrbum  Deus  es,  homo  sum.  Dicis 
quia  «  Pater  non  judicat  quemquam,  sed  omne  judicium 
«  dedit  Filio?»  Lego  alio  loco  te  dicentcm,  «  Ego  non 
»  judico  quemquam,  (,'st  ([ui  quaerat  et  judicct  '  :  »  de 
quo  dicis,  cst  qui  qua?rat  et  judicet,  nisi  dc  Patre.?  Ille 
c[urerit  injurias  tuas ,  ille  judicat  de  injuriis  tuis.  Quomodo 
hic  «  Pater  non  judicat  quemquam  ,  scd  omne  judicium 

'  Joan.  VIII,  i5  et  5o. 


234  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

»  dedit  Filio?»  Interrogemus  et  Petrum,  audiamus  eum 
locfuentem  in  Epistola  sua  :  «  Christus  pro  nobis  passus 
»  est,  inquit,  relinquens  nobis  exemplum,  ut  sequamur 
»  vestigia  ejus ;  qui  peccatum  non  fecit ,  nec  dolus  inven- 
»  tus  est  in  ore  ejus;  qui  cum  malediceretur,  non  rema- 
))  ledicebat,  cum  injuriam  acciperet,  non  minabatur,  sed 
u  comraendabat  illi  qui justejudicat  ^  »  Quomodo  verum 
est  quia  «  Pater  non  judicat  quemquam,  sed  omne  judi- 
))  cium  dedit  Filio?  ))  Turbamur  hic ,  turbati  desudemus , 
desudantes  purgemur.  Conemur  utcumque,  donante  ipso, 
penetrare  alta  secreta  verborum  istorura.  Temere  fortasse 
facimus ,  quia  discutere  et  scrutari  volumus  verba  Dei. 
Et  quare  dicta  sunt,  nisi  ut  sciantur?  quare  sonuerunt, 
nisi  ut  audiantur?  quare  audita  sunt,  nisi  ut  intelligan- 
tur?  Confortet  ergo  nos  ,  et  donet  nobis  aliquid  quantum 
ipse  dignatur  :  et  si  nondum  penetramus  ad  fontem,  de 
rivulo  bibamus,  Ecce  ipse  Joannes  nobis  tanquam  rivulus 
emanavit ,  perduxit  ad  nos  de  alto  Verbum  ,  humiliavit , 
et  quodam  modo  stravit,  ut  non  horreamus  altum,  sed  ac- 
cedamus  ad  humilem. 

XIII.  Omnino  est  quidam  intellectus  verus,  fortis ,  si 
quo  modo  eum  tenere  possumus ,  quia  «  Pater  non  judicat 
»  quemquara ,  sed  omne  judicium  dedit  Filio.  »  Hoc  enim 
dictum  est ,  quia  hominibus  in  judicio  non  apparebit  nisi 
Filius  ^.  Pater  occultus  erit,  Filius  manifestus.  In  quo  erit 
Filius  manifestus  ?  in  forma  qua  ascendit.  Nam  in  forma 
Dei  cum  Patre  occuhus  est,  in  forma  servi  hominibus  ma- 
nifestus.  « Non » ergo « Pater  judicatquemquam, sed omne 
»  judicium  dedit  Fiho,  »  sed  manifestum  :  in  quo  mani- 
festo  judicio  Fihus  judicabit,  quia  ipse  judicandis  appare- 
bit.  Evidentius  nobis  ostendit  Scriptura ,  quia  ipse  appa- 
rebit.  Quadragesimo  die  post  resurrectionem  suam  ascendit 

'  I  Petr.  11,  21.  —  '4  Sent.,  dist.  48,  cap.  Sed  cum. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TRACT.    XXI.  235 

in  crelum,  videnlihiis  Discipulis  suis  :  et  vox  illis  angelica, 
«  Viri,  in(|uit,  rialilnei,  cjuid  statis  aspicicntes  in  cce- 
))  luni?  Isto  (|ui  assumptus  csl  a  vobis  in  ccrlum ,  sic  veniet 
))  (|uemaclmoduin  vidistis  eum  eunlem  in  ccelum  '.  »  Quo- 
modo  eum  videhant  ire?  In  carne  ,  cjuam  tetigerunt,  cjuam 
palpaverunt,  cujus  etiam  cicatrices  tangendo  probave- 
runt,  in  illo  corpore  in  quo  cum  eis  intravit  et  exivit  per 
c|uadrat;inta  dics ,  manifeslans  se  eis  in  veritate-,  non  in 
alic{ua  falsitate  :  non  phantasma  ,  non  umbra  ,  non  spiri- 
tus ;  sed  cpiemadmodum  ipse  dixit  non  fallens,  <(  Palpate, 
»  et  videte ,  cjuia  spiritus  carnem  et  ossa  non  habet ,  sicut 
»  me  videtis  habere  '^.  )>  Est  quidem  ilJud  jam  corpus 
dignum  coelesti  habitatione,  non  subjacens  morti,  non 
mulabile  per  aetates.  Non  enim  sicut  ad  illam  aetatem  ab 
infantia  creverat,  sic  ab  aetate  quae  juventus  erat,  vergit 
in  senectutem  :  manet  sicut  ascendit ,  venturus  ad  eos 
quibus  antequam  veniat,  verbum  suum  voluit  praedi- 
cari.  Sic  ergo  veniet  in  forma  humana  :  hanc  videbunt  et 
impii :  videbunt  et  ad  dexteram  positi ,  videbunt  et  ad  si- 
nistram  separati;  sicut  scriptiim  est,  ((  Videbunt  in  quem 
»  pupugerunt  ^.  ))  Si  videbunt  in  quem  pupugerunt,  cor- 
pus  ipsum  videbunt,  quod  lancea  percusserunt :  lancea 
non  percutitur  verbum  :  hoc  ergo  impii  videre  poterunt, 
quod  et  vulnerare  potuerunt.  Latentem  Deum  in  corpore 
non  videbunt :  post  judicium  videbitur  ab  his  cjui  ad  dex- 
teram  erunt.  Hoc  est  ergo  quod  ait,  ((  Pater  non  judicat 
))  queniquam ,  sed  omne  judicium  dedit  Filio :  »  quia  ma- 
nifestus  ad  judiciura  veniet  Filius,  in  humano  corpore 
apparens  hominibus,  dicens  dextris,  ((  Venite,  benedicti 
»  Patris  mei,  percipite  regnum  :  dicens  sinistris,  Ite  in 
»  ignem  aeternum,  c[ui  paratus est  diabolo  et  angelis  ejus''.» 

'  Act.  I,  II.  —  »  Luc.  XXIV,  39.  —  3joan.  xix,  3;,  et  Zacli.  xu,  10.  — 
4  Mallh.  XXV,  34,  etc. 


236  S.    AUGtJSTlNI    EPISCOPI 

XIV.  Ecce  videbitur  Ibrma  liominis  a  piis  et  impiis, 
a  justis  et  ab  injustis,  a  fidelibus  et  ab  infidelibus,  a  gau- 
dentibus  et  a  plangentibus ,  a  confisis  et  a  confusis  :  ecce 
videbitur.  Gum  visa  fuerit  illa  forma  in  judicio,  et  fuerit 
peractum  judicium,  ubi  dictum  est  :  «  Patrem  non  judi- 
))  carequemquam,  sed  omnejudicium  dedisse  Filio,  ))  ob 
hoc,  quia  Filius  apparebit  in  judicio  in  forma  quam  ex 
nobis  accepit,  quid  postea  futurum  est?  Quando  videbi- 
lur  forma  Dei,  quam  sitiunt  omnes  fideles?  quando  vide- 
bitur  illud  quod  erat  in  principio  Verbum  ,  Deus  apud 
Deum,  per  quod  facta  sunt  omnia?  quando  videbitur  illa 
forma  Dei,  de  qua  dicit  Apostolus  :  «  Cum  in  forma  Dei 
))  esset,  non  rapinam  arbitratus  est  esse  aequalis  Deo  ^?  )> 
Magna  enim  iJla  forma  ubi  adhuc  aequaHtas  Patris  et  Filii 
cognoscitur :  inetfabilis,  incomprehensibihs,  maximepar- 
vuiis.  Quando  videbitur?  Ecce  ad  dexteram  sunt  justi,  ad 
sinistram  sunt  injusti  :  omnes  pariter  hominem  vident , 
fiHum  horainis  vident,  qui  punctus  est  vident,  qui  cruci- 
fixus  est  vident ,  humiliatum  vident ,  natum  ex  virgine 
vident,  Agnum  de  tribu  Juda  vident  :  Verbum  Deum 
apud  Deum  quando  videbunt?  Ipse  erit  et  tunc,  sed  for- 
ma  servi  apparebit.  Forma  servi  servis  demonstrabitur  : 
forma  Dei  fdiis  servabitur.  Fiant  ergo  servi  fdii  •,  qui  sunt 
ad  dexteram ,  eant  in  aeternam  haereditatem  oHm  promis- 
sam,  quam  non  videntes  Martyres  crediderunt,  pro  cujus 
promissione  sanguinem  suum  sine  dubitatione  fuderunt  : 
eant  illuc  et  videant  ibi.  Quando  illuc  ibunt?  dicat  ipse 
Dominus  :  «  Sic  ibunt  iUi  in  ambustionem  aeternam ,  justi 
))   autem  in  vitam  seternam  ^  » 

XV.  Ecce  vitam  aeternam  nominavit.  Numquid  hoc 
nobis  dixit,  quia  ibi  videbimus  et  cogaoscemus  Patrem  et 
Fiiium?  Quid  si  vivemus  iu  feternum,  sed  illum  Patrem 

>  Pliilip.  II,  6.  —  '  MatHi.xxv,  46. 


iN  joAWNis  i:vA>(;!".i,ii  M  ,    iiuci.   \xi.  237 

cl  liliiim  non  viclobimus?  Aiitli  alio  loco  iibi  vitnm  .tIci- 
nam  nominavit,  et  expressit  (juid  sit  vita  rcterna  '.  Noli 
timerc,  non  tc  fallo  :  non  sinc  causa  promisi  (Jil('cloiil)\is 
mcis  iliccns  :  «  Hui  liahct  manclala  mca  cl  scrval  ca ,  ille 
))  ost  tiui  tliligit  mc  ;  ct  (|ui  me  cliligit,  diligctur  a  l*atre 
»  mco,  ct  cgo  diligamcum,  ct  ostcndam  mcipsum  illi  -  )> 
Hcspondcamus  Domino  ,  ctdicamus  :  Quid,  Domini;  Deus 
noster,  magnum,  tpiid  magnum?  Nohis  dcmonstraturus 
cs  te  ipsum?  Quid  cnim,  ct  Judieis  te  non  demonstrasti? 
Non  te  vidcrunt  et  (jui  crucifixerunt?  Sed  dcmonstrahis 
te  in  judicio,  cum  stahimus  ad  dcxlcram  tuam  :  nuuupiid 
et  illi  tjui  ad  sinistram  stabuntnon  tc  videhunt?  Ouid  est 
(juod  dcmonslrahis  nohis  teipsnm?  Nunc  enim  non  te 
vidcmus  cum  lotpicris?  llcspondct  :  Dcmonslraho  meip- 
sum  in  forma  Dei,  videtis  modo  formam  servi.  Non  te 
fraudabo  ,  o  homo  fidelis  ,  crede  tjuia  videbis.  Amas  ,  ct 
non  vidcs  :  amor  ipse  non  te  perducet  ut  videas?  Ama, 
persevera  in  amando  :  non  fraudaho,  inc|uit,  amorem 
tuum  ,  tjui  mundavi  cor  tuum.  U ttjuid  enim  mundavi  cor 
luum,  nisi  utDcus  a  tc  possit  vidcri?  «  Bcati  cnim  mundo 
»  cordc ;  (|uia  ipsi  Dcum  videhunt  ^.  »  Sed  lioc  ,  in(|uit 
scrvus  tanc[uam  cum  Domino  disputans ,  non  cxpressisli 
cum  dixisti,  Ihunt  justi  in  vitam  fjeternam  :  non  dixisti  : 
Ibunt  ut  videant  me  in  forma  Dei ,  videant  Patreni  cui 
aequalis  sum.  Alibi  attende  tjuid  dixit  :  ((  Haec  est  autem 
))  vita  seterna ,  ut  cognoscant  te  unum  verum  Deura,  et 
))  quem  misisli  Jesum  Chrislum  *.  » 

XVI.  Et  modo  ergo  post  commemoratum  judicium , 
quod  omne  dedit  Filio  Pater  non  judicans  tjueraquam  , 
quid  futurum  est?  Quid  sequitur?  ((  Ut  omnes  honorifi- 
((  cent  Filium,  sicut  honorificant  Patrem  ^  »  Judaeis  ho- 

'  Joan.  xvu,  3.  —  ^  Id.  xiv,  21.  —  3  Mattli.  v,  8.  —  4  Joan.  xvu,  3.  — 
5  Id.  v,  iS. 


238  S*    AUGCSTIJSX    EPISCOPI 

norificatur  Pater ,  contemnitur  Filius.  Filius  enim  vide- 
batur  ut  servus,  Pater  honorificabatur  ut  Deus.  Appare- 
bit  et  Filius  sequalis  Patri,  ut  omnes  honorificent  Filium 
sicut  honorificant  Patrem.  Modo  ergo  hoc  habemus  in 
fide.  Nec  dicat  Judoeus,  Patrem  honorifico,  ([uid  mihi  est 
cum  Fiho?  Respondeat  iUi  :  «  Qui  non  honorificat  Fi- 
lium  ,  non  honorificat  Patrem.  »  Mentiris  omnino ,  Filium 
blasphemas,  et  Patri  facis  injuriam.  Pater  enim  Filium 
misit  tu  contemnis  quem  misit  :  quomodo  honorificas 
mittentem,  qui  blasphemas  missum? 

XVII.  Ecce,  inquit  aliquis,  missus  est  Fihus  :  et  major 
est  Pater,  quia  misit.  Recede  a  carne.  Yetus  homo  sug- 
gerit  vetustatem  :  tu  in  novo  agnosce  novitatem.  Novus 
tibi  a  saeculo  antiquus,  perpetuus,  aeternus,  revocet  ad 
hoc  intellectum.  Minor  est  Fihus,  quia  missus  dictus  est 
Fihus?  Missionem  audio,  non  separationem.  Sed  hoc, 
inquit,  videmus  in  rebus  humanis,  quia  major  est  qui 
mittit,  quam  ille  qui  raittitur.  Sed  res  humanae  iallunt 
hominem ,  res  divinae  purgant.  Noh  attendere  ad  res  hu- 
manas ,  ubi  major  videtur  qui  mittit,  et  minor  qui  mitti- 
tur  :  quanquam  et  ipsae  res  humanae  dicunt  contra  te 
testimonium.  Yelut  verbi  gratia,  si  quis  uxorem  veht  pe- 
tere,  et  per  se  non  possit,  amicum  majorem  mittit  qui  ei 
petat.  Et  sunt  multa  in  quibus  ipse  major  ehgitur ,  qui 
mittatur  a  minore.  Quid  ergo  jam  calumniara  vis  facere, 
quia  ille  misit,  ille  missus  est?  Sol  radium  mittit,  etnon 
separat^  luna  splendorem  mittit,  et  non  separat;  lucerna 
lumen  fundit,  et  non  separat  :  video  ibi  missionem,  et 
nullam  video  separationem.  Nam  si  de  rebus  humanis 
quseris  exempla,  o  haeretica  vanitas,  quanquam,  sicut 
paulo  ante  dixi  ,  et  ipsae  res  humanae  in  quibusdam 
exemphs  coarguunt  et  convincunt  te  :  tamen  attende 
quam  sit  aliud  in  rebus  humanis,  unde  vis  ducere    xem- 


IN    JOA^rJia    EVAMGELIUM  ,    XHACT.    XXll.  239 

pla  ad  res  divinas.  Homo  qui  millit,  manet  ipse,  et  pergit 
illo  qui  millitur  :  numt|uid  pergit  homo  cum  eo  quem 
millit?  l*ater  aulcm  qui  misit  Filium,  non  recessil  a  l  ilio, 
Ipsum  Dominum  audi  dicentem  :  n  Ecce  veniet  hora,  ut 
»  unusquisque  discedatad  sua  ,  et  me  solum  rehnquatis  \ 
»  sed  non  soius  sum ,  quia  Pater  mecum  est  ^  »  Quo- 
modo  eum  misil  cum  quo  venit  ?  quomodo  eum  misit  a 
quo  non  recessit  ?  Alio  loco  dixit  :  «  Pater  autem  in  me  ma- 
»  nens  lacit  opera  sua  ^.  »  Ecce  in  illo  est,  ecce  operatur. 
Non  recessit  a  misso  mittens,  quia  missus  et  mittens  unum 
suut. 

TRAGTATUS  XXU». 

Ab  eo  quodscriptum  est,  Amen,  amendico  vohis^  qiiia 
qui  verhum  meum  audit ,  et  credit  ei  qui  misit  me^ 
hahet  vitam  ceternam  :  usque  ad  id,  Quod  non 
qucero  voluntatem  meam ,  sed  voluntatem  ejus  qui 
me  misit. 

I.  NuDiusTERTiANi  ct  hestemi  diei  sermones  redditos 
vobis  sequitur  hodierna  evangelica  lectio,  quam  ex  ordine 
pertractemus,  non  pro  ejus  dignitate,  sed  pro  viribus  nos- 
tris  :  quia  et  vos  non  pro  inundantis  fontis  largitate,  sed 
pro  vestro  modulo  capilis.  Et  nos  non  tantum  dicimus  in 
aures  vestras,  quantum  ipse  fons  manat  j  sed  quantum  ca- 
pere  possumus,  quod  in  vestros  sensus  trajiciamus  ,  abun- 
dantius  operante  ipso  in  cordibus  vestris ,  quam  nobis  in 

'  Joan.  XVI,  32.  —  »  Id.  xiv,  lo.  —  3  Habitus  die  proximo  post  supe- 
riorena  Tractatum. 


240  S.     ALGU&TIIVI    El'lSCOri 

auribus  veslris.  Rcs  eiiim  magna  tractatur,  et  non  a  magnis, 
imo  multum  parvis  :  spem  tanieii  et  fiduciam  dat  nohis, 
t[ui  magnus  propter  nos  factus  est  parvus.  Si  enim  ab  iJIo 
nonexhortaremur,  necinvitaremuradeum  intelligendum, 
sed  desereret  nos  tanquam  contemptibiles;  quia  capere  non 
possumus  divinitatem  ipsius,  si  non  caperet  ipse  mortali- 
tatem  nostram,  et  pervcniret  ad  nos  ut  loqueretur  nobis 
Evangelium  •,  si  quod  in  nobis  abjectum  et  minimum  est, 
noluissetcommunicare  nol^iscum^  putaremus  eum  noluisse 
nobis  dare  magnum  suum,  qui  suscepit  parvum  nostrum. 
Haec  dixi,  ne  quis  vel  nos  reprehendat  ista  tractantes, 
quasi  multum  audaces  :  vel  de  se  desperet  quod  possit 
capere  dono  Dei,  quod  iJli  dignatus  est  loqui  ^'ilius  Dei. 
Ergo  quod  loqui  nobis  dignatus  est ,  del)emus  credere  , 
quia  voJuitut  inteJIigamus.  Scdsi  non  possumus,  prsestat 
intelJectum  rogatus,  qui  verbum  praestitit  non  rogatus. 

II.  Ecce  quse  verborum  ista  secreta  sint,  attendite. 
«  Amen,  amen  dico  vobis,  quia  qui  verbura  meum  audit, 
»  et  credit  ei  qui  misit  me,  habet  vitam  seternam  *.  »  Ad 
vitam  certe  seternam  omnes  tendimus  :  et  ait  :  «  Qui 
))  verl)um  meum  audit,  et  credit  ei  (jui  misit  me^  habet 
»  vitam  aeternam.  »  Numquid  ergo  audire  nos  voJuit 
verbum  suum,  et  inteJIigere  noluit?  Quandoquidem  si  in 
audiendo  et  credendo  vita  seterna  est,  muJto  rnagisinin- 
telligendo.  Sed  gradus  pietatis  est  fides,  fidei  fructus  in- 
teJJectus,  ut  perveniamus  ad  vitam  aBternam  ,  ubi  non 
nobis  Jegatur  Evangelium  ;  sed  iJJe  qui  nobis  modo  Evan- 
peJium  dispensavit,  remotis  omnibus  lectionis  paginis,  et 
voce  lectoris  et  tractatoris ,  appareat  omnibus  suis  pur- 
gato  corde  assistentibus,  et  in  corpore  immortah  jam 
nunquam  morituris,  mundans  eos,  et  ilJuminans  viven- 
tes ,  et  videntes  quod  in  principio  erat  Verbum ,  et  Ver- 

I  Joan.  V,  24. 


IN    JOANMS    EVA^GEJ-IUM  ,    lll.VCT.    \\H.  'lil 

biini  erat  apud  Deum.  Nunc  crgoqui  sumus  allcndamus, 
et  tjuem  audiamus  cogitemus.  Deus  est  Clnislus  ^  ct  cum 
hominibus  lo(|uilur  :  capiscvult,  laciat  capaces  :  videri 
se  vult,  apcriat  oculos.  Non  tamen  sine  causa  loquitur 
nobis,  nisi  quia  verum  est  ({uod  promittit  nobis. 

111.  ((  Verba  mea  ,  inquit,  qui  audit,  et  crcdit  ei  qui 
»  me  misit,  habet  vitam  .eternam ,  et  in  judicium  non 
))  venict,  sed  transiit  a  morte  ad  vitam.  »  Ubi ,  cjuando 
venimus  de  morte  ad  vitam ,  ut  non  in  judicium  venia- 
mus?  In  hac  vita  Iransitur  a  mortc  ad  vilam  :  in  liac  vita 
quae  nondum  est  vita ,  hinc  transilur  a  morte  ad  vitam. 
Quis  est  ille  transitus?  <(  Qui  audit  verba  mea,  dixit ,  et 
«  credit  ci  qui  misit  me.  »  Servans  ista  credis  ,  et  transis. 
Et  est  qui  stando  transit?  Plane  est :  stat  enim  corpore , 
transit  mente.  Vbi  erat ,  unde  transiret,  et  quo  transit? 
Transit  n  morte  ad  vitam.  Vide  unum  hpminem  stantem, 
in  quo  agatur  totum  hoc  quod  dicitur.  Stat ,  audit ,  forte 
non  credebat,  audiendo  credit:  paulo  ante  non  crcdebat, 
modo  credit  ;  quasi  de  regione  infidelitatis  ad  regionem 
fidei  transitum  fecit,  moto  corde ,  non  moto  corpore  : 
moto  in  melius  :  quia  iterum  qui  deserunt  fidem  ,  moven- 
tur  in  delerius.  Ecce  in  hac  vita,  quae,  sicut  dixi,  non- 
dum  est  vita  ,  transitur  a  morte  ad  vitam  ,  ut  in  judicium 
non  veniatur.  Quare  autem  dixi ,  quia  nondum  est  vita? 
Si  vita  esset  ista ,  non  diceret  Dominus  cuidam ;  ((  Si  vis 
»  venire  ad  vitam  aeternam ,  serva  mandata  ^  »  Non 
enim  ait  illi,  Si  vis  venire  ad  vitam,  non  addidit  seter- 
nam ,  sed  tantiim  dixit,  vitam.  Ergo  ista  nec  vita  nomi- 
nanda  est ,  quia  non  est  vera  vita.  Quae  est  vera  vita ,  nisi 
quae  est  seterna  vita?  Audi  Apostolum  dicentem  ad  Timo- 
theum  :  ((  Prsecipe  divitibus  hujus  saecuh ,  non  superbc 

'  Matth.  X,  17. 

GXXU.  i  ti 


242  S.     AUGtJSTIJVI    EPISCOPI 

»  sapere ,  neque  sperare  iii  incerto  divitiarum ;  sed  in 
)>  Deo  vivo ,  qui  praestat  nobis  omnia  abundanter  ad  fruen- 
»  dum  :  bene  faciant,  divites  sint  in  operibus  bonis ,  fa" 
»  cile  tribuant,  communicent.  Ut  quid  hoc?  Audi  quod 
»  sequitur  :  Thesaurizent  sibi  iundamentum  bonum  in 
futurum ,  ut  apprehendant  veram  vitam  ^  »  Si  debent 
sibi  thesaurizare  fundaraentum  bonum  in  futurum ,  ut 
apprehendant  veram  vitam ;  profecto  ista  in  qua  erant , 
falsa  vita  est.  Nam  ut  quid  velis  apprehendere  veram  ,  si 
jam  tenes  veram  ?  Apprehendenda  est  vera?  migrandum  est 
a  falsa.  Et  qua  migrandum?  quo?  Audi,  crede  :  et  transi- 
tum  facis  a  morte  ad  vitam ,  et  in  judicium  non  venis. 

IV.  Quid  est  hoc ,  et  in  judicium  non  venis?  Et  quis 
mehor  erit  Paulo  apostolo ,  qui  ait,  «  Oportet  nos  exhi- 
»  beri  omnes  ante  tribunal  Ghristi ,  ut  ilhc  recipiat  unus- 
M  quisque  quae  per  corpus  gessit ,  sive  bonum  sive  ma- 
»  lum  *?  »  Paukis  dicit :  «<  Oportet  nos  exhiberi  omnes 
»  ante  tribunal  Christi :  »  et  tu  tibi  audes  promittere, 
quia  in  judicium  non  venies?  Absit,  inquis,  ut  ego  mihi 
hoc  promittere  audeam  :  sed  credo  promittenti.  Salvator 
loquitur ,  Veritas  poUicetur ,  ipse  dixit  mihi ,  «  Qui  audit 
»  verba  mea ,  et  credit  ei  qui  me  misit ,  habet  vitam 
»  seternam ,  et  transitum  facit  de  morte  in  vilam ,  et  in 
»  judicium  non  veniet.  »  Ego  ergo  audivi  verba  Domini 
mei ,  credidi :  jam  infidelis  cum  essem ,  factus  sum  fidehs  ; 
sicut  me  monuit,  transii  a  morte  ad  vitam,  ad  judicium 
non  venio ;  non  praesumptione  mea ,  sed  ipsius  promis- 
sione.  Paulus  autem  contra  Christum  loquitur,  servus  con- 
tra  Dominum,  discipulus  contra  magistrum ,  homo  contra 
Deum  ,  ut  cum  Dominus  dicat,  quia  «  qui  audit  et  credit, 
»  transit  a  morte  ad  vitam,  et  in  judicium  non  veniet ,  » 
dicat  Apostolus  ,  Oportet  nos  omnes  exhiberi  ante  tribu- 

'  I  Tim.  VI,  17,  elc.  —  ^  1  Cor.  v,  10. 


IN    JOAWMS    EVA^GELIUM  ,    TUACT.    XXII.  lii 

iiiil  Cliilsli?  Aut  si  ad  jiuliciiim  non  venit,  (|iii  ad  liihu- 
nal  cxhiholur  5  nescio  (juonioilo  inleihgam. 

V.  Revelat  ergo  Dominus  Deus  nosler,  et  per  Seriptu- 
ras  suas  admonet  nos,  (juomodo  inlelligatur,  (juando  dici- 
tur  judicium.  Ilortor  er^o  ut  attendatis.  Ali(|uando  judi- 
cium   pcena  dicitur  :  ali(juando  judicium   discriminatio 
dicitur.  Secundum  illum  modum  cjuo  dicitur  judicium 
discriminatio,  Ojiortet  nos  omnes  exhih(^ri  ante  trihunal 
Christi,  ut  illic  recipiat  homo  (jUc-e  per  corpus  gessit,  sive 
honum  sive  malum  :  ipsa  est  enim  discriminatio ,  ut  honis 
hona,  mahs  mala  distrihuantur.  Nam  si  judicium  semper 
in  malo  acciperctur,  non  diceret  Psalmus,  Judica  me 
Deus.  Audit  forte  ali(juis  dicentem,  Judica  me  Deus ,  et 
miratur'.  Solet  enim  homo  dicere,  Ignoscat  mihi  Deus, 
Parce  mihi  Deus  :  cjuis  est  cjui  dicat ,  Judica  me  Deus?  Et 
ali(juando  in  Psalmo  versus  ipse  hi  diapsalmate  ponitur, 
(|ui  praeheatur  a  lectore,  et  respondeatur  a  populo.  Non 
Ibrtealicui  cor  percutilur,  et  timet  cantare  Deo  et  dicere, 
Judica  me  Deus?  Et  tamen  cantat  populus  credens,  nec 
putat  se  male  optare  cjuod  didicit  a  divina  lectione  :  et  si 
parum  intelligit,  credit  ali(juid  honi  esse  quod  cantat.  Et 
lamen  et  ipse  Psalmus  non  dimisit  homincm  sine  intel- 
lectu.  Secutus  enim ,  verhis  posteriorihus  ostendit  quale 
judicium  diceret;  c^uia  non  est  damnationis,  sed  discre- 
tionis.  Ait  enim ,  Judica  me  Deus.  Quid^st,  Judica  rae 
Deus?  Et  discerne  causam  meam  a  gente  non   sancta. 
Ergo  secundum  hoc  judicium  discretionis ,  oportet  nos 
omnes  exhiheri  ante  trihunalChristi.  Secundum  judicium 
autem  damnationis,  u  Qui  audit  verba  mea,  inquit,  et  cre- 
))  dii  ei  qui  misit  me  ,  habet  vitam  ceternam  ,  et  in  judi- 
cium  non  veniet,  sed  transitum  facit  a  morte  ad  vi;ain,  » 
Quid  est,  u  in  judicium  non  veiiiet?»  in  damnatiuncni 

■  Psal.   XU,  I. 

lu. 


2i'i  S.    AUGVbJlM    lil-lSCOPl 

11011  veniet.  Probemus  de  Scriptuiis,  quia  diclum  estjudi- 
cium  ubi  poena  intelligitur  :  quaiiquam  et  in  hac  ipsa  lec- 
lione  paulo  post  audietis  ipsum  verbum  judicii  non  posi- 
tum  nisi  pro  damnatione  et  poena  ^  Tamen  Aposto- 
lus  dicit  quodam  loco  ,  scribens  ad  eos  qui  Corpus  quod 
fideles  nostis,  male  traclabant;  et  propter  quod  male 
tractabant,  corripiebantur  flagelio  Domini.  Aitenim  illis : 
<(  Proplerea  muiti  in  vobis  infirmi  et  aegroti  dormiunt 
»  sutlicienter.  Multi  enim  propterea  etiam  moriebantur  "^.n 
Sl  Et  secutus  est,  «  Si  enim  nos  ipso  judicaremus ,  a  Domino 
»  non  judicaremur  :  »  hoc  est,  si  nos  ipsos  corriperemus, 
Domino  non  corriperemur.  «  Cum  judicamur  autem ,  a 
»  Domino  corripimur,  ne  cum  hoc  mundo  damnemur.  » 
Sunt  ergo  secundum  paenam  qui  judicantur  hic,  ut  par- 
catur  iliis  ibi  :  sunt  quibus  pascitur  hic,  ut  abundantius 
torqueantur  ibi  :  sunt  autem  quibus  distribuuntur  ipsse 
poense  sine  flageilo  poena3,  si  flageilo  Dei  correcti  non  fue- 
rint ;  ut  cum  hic  contempserint  Patrem  verberantem  ,  ibi 
senliant  judicem  punientem.  Ergo  estjudicium  quo  mis- 
surus  est  Deus ,  id  est  Filius  Dei ,  in  fine  diabolum  et  an- 
gelos  ejus,  et  omnes  infideles  et  impios  cum  eo  :  ad  hoc 
judicium  non  veniet,  qui  modo  credens  transitum  facit  a 
morte  ad  vitam. 

VI.  Etenim  ne  putares  credendo  te  non  moriturum  se- 
cundum  carnem ,  et  accipiendo  carnaliter  diceres  tibi , 
Dominus  meus  raihi  dixit ,  «  Qui  audit  verba  mea ,  et  cre- 
»  dit  ei  qui  misit  me ,  transit  a  morte  ad  vitam  :  »  ergo  ego 
credidi ,  non  sum  moiiturus.  Scias  te  mortem  quam  debes 
supplicio  Adam  ,  persoluturum  ;  accepit  enim  ilie,  in  quo 
lunc  omnes  fuimus.  «  Morte  morieris  5  ^  »  nec  potest  eva- 
cuari  divina  sententia.  »  Sed  cum  persolveris  mortem  ve- 
teris  hominis,  susclpieris  in  vitam  seternam  novi  hominis, 

,  '  Vide  iiilra  ii.  j5.  — •   '  i  Coi.  xi,  3o,  etc.  —  ^  Geii.  u,  17. 


l^     lOA^NlS    r.VANGELILM  ,    TRACT.     XXII.  245 

ct  trnnsitum  iacies  a  mortc  ad  vilam.  Motlo  iiUcrim  {'ac 
transilum  vila\  Quvr  cst  vila  tua  ?  Fidcs  :  «  Jussus  ex  fide 
))  vivit  '.  »  lulidcles  (juid?  mortui  suut.  Inlcr  talcs  mor- 
tuos  crat  illc  corpore ,  de  quo  dicit  Dominus :  «  Dimilte 
))  mortuos,  sepcliant  mortuos  suos  "^.  )>  Ergo  et  in  liac 
vita  suut  mortui ,  sunt  vivi,  et  quasi  omucs  vivunt.  Qui 
sunt  mortui?  ([ui  non  crcdidcrunt.  Qui  sunt  vivi?  qui 
crcdidcrunt.  Quid  dicitur  mortuis  ab  Apostolo?  «  Surge 
))  (|ui  dormis  ^.  »  Scd  somnum,  inquit,  dixit^  non  mor- 
tem.  Audi  sequenlia  :  ((  Surge  qui  dormis,  ct  exurgc  a 
))  mortuis.  »  Et  quasi  diceret,  Quo  ibo?  Et  illuminabit  te 
Chrislus.  Jnm  cum  te  credentem  illuminaverit  Christus, 
transitum  facis  a  morte  ad  vitam  :  mane  in  eo  quo  tran- 
sisli ,  et  non  venies  ad  judicium. 

VII.  Exponit  ilkid  jam  ipse,  etsequitur  :  (( Amen,  amen 
))  dico  vobis.  »  Ne  forte  quia  dixit,  »  transiit  a  morte  ad 
»  vitam  \  »  intelligamus  hoc  in  futura  resurrectione  os- 
tenderc  volens  quomodo  transit  qui  credit  5  et  hoc  esse 
transire  de  mortc  ad  vilam,  transire  ab  infidelitate  ad 
fidcm,  ab  injustilia  ad  juslitiam ,  a  superbia  ad  humdita- 
tem,  ab  odio  ad  charilatcm  :  nunc  ait,  ((  Amen,  amen  dico 
))  vobis,  quia  venit  hora,  et  nunc  est.  ))  Quid  evidentius? 
Jam  certe  aperuit  (juod  dicebat,  (|uia  modo  fit  quo  nos 
Christus  hortatur.  ((  Venit  hora.  )>  Quoe  hora?  ((  Et  nunc 
))  est ,  quando  mortui  audient  vocem  Filii  Dei ,  et  qni  au- 
»  dierint  vivent.  »  Jam  de  his  mortuis  locuti  sumus.  Quid 
putamus ,  fratres  mei ,  in  ista  turba  quae  me  audit,  nul- 
li-ne  sunt  mortui?  Qui  enim  credunt  et  secundum  veram 
fidem  agunt,  vivunt  et  mortui  non  sunt  :  qui  autem  vel 
non  credunt ,  vcl  sicut  dtemones  credunt ,  trcmentes  et 
male  viventes,  Filium  Dei  confitentes  et  charitatem  non 

'  Hab.ic.  II,  4.  P^  Rom.  1,  17.  —  '  Matfh  viii.  25.  —  '  F.plie^  v,  i^. — 
4  Jonn    V,  o5. 


246  S.    AUGUSTINI   EPISCOPI 

habentes,  mortui  potius  deputandi  sunt^  Et  taraen  agitur 
adhuc  hora  ista.  Non  enim  hora  de  qua  locutus  est  Domi- 
nus ,  una  erit  hora  de  duodecim  horis  unius  diei.  Ex  quo 
ocutus  est  usque  ad  hoc  tempus,  et  usque  ad  fmem  sae- 
culi ,  ipsa  una  hora  agitur,  de  qua  dicit  in  Epistola  sua 
Joannes  :  «  Fihoh,  novissima  hora  est  ^.  »  Ergo  nunc  est. 
Qui  vivit,  vivat :  qui  mortuus  erat ,  vivat  ^  audiat  vocem 
Fihi  Dei  qui  mortuus  jacebat ,  surgat ,  et  vivat.  Glama- 
vit  Dominus  ad  sepulcrum  Lazari,  et  quatriduanus  mor- 
tuus  resurrexit^.  Qui  putebatj  in  auras  processit :  sepul- 
tus  erat ,  lapis  superpositus  erat ,  vox  Salvatoris  irrupit 
duritiam  lapidis  :  et  cor  tuuui  ita  durum  est,  ut  nondum 
iila  vox  divina  te  rumpat.  Surge  in  corde  tuo ,  procede  de 
sepulcro  tuo.  Etenim  mortuus  in  corde  tuo  tanquam  in 
sepulcro  jacebas ,  et  tanquam  saxo  malae  consuetudinis 
gravabaris.  Surge  et  procede.  Quid  est,  Surge,  et  proce- 
de?  Crede,  et  confitere.  Qui  enim  credidit,  surrexit.:  qui 
confitetur,  processit.  Quare  processisse  diximus  confiten- 
tem?  Quia  antequam  confiteretur ,  occultus  erat :  cum 
autem  confitetur,  procedit  de  tenebris  ad  hicem.  Et  cum 
confessus  fuerit,  quid  dicitur  ministris?  quod  dictum  est 
ad  funus  Lazari,  «  Solvite  illum,  et  sinite  abire  *.  »  Quo- 
modo?  Dictum  est  ministris  Apostohs  :  «  Quae  solveritis 
»  in  terra,  sohita  erunt  et  in  ccelo'.» 
''  VIIL  «  Venit  hora ,  et  nunc  est,  qu-ando  mortui  au- 
»  dient  vocem  FiUi  Dei,  et  qui  audierint  vivent  ^.  »  Unde 
vivent?  de  vita.  De  qua  vita?  de  Christo.  Unde  probamus 
quia  de  vita  Christo?  «  Ego  sum ,  inquit,  via,  veritas  et 
M  vita  '.  »  Ambulare  vis?  ego  sum  via.  FaUi  non  vis?  ego 
sum  veritas.  Mori  non  vis?  ego  sum  vita.  Hoc  dicit  tibi 
Salvator  tuus  :  Non  est  quo  eas  ,  nisi  ad  me;  non  est  qua 

'  Jacob.  11,  19.  —  'I  Joan.  11,  19.  —  '  Joan.  xi,  43.  —  4  Ibid.  44-  ~" 
SMatth.  xviu,  iS.  —  ^  .Toan.  v,  25.  —  7  Id.  xiv,  6. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    TnACT.    XXII.  247 

eas,  nisi  por  inc.  Niinc  ergo  isla  liora  agitiir,  hoc  ct  agi- 
tur  plaiio,  cl  omnino  non  c(;ssatur.  Surgunt  liomincs  (|ui 
mortuierant,  transcunl  acl  vitam,  ad  vocera  Filii  Dci  vi- 
vunt,  dc  illo,  pcrscvcrantcs  in  fidc  ipsius.  Ilabcl  cnira 
Filius  vitam,  undc  vivant  crcdcntcs  habct. 

IX.  Et  ([uomodo  habct?  sicut  habct  Pater,  Audi  ipsum 
dicentem  :  «  Sicut  cnim  Patcr  habct  vitam  in  semetipso, 
»  sic  dcdit  ct  Fiho  vitam  habcrc  in  scmctipso  *.  »  Fra- 
trcs ,  ut  potcro  dicam.  Hacc  sunt  enim  illa  vcrba,  (juae 
parvum  intcllcctum  perturbant.  Quare  addidit  :  <(  In  se- 
»  metipso  ?  »  Sulliceret  ut  diceret  :  a  Sicut  enim  Pater 
»  habet  vitara,  sic  dcdit  et  Filio  habere  vitam,  »  Addi- 
dit  :  <(  In  semetipso  ;  »  habet  enim  in  seraetipso  Pater 
vitam,  habet  et  Filiusin  semetipso.  Aliquid  intelligere  nos 
voluit,  in  co  (juod  ait  :  <(  In  seraetipso.  »  Et  hic  secretum 
in  vcrbo  hoc  clausum  est :  pulsetur,  ut  aperiatur.  0  Do- 
mine,  quod  est  quod  dixisti  ?  ((  In  seraetipso,  »  quare  ad- 
didisti?  Etenim  Paulus  apostolus  quem  vivere  fecisti, 
non  habcbat  vilamPHabebat,  inquit -.  Quantum  homines 
mortui  ut  reviviscant,  et  ad  verbum  tuum  credendo  trans- 
eant  :  cura  transierint,  non  in  te  habebunt  vitara?  Habe- 
bunt  :  nam  et  ego  paulo  ante  dixi  :  <(  Qui  audit  verba 
M  mea,  et  credit  ei  qui  me  misit,  habet  vitam  aeternara  ^,  » 
Ergo  illi  qui  in  te  credunt,  habent  vitara  :  et  non  dixisti, 
in  seraetipsis.  Gura  autera  de  Patre  loquereris  :  <(  Sicut 
»  Pater  habet  vitara  in  seraetipso  :  »  rursus  cura  de  te 
loquereris ,  dixisti  :  a  Sic  et  Filio  dedit  habere  vitara  in 
M  semetipso.  »  Sicut  habet,  sic  dedit  habere.  Ubi  habet? 
in  semetipso.  Ubi  dcdit  habere  ?  in  semetipso.  Paulus  ubi 
habet?  non  in  semetipso,  sed  in  Ghristo.  Tu  fidelis  ubi 
hahes?  non  in  temetipso,  scd  in  Ghristo.  Videamussi  hoc 
dicit  Apostolus  :  ((  Vivo  autem  jam  non  ego,  vivit  v(^ro  in 

'  Joan.  V,  26.  —  '  Fortc  Excitantur.  —  ^  Joan  v,  'il^. 


948  S.     AUGUSTtNI    EPTCOSPr 

»  mo  Christus  K  »  Vita  nostra  tanquam  noslra,  id  csl,  de 
voluntate  propria  nostra  ,  non  erit  nisi  niala,  peccatrix, 
iniqua  :  vita  vero  bona  de  Deo  in  nobis  est,  non  a  nobis  •, 
a  Deo  nobis  dalur,  non  a  nobis.  Christus  autem  in  semet- 
ipso  habetvitam  sicut  Pater,  quia  Verbum  Dei.  Nonmodo 
male  vivit,  et  modo  bene  vivit  :  homo  autem,  modo  male, 
modo  bene.  Qui  male  vivebat,  in  vita  sua  erat :  qui  bene 
vivit,  ad  vitam  Christi  transiit.  Particeps  factus  vitae,  non 
eras  quod  accepisti,  et  eras  qui  acciperes  :  Filius  autem 
Dei  non  quasi  primo  fuit  sine  vita  ,  et  accepit  vitam.  Si 
enim  sic  illam  acciperet,  non  eam  haberet  in  semetipso. 
Quid  est  enim,  «  In  semetipso?  »  ut  ipsa  vita  ipse  esset. 
X.  Adhuc  aliud  planius  fortasse  dicam.  Lucernam 
quisque  accendit  :  Exempli  gratia,  lucerna  illa  (2)  quan- 
tum  pertinet  ad  flammulam  quse  ibi  lucet,  ignis  ille  habet 
]ucem  in  semetipso  :  oculi  autem  tui  qui  lucerna  absente 
jacebant  et  nihil  videbant,  jam  et  ipsi  habent  lucem,  sed 
non  in  semetipsis.  Proinde  sise  a  lucerna  averterint,  tene- 
brantur  :  si  se  converterint,  illuminantur.  At  vero  ille 
ignis  quandiu  est,  lucet  :  si  volueris  illi  lucem  toUere, 
simul  et  ipsum  extinguis-,  nam  sine  luce  non  potest  re- 
manere.  Sed  lux  Christus  inextinguibilis  et  coaeternus 
Patri,  semper  candens,  semper  lucens,  semper  fervens  : 
nam  si  non  ferveret,  numquid  diceretur  in  Psalmo  :  «Nec 
»  est  qui  se  abscondat  a  corde  ejus  ^?  »  Tu  autem  in  pec- 
cato  tuo  frigidus  eras,  converteris  ut  fervescas  :  si  reces- 
seris,  frigescis.  In  peccato  tuo  tenebrosus  eras,  converteris 
ut  illumineris  :  si  averteris  te^  obscuraberis.  Proinde  quia 
in  te  tenebrae  eras,  cum  iliuminaberis,  non  eris  lumen, 
quamvis  sis  in  lumine.  Ait  enim  Apostolus  :  «  Fuislis  ali- 
»  quandotenebrse,  nunc  autem  bix  in  Domino^.  »  Cum 
dixisset,  nunc  autem  lux  :  addidit,  in  Domino.  In  te  ergo 

'  r.al.  II,  '20.  —  »  Psal.  xvni,  7.  —  3  p.plies.  v,  8. 


IN     JuANNIS    V.VANGEI.ItJM  ,    THACT.     XMI.  249 

loiiebroe,  Iiix  in  Domino.  I.ux  quaro?  Quia  participatione 
lucis  illius  lux  cs.  Si  autcni  a  luco  qua  illuminaris,  reces- 
seris ,  ad  lcncbras  tuas  rciiis.  Non  sic  Cliristus,  non  sic 
Verbum  Dci.  Sed  (juomodo?  «  Sicut  habet  Pater  vitani  in 
»  scmetipso,  sic  dcdit  et  Filio  habere  vitam  in  scme- 
»  tipso*  :  »  ut  non  participatione  vival,  sed  incommuta- 
bilitcr  vivat-,  ct  omnino  ipse  vita  sit.  «  Sic  dedit  et  Filio 
»  habcre  vitnm.  »  Sicut  habet,  sic  dedit.  Quid  inlerest? 
Quia  ille  dcdit,  iste  acccpit.  Numquid  jam  erat  quando 
accepit?  Numcjuid  intcUigimusChristum  aIi(|uando  fuisse 
sine  luce,  cum  ipse  sit  sapientia  Patris,  dequadictum  est, 
Candor  est  lucis  .leterniB  '^?  Ergo  quod  dicitur,  «  dcdit  Fi- 
n  lio  ,  »  tale  est  ac  si  dicerctur,  gcnuit  filium  :  gencrando 
enim  dedit.  Quomodo  d(?dit  ut  essct,  sic  dedit  ut  vita  esset, 
et  sic  dedit  ut  in  semetipso  vita  esset.  Quid  est,  in  seme- 
tipso  vila  esset  ?  Non  aliunde  vita  indigeret,  sed  ipse  esset 
plenitudo  vitfc,  unde  crodcntes  alii  viverent  dum  viverent. 
c  Dedit  »  ergo  «  illi  habere  vitam  in  semetipso:  »  dedit 
tanquam  cui?  tanquam  Ver])0  suo  ,  tanquam  ei  qui  in 
principio  erat  Vcrbum,  et  Vcrbum  erat  apud  Deum. 

XI.  Deinde  quia  homo  factus,  ([uid  illi  dedit  ?  «  Et  po- 
»  testatem  dedit  ei  jndicium  facere,  (pioniam  fdius  ho- 
>)  minis  est^  »  Secundum  quod  Filius  Dei  est,  «  Sicut 
habet  Pater  vitam  in  semetipso,  sic  et  dcdit  Filio  vitam 
»  habere  in  semelipso  :  »  secundum  autem  quod  filius 
hominis  est.  «  potestatem  dedit  ei  judicium  faciendi.  » 
Hoc  est  quod  hesterno  die  exposui  Charitati  Vestrae  \  quia 
in  judicio  homo  videbitur,  Deus  autem  non  videbitur  : 
sed  post  judicium  vidcbitur  Dcus  ab  his  ([ui  vicerint  in 
judicio-,  ab  imjiiis  autcm  non  videbitur  Deus.  Quia  ergo 
homo  videbitur  in  judicio  forma  illa,  qua  sic  veniet  sicut 

«  Joan.  V,  16.  —  '  S.ip  VII,  96,  —  ^  joan.  v,  27.  —  4  Viile  «iippriorem 
Traclalnni. 


250  S.    AUGUSTIWI    EPISCOPI 

ascendit,  ideo  supra  dixerat :  «  Pater  non  judicat  quem/. 
»  quam,  sed  oranejudicium  dedit  Filio^  »  Hoc  etiam  in 
isto  loco  repetit,  cum  dicit.,  «  Et  potestatem  dedit  ei  ju- 
»  dicium  faciendi,  quoniam  filius  hominis  est^.  Tanquara 
diceres  tu ,  «  Potestatem  dedit  ei  judiciura  faciendi ,  » 
quare?  Quando  non  habuit  istam  potestatem  judiciura 
faciendi  ?  Quando  «  In  principio  erat  Verbura ,  et  Ver- 
»  bura  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  ,  »  quando 
«  omnia  per  ipsum  facta  sunt^,  »  numquid  non  habebat 
potestatem  judiciura  faciendi.^  Sed  secundum  hoc  dico, 
«  Potestatera  dedit  ei  judicium  faciendi,  quia  Filius  ho- 
»  minis  est  :  »  secundum  hoc  accepit  potestatem  judi- 
candi,  «  quia  Fihus  hominis  est.  »  Nara  secundura  quod 
Dei  Fihus  est ,  semper  habuit  hanc  potestatem.  Accepit 
qui  crucifixus  est.  Qui  fuit  in  morte,  est  in  vita  :  Verbum 
Dei  nunquara  in  raorte,  semper  in  vita. 

XII.  Jam  ergo  de  resurrectione  forte  aliquis  nostrum 
dicebat  :  Ecce  resurreximus ,  Qui  audit  Ghristum,  qui 
credit,  et  transit  de  raorte  ad  vitara  et  in  judiciura  non 
veniet ;  venit  hora,  et  nunc  est,  ut  qui  audit  vocem  Fihi 
Dei,  vivat  5  raortuus  erat,  audivit,  ecce  resurgit*  :  quid 
est  quod  dicitur  postea  resurrectio  futura  ?  Parce  tibi,  noli 
praecipitare  sententiara,  ne  pergas  post  illam.  Est  quidera 
ista  resurrectio  quae  fit  nunc  :  raortui  erant  infideles, 
mortui  erant  iniqui ;  vivunt  justi,  transeunt  a  raorte  infi- 
delitatis  ad  vitam  fidei  :  sed  noli  inde  credere  nuUam  fu- 
turam  postea  resurrectionem  corporis,  crede  futurara  et 
resurrectionem  corporis.  Audi  enim  quid  sequatur  post 
commendatam  resurrectionem  istara  quae  fit  per  fidera, 
ne  quis  putaret  istam  solam  esse,  et  incideret  in  illam 
desperationem  et  errorem  hominum,  qui  pervertcbant  alio- 
rum  sensus,  dicentes  resurrectionem  jam  factam  esse,  de 

'  Joan.  V,  22.  —  2  Ibid.  27.  —  ^  i(i.  ,^  i^  etc.  —  4  Id.  v,  24,  etc. 


IN    J0ANNI8    EVANGELIUM  ,    XnACT.    XXII.  251 

quibus  dicit  Apostolus  :  «  Et  fidem  (juorumdam  perver- 
»  tunt'.  ))  Crrdo  cnim  c|uia  talia  vcrba  illis  dicebant  : 
Eccc  Dominus  uhi  ail,  u  Et  (|ui  crcdit  in  me,  transiit  a 
»  morte  ad  vitam  ^  :  ))  jam  facta  est  resurrectio  in  liomi- 
nibus  (idolil)us  (.jui  fuorant  infideles  :  (|uomodo  allera  di- 
cilur  rcsurrectio  ?  Gratias  Domino  Deo  nostro,  fulcil  nu- 
tantes ,  dirigit  hsesitantes,  confirraat  dubitantes.  Audi 
quid  sequitur,  (juia  non  habes  unde  tibi  facias  caHginem 
mortis.  Si  credidisti,  totum  crede.  Quid  totum ,  incjuis, 
credo?  Audi  (juid  dicit  :  «  Nolite  mirari  hoc^ ,  »  cjuia  de- 
dit  potestatem  Filio  faciendi  judicii.  In  fine  dico,  ait.  Quo- 
modo  in  fine  ?  «  NoUte  mirari  hoc  :  quia  venit  hora.  » 
llic  non  dixit,  «  Et  nunc  est.  »  In  illa  resurrectione  fidei 
{[uid  dixit?  «  Venit  hora,  et  nunc  est ' ;  »  In  ista  resur- 
rectione  (juam  comraendat  futuram  corporum  morluo- 
rum,  «  Venit  hora,  dixit  :  »  non  dixit,  «  nunc  est  :  »  cjuia 
in  fine  saecuh  ventura  est. 

XIII.  Et  unde,  incjuis,  mihi  probas,  c|uia  de  ipsa  re- 
surrectione  dixit?  Si  patienter  audias,  tu  ipse  tibi  modo 
probabis.  Sequamur  ergo  ;  «  Nohte  rairari  hoc  :  ([uiave- 
»  nit  hora,  in  c[ua  omnes  qui  in  monumentis  sunt^.  » 
Quid  evidentius  ista  resurrectione?  Jam  dudum  non  di- 
xerat,  «  Qui  in  monuraentis  sunt :  »  scd,  «  Mortui  audient 
vocera  FiUi  Dei,  et  qui  audierint  vivent''.  »  Non  dixit, 
alii  vivent,  alii  damnabuntur  :  quia  omnes  qui  credunt 
Yivent.  De  monuraentis  autem  quid  dicit?  «  Omnes  qui 
»  sunt  in  monumentis,  audient  vocem  ejus,  et  proce- 
»  dent '.  »  Non  dixit,  «  audient  et  vivent.  »  Si  enim  male 
vixerunt  et  jacebant  in  monumentis,  ad  mortera  surgent, 
non  ad  vitam.  Ergo  videamusqui  procedent.  Licet  paulo 
ante  mortui  audiendo  et  credendo  vivebant,  non  ibi  facta 

'  1  Tim.  u,  i8.—  »  Joan.  v,  ii.  —  3  Ibid.  28.—  4  IbiJ.  aS.—  5  Ibid.  28. 
—  <^  Ibid.  25.  —  7  Ibid.  28,  29. 


252  S.     AUGTlSTrNI    EPISCOPI 

estdiscretio  :  non  dictnm  est,  Audient  mortuivocem  Filii 
Dei,  et  cnm  audierint,  alii  vivent ,  alii  damnabuntur  : 
sed,  «  Omnes  qui  audierint,  vivent^  :  »  quia  qui  credunt 
vivent,  qui  habent  charitatem  vivent,  et  nemo  morietur. 
De  monumentis  autem,  «  Audient  vocem,  et  proeedent 
»  qui  bene  fecerunt,  ad  resurrectionem  vitae ;  qui  male 
»  fecerunt ,  ad  resurrectionem  judicii^.  »  Hoc  est  judi- 
cium,  poena  illa  de  qua  paulo  ante  dixerat,  «  Qui  credit 
»  in  me ,  transiit  a  morte  ad  vitam,  et  in  judicium  non 
»  veniet.  » 

XIV.  «  Non  posr.um  ego  a  me  ipso  facere  quidquam  : 
»  sicut  audio  judico,  et  judicium  meum  justum  est^.  » 
Si  sicut  audis  judicas,  a  quo  audis  ?  Si  a  Patre,  certe  Pater 
non  judicat  quemquam,  omne  judicium  dedit  Filio. 
Quando  tu  quodam  modopraeco  Patris,  quod  audis,  hoc 
dicis  ?  Quod  audio  hoc  dico,  quia  quod  est  Pater,  hoc  sum  : 
dicere  enim  meum  esse  estj  quia  Verbum  Patris  sum.  Hoc 
enim  tibi  dicit  Christus.  Inde  de  tuo*.  Quid  est,  «  Sicut 
»  audio,  ita  judico,  »  nisi  Sicut  sumPQuomodo  enim  au- 
dit  Ghrislus?  fratres,  quseramus  rogo  vos.  Audit  Christus 
a  Patre?  Quomodo  ilU  dicit  Pater?  Utique  si  dicit  iUi, 
verba  ad  illum  facit  :  omnis  enim  qui  aliquid  ahcui  dicit, 
verbo  dicit.  Quomodo  Pater  Filio  dicit,  quando  Filius  Ver- 
bum  Patris  est?  Quidquid  nobis  Pater  dicit,  verbo  suo 
dicit  :  Verbum  Patris  Filius  est,  ipsi  Verbo  quo  alio 
verbo  dicit  ?  Unus  est  Deus,  unum  Verbum  habet,  in  uno 
Verbo  omnia  continet.  Quid  est  ergo,  «  Sicut  audio,  ita 
»  judico?  »  Sicut  de  Patre  sum,  ita  judico.  Ergo  «  judi- 
»  cium  meum  justum  est.  »  Nam  si  nihil  facis  ex  te,  o  Do- 
mine  Jesu,  quomodo  sentiunt  carnales  ;  si  nihil  facis  ex 
te,  quomodo  paulo  ante  dixisti,  Sic  et  Filius  quos  vult 
vivificat  ?  Modo  dicis,  Ex  me  facio  nihil.  Sed  quid  com- 

>  .Toan.  V,  25.  —  '  Ibid.  29.  —  3  ibiJ    3o.    ~  4  Forte  in  corde  tuo. 


IN     JO.V.N.MS    EVAAGELIIJM,     IRACT.     Wll.  253 

mcnilat  Filius,  nisi  (|uia  dc  1'alrcestl*  Quicl  cbl  dc  l'alic, 
non  cst  dc  sc.  Si  dc  sc  Filius  csscl,  non  csscl  Tilius  :  de 
Patrc  csl.  Patcr  ut  sit  non  cst  de  Filio,  Filius  ut  sit  de 
Palrc  cst.  ^'Eciualis  Patri  :  scd  lanicn  islc  dc  Ulo,  non  ille 
dc  islo. 

XV.  «  Quia  non  (junpro  voluntatcm  meam,  sed  volun- 
»  latcni  cjus  ((ui  misit  me  ^  »  Filius  unicus  dicit,  «  Non 
M  voluntatcm  meam  :  »  et  homincs  volunt  facere  volun- 
tatem  suam ;'  lllc  tantum  se  humiliat  qui  «Tqualis  est  Pa- 
tri :  et  tantum  seextollit  qui  in  imo  jacet,  ei  nisi  ei  ma- 
nus  porrigatur,  non  surgit?  Faciamus  crgo  voluntatcm 
Patris,  voluntatcni  Filii,  voluntalcm  Spirilus  sancti?  quia 
Tiinitalis  hujus  una  voluntas,  uiia  potcstas,  nna  niajcstas 
est.  Idco  tamen  dicit  Filius,  «  Non  vcni  laccre  volunlateni 
»  mcam,  scd  voluntatcm  cjus  qui  misit  me  :  »  quia  Chris- 
tus  non  est  de  sc,  S(?d  dc  Patre  suo  cst.  Quod  autcm  ha- 
buit  ut  homo  appareret,  creatura  assumpsit  quam  ipse 
lormavit. 

'  Joan.  V,  3o. 


254  S.    AVGUSXIM    EPISCOPI 


'VVV^  VVVV  VVVVVt/VVVVVV  VV%/V  vvvv  %/\a/v  vvvvvvvv  vvvv  vvvv  vvv\  vv^^ 

TRACTATUS  XXIIP. 

In  iilam  lectionem  Evangelii,  Si  ego  testimonium  per~ 
hibeo  de  me^  etc.  usque  ad  id,  Et  non  vultis  venire 
ad  me,  ut  vitam  habeatis.  Tum  etiam  repetuntur 
superiores  lectiones  jara  ante  tractatae,  scilicet  ab  his 
verbis,  Amen,  amen  dico  vobis,  non  potest  Filius  a 
sefacere  quidquam  etc. 

I.  QuoDAM  loco  in  Evangelio  Dominus  ait,  prudentem 
auditorem  versi  sui  similem  esse  debere  homini,  qui  vo- 
lens  aedificare,  lodit  altius,  donec  perveniat  ad  fundamen- 
tum  stabilitatis  petrae ,  et  ibi  securus  constituat  quod  fa- 
bricat  adversus  impetum  tluminis  *  :  ut  cum  venerit , 
repercutiatur  potius  firmitate  acdificii,  quem  impulsu  suo 
ruinam  faciat  illi  domui.  Putemus  Scripturam  Dei  tan- 
quam  agrum  esse,  ubi  volumus  aliquid  aedificare.  Non  si- 
mus  pigri,  nec  superficiecontenti :  fodiamus  aitius^  donec 
perveniamus  ad  petram  :  «  Petra  autem  erat  Christus^.  » 

II.  Hodierna  lectio  de  testimonio  Domini  nobis  locuta 
est,  quia  non  habeat  necessarium  ab  hominibus  testimo- 
nium ,  sed  habeat  majus  quam  sunt  homines  :  atque  id 
testimonium  dixit  quid  sit :  «  Opera,  inquit,  quse  ego  facio, 
»  testimonium  perhibent  de  me  *.  »  Deinde  adjunxit,  «  Et 
»  testimonium  perhibet  de  me  qui  misit  me  Pater.  Ipsa 
quoque  opera  quae  facit,  a  Patre  se  accepisse  dicit.  Testirao- 
niura  ergo  perhibent  opera,  testimonium  perhibet  Pater. 

»  Habitus  die  proximo  po8t  superiorem  Tractatum  ex  n.  5.  —  ^  Mattli. 
vu,  24.  —  *  I  Cor.  X,  4«  —  ^  Joan-  Vj  36- 


IN    lOA^NIS    EVAWGELIUM  ,    TRACT.    XXIII.  265 

Nulliim-nc  testimonium  perhibuit  Joannes?  Perhibuit 
phuie,  sed  lan(iuam  lucerua,  non  ad  satiandos  amicos,  sed 
eonfundendos  iniraicos  :  jam  enim  antea  praedictum  erat 
a  persona  Palris  :  «  Paravi  lucernam  Christo  mco-,  ini- 
»  micos  ejus  induam  conlusione ,  super  ipsuni  elllorebit 
»  sanctiiicatio  mea'.  »  Esto  tanquam  in  nocte  positus, 
attendisti  in  lucernam,  et  miratus  es  lucernam,  et  exiil- 
lasti  ad  lumen  lucerme  :  sed  iila  lucerna  dicit  esse  solem, 
in  cjuo  exuitare  debeas;  et  quamvis  ardeat  in  nocte,  diera 
te  jubet  expectare.  Non  ergo  quia  illius  horainis  testi- 
monio  non  eratopus.  Nam  ut  quid  mitteretur,  si  non  erat 
opus  't  Sed  ne  in  lucerna  remaneat  homo,  et  lumen  lu- 
cernae  sutlicere  sibi  arbitretur  :  ideo  Dominus  nec  lucer- 
nam  illam  superQuam  dicit  fuisse,  ncc  tamen  te  dicit  in 
lucerna  debere  remanere.  Dicit  aliud  testimonium  Scrip- 
tura  Dei :  ibi  utique  Deus  perhibuit  testimonium  Fiho  suo, 
et  in  ilia  Scriptura  Judaei  spem  posuerant ,  in  Lege  scili- 
cet  Dei,  ministrata  sibi  per  Moysen  famulum  Dei.  «  Scru- 
»  tamini,  inquit,  Scripturam,  in  qua  vos  putatis  vitam 
»  seternam  habere,  ipsa  testimoniura  perhibet  de  rae,  et 
»  non  vultis  venire  ad  rae,  ut  vitam  habeatis  "^.  Quid  vos 
putatis  habere  in  Scriptura  vitam  aeternam  ?  Ipsam  in- 
terrogate,  cui  perhibet  testimonium  ;  et  intelligite  quae  sit 
vita  oeterna.  Et  quia  propter  Moysen  volebant  repudiare 
Christum,  tanquam  adversariura  institutis  praeceptisque 
Moysi-,  rursus  eosdem  ipse  convincit  tanquam  de  alia 
lucerna. 

III.  Omnes  enim  homines  lucerna3,  quia  et  accendi  pos- 
sunt  et  extingui.  Et  lucernae  quidem  cum  sapiunt,  lucent, 
et  spiritu  fervent  :  nam  et  si  ardebant  et  extinctae  sunt, 
etiam  putent.  Permanseruntenim  servi  Dei  lucernae  bonae, 
ex  oleo  misericordiae  illius,  non  ex  viribus  suis.  Gratia 

'  Psal.  cxni,  17,  18.  —  '  Joan.  v,  39,  4o. 


256  S.    AUUUSTINI    EPISCOPI 

(juippeDei  graluita,  illaoleum  liicernarum  est.  Plus  enim 
illis  omnibus  laboravi ,  ait  (lunedam  lucerna '  :  et  ne  vi- 
ribus  suis  ardcrc  videretur,  adjunxit,  Non  cgo  autem,  scd 
gratia  Dei  mecum.  Omnis  crgo  prophetia  anle  Domini 
adventum ,  luccrna  est  :  de  qua  dicit  Petrus  apostolus  : 
((  Habcmus  certiorem  propheticum  sermonem,  cui  bene 
»  facitis  intendentes  quemadmodum  lucernae  lucenti  in 
obscuro  loco,  donec  dics  lucescat,  et  lucifer  oriatur  in 
»  cordibus  vcstris  '^.  »  Lucernae  itaque  Prophetae  ,  et  om- 
nis  prophetia  una  magna  lucerna.  Quid  Apostoii,  non  lu- 
cernae  etiam  ipsi  ?  plane  lucernae.  Solus  enim  ille  non  lu- 
cerna.  Non  enim  accenditur  et  extinguitur  :  quia  sicut 
Pater  habet  vitam  in  semetipso,  sic  dedit  Filio  habere 
vitam  in  semetipso.  Lucernae  ergo  et  Apostoli  :  et  gratias 
agunt,  quia  et  accensi  sunt  lumine  Veritatis,  ct  fervent 
Spiritucharitatis,  et  suppetit  illis  oleum  gratiae  Dei.  Si  non 
essent  lucernae ,  non  diceret  illis  Dominus  :  «  Vos  estis 
»  lumen  mundi^  »  Nam  postea  quam  dixit,  Vos  estis 
lumen  mundi :  ostendit  ne  tale  lumen  se  putarent ,  quale 
dictum  est,  ((  Erat  lumen  verum,  quod  illuminat  omnem 
»  hominem  venientem  in  hunc  mundura  ^  »  Tunc  autem 
hoc  de  Domino  dictum  est,  cum  a  Joanne  distingueretur. 
De  Joanne  quippe  Baptista  dictum  erat  :  ((  Non  erat  ille 
»  lumen,  sed  uttestimonium  perhiberetdelumine^  »  Et 
ne  diceres,  quomodo  lumen  non  erat,  de  quo  Christus 
dicit,  quia  lucerna  erat  ^  ?  In  comparatione  aherius  luminis 
non  erat  lumen.  ((  Erat  enim  verum  lumen,  quod  illumi- 
nat  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mundum.  »  Ergo 
cum  et  discipulis  diceret  :  ((  Vos  estis  iumen  mundi,  » 
ne  silii  ahquid  tributum  putarent,  quod  de  solo  Christo 
intelligendum  esset,  et  ita  lucernae  vento  superbise  extin- 

'  I  Cor.  XV,  lo.  —  >  2  Petr.  i,  19.  —  '  MaUh.  t,  14.  —  4  Joan.  1,  9. 
—  5  ibid.  8.  -  6  Id.  y,  35. 


IW     lOANMS    EVA^GELILM  ,    TUACT.     WIII.  267 

giuMonlur  ;  cuni  dixissct ;  «  Vos  estis  lumcn  murjdi  :  » 
continuo  suhjunxit,  «  Non  potcst  civitas  ahscondi  supra 
))  montcm  constituta,  nctjuc  accendunt  luccrnam  ct  po- 
»  nunt  cam  sub  modio,  scd  super  candclabrum,  utluceat 
»  omnibus  (jui  in  domosunt*.  Sedquid,  si  Apostolosnon 
dixit  Juccrnam  ,  sed  acccnsores  luccrnfc  cjuam  ponerent 
supcr  candelabrum?  Audi  quia  ipsos  dixit  lucernam.  «  Si 
»  luceat,  inquit,  lumen  vestrum  coram  hominibus,  ut 
»  vidcntes  bona  opera  vestra  glorificent ,  non  vos ,  sed 
Patrem  vestrum  qui  in  coelis  est"^.  » 

IV.  Ergo  et  Moyses  perhibuit  testimonium  Christo,  et 
Joannes  perhibuit  tcstimonium  Christo,  et  CcTtcri  Pro- 
phct.T  et  ApostoH  perhil)uerunt  tcstimonium  Christo.  His 
oninibus  tcstimoniis  proeponit  testimonium  operum  suo- 
rum.  Quia  et  per  illosnonnislDeus  perhibuit  testimonium 
Fiho  suo.  Sed  pcrliibet  alio  modo  Deus  testimonium  Filio 
suo  :  per  ipsum  Filium  suum  indicat  Deus  Filium,  indi- 
cat  se  per  Fihum.  Ad  hunc  si  potuerit  homo  pervcnire, 
nec  lucernis  indigebit,  et  vere  fodiendo  altius,  aedificium 
perducet  ad  petram. 

V.  Facihs  est  ergo,  fratres,  hodierna  lectio  :  sed  prop- 
tcr  hestcrnum  dcbitum,  (scio  enim  quid  distulerim,  non 
abstulcrim,  et  Dominus  dignatus  est  donarc  etiam  hodie 
loqui  ad  vos )  recordamini  quid  reposcere  debeatis,  si  forte 
ahquomodoservatapietate  etsalubri  humilitate,  extenda- 
musnos  non  adversus  Deum,  sed  ad  Deum  ;  etlevemus  ad 
eum  animam  nostram,  eflUndentes  eam  super  nos,  sicut- 
illc  in  Psalmo,  cui  dicebatur;  «  Ubi  est  Deus  tuus^?  » 
Hnec,  inquit,  meditatus  sum  ,  et  effudi  super  me  animam 
meam.  Levemus  crgo  animam  ad  Deum, non  contra  Deum  : 
quia  et  hoc  dictum  est  :  «  Ad  te,  Domine,  levavi  animam 
»  meam*.  »  Et  levemus  adjuvante  ipso;  nam  gravis  est. 

■  Matth.  V,  i4,  i5.  —  '  Ibid.  16.  —  3  Psal.  xi,  4,  5.  —  4  Id.  xnv,  i. 

cxxii.  17 


258  S.    AUGUSTIM    EPISCOPI 

Unde  autem  gravis  est?  Quia  corpus  quod  corrumpitur, 
aggravat  animam,  et  deprimit  terrena  inhabitatio  sensum 
multa  cogitantem^  Ne  tbrte  ergo  possimus  sensum  nos-  J 
trum  a  muitis  colligere  ad  unum,  et  evulsum  a  multis  * 
relevaread  unum  :  (  ((uod  quidem  non  poterimus,  ut  dixi, 
nisi  adjuvet  ille  ([ui  ad  se  vult  levari  animas  nostras  :  )  efe 
contingamus  ex  aliqua  parte,  quomodo  Verbum  Dei  uni- 
cus  Patri,  cpaeternus  et  aequalis   Patri,  non  laciat  nisi 
quod  viderit  Patrem   facientem  ,   cum  tamen  Pater  ipse  J 
non  faciat  aliquid  nisi  per  Filiura  videntem.  Videtur  mihm 
quoniam  Dominus  Jesus  in  hoc  loco  magnum  quiddafoH 
insinuare  volens  intentis,  et  infundere  capacibus,  incapa- 
ces  autem  excitare  ad  studium,  ut  nondum  intelhgentes 
bene  vivendo  capaces  fiant,  insinuavit  nobis  animam  hu- 
manam  et  mentem  rationalem,  quae  inest  homini,  non 
inest  pecori,  non  vegetari,  non  beatificari,  non  illuminari, 
nisi  ab  ipsa  substantia  Dei  :  eamque  animam  facere  ali- 
quid  per  corpus  et  de  corpore,  atque  habere  subjectum 
corpus,  et  per  corporaUa  mulceri  posse  sensus  corporis 
vel  otFendi,  et  propter  hoc,    id  est  propter  consortium 
quoddam  animne  et  corporis  in  hac  vita  atque  complexu, 
delectari  animam  lenitis,  vel  contristari  offensis  corporis 
sensibus :  beatitudinem  tamen  ejus  qua  fit  beata  ipsa  anima, 
non  fieri  nisi  participatione  illius  vitae  semper  vivse ,  in- 
commutabiUs,   aeternaeque  substantiae  ,  quae  Deus  est  :  ut 
quomodo  anima  quae  inferior  Deo  est,  id  quod  ipsa  in- 
feriusest,  hoc  est  corpus,  facit  vivere^  sic  eamiiein  ani- 
mam  non  faciat  beate  vivere,  nisi  quod  ipsa  anima  est 
superius.  Superior  enim  anima  quam  corpus,  et  superior 
quam   anima  Deus.  Praestat  aUquid   inferiori,  praestatur 
ilU  a  superiore.  Serviat  Domino  suo ,   ne  conculcetur  a 
servo  sao.  llajc  est,  fratres  mci,  rcUgio  christiana  ,  quae 


IN    JOAMHIS    EVAKGE1.il  M  ,    illACT.     XXHI.  259 

l)ia'tlicaliir  pcr  toliim  miiiuliim  liorrcnlihiis  inimicis,  cl 
ul)i  \iiKiiiilur  murmui;inlil)iis,  ulii  pr.cvalciil  sicvicnli- 
biis.  Il;cc  csl  rcli^io  cliiisli;ina,  ul  col;itur  unus  Dcus, 
non  nuilli  dii  :  (|uiajion  facit  animam  bcalam  nisi  unus 
Dcus.  Participatioue  Dei  fit  heata.  Non  participatione 
sancl.-B  anim;e  iil  l)cala  infirina  anima,  ncc  participatione 
Angcli  fil  heata  saiicta  anima  :  sed  si  ({uaerit  beata  esse 
inlirma  anima,  (jUivrat  unde  heala  sit  sancta  anima.  Non 
enim  bcatus  elliceris  ex  Anyelo  lu  :  sed  unde  Angelus,, 
inde  ct  tu. 

VI.  Ilis  pr.pmissis  at^juc  firmissime  constitulis,  animam 
rationalcm  non  bcatilicari  nisi  a  l)eo,  corpus  iion  vci;etari 
nisi  pcr  animam,  al(jue  esse  quamdam  medietatem  inter 
Deuni  et  corpus,  animam  :  intendite  et  recolite  mecum, 
non  hodicrnam,  de  ((ua  suilicientcr  Jocuti  sumus,  sed  hes- 
ternam  iectioncm,  (luam  ecce  jam  triduo  versamus  atcjue 
traclamus,  et  pro  viribus  fodimus,  donec  ad  petram  per- 
vcniamus.  Vcrbum  Cliristus  ,  Verbum  Dci  Ghrislus  apud 
Deum,  Verbum  Cliristus  et  Deus  Verbum  ,  Christus  et 
Deus  et  Verbumunus  Deus.  Illuc  perge  anima  contemptis 
caeteris,  vel  etiam  transcensis,  ilkic  perge.  Nihil  potentius 
ista  creatura,  qux  mens  dicitur  rationalis,  nihiJ  hac  crea- 
tiira  sublin>ius  :  tiuid(|uid  supra  istam  est,  jam  Creator 
est.  Dicebam  aulem  quia  Yerbum  Christus,  et  Verbum 
Dei  Christus,  et  Deus  Verbum  Christus  :  sed  non  tantum 
Verbum  Christus,  quia  ((  Verbum  caro  factum  est,  et 
»  habitavit  in  nobis '  :  »  ergo  et  Verbum  et  caro  Chris- 

1  tus.  «  Cum  enim  in  forma   Dei  esset,  non  rapinam  arbi- 
»  tratus  cstesse  ae^pialis  Doo-.  o  Et  quid  nos  in  imo,  qui 
non  poteramus  inlirmi  et  hurai  repentes  attingere  Deura 
numiiuid  reliiiquendi  eramus.?  absit.  Seraetipsum  exina- 

'  nivit  formam  serviaccipiens.  Non  ergo  tormam  Dei  amit- 

'  Joan.  I,  i4.  —  "  Pliilip.  n,  6. 

17. 


260  S.    AUGUSTIKI    EI>ISC01'I 

tcns.  Faclus  est  ergo  liomo  ([ui  erat  Deus,  accipiendo 
quod  non  erat ,  non  amittendo  quod  erat  :  ita  factus  est 
homo  Deus.  Ibi  habes  aliquid  propter  infirmitatem  tuam, 
ibi  liabes  aliud  propter  perfcctionem  tuam.  Erigat  te 
Christus  per  id  quod  homo  est,  ducat  te  per  id  quod  Deus 
homo  est,  perducat  te  ad  id  quod  Deus  est.  Et  tota  prae-  i 
dicatio  dispensatioque  per  Christum  haec  est ,  fratres,  et 
alia  non  est,  ut  resurgant  animae,  resurgant  et  corpora. 
Utrumque  quippe  mortuum  erat,  corpus  ex  infirmitale, 
anima  ex  iniquitate.  Quia  utrumqumque  mortuum  erat, 
rcsurgat  utrumque.  Quid  utrumque?  anima  et  corpus. 
Per  quid  ergo  anima  nisi  per  Deum  Ghristum?  Per  quid 
corpus_,  nisi  per  hominem  Christum?  Erat  enim  et  in 
Christo  anima  humana,  tota  anima  :  non  irrationale  tan- 
tum  animoe,  sed  etiam  rationale  quodmens  dicitur.  Fue- 
runt  enim  quidam^  hseretici,  et  pulsi  sunt  ab  Ecclesia, 
qui  putarent  non  habere  mentem  rationalem  corpus 
Chrisli,  sed  quasi  animam  belluinam  :  excepta  quippe 
rationah  mente,  vita  belluina  est.  Sed  quia  expulsi  sunt, 
et  veritate  expulsi  sunt  :  accipe  totumChristum,  Verbum 
mentem  rationalem  et  carnem.  Hoc  totum  Christus  est. 
Resurgat  anima  tua  ab  iniquitate  per  id  quod  Deus  est, 
resurgat  corpus  tuum  a  corruptione  per  id  quod  homo' 
est.  Proinde,  charissimi,  audite  magnam  lectionis  hujus, 
quanlum  mihi  videtur ,  profunditateni ;  et  videte  quem- 
admoflum  loquatur  hic  Christus  ,  nihil  aliud  quam 
quare  veneiit  Christus,  ut  resurgant  animae  ab  iniquitate, 
resurgant  corpora  a  corruptione.  Jam  dixi  animae  per  quid 
resurgant,  per  ipsam  substantiam  Dei  :  corpora  per  quid 
resurgant,  per  dispensationem  humanam  Domini  nostri 
Jesu  Christi. 
VII,  «  Amen,  amen  dico  vobis,  non  potest  a  se  Filius 

'  Apollinaiistaj 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    THACT.     XXlll.  261 

»  facerc  (|ind(|uam,  nisi  (jiiod  vidcrit  Patrcm  facicMitem  : 
»  qii.ecunujue  enim  ille  recerit,  h;cc  et  Filius  siiniliter 
»  facit'  :  »  cjelum,  terram,  mare,  (|u;«  in  C(clo,  (jn.e  in 
terra,  (|u;je  in  mari,  visibilia,  invisibilia,  animalia  in  terris, 
frutccta  in  agris,  natantia  in  a(juis,  in  a('re  volantia,  in 
CiDelolucentia  ;  pr;rter  h.nec  omnia,  Angelos,  Virtutes,  S(^- 
des,  Dominationes,  Principalus,  Potestates  :  omnia  per 
ipsum  lacta  sunt.  NunKjuid  Deus  omnia  h;cc  fccit,  et  de- 
monslravitca  facta  Filio,  ut  et  ipse  faceret  alterum  mun- 
dum  his  omnibus  plenum  ?  non  uti([ue.  Sed  (juid  ?  ((  Quae- 
((  cnnKjuc  enim  illc  fecerit ,  h.TC,  »  non  alia  ,  sed  «  hrec 
»  et  Filius,  »  nec  dissimiliter,  sed  ((  similiter  facit.  Pater 
»  enim  diligit  Filium,  ct  omnia  dcmonstrat  ei  quae  ipse 
»  facit -. ))  Demonstrat  Pater  Filio  ut  animae  suscitentur, 
quia  per  Patrem  ct  Filium  anim.ie  suscitantur  :  nec  pos- 
sunt  vivere  anim.T,  nisi  carum  vita  sit  Dcus.  Si  ergo  non 
possunt  vivere  animre,  nisi  earum  vita  sit  Deus,  sicut  ipsne 
sunt  vita  corporum  :  ([uod  demonstrat  Pater  Filio  ,  id 
est,  (|uod  facit,  per  Filium  facit.  Non  enim  faciendo  de- 
monslrat  Filio,  sed  demonstrando  facit  per  Filium.  Yidct 
enira  Filius  Patrem  demonstrantem  antequam  aliquid  fiat, 
et  c\  dcmonstrationc  Patris  et  visione  Filii  fit  quod  fit  a 
Patre  per  Filium.  Sic  animre  suscitantur,  si  potuerint 
videre  istam  unitatis  conjunctionem,  Patrem  demonstran- 
tcm,  Filium  viiient(mi,  et  per  Patris  dcmonstrationem  et 
Filii  visionem  fieri  creaturam  :  atque  id  fieri  per  Patris 
(linionstralionem  et  Filii  visionem,  quodnec  Pater  sit  ncc 
Fiiius,  sed  infra  Patrem  et  Filium,  quidquid  fit  a  Patrc 
per  Filium.  Quis  hoc  videt  ? 

VIII.  Eccc  itcrum  ad  carnales  sensus,  ecce  rursus  hu- 
miliamusnos,  et  descendimus  ad  vos,  si  tamen  aliquid 
ahquando  ascenderamus  a  vobis.  Vis  demonstrare  aliquid 

'  Joan.  V,  19.  —  » IbM.  20. 


262  S.    AUGUSTINI    EVISCOPI 

filio  tuo,  ut  laciat  qnod  facis  :  facturus  es  tu  ,  et  sic  de- 
monstraturus.  Quodigiturfaclurus  es  ut  demonstres  fdio, 
non  utique  facis  per  filium  :  sed  tu  solus  facis  quod  ipse 
factum  vidcat,  et  aliudtale  similiter  faciat.  Non  est  lioc 
ibi  :  quid  pergis  ad  similitudinem  tuam,  et  deJes  in  te 
sitnifitudinem  Dei?  Ibi  omnino  non  est  hoc.  Inveni  ali- 
quid,  quomodo  dcmonstres  filio  tuo  quod  facis,  antequam 
facis*  utcum  demonstraveris,  per  filium  facias  hoc  quod 
facis.  Jam  iorte  quasi  occurrit  tibi  :  Ecce,  inquis,  cogito 
facere  domum,  et  volo  ut  per  fdium  meum  fabricetur  : 
antequam  eam  ipse  fabricem,  ostendo  fdio  meo  quod 
facere  volo  ;  et  facit  ipse,  atque  ego  peripsum,  cui  ostendi 
voluntatem  meam.  Recessisti  quidem  a  pristina  simiHtu- 
dine,  sedadhuc  jaces  in  magna  dissimilitudine.  Ecce  enim 
antequam  ficias  domum,  indicas  fdio  tuo,  et  demonstras 
quid  facere  velis;  ut  te  demonstranle  antequam  facias, 
ipse  quod  demonstreveris^  et  tu  per  ipsura  :  sed  verlia 
dicturus  es  fdio  tuo,  inter  teetipsum  verba  cursura  sunt ; 
et  inter  demonstrantem  et  videntem ,  vel  loquentem  et 
audientem  sonus  articuiatus  volat,  qui  non  est  quod  tu, 
non  est  quod  ipse.  Sonus  quippe  ilJe  qui  exit  de  ore  tuo, 
et  verberato  aere  tangit  aurem  fdii  tui,  et  implelo  sensu 
audiendi  perducit  ad  cor  cogitationerK:  tuam  ;  sonus  ergo 
illenon  est  ipse  tu,  non  estipselifustuus.  Signumdatum 
est  ab  animo  tuoanimo  fdii  tui,  quisd  signum  non  sit  nec 
animus  tuus,  necanimus  fdii  tui,  sed  aliud  aiiquid,  Ita-ne 
putamus  Patrem  locutum  esse  cum  Filio?  verba  inter 
Deum  et  Verbum  ?  quomodo  istud  est  ?  An  quidcjuid  vellet 
Pater  dicere  Filio,  si  verbo  vellet  dicere^  ipse  Fdius  est 
Verbum  Patris,  numquid  per  verbum  loqueretur  ad  Ver- 
bum?  An  quia  Fiiius  magnum  Verbum ,  minora  verba 
cursura  erant  inter  Patrem  et  Filium?  Sonus  aliquis  et 
quasi  creatura  quaedara  temporaiis  atque  volatica,  exitura 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    TRACT.    ^XIII.  263 

erat  ex  oro  Palris,  ct  porciissura  aurom  Filii?  >i'iim(|iud 
habel  Oous  corpus,  ut  t|uasi  ex  ejus  labiis  lioc  procitlal; 
el  habet  aures  corporis  Verbum  ,  in  (pias  sonus  veniat? 
j  Remove  omnia  corporalia,  simplicitatem  vide  ,  si  simplcx 
!  cs.  O"omodo  autom  eris  simplex?  Si  te  non  mundo  im- 
plicaveris,  sed  ex  mundo  explicaveris  :  cxplicando  cnim 
simplcx  eris.  Et  vide  si  potes  quod  dico,  aut  si  non  potes, 
crede  ([uod  non  vides.  Dicis  filio  tuo,  verbo  dicis  :  verbum 
quod  sonat,  nec  tu  es,  nec  fdius  tuus. 

IX.  Habeo,  inquis,  aliud  quod  ostendam  :  ita  cnim  est 
eruditus  fdiusmeus,  ut  nec  loquente  me  audiat,  sed  nutu 
ostendo  ei  quod  faciat.  Eccc  nutu  ostende  quod  vis,  certe 
animus  tuus  vult  ostendere  quod  in  sehabet.  Unde  facis 
nutum?  de  corpore,  scilicet,  labiis ,  vultu ,  superciliis, 
oculis,  manibus.  H;rc  omnia  non  sunt  quod  animus  tuus  ; 
etiam  ista  media  sunt  :  mtellectum  est  ali(iuid  per  liaec 
signa,  quae  non  sunt  quod  animus  tuus,  nec  quod  animus 
filii  tui  :  sed  hoc  totum  (|uod  corpore  agis,  infra  animum 
tuum  est,  etinfra  animum  fdiitui,  nec  potest  cognoscere 
animum  tuum  fiiius  tuus,  nisi  dederis  ei  signa  de  corpore.  . 
Quid  igitur  facio  ?  Non  est  hoc  ibi,  simplicitas  ibi  est.  Pater 
ostendit  Filio  quod  facit,  et  ostendendo  Filium  gignit. 
Yideo  quid  dixerim  :  sed  quia  video  et  quibus  dixerim  ; 
fiat  in  vobis  intellectus  iste.  quandoque.  Nunc  si  non  po- 
testis  comprehendere  quid  sit  Deus,  vel  hoc  comprehen- 
dite  quid  non  sit  Deus  :  multum  profeceritis,  si  non  aliud 
quam  est,  de  Deo  senseritis.  Nondum  potes  pervenire  ad 
quid  sit,  perveni  ad  quid  non  sit.  Non  est  Deus  corpus, 
non  tcrra  ,  non  coelum  ,  non  luna ,  non  sol  _,  non  stelfae  , 
non  corporaha  ista.  Si  enim  non  cceleslia,  quanto  mi- 
nus  terrena?  Tolle  omne  corpus.  Adhuc  audi  ahud  : 
Nonest  Deus  mutabihs  spiritus.  Nam  fateor,  et  fatendum 


264  6.     AUGUSTINl    EI-lSCOPl 

est,  qiiia  EvaQgelium  loquitur,  u  Deusspiritus  est'.  »  Sed 
Iransi  omnem  mutabilem  spiritum  ,  transi  spiritum  qui 
modo  seit,  modo  nescit,  modo  meminit ,  et  obliviscitur^ 
vult  quod  nolebat,  non  vult  quod  volebat :  sive  patiatur 
jam  istas  mulabilitates,  sive  pati  possit  :  transi  haec  om- 
nia.  Non  invenis  in  Deo  aliquid  mutabilitatis,  non  aliquid 
quod  aliter  nunc  sit ,  aliter  paulo  ante  fuerit.  Nam  ubi 
invenis  aliter  et  aiiter,  facta  est  ibi  quaedam  mors  :  mors 
enim  est,  non  esse  quod  fuit.  Immortalis  dicitur  anima  : 
est  quidem,  quia  vivit  semper  anima,  et  est  in  illa  quse- 
dam  vita  permanens ,  sed  mutabilis  vita.  Secundum  mu- 
tal)iiitatera  vitae  hujus  et  mortalis  dici  potest  5  qiiia  si  vi- 
vebat  sapienter  ,  et  desipit,  mortua  est  in  deterius;  si 
vivebat  insipienter,  et  sapit,  mortua  est  in  mehus.  Nam 
esse  mortem  in  deterius,  esse  mortera  in  melius  Scriptura 
nos  docet.  Utique  in  deteriis  mortui  erant ,  de  quibus 
dicitur,  sine  mortuos,  sepeliant  mortuossuos'  :  et  «  Surge 
))  qui  dormis ,  et  exurge  a  mortuis  ^  et  illuminabit  te 
»  Christus^  :  ))  et  de  hac  lectione,  «  Quando  mortui  au- 
»  dient,  et  qui  audierint  vivent  ^.  »  In  deterius  mortui 
erant,  ideo  reviviscunt.  Reviviscendo  moriuntur  in  me- 
lius,  quia  et  reviviscendo  non  erunt  quod  erant  :  non  esse 
autera  quod  erat,  mors  est.  Sed  forte  ,  si  in  melius  est, 
non  appellatur  mors  ?  Appellavitillam  mortem  Apostolus  : 
«  Si  autem  mortui  estis  cum  Ghristo  ab  elementis  hujus 
»  mundi^,  »  quid  adhuc  velut  viventes  de  hoc  mundo 
decernitis?  et  iterum,  «  Mortui  enim  estis,  et  vita  vestra 
»  abscondita  est  cum  Christo  in  Deo  ^.  »  Mori  nos  vult 
ut  vivamus ,  quia  viximus  ut  moreremur.  Quidquid  ergo 
et  a  mellore  in  deterius,  et  a  deteriore  in  melius  moritur, 
non  est  hoc  Deus  :  quia  neque  m  raelius  ire  potest  summa 

'  Joan.  IV,  24   —  '  Malth.  vni,  22.  —  3^Ep],es.  v,  i^-  —  4  Joan.  v,25. 
—  ^'  r.nloss,  II,  20.   —   ^  ](\.  III,  3. 


IN    JOANNIS    EVANOKLIUM  ,    TIIACT.     XXIII.  265 

honilas,  neque  Inclclerius  vcra  ;rlcrnilas.  Vciacnim  retor- 
nitasost,  ubi  tomporis  nihil  est.  Krat  autem  inoclo  hoe, 
et  modo  iWud?  jam  tcmpus  admissum  est ,  aetcrnum  non 
est.  Nam  ut  noveritis,  (juia  non  sic  Deus  c|uomodo  anima  : 
certc  immortalis  cst  anima  ^  cjuid  crgo  cst{|uod  ait  Apos- 
tolus  dc  Dco,  «  Qui  solus  habct  immortalitalcm  '  :  »  nisi 
(juia  hoc  aperte  dixit,  solus  habet  incommutabilitatcm  : 
([uia  solus  liabet  veram  .cternitatem?  Ergo  ibi  nuUa  mula- 
bilitas. 

X.  Agnosce  in  te  alicpiid,  cjuod  volodicere,  intus,  intus 
in  te^  non  in  te  cjuasi  in  corpore  tno,  nam  et  ibi  polest 
dici  in  tc,  In  le  est  enim  sanitas,  in  tc  cjuselibct  aetas,  scd 
secundum  corpus  ;  in  tc  cst  manus-  pes  tuus  :  scd  aliud 
est  in  tc  intus  ,  aliud  in  te  tancjuam  in  vcste  tua.  Sed 
relinc[uc  foris  ct  vcslcm  tuam  d  carncm  tuara  ,  dcscende 
in  te,  adi  secrctarium  tuum ,  mcntcm  tuam,  et  ibi  vide 
cjuod  volo  dicere,  si  potueris.  Si  enim  tu  ipse  a  te  longe  es  j 
Deo  propincjuarc  undepotes.^  Diccbam  de  Deo,  et  intel- 
lccturum  tc  arbitrabaiis  :  cle  anima  dico,  de  te  dico  ;  in- 
tclligc,  ibi  te  probabo.  Non  enim  valdc  longe  pergo  in 
exempla ,  cjuando  de  mente  tua  volo  alicjuara  similitudi- 
nem  dare  ad  Dcum  tuum  :  cjuia  uticjue  non  in  corpore, 
sed  in  ipsa  mentc  faclus  cst  bomo  ad  imaginem  Dci.  In 
similitudinc  sua  Deum  cpiaeramus,  in  imagine  sua  Crea- 
torcm  agnoscamus.  Ibi  intus,  si  potucrimus,  inveniamus 
hocquod  dicimus  :  cjuomodo  dcnionslrat  Pater  Filio,  et 
Filius  videat  quod  dcmonstrat  Patcr,  antec|uam  fiat  ali- 
quid  a  Patrc,  per  Fiiium.  Scd  cum  dixero  et  inlellexeris  , 
ncc  sicputcsjam  illud  ah({uid  lalc  esse,  ut  serves  ibi  pie- 
tatem,  c[uam  volo  a  tc  scrvari,  et  praecipue  moneo  :  id 
cst,  ut  si  non  valcs  comprehenderc  Deus  quid  sit,  parum 
non  tibi  putes  esse  scirc  c[uid  non  sit. 

'   I  Tiin.   VI,  i6. 


266  S.     AlTGUSTINI    EPIStOPI 

XI.  Ecce  in  mcnte  tua  video  aliqua  duo,  memoriaTn 
luam  etcogitationem  tuam,  id  est,  quasi  aciem  quamdam 
ct  obtutum  animae  tuae.  Vides  aliquid,  et  per  oculos  per- 
cipis,  et  commendas  memorise  :  ibi  est  intus  quod  memo- 
riae  commendasti,  in  abdito  reconditiim  quasi  in  horreo, 
cjuasiin  thesauro,  quasi  in  secretario  quodam  et  penetrali 
interiore.  Cogitas  aliunde^  intentio  tua  alibi  est  :  aliud 
quod  vidisti  in  memoria  tua  est,  et  non  videtur  a  te,  quia 
cogitatio  tua  in  aliud  intenditur.  Modo  probo,  scientibus 
loqnor  :  Carlhaginem  nomino,  omnes  modo  intus  qui- 
cumque  eam  nostis,  vidistis  Carthaginem.  Numquid  tot 
sunt  Carthagines  quot  animae  vestrae  ?  Oinnes  vidistis  per 
nomen  hoc  :  per  quatuor  has  syllabas  notas  vobis,  erum- 
pentes  ex  ore  meo  ,  tactae  sunt  aures  vestrae  ,  tactus  est 
sensus  animae  per  corpus,  et  ab  alia  intentione  reflexus  est 
animus  ad  id  quod  ibi  erat ,  et  vidit  Carthaginem.  Num- 
quid  tunc  est  ibi  Carthago  facta?  Jam  ibi  erat,  sed  late- 
hat.  Quare  ibi  latebat?  Quia  animus  tuus  in  ahud  atten- 
debat  :  cum  retlexa  est  cogitatio  tua  ad  id  quod  erat  in 
memoria,  inde  formata  est,  et  visio  quaedam  animi  facta 
est,  Antea  non  erat  visio,  sed  erat  memoria  :  reflexa  cogi- 
tatione  ad  memoriam,  facta  est  visio.  Demonstravit  ergo 
memoria  tuacogitationi  tuae  Carthaginem,  et  quod  in  illa 
erat  antequam  intenderes,  conversae  ad  se  intentioni  co- 
gilationis  ostendit.  Eccefacta  estamemoriademonstratio, 
facta  est  in  cogitatione  visio-,  et  nulla  verba  in  medio 
cucurrerunt,  nulium  ex  corpore  signum  datum  est  :  nec 
innuisti ,  nec  scripsisti ,  nec  sonuisti ;  et  tamen  cogitatio 
vidit  quod  memoria  demonstravit.  Ejusdem  autem  subs- 
tantiEe  est,  et  quae  demonstravit,  et  cui  demonstravit.  Sed 
Carthaginem  ut  haberet  memoria  tua  ,  per  oculos  hausta 
est  iraago  hsec  :  vidisti  enim  quod  inmemoria  reconderes. 
Sic  arborem  quam  meministi  vidisti,  sic  montem,  sic  flu- 


)N    JOANNIS    EVANGELIDM  ,    TnACT.    XXIIl.  267 

vium,  sie  amici  faciem  ,  sic  inimici,  sic  patris,  matris, 
fratris,  s.^roris,  (ilii,  vicini  ;  sic  littcrariim  in  codicc  cons- 
criplanim,  sic  ipsins  codicis,  sic  hnjns  hasilii.-c  :  omnia 
ista  vidisli,  ct  visa  (|nia  jam  crant,  mcmorinp  commcndasti  • 
et  taiKpiam  posnisti  illic  (|n;c  vidcrcs  cogitando  cnm  vcl- 
U^s,  cliam  cnm  ah  istis  corporis  oculis  ahfuissent.  Vidisti 
enim  Carthaginem  cum  esses^Carlhagini,  accepit  speciem 
per  oculos  anima  tua;  Iijtpc  species  recondita  est  in  me- 
moria  tua,  et  servasti  ali(|nid  intns  homo  apud  Carthagi- 
nem  ronslitutus,  ([uod  posses  apnd  te  vidcrc  ctiam  cum 
ihi  non  esses.  Haec  omnia  lorinsccus  accepisti.  Pater  quae 
demonstrat  Filio,  non  acccpit  cxtrinsecus  :  intus  totum 
agitur;  tjuia  nihil  crcaturarum  cssct  exlrinsecus,  nisi  hoc 
Pater  fecisset  per  Filium.  Creatura  omnis  a  Deo  facta  est  •, 
anlc(|uam  fieret  non  erat.  Non  ergo  facla  visa  est  et  re- 
tenta  memoriler,  ut  eam  Pater  Filio  tan^juam  memoria 
cogitalioni  monstrarct  :  sed  faciendam  Pater  monstravit, 
faciendam  Filius  vidit,  et  eam  Pater  demonstrando  fecit, 
quia  per  Filinm  videntem  fccit.  Et  ideo  movcre  non  de- 
bet,  quia  dictnm  cst  ,  <(  Nisi(juod  viderit  Patrem  facien- 
»  tem  :  »  non  dictum  est,  demonstrantem.  Pcr  hoc  ehim 
significatnm  est,  id  esse  Patri  facere,  quod  est  demons- 
trare  :  ut  ex  hoc  intelligatur  per  Filiurn  videntem  omnia 
facere.  Nec  illa  demonstratio,  nec  illa  visio  temporalis  est. 
Onia  cnim  per  Filium  sunt  omnia  tempora,  non  utique 
aliquo  tcmpore  possent  ei  demonstrari  facicnda.  Sicautem 
demonstralio  Patris  Filii  visionem  gignit,  quemadmodum 
Pater  Filium  gignit.  Demonstratio  fjuippe  generat  visio- 
nem,  non  visio  demonstrationem.  Quod  si  purius  et  per- 
fectius  intueri  valeremus,  fortasse  inveniremus,  nec  aliud 
esse  Patreitj,  aliud  ejus  demonstrationem  5  nec  aliud  Fi- 
lium,  aliud  (^jus  visionem.  Sed  si  vix  hoc  cepimus,  vix 
cxplicare  potuimus,  quomodo  memoria  quod  cepit  ex- 


268  S.     AUGUSTINl    EPISCOPI 

trinsecus,  ostendat  cogitationi ;  quaiito  minus  capere  aut 
e\plicare  poterimus,  quomodo  Pater  Deus  demonstrat 
Filio  quod  non  habet  aliunde,  vel  quod  non  est  aliud 
quam  ipse?  Parvuli  sumus  :  loquor  vobis  quid  non  sit 
Deus,  non  ostendo  quid  sit  :  ergo  ut  capiamus  quid  sit, 
quid  faciemus?  Numquid  a  me,  numquid  per  me  poleritis? 
Dicam  hoc  parvulis,  ct  vobis  et  mihi  :  Est  per  quem  pos- 
simus  :  modo'  cantavimus ,  modo  audivimus  :  «  Jacta 
»  in  Dominum  curam  tuam ,  et  ipse  te  enutriet*.  » 
Ideo  enim  non  potes ,  o  homo ,  quia  parvulus  es  :  si 
parvulus  es  ,  nutricndus  es  :  nutritus ,  grandis  eris-  et 
quod  parvulus  non  poteras ,  grandis  videbis  :  sed  utnu- 
triaris,  Jncta  in  Dominum  curam  tuam ,  et  ipse  te 
enutriet. 

XII.  Modo  ergo  percurramus  breviter  quse  restant,  et 
videte  hic  qupo  commendavi,  quomodo  Dominus  insinuet: 
«  Pater  dihgit  Fihum  ,  et  omnia  demonstrat  ei  quae  ipse 
)).  facit  ~.  ))  Ipsesuscitat  animas,  sed  per  Fihum,  utXruan- 
tur  animae  suscitatae  substantia  Dei,  hoc  est  Patris  et 
Fihi,  «  Et  majora  his  demonstrabit  ei  opera.  »  Quibus 
majora?  sanitalibus  corporum.  Jam  et  antea  tractavimus, 
nec  immorari  debemus  ^.  ]VIa*jor  est  enim  resurrectio  cor- 
poris  in  celernum,  quam  hsec  quae  ad  tempus  facta  est  in 
iiio  Janguido  sanitas  corporis.  «  Etmajora  his  demonstra- 
))  hit  ei  opera ,  ut  vos  miremini.  Demonstrabit,  »  quasi 
temporahter  :  ergo  quasi  homini  facto  in  tempore,  quia 
Verbum  Deus  non  est  factus,  per  quem  omnia  facta  sunt 
tempora  ^  sed  homo  factus  Christus  in  tempore.  Apparet 
(juo  Consule,  quo  die  conceptum  de  Spiritu  sancto  virgo 
Maria  peperit  Christum  :  ergo  homo  factus  est  in  tempore, 
per  quem  Deum  facta  sunt  tempora.  Ideo  tanquam  in  tem- 
pore  demonstrabit  ei  opera   majora,  id  est,  resurrectio- 

'  Psal.  Liv,  23,  —  '  Joan.  v,  20,  —  ^  Vide  Tractatuni  xix  et  xxi. 


i^    iDAWMs   E\  A^of.i.n  M  ,    ir.Aci.    x\m.  '2G9 

ncm  forporum,  iit  vos  miremini  faclam  pcr  rilium  rcsur- 
rcctioncm  corporum. 

\lll.  Dcindc  rttlit  ad  illam  rcsurrcctioncm  animarum  : 
<i  Sicul  cniin   l'atcr  suscilat  mortuos  vi  vivilicat,  sic  ct 
»   Kilius  <|uos  vnll  vivilicat*p>  scd  sccundum  spiritum. 
Yivilicat   l*atcr,  viviiicat  Filius ;  quos  vult  Pater ,  ((uos 
vult  Filius  :  sed  ipsos  Patcr  quos  Fiiius^  quia  omnia  per 
ipsum  facta  sunt.  «  Sicut  cnim  Pater  suscitat  mortuos  et 
»  vivificat,  sic  ct  Filius  quos  vult  vivificat.  »  Dc  resur- 
rcctionc  animarum  dictum  est  hoc  :  cpiid  dc  resurrcc- 
tionc  corporum?  Rcdit ,  et  dicit,  «   Neque   enim  Pater 
))  judicat  t|ucm([uam,  scd  omnc  judicium  dcdit  Filio -.  » 
Rcsurrcctio  animarum  fit  pcr  substanliam  Patris  ct  Filii 
seternam  et  incommutal)iIcm  :  resorrectio  vero  corporum 
fit  per  dispcnsationcm  humanitati;>  Filii  tcmporalcm,  non 
Pntri  coficternam.  Idco  cum  commcmorarct  judicium,  ubi 
ficrct  resurrectio  corporum,   «  Non  cnim  Patcr  ,  inquit , 
»  judicat  quemquam,  sed  omnc  judicium  dedit  Fiho  :  » 
de  rcsurrcctionc  autem  animarum,  «  Sicut  Pater  suscilat 
»   mortuos  et  vivificat  ,  sic   et  FiUus  quos  vult  vivifi- 
»  cat.  »  Illud  ergo  simul  Pater  et  Filius  :  hoc  autem  de 
resurrcctione  corporum,  u  Non  judicat  Pater  t[uemquam, 
»  scd  omne  judicium  dcdit  Filio.  Ut  omnes  honorificent 
»  Filium,  sicut  honoriticant  Patrem  ^.»  Hoc  rcdditum  cst 
resurrectioni  animarum.  «  Ut  omncshonorificent  Filium.» 
Quomodo?   «    Sicut  honorificant   Patrcm,  »    Animarum 
enim  rcsurrcctioncm  sic  operalur  Filius,  quomodo  Pater  : 
sic  vivificat  Filius,  quomodo  Pater.  Ergo  in  animarum 
resurrectione  «  omncs  honorificent  Filium,  sicut  honori- 
»  cant  tatrem.  »  Quid  de  honorificatione  propter  resur- 
rectionem  corporis?  «  Qui  non  honorificat  Filium  ,  non 
»  honorificat  Patrem  qui  misit  illum    »  Non  dixit,  sicut  : 

•  Joan.  V,  21.  —  '  Ibid.  22.  —  '  Ibid.  23. 


270  S.    AUGUSTINI    EPISCOPl 

sed  «  honorificat  »  et  «honorificat.  »  Honoratur  enim  homo 
Christus,  sed  non  sicut  Pater  Deus.  Quare?  Quia  secun- 
dum  hoc  dixit,  Patcr  major  mc  est^  »  Quando  autcm 
honorificalur  Fihus,  sicut  honorificatur  Pater?  Gum  in 
principio  eratVerbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum ,  et 
omnia  per  ipsum  facta  sunt.  Et  ideoin  hac  honorificalione 
secunda  quid  ait?  «  Qui  non  honorificat  Fihum,  nec  ho- 
»  norificat  Patrem  qui  misit  illum.  »  Non-est  missus  Fi- 
lius,  nisi  quia  factus  est  homo. 

XIV.  «  Amen ,  amcn  dico  vobis  "^.  »  Iterum  redit  ad 
resurreclionemanimarum,  ut  assidue  dicentcmcapiamus  : 
quia  velut  volantem  sermonem  sequi  non  poteramus^ 
ecce  immoratur  nobiscum  sermo  Dei ,  ecce  quasi  habitat 
cum  inhrmitatibus  nostris  :  redit  rursum  ad  commenda- 
tionem  resurrectionis  animarum.  «  Amen,  amen  dico 
»  vobis,  quia  qui  verbum  meum  audit,  et  credit  ei  qui 
»  me  misit,  habet  vitam  aeternam  :  »  sed  tanquam  ex 
Patre?  «  Quia  qui  verbum  meum  audit,  et  credit  ei  qui 
»  misit  me,  »  ex  Patre,  «  habet  vitam  seternam  ,  »  cre- 
dendo  in  eum  qui  misit  illum.  s  Et  in  judicium  non  ve- 
»  niet ,  sed  transiit  a  morte  ad  vitam  :  »  sed  ex  Patre 
vivificatur,  cui  credit.  Quid  ,  tu  non  vivificas?  Vide  quia 
et  F]hus  quos  vult  vivificat.  «  Amen,  amen  dico  vobis, 
»  quia  venit  hora,  quando  mortui  audient  vocem  Fihi 
»  Dei,  et  qui  audierint  vivent  ^.  »  Hic  non  dixit,  credent 
ei  qui  misit  me,  et  ideo  vivent  :  sed  audiendo  vocem  Filii 
Dei,  «  Qui  audierint,  »  hoc  est  obaudierint  Fiho  Dei, 
«  vivent.  »  Ergo  et  ex  Patre  vivent,  cum  credent  Patrij 
et  ex  Fiho  vivent,  cum  audient  vocem  Fihi  Dei..Quare  et 
ex  Patre  vivont  et  ex  Fiho  vivent?  «  Sicut  enim  habet 
»  Paler  vitani  in  semetipso,  sic  dedit  Fiiio  habere  vitam 
»  in  semetipso.  *  » 

>  Joan.  XIV,  28.  —  '  Id.  V,  24.  —  *  IbiJ.  25.  —  4  Ibid,  a6. 


IN    JOANJSIS    EV^NGELIUM  ,    TnACT.     XXJII.  271 

W.  linplcvit  de  ivsurrocliono  animariini,  rcblal  cvi- 
dcnlius  iliciMO  dc  rcsurrcctionc  corpornni.  «  Et  potcsla- 
»  tcm  dcdit  ci  cl  judicium  faccrc  '.  »  Non  solum  animas 
pcr  ficlcm  ct  sapicnliam  suscilarc,  sed  ct  judicium  faccre. 
Quarcautcm  liHH?  «  Quia  (ilius  hominis  cst.  »  l"acit  crgo 
aTKpiid   l*alcr  pcr   Filium   liominis,   ([uod  non   facit  ex 
suhslantia  sua  cui  ;o(|ualis  cst  Filius;  sicut  ipsum  nasci, 
sicut  ipsum  crucifiyi ,  sicut  ipsum  niori,  sicut  ipsum  re- 
surycre  :  iion  enim  aliquid  liorum  Patri  contigit.  Sic  et 
resuscitationem  corporum.  Nam  resuscitationem  anima- 
rum  cx  sul)stantia  sua  Pater  facit  pcr  substanliam  Filii, 
([ua  illi  uMjualis  cst ;  animae  quippc  fiunt  participcs  illius 
incommutabilis  lucis,  non  corpora  :  resuscitationem  au- 
tcm  corporum  Patcr  facit  per  Filium  hominis.  (cEt  potcs- 
»   tatcm  ))  cnim  ((  dcdit  ci  ct  judicium  faccre^  cjuia  fiiius 
»  hominis  cst  :  »  secundum  iliud  quod  supra  dixit;  ((  Ne- 
»  que  enim  Pater  judicat  quemquam  -  :  »  Et  ut  ostendat 
quia  de  resurrectione  corporum  lioc  dixit  :  (c  Nolite  mi- 
»  rari  hoc ,  quia  vcnit  hora  ^.  »  Non  (c  Nunc  est  j  »  sed 
venit  hora,  ((  In  qua  omnes  qui  in  monumentis  sunt  :  » 
jam  hoc  et  hestcrno  die  *  satiatissime  audistis  :  ((  Audicnt 
»  vocem  ejus,   et  procedent.   »  Et  ubi?  in  judicium? 
((  Qui  bene  fccerunt,  in  resurreclionem  vifre  :  qui  male 
»  egerunt,  in  resiirrectionem  judicii  ^  »  Et  tu  hoc  facis 
solus ,  cjuia  omne  judicium  Fiho  Pater  dedit,  et  non  judi- 
cat  c[uemc|uam?  tlgo,  incjuit,  facio.   Sed  quomodo  facis? 
((  Non  possum  a  me  facere  quidquam  :  sicut  audio  judico; 
»  et  judicium  meum  justum  est  **.  »  Cum  ageretur  de  re- 
surrectione  animarum,   non  dicebat  :   ((    Audio ;  »  sed, 
((  Video.  »  Audio  enim,  tanquam  praecipicntis  Patris  ira- 
perium.  Jara  ergo  sicut  homo,  sicut  quo  raajor  est  Pater; 

'  Joan.  V,  27.  —  '  Ibitl.  22.  —  ^  Ibid.  28.  —  4  ViJe  superiorem  Trac- 
talum.  —  5  Joan.  v,  29.  —  ^  Ibid,  3o. 


272  S.     AUGUSTIJVI    EPISCOPI 

jam  ex  forma  scrvi,  non  ex  forma  Dei,  «  Sicut  audio  ju- 
»  dico ,  ct  judicium  meum  juslum  cst.  »  Unde  est  judi- 
cium  justum  hominis.^  Fratres  mci,  attenditc  :  «  Quia  non 
»  qutero  voluntatem  meam,  scd  voluntatem  ejus  c[ui  mi- 
»  sit  me. 

*VV\V\^VV»*VVM»*V»VVVVVVV\Vt^VVVV\V«rt*VVVVVVVVVVVVVVV\/VVV\»*IVV\*VVVVVVVVV»V»/V* 

TRAGTATUS  XXIV  ^ 

Ab  eo  quod  scriptum  est^  Post  hcec  ahiit  Jesiis  trans 
mare  Galilcece ,  qiiod  est  Tiheriadis  :  usque  ad  id, 
Hic  est  vere  proplieta  qiii  venit  in  mundiim. 

I.  Miracula  quse  fecit  Dominus  noster  Jesus  Christus, 
sunt  quidem  divina  opera ,  et  ad  intelligendum  Deum  de 
visibilibus  admonent  humanam  mentem.  Quia  cnim  ille 
non  est  talis  substanlia  quse  vidcri  ocuhs  possit,  et  mira- 
cula  ejus  quibus  totum  mundum  regit  universamque  crea- 
turam  administrat,  assiduitate  viJuerunt,  ita  ut  pene  nemo 
dignetur  attendere  opera  Dei  mira  et  stupenda  in  quolibet 
seminis  grano  :  .secundum  ipsam  suara  misericordiam  ser- 
vavit  sibi  quaedam ,  quae  faccret  opportuno  tempare  prte- 
ter  usitatum  cursum  ordinemque  naturae,  ut  non  majora, 
sed  insoUta  videndo  stuperent ,  quibus  quotidiana  vilue- 
rant.  Majusenim  miraculum  est  gubernatio  totiusmundi, 
quam  saturatio  quinque  miliium  hominum  de  quinque 
panibus  :  et  tamen  haec  nemo  miratur  :  iilud  mirantur 
liomines  non  quia  majus  cst ,  sed  quia  rarnm  est  '^.  Quis 
enim  et  nunc  pascit  universum  mundum,  nisi  ille  qui  de 
paucis  granis  segetes  creat?  Fecit  ergo  quomodo  Deus. 

•  Habitus  die  pioximo  ante  Tiactat.  subseq.  —  »  Joan    vi^  lo. 


IN    JOAKNIS    EVANGELHJM  ,    TRACT.    XXIV.  273 

Undc  cnim  mulliplicat  dc  paucis  granis  segclcs ,  inde  in 
manibus  suis  mulliplicavit  (piincjuc  pancs.  Potcstas  cniin 
erat  in  manihus  Cliristi  :  pancs  autcm  illi  quincjuc,  i[uabi 
scmina  erant,  non  ((uidcm  tcrrfE  mandata,  sed  ab  eo  qui 
tcrram  fccit  mulliplicala  *.  Hoc  crgo  admbtnm  est  sensi- 
bus,  (|uo  crigcrclur  mcns,  ct  cxhibitum  oculis  iibi  cxcrce- 
rctur  intcllcctus,  ut  invisibilcm  Dcum  per  visibilia  opera 
mirarcmur,  ct  crccti  ad  fidcm  et  purgati  per  fidcm  , 
etiam  ipsum  invisibilitcr  vidcrc  cupcrcmus,  (|ucm  de  re- 
bus  visibilibus  invisibilcm  nosccrcmus. 

II.  Nec  tamen  sullicit  haec  intueri  in  miraculis  Ghristi. 
Inlcrrogcmus  ipsa  miracula,  (juid  nobis  lotjuantur  de 
Christo  :  habcnt  cnim  si  inlclhgantur,  Jinguam  suam.  Nam 
(|uia  ipse  Christus  Verbum  Dei  est,  etiam  factum  Verbi 
verbum  iiobis  est.  Hoccrgo  miraculum,  sicut  audivimus 
quam  magnum  sit,  quceramus  etiam  quam  profundum  sit : 
non  tantum  ejus  superficic  delcctcmur,  scd  ctiam  altitu- 
dinem  perscrutcmur.  Habet  enim  aliquid  intus ,  hoc  ([uod 
miramur  foris.  Vidimus,  spcctavimus  magnum  quiddam, 
pr.neclarum  ([uiddam,  ot  omnino  divinum  ,  ([uod  ficri  nisi 
a  Dco  non  possit  :  laudavimus  de  facto  factorem.  Sed 
([uemadmodum  si  htteras  pulchras  ahcubi  inspiceremus  , 
non  nobissuilicerct  laudare  scriptoris  articulum,  quoniam 
eas  pariles  ,  se([uales  dccorasque  fccit ,  nisi  etiam  Icgere- 
mus  quid  nobis  per  illas  indicaverit  :  ita  factum  hoc  qui 
tantum  inspicit,  dclcctatur  pulchritudine  facti  ut  admire- 
tur  artificem-,  qui  autem  intelligit,  quasi  Icgit.  Aliter 
enim  vidctur  pictura,  aliter  videntur  litterse.  Picturam 
cum  videris,  hoc  est  totum  vidisse,  laudasse  :  lifteras  cura 
videris,  non  hoc  est  totum^quoniam  commonerisetlcgere. 
Etenim  dicis,  cum  vidcris  litteras,  si  forte  non  eas  nosti 
legere  :  quid  putamus  esse  quod  hic  scriptum  est  ?  Inter- 

'  Joan.  VI,  9. 

CXXll.  18 


27  4  S.     AUGUSTIM    EPISCOPI 

rogas  quidsit,  cum  jam  videas  aliquid.  Aliud  libi  de- 
monstraturus  est ,  a  quo  quaeris  agnoscere  quod  vidisti. 
Alios  ille  oculos  liabet^  alios  tu.  Nonne  similiter  apices 
videtis?  Sed  non  similiter  signa  cognoscitis.  Tu  ergo  vides 
et  laudas  :  ille  videt,  laudat,  legit  et  intelligit.  Quia  ergo 
vidimus,  quia  laudaviraus,  legamus  et  intelligamus. 

III.  Dominus  in  monte  ^  :  multo  magis  inteiligamus, 
quia  Dominus  in  monte  Verbum  est  in  ailo.  Proinde  non 
quasi  humiliter  jacet,  quod  in  monte  factura  est  :  nec 
transeunter  praetereundura  est,  sed  suspicit^ndum.  Turbas 
vidit,  esurientes  agnovit,  misericorditer  pavit  :  nou  solum 
pro  bonitate,  verum  etiam  pro  potestate.  Quid  enim  sola 
prodesset  bonitas ,  ul)i  non  erat  panis ,  unde  turba  esu- 
riens  pasceretur.?  Nisi  bonitati  adesset  potestas,  jejuna  ilJa, 
turba  et  esuriens  remaneret.  Denique  ct  discipuli  qui* 
erant  cum  Domino  in  fame,  et  ipsi  turbas  volebant  pas- 
cere  ,  ut  non  remanerent  inanes  ,  sed  unde  pascerent  non 
habebant.  Interrogavit  Dominus  unde  emerentur  panes 
ad  turbas  pascendas.  Et  ait  Scriptura  :  «  Hoc  autem  di^ 
))  cebat  tentans  eum  ^  :  ))  discipulum  scilicet  Phihppum, 
quem  interrogaverat.  «  Ipse  enim  sciebat  quid  esset  fac- 
))  turus.  ))  Gui  ergo  bono  tentabat,  nisi  quia  ignorautiam 
discipuli  demonstrabat?  Et  forte  in  demonstratione  igno- 
rantiae  discipuh  ahquid  significavit.  Apparebit  ergo,  cum 
ipsum  sacramentum  de  quinque  panibus  coeperit  nobis 
loqui,  et  quid  significet  indicare  :  ibi  enini  videbimus , 
quare  Dorainus  in  hoc  facto  ignorantiara  discipuli  voluit 
interrogando  quod  sciebat,  ostendere.  Nam  interrogamus  , 
ahquando  quod  nescimus ,  audire  volentes  ut  discamus  j 
aliquando  interrogamus  quod  scimus,  scire  volentes 
utrura  et  ille  sciat  quem  interrogamus  :  utruraque  hoc 
noverat  Dominus  ^  et  quod  interrogabat  sciebat,  quid  enim 

>  Joao.  VI,  3.  —  Ibid.  6. 


IJN    JOA.^MS    EVAWGELIUM  ,    TI\ACT,     XXIV.  275 

osset  facluriis  ipse  noverat ;  et  hoc  nescire  Phili|i|Him 
sciehaL  siniiliUr.  Quare  ita(|uo  inlerrogahal,  nisi  (juia 
ilHus  ignoranliam  clemonstrahat?  Ethoc^iuare  h'(('rit,  ut 
chxi,  postea  intelligcmus. 

IV.  «  Andrens  ait  :  Est  hic  puer  c[ui(him  ((ui  hahet 
»  (|uin((ue  ()anes,  et  duos  [lisces,  scd  Ii.bc  quid  sunt  ad 
»  tantos  '?  ))  CumdixissetPhilippusinlerrogatus.  dueen- 
torum  dcnariorum  [)anes  non  sulhcere,  quihus  tanta  illa 
turha  reficeretur,  erat  ihi  quidam  puer  portans  qiiin([ue 
panes  hordeaccos  et  duos  pisces.  ((  Et  ait  Jcsus  :  Facite 
»  homines  discumhere.  Erat  autem  ibi  fcnum  multum, 
»  et  discuhuerunt  ferme  {(uinquemillia  hominum.  Acce- 
>»  pit  aulem  Dominus  Jesus  panes,  gratias  egit  ",  »  jussit, 
tVacli  sunt  pancs,  positi  ante  discumhentes.  Non  jam 
quinque  panes,  sed  quod  adjecerat,  ((ui  creaverat  quod 
auctum  erat.  «  Et  de  piscihus  quantum  sulliciehat.  )> 
Parum  est  turham  illam  fuisse  satiatam,  cliara  tragmenta 
resederunt  :  et  ipsa  coiligi  jussa  sunt,  ne  perirent.  «  Et 
»  impleverunt  douodecim  cophinos  fragmentorum  ''\  » 

V.  Breviter  ut  curramus,  quinque  paaes  intcihguntur 
([uinque  Uhri  ^loysi  :  merito  non  triticei,  sed  hordeacei- 
([uia  ad  vetus  Tcslamenlum  pertinent.  Nostis  autera  hor- 
deumita  crealum,  ut  ad  medullam  ejus  vix  perveniatur  : 
vestitur  enim  eadem  raedulla  tegmine  paleae,  et  ipsa  palea 
tenax  et  inhf«rens,  ut  cum  iahore  exuatur.  Taiis  est  lit- 
tera  vetcris  Teslamenti,  vestita  tegminihus  carnalium  sa- 
cramentorum  ]  sed  si  ad  ejus  medullam  perveniatiu',  pas- 
cit  et  satiat.  Ferehat  ergo  puer  quidam  quinque  panes  e\. 
duos  pisces.  Si  quaeramus  quis  fuerit  puer  iste,  forte  po- 
pulus  Israel  crat  :  sensu  puerih  portabat,  nec  raaiuluca- 
bat.  Illa  enim  qure  portahat,  clausa  qntjrabant,  aperta 
pascehant.  Uuo  autera  pisces ,  videntur  nobis  sigriiricare 

•  Joan.  VI,  9.  —  '  IbiJ.  10,  II.   —  ^  ibij.  i3. 

LH. 


'27G  s.  AuGusTiNi  EPiscon 

duas  illas  iii  veteri  Testamento  sublimes  pcrsonas,  quae 
iinguebantur  ad  populum  sanctificandum  et  regendum , 
sacerdotis  et  regis.  Et  ipse  in  mysterio  venit  aliquando , 
qui  per  illas  significabatur  :  venit  aliquando  qui  per  me- 
dullam  hordei  ostendebatur,  per  paleam  vero  hordei  oc- 
cultabatur.  Venit  ipse  unus  utramque  personam  in  se 
portans ,  sacerdotis  et  regis  :  sacerdotis  per  victimam , 
quam  se  ipsura  obtulit  pro  nobis  Deo  :  regis,  quia  regimur 
ab  eo  :  et  aperiuntur  qute  clausa  portabantur.  Gratias  iili, 
implevit  per  se  quod  per  vetus  Testamentum  promitteba- 
tur.  Et  frangi  jussit  panes  :  irangendo  multipUcati  sunt. 
Nihil  verius.  Quinque  enim  illi  hbri  Moysi,  quam  multos 
libros  cum  exponuntur,  tanquam  frangendo,  id  est,  disse- 
rendo,  fecerunt.^  Sed  quia  in  illo  hordco  ignoranlia  primi 
populi  tegebatur  ,  de  quo  primo  populo  dictum  est  : 
«  Quandiu  legitur  Moyses ,  velamen  supra  corda  eorum 
»  positumest^  »  (nondum  eiiim  ablatum  erat  velamen, 
qia  nondum  venerat  Ghristus^  nondum  velum  templi 
fuerat  illo  in  cruce  pendente  conscissum  :  )  quia  ergo 
ignorantia  populi  erat  in  Lege,  propterea  illa  Domini  ten- 
tatio  ignorantiam  discipuli  demonstrabat. 

VI.  Nihil  igitur  vacat,  omnia  innuunt ,  sed  intellecto- 
rem  requirunt  :  nam  et  iste  numerus  pasti  populi,  popu- 
lum  significabat  sub  Lege  constitutum.  Cur  enim  quinque 
millia  erant,  nisi  quia  sub  Lege  erant,  quae  Lex  quinque 
libris  Moysiexplicatur?  Unde  etquinque  iUis  porticibuslan- 
guidi  prodebantur,  et  non  sanabantur  "^.  IUe  autemibicura- 
vit  languidum,  qui  et  hic  turbas  de  quinque  panibus  pavit. 
Nam  et  super  fenum  discumbebant  ^  :  carnaliter  ergo  sa- 
piebant,  etin carnahbusquiescebant.  Omnis  enim  caro foe- 
num  *.  Quse  suntautem  illafragmenta,  nisi  quse  populus 
non  potuit  manducare  ?  Intelliguntur  ergo  quaedam  secre- 

•  Cor.  111,  i5.  —  2  Joan.  v,  2,  etc.  —  3  Id.  vi,  lo.  —4  Isai.  xi-,  6. 


IN    JOANNIS    EVANOELIUM,    THACT.    XXIV.  277 

tioraintclligcntiae,  (iiinnniiiltitiKlo  non  polcsi  caporo.  Onid 
crgo  rcstat,nisiut  sccretiora  inlclligonliie,  (jnjrnon  potost 
capere  multitudo,  illis  crcdantur  qui  idonei  smU  ot  alios 
doccro,  sicut  crant  Apostoli?  Unde  duodecim  cophini  im- 
plcti  sunt  '.  Factum  cst  hoc  et  mirabilitor,  (|uia  magnum 
factum  est  5  et  utiliter,  quia  spiritale  factum  csi.  Oui  tunc 
vidcrunt ,  admirati  sunt  :  nos  autem  non  miramur  cum 
audimus.  Factum  cst  enim  ut  illi  vidercnt,  scriptum  est 
autcm  ut  nos  audircmus.  Quod  in  illis  oculi  valucrunt, 
hoc  in  nobis  fides.  Cernimus  quippe  animo,  quod  oculis 
non  potuimus,  et  prc-elati  sumus  illis,  quoniam  de  nobis 
dictum  cst  :  ((  Beati  qui  non  vident  et  crcdunt  '^.  »  Addo 
autem ,  quia  forte  et  intelleximus  quod  illa  turba  non 
intellexit.  Et  vere  nos  pasti  sumus,  qui  ad  raedullam 
,  liordei  pcrvenire  potuimus. 

VII.  Dcnique  homines  illi  qui  viderunt  hoc,  quid  pu- 
taverunt?  ((  Illi,  inquit ,  homines  cum  vidissent  quod 
))  feceratsignum,  diccbant,c|uiahic  est  verePropheta  ^.  )> 
Forte  adhuc  idoo  Christum  Prophetam  putabant,  quia 
super  foenum  discubuerant.  Erat  autem  ille  Dominus  Pro- 
phetarum,  implctor  Prophetarum,  sanctificator  Prophe- 
tarum,  sed  et  Propheta  :  nam  et  Moysi  dictum  est  : 
((  Suscitabo  eis  Prophetam  similem  tui  *.  »  Similem  se- 
cundum  carnem ,  non  secundum  majestatem.  Et  de  ipso 
Christo  illam  Domini  promissionem  habere  intellectum , 
apertc  in  Actibus  Apostolorum  exponitur  et  legitur.  Et 
ipse  Dominus,  de  se  ait :  ((  Non  est  Propheta  sine  honore, 
))  nisi  in  patria  sua  ^  »  Propheta  Dominus,  ct  Verbum 
Doi  Dominus,  ct  nullus  Propheta  sine  Verbo  Dei  prophe- 
tat  :  cum  Prophetis  Verbum  Dei,  et  Propheta  Verbum 
Dei.  Meruerunt  priora  tempora  Prophetas  afliatos,  et  im- 

'  Joan.  VI,  i3.  —  '  Id.  xx,  29.  —  3iJ_  y,^  j^.  —  4  DouI.  xviii,  18  — 
5  Act.  VII,  37,  et  Joan.  iv,  44- 


278  S.    AUGUSTINI    EPISCOri 

pletos  Verbo  Dei  :  mernimus  nos  Prophelam  ipsum  Vcr- 
bum  Dei,  sic  autem  Propheta  Christus,  Dominus  Prophe- 
larum  :  sicut  Angelus  Christus,  Dominus  Angelorum. 
Nam  et  ipse  dictus  est  magni  consihi  Angelus  ^  Verum- 
tamen  ahbi  quid  dicit  Propheta?  Quia  non  legatus  neque 
Angelus,  sed  ipsc  vcniens  salvos  faciet  eos  ^  :  id  est,  ad 
salvos  eos  faciendos  non  raittet  legatum,  non  mittet  An- 
gelum,  sed  veniet  ipse.  Quis  veniet.^  Ipsc  Angelus.  Certe 
non  per  Angelum,  nisi  quia  istesic  Angelus,  ut  etiam  Do- 
minus  Angelorum.  Etenim  Angeli  latine  nuntii  sunt.  Si 
Christus  nihil  annuntiaret ,  Angelns  non  diceretur  :  si 
Chrislus  nihi«l  prophetaret,  Propheta  non  diceretur.  Ex- 
horlaf.usest  nos  ad  fidem_,  et  ad  capessendara  vitam  seter- 
nam  :  alit[uid  pr.Fsens  annuntiavit,  aliquid  fiUurum  pn»- 
dixit :  ex  eo  quod  praesens  annuntiavit,  Angelus  erat  :  ex 
eo  quod  futurum  praedixit ,  Propheta  erat  :  ex  eo  quod 
Verbura  Dei  caro  factum  est^  et  Angelorum  ct  Propheta- 
rum  Dominus  erat. 

«t/V  VV%^  ^%/VV\ /VVV^  V%/V\  a'!/!/^ 'Vl/VX  X^VVl '%/V\^  ^«1/%/«  \/VV%  AA/%^  A^^ 

:  TRAGTATUS  XXV  l 

Ab  eo  quod  scriptuin  est,  jesus  ergo  ciim  cognoi^isset  ^ 
qiiod  venissent  iit  rCiperent  eum  :  usque  ad  id,  Et 
'    ego  resuscitabo  eum  in  nOi>issimo  die. 

I,  Hesteknam  ex  iSvangelio  lectionem,  ista  est  ho- 
dierna  quae  sequitur,  unde  hodiernus  sermo  debetur. 
Facto  illo  miraculo,  ul/i  quinque    millia  hominum  de 

I  I?ai.  IX,  6,  juxta  lxx.     -  ^  Id.  xxxv,  4-  ~"  ^  Habitus  die  jH-sxirao  post 
superiorem  Tractalum, 


IN     T(Ur!Nl8    RVANGELICM,    TWACT,    XXV.  'H'^ 

(jiiiiKiuopnnilxisp.Tvil  .losiis,cnm  admiratnnessonl  tnrb.ip, 
ct  iinn  niaiinuni  IMophclam  diroronl  (pii  vcnil  in  mnn- 
duni,  scipiitnr  hoc  :  <(  Jcsus  crgo  cum  cognovissot  tpiia 
))  vcncrant'  ul  rapcrcnt  cum  ,  ct  fhccrcnt  cum  rcgcm, 
»  luLiil  itcrum  in  montcmipsc  solus  '^.  «  Daturcrgo  inlel- 
ligi,  quod  Dominus  cum  sederct  in  monle  cum  discipulis 
suis ,  et  vidcrct  turbas  ad  se  venicntcs ,  dosccnderat  de 
monle,  et  circa  interiora  loca  turl)as  pavcrat.  Nam  quo- 
modo  iicri  potcst ,  ut  rursus  illuc  fugerct,  nisi  ante  de 
montedescenderet?  Signiticat  ergo  aliquid,  quod  Dominus 
de  alta  dcscendit  ad  pascondas  turbas.  Pavit,  et  ascendit. 
II.  Quare  aulcm  ascendit,  cum  cognovisset  quod  eum 
vellent  rapere  et  regem  facere?  Quid  enim?  Non  erat  rex, 
qui  timcbat  fieri  rcx  ?  Erat  omnino  :  nec  talis  rex  qui  ab 
hominibus  fieret ,  sed  tahs  qui  hominibus  regnum  daret. 
Numt[uid  forte  et  hic  aliquid  significat  nobis  Jesus,  cujus 
lacta  verba  sunt  ?  Ergo  in  hoc  quod  voluerunt  eum  ra- 
pere  et  regem  facere ,  et  propter  hoc  fugit  in  montem 
ipse  solus,  hoc  in  illo  factum  tacet,  nihil  loquitur ,  nihil 
significat?  An  forte  hoaerat  rapere  eum,  praevenire  velle 
tempus  regni  ejus?  Etenim  venerat  modo,  non  jam 
regnare,  quomodo  regnaturus  est  in  eo  quod  dicimus  : 
((  Adveniat  regnum  tuum  ".  »  Semper  quidem  ille  cum 
Patre  regnat  secundum  quodestFilius  Dei,  Verbum  Dei, 
Verbum  per  quodfacta  sunt  omnia.  Praedixerunt  autem 
Prophetre  regnum  ejus,  etiam  secundum  id  quod  homo 
factus  est  Christus,  et  fecit  fideles  suos  Christianos. 
Erit  ergo  regnum  Christianorum  quod  modo  colhgitur, 
quod  modo  comparatnr,  quod  modo  emitur  sanguine 
Christi  :  erit  ahquando  manifestum  regnum  ejus,  quando 
aperta  crit  claritas  sanctorum  ejus  post  judicium  ab  eo 
factum  :  quod  judiciura  supra  ipse  dixit^  quod  fdius  lio- 

'  Forte  veniient,  —  '  Joan.  vi,  i5.  —    ^  M.ifth.  vi,  lo. 


2S0  S.      AUGUSTINl    EPJSCOPl 

minis  lacturus  sit  *.  De  quo  regno  etiam  Apostolusdixit, 
cum  tradiderit  regnum  Deo  et  Palri  '^.  Unde  eliam  ipse 
ait  :  «  Venite ,  benedicti  Patris  mei ,  percipite  regnum 
quod  vobis  paratum  est  ali  initio  mundi  ^.  »  Discipuii  au- 
tem  et  turbae  credentes  in  eum,  putaverunt  illum  sic  ve- 
nisse  ut  jam  regnaret :  hoc  est  velle  rapere  et  regem  lacere, 
praevenire  velle  tempus  ejus ,  quod  ipse  apud  se  occul- 
tabat,  ut  opportune  proderet,  et  opportune  in  fine  saeculi 
declararet. 

III.  Nam  ut  noveritis,  quia  regem  eum  volebant  facerc, 
id  est_,  antevenire  ,  et  jam  habere  manifestum  Christi 
regnum,  quem  primo  oportebat  judicari,  et  deinde  judi- 
care  :  ubi  crucifixus  est,  et  illi  qui  in  eum  sperabant , 
spem  resurrectionis  ejus  perdiderant ,  resurgens  a  mor- 
tuis  invenit  inde  duos  cum  desperatione  sibi  sermocinan- 
tes ,  et  cura  gemitu  qu?e  gesta  fuerant  colloquentes  :  et 
apparens  eis  velut  incognitus ,  cum  oculi  eorum  teneren- 
,tur  ne  ab  eis  agnosceretur ,  sermonem  tractantibus  mis- 
cuit  :  at  illi  narrantes  ei  unde  sermocinarentur,  dixerunt 
quia  ille  magnus  Propheta  in  fac^s  et  dictis  occisus  esset 
a  principibussacerdotum.  «  Et  nosinquiunt,  sperabamus, 
»  quia  ipse  esset  redempturus  Israel  *.  »  Recte  spera- 
batis,  verum  sperabatis  :  in  ilJoest  redemptio  Israel.  Sed 
quid  festinatis?  Rapere  vultis.  Illud  etiam  indicat  nobis 
bunc  sensum ,  quia  cum  ab  eo  quaererent  discipuli  de 
fme,  dixerunt  ei  :  «  Si  hoc  in  tempore  praesentabis  ,  et 
))  quando  regnum  Israel  ^?  »  Jam  enim  esse  cupiebant, 
jam  volebant ;  hoc  est  rapere  velle,  et  regem  facere.  Sed 
ait  discipulis,  quia  adhuc  solus  ascensurus  erat  :  «  Non , 
»  inquit ,  est  vestrum  scire  tempora  vel  momenta,  quse 
•»  Pater  posuit  in  sua  potestate;  sed  accipietis  virtutem 

•  Joan.  V,  22. —  »  i  Cor.  xv,  24. —  ^  MaUh.  xxv,  34« —  ^  Luc.  xxiv,  21. 
-5A.ct.  .,  6.  .^  ,,^,,^,,,      . 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    THACT.    XXV.  281 

))  cx  allo,  Spiritum  sanclum  supervcnienlcm  in  vos,  et 
»  critismihi  tcsics  in  Jcrusalcm,  et  in  omni  Jucl;ca  ct  Sa- 
))  maria,  ct  usquc  in  fines  terroe  ^  ))  Yultis  ut  jam  cxhi- 
l)cam  rcgnum;  prius  colligam  (juod  exhibcam  :  alliuuli- 
ncm  amatis,  ct  altitudincm  adipiscemini  ^  sed  pcr  liumi- 
litatcm  mc  sccjuimini.  Sic  de  illo  ctiam  praedictum  est  : 
«  Et  congregatio  populorum  circumdabit  te ,  et  propter 
»  hanc  in  altum  rcgredcre  ^  :  ))  id  est,  ut  circumdct  te 
congregatio  populorum  ,  ut  multos  colligas,  regredere  in. 
altum.  Sic  fecit ,  pavit,  et  ascendit. 

IV.  Quare  autcm  dictum  est  «  Fugit?  )>  Neque  enim 
vere  si  nollct  tcncrctur,  si  nollet  raperetur,  qui  si  nollct 
ncc  agnosceretur.  Nam  ut  noveritis  hoc  mystice  factum , 
non  ex  nccessitate,  sed  ex  significante  dispositione,  modo 
in  consequenti  videbitis,  quia  eisdem  turbis  quae  eum 
(|u.TreI)ant  apparuit ,  et  cum  cis  Iof{uens  multa  eis  dixit, 
nudla  de  pane  coelesti  disputavit  ^  :  nonne  cum  ipsis  de 
pane  disputans  crat,  a  quibus  ne  tcneretur  aufugerat? 
Non  ergo  et  tunc  potcrat  agcre  ut  non  ab  eis  comprehen- 
dcretur,  quemadmodum  postea  quando  cum  eis  loqueba- 
tur  ?AJiquid  ergo  significavit  fugiendo.  Quid  est,  «  Fugit?  » 
Non  potuit  intelligi  altitudo  cjus.  Quidquid  enim  non  in- 
tellexeris  :  Fugit  me,  dicis.  Ergo  «  Fugit  iterum  in  mon- 
))  tern  ipse  solus  *.  )>  Primogenitus  a  mortuis  ascendens 
super  omnes  coelos,  ct  interpellans  pro  nobis  ^ 

V.  Interea  illo  sursum  posito  solo  sacerdote  magno,  c[ui 
intravit  in  interiora  veli,  foris  populo  constituto  :  (hunc 
cnim  sacerdos  ille  in  Lcgc  veteri  significavit,  qui  hoc  semel 
in  anno  faciebat  :)  illo  ergo  sursum  posito,  discipuli  in 
navicula  quid  patiebantur  ^?  Nam  illo  in  altis  constituto, 
navicula  illa  Ecclesiam  prsesignabat.  Si  non  hoc  primo  in 

'  Act.  1,  7.  —  »  Psal.  VII,  8.  —  3  Joan.  vi,  26,  etc.  —  4  IbiJ.  i5.  — 
5  Coloss.  I,  i8,  et  Rom.  vnr,  34.  —  ^  Hebr.  ix,  iq. 


282  S.    AUGUSTINT    EPrSCOPI  '        • 

Ecclesia  intelligimus,  quod  illa  navicula  patiebatur-,  non 
erant  illa  significantia,  sed  simpliciter  transeuntia  :  si  au^ 
lem  videmus  exprimi  in  Ecclesia  vcritatem  illarum  signi- 
ficationum  5  manitestum  est ,  quia  facta  Christi  genera 
sunt  locutionum.  «  Utautem  sero  factum  est,  inquit,  des- 
»  cenderunt  discipuli  ejus  ad  mare  :  et  cum  ascendissent 
»  naviculam ,  venerunt  trans  mare  in  Capharnaum  ^.  » 
Cito  dixit  finitum  quod  postea  factum  est.  «  Venerunt 
»  trans  mare  in  Capharnaum.  »  Et  redit,  ut  exponat  quo- 
modo  venerunt,  quia  per  stagnum  navigantes  transierunt. 
Et  dum  navigarent  ad  eum  locum,  quo  eos  venisse  jam 
dixit ,  recapitulando  exponit  quid  acciderit  :  «  Tenebroe 
»  jam  factae  erant,  et  non  venerat  ad  eos  Jesus.  »  Merito 
tenebrse ,  quia  lux  non  venerat.  «  Tenebroe  jam  factae 
»  erant,  et  non  venerat  ad  eos  Jesus.  »  Quantum  accedit 
fmismundi,  crescunt  errores,  crebrescunt  terrores,  cres- 
cit  iniquitas,  crescit  infidelitas  :  lux  denique  quc^e  charitas 
apud  Joannem  ipsum  evangelistam  satis  aperteque  de- 
monstratur,  ita  ut  diceret  :  Qui  odit  fratrem  suum,  in 
tenebrisest,creberrimeextinguitur :  crescuntistae  tenebrae 
odiorum  fraternorum,  c(uotidie  crescunt;  et  nondum  ve- 
nit  Jesus  *.  Unde  apparet  cjuia  crescunt?  «  Quoniam  abun- 
»  dabit  iniquitas ,  refrigescet  charitas  multorum^.  »Cres- 
cunt  tenebrae ,  efc  nondum  venit  Jesus.  Crescentibus 
tenebris,  refrigescente  charitate,  abundante  iniquitate, 
ipsi  sunt  fluGtus  navem  turbantes  :  tempestates  et  venti, 
clamores  sunt  maledicorum.  Inde  charitas  refrigescit , 
inde  Ouctus  augentur,  et  turbatur  navis. 

VI.  «  Vento  magno  flanteraare  exurgebat*.  »  Tenebrae 
crescebant,  intelhgentiaminuebatur,  iniquitas  augebatur. 
«  Cum  remigassent  ergo  quasi  stadia  viginti  quinque  aut 

'  Joan.  VI,  16,  17.  —  'I  Joan.  n,  11,  —  ^  Matlh.  xxiv,  11.  — -  4  Joan. 
VI,    18. 


IW     lOANMS    EVX>r.ELlLM,    xnACT,     XXV,  283 

H  Iri-inl.i'.  »  Intorea  ambulabanl ,  promovohanL,  ncc 
vcMli  illi  vl  tempeslalos  el  nuclus  ct  tcncbrai  id  agcbant , 
iit  vcl  navis  non  promoviirclur,  vcl  soluta  mcrgcrclur  : 
scd  intcr  ilia  omnia  mala  ibat.  Etcnini  quia  al)undavit 
ini([uitas,  ct  rctVigcscit  charitas  muhorum,  crcscunt  ihic- 
tus ,  augontur  tcncbraj ,  s.tvit  vcntus  :  scd  tamcn  navis 
amlndai.  «  Qui  ('nim  p(Mscvcravorit  usquc  in  finem,  hic 
»  salvus  crit -.  »  Nccipso  stadiorum  numcruscontcmnen- 
dus  est.  Neque  cnim  verc  possot  nihil  significare  quod 
dictum  est,  «  Cum  remigasscnt  stadia  viginli-quinque  aut 
»  triginta,  tunc  adcos  vonit  Josus,  »  Sullicerct  cc  viginti- 
»  quin(juc,  »  sulliccrct  (c  triginta,  »  maxime  quia  acsti- 
mantiserat,  non  allirmantis.  Numc[uid  pericHtaretur  veri- 
tas  in  ifstimanle,  si  diceret  stadia  fcrme  triginta,  aut 
stadia  fcrmoviginliquinquc?  Scd  ox  viginti-quinque  focit 
triginta.  Quaeramus  nuraerum  vicesimum  quintum.  Unde 
constat,  undo  fit?  dequinario,  Quinarius  ille  numerus  ad 
Legem  pcrlinot.  \ps\  sunt  quinquc  hbri  Moysi,  i[Dsae  sunt 
quinque  porticus  illse  languidos  continentes,  ipse  quinque 
panes  quinque  milha  hominum  pascentes.  Ergo  Legem 
significat  numcrus  viccsimus-quintus  :  quoniam  quinque 
jierquinque,  id  est,  quinquies  quini,  faciunt  viginti-quin- 
que,  quadratum  quinarium.  Sed  huic  Legi  antequam 
-Evangohum  voniret,  deerat  perfectio,  Perfectio  autem  in 
senario  numoro  comj^rehonditur,  Propterea  sex  diehus 
Deus  mundum  perfccit,  et  quinque  ipsa  sex  multiphcan- 
tur,  ut  Lex  per  Evangelium  adimpleatur,  ut  fiant  sexies 
quini  triginta^.  Ad  eos  ergo  qui  implontLegem ,  venit  Je- 
sus.  Et  venit.  Quomomodo?  Calcans  tluctus  ,  omnes  tu- 
morcs  mundi  snb  pedibus  habens ,  omnes  celsitudines 
saecuii  premens^  Hoc  agitur  quanluni  additur  tempori, 
et  quantum  accedit  aetas  saeculi.  Augentur  in  isto  raundo 

'  Toan.  VI,  19.  —  »  Matth.  x,  22.  —  ^  Gen.  1,  3i.  —  4  Joan.  vi,  19. 


284  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

tribulationes,  augenturmala,  augentur  contritiones,  exag- 
gerantur  liaec  omnia  :  Jesus  transit,  calcans  fluctus. 

VII.  Et  tamen  tantse  sunt  tribulationes ,  ut  etiam  ipsi 
qui  crediderunt  in  Jesum ,  et  qui  conantur  perseve- 
rare  usque  in  fmem  ,  expavescant  ne  deficiant  :  Chrislo 
fluctus  calcante ,  saeculi  ambitiones  et  altitudines  depri- 
mente ,  expavesvit  Christianus.  Nonne  hsec  illi  prse- 
dicta  sunt?  Merito  et  Jesu  in  fluclibus  ambulante ,  «  ti- 
»  muerunt  :  »  quomodo  Christiani  quamvis  habentes 
spem  in  futuro  saeculo,  quando  viderint  deprimi  altitudi- 
nem  saeculi  hujus,  plcrumque  conturbantur  de  contritione 
rerum  humanarum.  AperiuntEvangeHum,  aperiunt  Scrip- 
turas  •,  et  inveniunt  ibi  ista  omnia  praedicta  5  quia  hoc  Do- 
minus  facit.  Deprimit  celsitudines  ssecuh,  ut  ab  humihbus 
glorificetur.  De  quorum  altitudine  prsedictum  est,  «  Ci- 
))  vitates  firmissimas  destrues  :  et,  Inimici  defecerunt  fra- 
))  mese  in  fmem  ,  et  civitates  destruxisti  ^  »  Quid  ergo 
timetis  Christiani?  Christus  loquitur  :  «  Ego  sum,  nolite 
timere^  »  Quid  hsec  expavescitis  ?  Quid  timetis?Ego  ista 
prsedixi,  ego  facio,  necessse  estut  fiant.  «  Ego  sura,  nolite 
))  timere.  Voluerunt  ergo  eum  accipere  in  navim^,  )> 
agnoscentes  ac  gaudentes,  securi  facti.  «  Et  statim  fuit 
))  navis  ad  terram ,  in  quam  ibant.  ))  Factus  est  fmis  ad 
terram  :  de  humido  ad  solidum,  de  turbato  ad  firmum, 
de  itinere  ad  fmem. 

VIII.  «  Altera  die  turba  quae  stabat  transmareS  ))  unde 
ilH  venerant  :  «  Vidit  quia  navicula  non  erat  ibi  nisi  una, 
))  et  quia  non  introisset  cum  discipuhs  suis  in  navem,  sed 
))  soli  discipuH  ejus  abiissent  :  aliae  vero  supervenerunt 
))  naves  a  Tiberiade,  juxta  locum  ubi  manducaverunt  pa- 
))  nem,  gratias  agente  Domino.  Cura  ergo  vidissent  turbae, 
))  quia  Jesus  non  esset  ibi,  neque  discipuH  ejus,  ascende- 

I  Psal.  IX,  7.  —  2  Joon.  vi,  20.  —  ^  Ibid.  2i.  —  4  Ibid.  22. 


IN    JOAKWrs    EVANGELIUM,    TRACT.    XXV.  285 

»  riint  in  nrwiculas,  ctvenoriuit  Capliarnaiim  (jiuTrentes 
»  Jcsum  '.  »  Insiuuatum  tamcn  csl  illis  tam  magnum  mi- 
raculum.  Yidcrunt  cnim  (|uod  discipuli  soli  asccndisscnt 
in  navcm,  ct  ([uiaalia  navis  non  ibi  crat.  Vcncrunt  autcm 
indc  ct  navcs  juxta  locum  illum  ubi  manducavcrunt  pa- 
ncm,  in  ([uibus  cum  turb;e  sccut;c  sunt.  Cum  discipulis 
ergo  non  ascenderat,  alia  navis  illic  non  erat  :  unde  su- 
bito  trans  marc  iactus  cst  Jesus,  nisi  quia  super  mare 
arabulavit,  ut  miraculum  monstraret? 

IX.  <(  Et  cum  invcnisscnt  eum  turbae"^?  »  Ecce  prae- 
sentatse  turbis,  a  quibus  se  rapi  timuerat,  ct  in  montem 
fugerat.  Omnino  confirmat  ct  insinuat  nobis  in  mvstcrio 
dicta  csse  illa  omnia  :  et  facta  in  magno  sacramento  ,  ut 
aliquid  significarent.  Ecce  est  ille  qui  in  montem  fugcrat 
turbas  :  nonne  cum  ipsis  turbis  lo(|aitur?  Modo  teneant, 
modo  rcgem  faciant.  «  Et  cum  invcnissent  eum  trans 
»  marc  ,  dixerunt  ei,  Rabbi,  quando  huc  venisti?  » 

X.  Illc  post  miraculi  sacramentum,  et  sermonem  infert, 
ut  si  fieri  potcst,  qui  pasti  sunt,  pascantur,  quorum  satia- 
vit  panibus  vcntres  ,  satict  ct  sermonibus  mcntes  ;  sed  si 
cajMunt.  Et  si  non  capiunt,  sumatur  quod  non  capiunt, 
ne  fragmenta  pereant.  Loquatur  ergo,  et  audiamus  : 
<(  Rcspondit  Jesus,  et  dixit,  Amen,  araen  dico  vobis,  quse- 
»  ritis  me,  non  quia  vidistis  signa,  sed  quia  raanducastis 
»  ex  panibus  meis^.  »  Propter  carnem  me  quseritis,  non 
propter  spiritum.  Quam  multi  non  qu.Trunt  Jesum,  nisi 
ut  illis  faciat  bene  secundum  tcmpus.  Alius  negotium  ha- 
bet,  quaerit  intercessionem  clericorura  :  alius  preraitur  a 
a  potentiore,  fugit  ad  Ecclesiam  :  alius  pro  se  vult  inter- 
vcniri  apud  eum,  apud  quem  [larum  valet  :  ille  sic  ;  ille 
sic  ^  impletur  quotidie  talibus  Ecclesia.  Vix  quseritur  Jesus 
propter  Jesura.  <(  Quaeritis  me ,  non  quia  vidistis  signa , 

«  Joan.  VI,  23,  24.  —  »  Ibid.  25.  —  3  Ibid.  26. 


286  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

»  sed  quia  manducastis  ex  panibus  meis.  Operamini  non 
))  cibum  qui  perit,  sed  qui  permanet  in  vitam  eeternam^)) 
Quaeritis  me  propter  aliud,  quaerite  me  propter  me.  Se 
ipsum  enim  insinuat  istum  cibum ,  quod  in  consecjuen- 
tibus  illucessit.  «  Quem  filius  hominis  dabit  vobis.  m 
Expectabas  credo  iterum  panes  raanducare,  iterum  d\s- 
cumbere,  iterum  saginari.  Sed  dixerat  «  Gibum  non 
»  qui  perit,  sed  qui  permanet  in  vitam  seternam  :  »  quo- 
raodo  dictum  fuerat  mulieri  illi  Samaritanae ,  «  Si  sci- 
))  res  qui  petit  a  te  bibere,  tu  forsitan  postulasses  ab  eo, 
et  daret  tibi  aquam  vivam"* :  )>  cum  illa  diceret,  Unde  tibi, 
cjuandoquidem  nou  habes  hauritorium,  et  putcus  altus 
est?  Saraaritanae  respondit  :  Si  scires  qui  a  te  petit  bibere, 
tu  petisses  ab  eo,  et  daret  tibi  aquam,  unde  qui  biberit, 
amphus  non  sitiet  :  nam  de  hac  aqua  qui  biberit,  sitiet 
iterum.  Et  gavisa  est  illa,  et  voluit  accipere,  quasi  non 
passura  sitim  corporis,  quse  labore  hauriendi  fatigabatur : 
■et  sic  inter  hujusmodi  sermocinationes  pervenit  ad  potum 
spiritalera  :  omnino  isto  modo  et  hic. 

XI.  Hunc  ergo  «  Cibum,  non  qui  perit,  sed  qui  per- 
»  manet  in  vitam  aeternam,  quem  fihus  hominis  dabit 
»  vobis  :  hunc  enim  Pater  signavit  Deus^.  » Islum  fdium 
hominis  nolite  sic  accipere ,  c[uasi  ahos  filios  horainum , 
de  quibus  dictura  est  :  «  Fihi  autem  horainam  in  protec- 
»  tione  alarum  tuarum  sperabunt*.  »  Iste  liUus  hominis 
sequestratus  quadam  gratia  spiritus,  et  secundum  carnera 
fiUus  hominis,  exceptus  a  numero  hominum,  fihus  homi-. 
nis  est.  Iste  fiUus  hominis  et  Filius  Dei  est ,  isle  homo 
etiam  Deus  est.  Aho  loco  interrogans  discipulos  ait  : 
«  Quem  rae  dicunt  esse  horaines  fdiura  hominis?  Et  ilh  : 
»  Ahi  Joannem,  ahi  Eham,  ahi  Jeremiam,  aut  unum  ex 
»  Prophetis.  Et  ille  :  Vos  vero  quem  me  dicitis  esse  ?  Res- 

'  Joan.  VI,  27.  --  2  Id.  iv,  10,  etc.  —  3  Id.  vi>  27.-4  Psal.  jHtxy,  8- 


IN    JI»ANN1S    EVANGEHUM  ,    TRACT.     \XV.  287 

»  poiulit  l*cli'us,  Tu  cs  Chiislus  Filius  Dfi  vivi '.  llledixil 
sc  liliuin  hoiniiiis,  cl  Pclius  cuni  tlixil  lihuni  Dci  vivi. 
Opliine  ille  commcmorabal  quotl  misericorUilcr  cxhibuc- 
rat  :  illc  commcmorabat  (juod  in  clarilate  pcrmanebat. 
Ycrbum  Dci  connncndat  liumilitatem  suam,  homo  agnos- 
cit  claritatcm  Domini  sui.  Et  rcvera,  fratrcs,  puto  quia 
justum  est :  humiliavit  se  proptcr  nos,  glorificemus  illum 
nos.  Non  enim  iilius  hominis  proptcr  se  est,  scd  propter 
nos.  Ergo  crat  lilius  hominis  ilio  moelo,  cum  Yerbum 
caro  lactura  est,  ct  habitavil  in  nobis.  Ideo  enim  «  llunc 
»  Dcus  Pater  signavit.  »  Signare  (jnid  cst,  nisi  proprium 
aliquid  poncre?  lioc  cst  cst  enim  signare,  imponcre  ali- 
quid  quod  non  conCundatur  cum  caeteris.  Signare ,  est 
signum  rei  ponere.  Cuicumque  rei  ponis  signum,  ideo 
ponis  signum,  ne  confiisa  cum  aliis,  a  te  non  possit  agnosci. 
«  Pater  » crgo  «  cum  signavit.  »  Quid  est,  «  signavit  ?  »  Pro- 
prium  quiddara  illi  dcdit,  ne  caeteris  comparetur  homini- 
bus.  Ideo  de  iiio  dictum  est.  «  Unxit  te  Deus  Deus  tuus 
»  oleo  exultationis,  prae  particibus  tuis  ^.  »  Ergo  signare 
([uid  est?  Exceptum  habere  :  hoc  est,  prae  particibus  tuis. 
Itaque  nolite,  inquit,  me  conteranere,  quialilius  sumho- 
nis  :  et  quiicrite  a  me  «  cibum  non  (jui  perit,  sed  qui  per- 
»  manet  in  vitara  aeternam.  »  Sic  enim  filius  hominis 
sum,  ut  non  sira  unus  ex  vobis :  sic  sum  filius  hominis,  ut 
Pater  Dcus  me  signaret.  Quid  est,  signaret?  Proprium 
aiiquid  mihi  daret,  quo  non  confundercr  cum  genere 
humano,  sed  per  me  liberaretur  genus  humanum. 

XII.  «  Dixerunt  ergo  ad  eum,  Quid  faciemus  ut  opere- 
»  raur  opera  Dei "  'i  »  Dixerat  enim  illis ,  «  Opcramini 
»  cscam,  non  quae  perit,  sedquae  permanetin  vitam  aeter- 
»  nam.  Quid  facieraus,  »  inquiunt?quid  observando  hoc 
praeceptum  implere  poteriraus  ?  «  Respondit  Jcsus,  et  dixit 

•  iVlaUh.  XVI,  i3,  etc.  —  »  i*sal.  xuv,  8.  —  ^  Joan.  ¥i,  a8. 


288  S.    AUGUSTIWl    EPISCOPI 

»  eis,  Hoc  estopus  Dei,  ut  credatis  in  eum  quem  misit 

))  ille^  ))  Hoc  est  ergo  manducare  «  cibum  non  qui  perit, 

))  sed  qui  permanet  in  vitam  aeternam.  »  Ut  quid  paras 

dentes  et  ventrem  ?  Crede,   et  manducasti.   Discernitur 

quidem  ab  operibus  fides,  sicut  Apostolus  dicit,  justificari 

hominem  per  fidem  sine  operibus  Legis^  :  et  sunt  opera 

quae  videntur  bona,  sine  fide  Christi  :  et  non  sunt  bona  j 

quia  non  referuntur  ad  eum  finem  ex  cjuo  sunt  bona  : 

«  Finis  enim  Legis  Christus  ad  justitiam  omni  credenti^.  )> 

Ideo  noluit  discernere  ab  opere  fidem,  sed  ipsam  fidem 

dixit  esse  opus''.  ))   Ipsa  est  enim  fides  quse  per  dilectio- 

nem  operatur.  Nec  dixit ,  Hoc  est  opus  vestrum ,  sed , 

«  Hoc  est  opus   Dei,    ut  credatis  in  eum    quem  misit 

))  ille:  »ut  qui  gloriatur,  in  Domino  glorietur^  Quia  ergo 

invitabat  eos  ad  fidem,   ilh  adhuc  quserebant  signa  qui- 

bus  crederent.  Vide  si  non  Judsei  signa  petunt.  Dixerunt 

ergo  ei,  «  Quod  ergo  tufacis  signum,  ut  videamus  et  cre- 

»  damus  tibi?  quid  operaris*'?  »  Parum-ne  erat  quod 

de  quinque  panibus  pasti   sunt?   Sciebant  hoc  quidem, 

sed  huic  cibo  manna  de  coelo  prseferebant.  Dominus  autem 

Jesus  talem  se  dicebat,  ut  Moysi  praeponeret.  Non  enim 

ausus  est  Moyses  de  se  dicere,  quod  daret  «  cibum  non 

))  qui  perit ,  sed  qui  permanet  in  vitam  aeternam.  »  Ah- 

quid  plus  iste  promittebat  quam  Moyses.  Per  Moysen 

quippe  promittebatur  regnum,  et  terra  fluens  lac  et  mel, 

temporahs  pax,  abundantia  filiorum  ,  sakis  corporis ,  et 

csetera  omnia,  temporaha  quidem,  in  figura  tamen  spiri- 

taha  :  quia  veteri  homini  in  vetere  Testamento  promitte- 

bantur.  Attendebant  ergo  promissa  per  Moysen,  et  atten- 

debant  promissa   per    Christum.  Ille   plenum   ventrem 

promittebat  in  terra,  sed  cibo  qui  perit  :  iste  promittebat 

'  Joan.  VI,  29.  —  2  Roin.   in,  28.  —  ^  Id.  x,  4-  —  ^  Galat.   v,  6.  — 
5  i  Cor.  I,  3i.  —  6  Joan.  vi,  3o. 


IN    JOANNIS    EVANGEI.IUM  ,    TRACT.     \\V.  280 

«  cihum  non  qui  pmt,  sod  ((ui  pcMmanot  in  ;c'l(Miiiim.  » 
AHcntli-banl  rum  jiliis  pioniilhMUcin,  ot  (piasi  nondiim 
vidcbant  innioia  raoionlom.  Atlondcbant  ilacjuo  ipialia 
locissot  Moysos,  ot  adliuo  ali(|ua  maiora  volobant  (iori  ab 
00  (|iii  lam  niagna  polliocbatur.  Quid,  intpiiunt,  faois  ut 
orodamus  tibi?  Et  ut  noveris  (piia  miracula  illa  huic  mi- 
raculo  oomparabant,  cl  idco  ([uasi  minora  ista  judicabant 
(|uae  laciobat  Josus  :  «  Patros  ,  incpiiunt,  noslri  nianna 
»  manducavorunt  in  dosorlo'.  »  Scd  (|uid  ost  manna? 
Forte  contcmnilis.  «  Sicut  scriptum  cst,  Dedit  iJlis  manna 
»  manduoarc.  »  Por  Movsen  patros  nastri  panom  de  c(i?lo 
accoporunt  ,  ot  non  ois  dictum  cst  a  Moyse,  «  Operamini 
»  cibum  non  qui  perit.  »  Tu  promittis  «  cibum  non  qui 
»  perit,  sed  qui  permanet  in  vitam  aeternam,  »  et  non 
talia  opera  operaris  qualia  Moyses.  Panes  hordeaceos  ille 
non  dedit,  sed  dedit  manna  de  coelo. 

XIII.  «  Dixit  crgo  eis  Jesus,  Amen,  amen  dico  vobis, 
»  non  Movscs  dcdit  vobis  panem  de  cceh  ,  sed  Pater 
»  meus  dedit  vohis  panom  dc  c(clo.  Verus  enim  paniscst 
»  qui  de  coelo  d(\scendit,  et  dat  vitam  mundo  -.  »  Verus 
ergo  ille  panis  o^st,  qui  dat  vitam  mundo  :  et  ipse  cibus 
est,  de  quo  paulo  ante  locutus  sum  ,  u  Operamini  cibum 
»  non  qui  perit,  sed  qui  permanet  in  vitam  c-tternam.  » 
Ergo  et  illud  manna  hoc  significabat,  et  illa  omnia  signa 
mea  crant.  Signa  mea  dilexistis  ;  qui  significabatur,  con- 
temnitis?  Non  ergo  Moysos  dedit  panom  de  coelo  :  Deus 
dat  panem.  Sed  quem  panem  ?  forte  mannaPNon,  sed 
panem  (juom  signifioavit  manna,  ipsum  scilicet  Dominum 
Jesum.  «  Pater  meus  dat  vobispanem  verum.  Panis  enim 
»  Deiest  qui  descendit  de  ccelo,  et  dat  vitam  mundo.  Di- 
»  xerunt  ergo  ad  eum,  Domine,  da  nobis  semper  panem 
»  hunc^  »  Quomodo  mulier  iiJa  Samaritana,  cui  tiictum 

'  Joan.  VI,  01.  —  '  Ibid.  32,  33.  —  3  ibid.  34. 

cxxii.  19 


290  S.    ALGUSTIM     EPlSCOPl 

GSt,  «  Qui  biberit  de  hac  aqua,  non  sitiet  unquam  * :  » 
continuo  illa  secundum  corpus  accipiens,  sed  tamen  carere 
indigentia  volens  ,  «  Da  mihi ,  inquit ,  Domine  ,  de  hac 
»  aqua  :  »  sicet  isLi,  «  Domine,  da  nobis  panem  hunc,  » 
qui  nos  reficiat,  nec  deficiat. 

XIV.  «  Dixit  autem  eis  Jesus,  Ego  sum  panis  vitse  :  qui 
»  venit  ad  me,  non  esuriet;  et  qui  credit  in  me,  non  siliet 
»  unquam'^.  Qui  venit  ad  me,  »  hoc  est  quod  ait ,  et 
«  qui  credit  in  me  :  »  et  quod  dixit,  «  Non  esuriet,  » 
hoc  inteUigendum  est,  «  Non  sitiet  unquam.  »  Utroque 
enim  illa  significatur  seterna  satietas,  ubi  nuila  est  egestas. 
Panem  de  coelo  desideratis  :  ante  vos  habetis,  et  non 
manducatis.  «  Sed  dixi  vobis,  quia  et  vidistis  me,  et  non 
»  credidistis^.  »  Sed  non  ideo  ego  populum  perdidi. 
«  Nuraquid  enim  infidehtas  vestra  fidem  Dei  evacuavit  *  ?  » 
Vide  enim  quod  sequitur  :  «  Omne  quod  dat  mihi  Pater, 
»  ad  me  veniet ;  et  eum  c[ui  venerit  ad  me  ,  non  pjiciam 
»  foras  ^  »  Quaie  est  intus  iJlud,  unde  non  exitur  foras? 
Magnum  penetrale,  et  dulce  secretum.  O  secretum  sine 
taedio,  sine  amariludine  malarum  cogitationum,  sine  in- 
terpellatione  tentationum  et  dolorum  !  Nonne  illud  secre- 
tum  est  quo  intrabit  iiie,  cui  dicturus  est  Dominus  servo 
bene  merito  :  «  Intra  ui  gaudium  Domini  tui''?  » 

XV.  «  Et  eum  qui  veniet  ad  me,  non  ejiciam  foras. 
»  Quia  descendi  de  coelo  non  ut  faciam  voluntalem  meam, 
»  sed  voluntatem  ejus  qui  misit  me '.  »  Ideo  ergo  eum  qui 
veniet  ad  te,  non  ejicies  foras,  quia  descendisti  de  coelo,  non 
facere  voluntatem  tuam,  sed  voluntatem  ejus  qui  te  misit? 
Magnum  sacramentum.  Obsecro  vos,  simul  pulsemus, 
exeat  ad  nos  aliquid  quod  nos  pascat,  secundum  quod  nos 
delectavit.  Magnura  illud  et  duJce  secretura  :  «  Qui  veniet 

'  Joan.  IV,  i3,  etc  —  '  Joan.  vi,  3.5  —  ^  Ibi.J.  36.  —  4  Rom.  ui,  3.  —  \ 
^  Joan.  VI,  37.  —  ^  MaUl).  xxv,  u3.  —  7  Joan.  vi,  38. 


iN  jdANMS  evAngelium  ,   TiiAcr.   x\v.  291 

»  ad  mc,  »  AUciiclc,  altcnde,  ct  appcnde  :  «  Qui  venict 
»  ad  me,  non  ejiciam  loras.  »  Ergo,  «  Qui  venicl,  int|uit, 
»  non  ejieiam  toras.  »  Qnarc?  «  Quia  deseendi  de  ttelo, 
M  non  ut  iaeiam  volntatem  meam  ,  sed  voluntatem  cjus 
»  i|ui  misil  me.  »  Ipsa  est  ergo  eausa  (juare  non  ejieias 
eum  ioras  (|ui  venit  ad  te ,  quia  non  voiuntatem  tnam 
iacere  deseendisli  de  ccelo,  sed  voluntatem  ejus  cjui  te 
misit?  Ipsa.  Quid  quaerimus  utrum  ipsa  sit?  Ipsa  est,  ipse 
lot|uitur.  Non  enim  nobis  ias  est  aiiud  suspicari  tjuam 
ItHjuitur  :  «  Qui  venerit  ad  me,  non  ejieiam  ibras.  »  Et 
tpiasi  t|uaereres,  Quare?«  Quia  non  veni  iaeere  volunta- 
»  tera  meara,  sed  voluntatem  ejus  tjui  misit  me.  »  Timeo 
ne  ioras  propterea  exierit  anima  a  Deo,  quia  superba  erat ; 
imo  non  duhito.  Scriptum  est  enim  ,  «  Initium  omnis 
»  peccati  superbia  :  et,  Initium  superbiae  hominis  apos- 
»  latare  a  Deo'.  »  Seriptura  est,  firmuni  est,  verum  est. 
Deinde  tjuid  de  superbo  dicitur  mortali ,  accincto  pannis 
carnis,  praegravato  pondere  corporis  corruptibilis,  et  ta- 
men  extollenti  se,  et  obliviscenti  qua  pelle  vtjslitus  sit, 
quid  ei  dicit  Scriptura?  «  Quid  superbit  terra  et  cinis?» 
Quid  superbit  ?  Dieat  quid  superbit.  «  Quoniam  in  vita 
))  sua  projecit  intima  sua-  »  Quid  est,  projecit,  nisi  porro 
jeeit?  Hoc  est  exire  ioras.  Etenim  intrare  intro  ,  appetere 
intima;  projicere  intima,  foras  exire  est.  Intima  projicit 
superbus,  intima  appetit  liumilis.  Si  superbia  ejicimur, 
humililate  regredimur. 

XVI.  Caput  omnium  morborum  superbia  est ,  quia 
caput  omnium  peccatorum  superbia.  Medicus  quando 
segritudinem  discutit,  si  curet  quod  per  aliquam  causam 
factum  est,  et  ipsam  causam  qua  factum  est  non  curet, 
ad  tempus  videtur  mederi ,  causa  manente  morbus  repe- 
titur.  Verbi  gratia,  expressius  hoc  dicara,  Hnmor  in  cor- 

'  Eccli.  X,  10    —  Ibid.  9,  lo. 

19. 


292  S.    AUGUoTlM    Enscovi 

pore  scabiem  vel  ulcera  gignit  :  in  corpore  fit  magna 
iiebris,  et  non  parvus  dolor  :  exhibentur  qusedam  medi- 
camenta  quae  scabiem  compescant  et  fervorem  ilium  ui- 
ceris  sedent  •,  et  adiiibentur  et  proticiunt :  vides  hominem 
qui  fuit  ulcerosus  et  scabiosus,  sanatum  ^  sed  quia  humor 
ille  non  ejectus  est,  rursus  ad  ulcus  reditur.  Cognoscens 
hoc  medicus,  purgat  humorem,  detrahit  causam,  et  nuUa 
erunt  ulcera.  Unde  abundat  iniquitas  ?  per  superbiam. 
Cura  superbiam ,  et  nulla  erit  iniquitas.  Ut  ergo  causa 
omnium  morborum  curaretur,  id  est  superbia,  descendit 
et  humilis  factus  est  Fihus  Dei.  Quid  superijis  homo? 
Deus  propter  te  humihs  factus  est.  Puderet  te  fortasse 
imitari  humilem  hominem,  saltem  imitare  hamilem  Deum. 
Yenit  Filius  Dei  in  homine,  et  humihs  factus  est  :  praeci- 
pitur  tibi  ut  sis  humihs,  non  tibi  prsecipitur  ut  ex  homine 
fias  pecus  :  ille  Deus  lactus  est  homo.  tu  homo  cognosce 
quia  es  homo  :  tota  humihtas  tua,  ut  cognoscas  te.  Ergo 
.qiua  humihtatem  docet  Deus ,  dixit ,  «  Non  veni  facere 
»  voluntatem  meam,  sed  ejus  voluntatem  qui  misit  me.  » 
Haec  enim  commendatio  humilitatis  est.  Superbia  quippe 
facit  voluntalem  suam  ,  humiHtas  facit  voluntatem  Dei. 
Ideo,  «  Qui  ad  me  venerit,  non  ejiciam  foras.  »  Quare  ? 
«  Quia  non  veni  facere  voluntatem  meam,  sed  volunta- 
»  tatem  ejus  qui  misit  me.  »  Humihs  veni ,  humihtatem 
docere  veni,  magister  humiJitatis  veni  :  qui  ad  me  venit, 
incorporatur  mihi  5  qui  ad  me  venit,  humihs  fit  5  qui  mihi 
adhccret,  humihs  erit  :  quia  non  facit  voluntatem  suam, 
sed  Dei  :  et  ideo  non  ejicietur  foras ,  quia  cum  superbus 
esset,  projectus  est  foras. 

.  XVll.  Yide  illa  interiora  commendari  in  Psahno  :  «  Filii 
»  autem  hominum  in  protectione  alarnm  tuarum  spera- 
»  bunt '.  »  Yide  quid  sit  ire  intro,  vide  quid  sit  ad  ilhus 

'  IVal.  5[\xv,  8. 


JN     lOANNlS    EVANr.KJ.irM  ,    TRACT.     \XV.  593 

piotectionom  conrugere,  viilc  (|ui(I  sit  oliam  sub  verbera 
palris  currtMc  :  Ihigcllat  ciiim  oiniKwn  lilium  (|iicm  rccipit. 
((  Filii  aulcm  liominum  suh  lcymiiic  alaium  luarum  spc- 
»  rabunl.  »  Kl  cpiid  cst  intus?  «  In(.'l)rial)uiilur  ah  iilx.-rlate 
»  tlomus  tu;e.  »  Cum  miscris  inlro,  inlranl(.'s  in  gaiitlium 
Dominisui^((  Inebriabuntur  ab  ubcrtale  tlonius  lu;e,  et 
»  torrcnte  voluptatis  tuae  potabis  eos.  Quoniam  aputl  te 
»  est  lons  vit.e  ^  »  Non  foris  extra  te,  setl  intus  aputi  te, 
ibi  est  fons  vitne.  ((  Et  in  lumine  tuo  vitlcbimus  lumen. 
»  Pnrtcntlc  miscricortliam  luam  scicntibus  tc,  cl  jusliliaiu 
((  tuam  liis  (pii  rccto  suntcortle -.  »Quisetpiuntur  volun- 
talcm  Domini  sui,  non  (pi.Trentes  sua,  sctl  (pi.c  Domini 
Jesu  Ghristi,  ipsi  sunt  recli  corde,  ipsis  non  commovcn- 
lur  pcdes.((Bonus  enim  Dcus  Israel  rectis  corde.Mei  autcm, 
»  intpiit  ille,  pene  commoti  sunt  pcdcs.  »  Quare?((  Quia 
»  zclavi  in  peccatoribus,  pacem  pcccatorum  intuens"^.  » 
Ergo  t[uibus  bonus  est  Deus,  nisi  rcclis  corde?  Nam  milii 
torto  corde  displicuit  Dcus.  Quare  displicuit?  Quia  dedit 
fclicitalem  malis  :  et  ideo  nutaverunt  mihi  pcdcs  ,  tjuasi 
sine  causa  scrvisscm  Deo.  Ideo  ergo  mei  pene  commoli 
sunt  pedes,  tpiia  non  fui  rectus  corde.  Quid  est  ergo  rec- 
tus  corde?  setjucns  voluntatem  Dei.  Felix  est  iJle,  laborat 
iJle  :  iJJcmalc  vivit  etfeJix  est,  iJJe  juste  vivit  et  laborat. 
Non  indignetur  justc  vivens  et  laborans  :  intus  hal)et 
(juod  feJix  iJJe  non  Iiabet  :  non  ergo  tristctur,  iion  macc- 
retur,  non  dcficiat.  Fclix  ilJe  ha])et  ipse  aurum  in  arca , 
iste  Deum  in  conscientia.  Compara  nunc  aurum  et  Deum, 
arcam  et  conscientiam.  iJJe  illud  habet  quod  perit,  et  ibi 
habct  unde  perit  :  iste  Deum  babet  qui  perire  non  potest, 
et  ibi  habet  unde  auferri  non  potest  :  scd  si  sit  rectus 
corde ;  tunc  cnim  intrat ,  et  non  exit.  Ideo  iJJe  (|uid  di- 
cebat?  ((  Quoniam  apud  te  est  fons  vitse^  :  »  non  apud 

'   P>j1      XX^tV.    8-1.3.    —  »   Il>iil.    II.  —    ?  M.   ITNII.  T-3.  —    i   Id     \\\V,    10. 


294  8.    AUGXJSTINI    EPISCOPI 

nos.  Ideo  intrare  debemns  nt  vivamns,  non  qnasi  nobis 
suflicere  ut  pereamus,  non  qnasi  de  nostro  velle  satiari  ut 
arescamus  :  sed  os  ad  ipsnm  fontem  ponere,  ubi  aqua  non 
deficit.  Quia  voluit  suo  consilio  vivere  Adam,  et  Japsus 
est  per  eum  qui  ante  ceciderat  per  superbiam,  qui  ei  ca- 
licem  ipsius  superbiae  propinavit.  «  Quia  ergo  apud  te  est 
»  fons  vitae,  et  in  Jumine  tuo  videbimus  Jumcn  :  »  intus 
bibamus,  intns  videamus.  Quare  enim  inde  exitum  est? 
Audi  quare  :  «  Non  veniat  mihi  pes  superbiae^  »  Ergo  iJJe 
exiit,  cui  venit  pes  superbiae.  Ostende  quia  ideo  exiit. 
«  Et  manus  peccatorum  non  moveant  me  :  «propter  pedem 
superbiae.  Quare  lioc  dicis?  «  Il3i  ceciderunt  omnesqui 
»  operantur  iniquitatem*.  »  Ubi  ceciderunt  ?  in  ipsa  su- 
perbia.  «Expulsi  sunt,  necpotuerunt  stare.  »  Si  ergo  su- 
perl^ia  expuJit  eos,  qni  non  potnerunt  stare  :  humilitas 
intromittit,  qui  possint  in  perpetuum  stare.  Ideo  etenim 
iJJe  qui  dixit,  «  ExuJtabunt  ossa  hnmiJiata^  :  »  praedixit, 
»  Auditui  meo  dal>is  exnltationem  et  laetitiam.  »  Quid  est, 
auditui  meo  ?  Audiendo  te  feJix  sum,  de  voce  tua  feJix  sum  : 
intus  bibendo  feJix  sum.  Ideo  non  cado,  ideo  exultabunt 
ossa  humiliata  :  ideo  amicus  sponsi  stat,  et  audit  eum^j 
ideo  stat ,  quia  audit.  De  interiore  fonte  bibit ,  ideo  stat. 
iJJi  qui  noJuerunt  de  interiore  bibere,  iln  ceciderunt; 
expuJsi  sunt,  nec  potuerunt  stare. 

XVIII.  Doctor  itaque  humilitatis  venitnon  facere  vo- 
luntatem  suam ,  sed  voluntatem  ejus  qui  misit  illum.  Ve- 
niamus  ad  eum  ,  intremus  ad  eum ,  incorporemur  ei ,  ut 
nec  nos  faciamus  voluntatem  nostram  _,  sed  voluntatem 
Dei  :  et  non  nos  ejiciet  foras ,  quia  meml)ra  ejus  sumus , 
quia  caput  nostrum  esse  voluit  docendo  humilitatem.  Ad 
extremum  ,  ipsum  audite  concionantem  :  «  Venite  ad  me 
»  qui  laboratis  et  oncrati  estis  :  tollite  jugum  meum  super 

'  l'.?al.  XXXV,  !•>..  —    '  IbiJ.  i3.   —  ^  Id.  l,  io.  — 4  Joan.  111,29. 


IN    J0ANNI8    EVANGELIUM  ,    xrACT.     XXV.  295 

»  vos,  et  cliscile  a  nie  (|uia  milis  sum  et  humilis  corde  '  : 
tl  cuui  lioc  iliilicorilis,  iuvonirlis  rc(juii'ui  auiuiahus  vos- 
tris,  uudc  non  cjiciamini  foras  :  <(  Ouiadcscendi  de  cnelo, 
»  non  ut  (aciam  voluulatcni  mcam  ,  scd  voluntatcm  cjus 
))  qui  niisit  mc  :  »  humililatcm  docco ,  ad  me  vcnirc  non 
potcst  nisi  humilis.  Non  mittit  foras  nisi  superhia  :  cjuo- 
modo  cxit  Ibras  (jui  servat  humilitatem,  et  non  lahitur  k 
vcritatci^  Dicta  sunt  (|uanta  dici  poluerunt  de  ahscondito 
scnsu  ,  Fratrcs  :  satis  cnim  hic  latct  scnsus ,  ct  nescio 
ulruui  congruis  vcrhis  a  me  sit  depromptuset  exsculptus , 
quarc  idco  non  (^jiciat  Ibras  (jui  vcnit  ad  illum  ,  (|uia  non 
venit  lacere  voluntatem  suam,  sed  voluntatem  cjus  qui 
misiteum. 

XIX.  (( Haec  est  autem_,  inquit,  voluntas  ejus  qui  misit 
»  mePatris,  ut  omne  quoddcditmihi,non  perdamexco^.  )> 
Ipse  illi  dalus  est ,  qui  scrvat  humihtatem  •,  hunc  accipit: 
qui  non  servat  humilitatem^  longe  est  a  magistro  humili- 
tatis.  Ut  omne  ([uod  dcdit  mihi ,  non  perdam  ex  eo.  «  Sic 
»  non  est  voluntas  in  conspcctu  Patris  vestri ,  ut  pereat 
»  unus  de  pusillis  istis^.  »  De  tumentibus  potest  perire, 
de  pusilhs  nihiJ  perit  :  quia  nisifueritis  sicutpusillus  iste, 
non  intrahilis  in  regnum  coelorum  ^  ((  Omne  quod  dedit 
»  mihi  Pater,non  perdam  ex  eo;  sed  resuscitabo  illud  in 
»  novissimo  die.»  Videte  quemadmodum  ethic  geminam  il- 
lam  resurrectioncm  delineet.  <(  Qui  venit  ad  rae  ,  »  modo 
rcsurgit  humilis  factusinmembrismeis  :  sedet«resuscitabo 
»  eum  in  novissimo  die,»  secundum  carnem.  (( Haec  est  enim 
X)  voluntas  Patris  mei  qui  misit  me^  ut  omnis  qui  videt  Fi- 
»  lium  ,  et  crcdit  in  eum  ,  habeat  vitam  seternam  ;  et  ego 
»  resuscitaboeuminnovissimodie^  »  Superiusdixit,  ((  Qui 
»  audit  verbum  meum,  etcredit  ei  qui  misit  me  '^  :  »  modo 

«  IVIaUh.  XT,  q8,  2C).  —  '  Joan.  vi,  Sg.  —  3  Maltli   xviii,  14. —  4  Ibid.  4- 
—  5  Joan.  VI,  4o.  —  ^  Id.  V,  24. 


"'-^"  s.    itJGUSTmi  EprscoD 

autem  ,  «  Qai  videt  Filium,  etcreditineum.  «Nondixit, 
Yidet  Filium  ,  et  credit  in  Patrem  :  hoc  est  enim  credere 
in  Filium,  quod  et  in  Patrem.  Quia  sicut  habet  Pater  vi- 
tam  in  semetipso,  sic  dedit  et  Filio  vitam  habere  in  se- 
metipso  K  «  Ut  omnis  qui  videt  Filium,  et  credit  in  eum, 
))  ha])eat  vitam  aeternam  :  «  credendo  ettranseundo  ad  vi- 
tam  ,  tanquam  prima  ijla  resurrectione.  Et  quia  non  est 
sola,  «  et  resuscitabo  ego  eum,  inquit,  in  novissimo  die.  » 

TRACTATUS  XXYI. 

Ab  eo  quod  scriptum  est  :  Murmurabant  ergo  Judcei 
r,    de  Ulo,  quia  dixisset ,  Ego  sum  panis,  qui  de  ccelo 

descendi :  usque  ad  id  5    Qui  manducat  kunc  pa- 

nem ,  vwet  in  cetemum. 

I.  CuM  Domjnus  noster  Jesus  Christus  ,  sicut  in  Evan- 
geho  cumlegeretur,  audivimus ,  panem  se  esse  dixisset, 
qui  de  coelo  descendit  ,  murinuraverunt  Judcei  ,  et  dixe- 
runt,  «  Nonne  hic  est  Jesus  fdius  Joseph  ,  cujus  nos  novi- 
))  mus  patrem  et  matrem  .?  Quomodo  ergo  hic  dicit,  quia 
»  descendi  de  coelo  -  »  .?  Isti  a  pane  de  coelo  longe  erant,  nec 
eum  esurire  noverant.  Fauces  cordis  hmguidas  habebant, 
auribus  apertis  surdi  erant,  videbantet  ceeci  stabant.  Pa- 
nis  quippe  iste  inlerioris  hominis  qucerit  esuriem  :  unde 
alio  loco  dicit  :  «  Beati  qui  esuriiint  et  sitiunt  justitiam , 
))  quoniam  ipsi  saturabuntMr -^  .)Justitiam  vero  nobis  esse 
Christum  Paulus  apostolus  dicit.  «  Ac  per  hoc  tjui  esu- 
))  nthuncpanem,  esuriatjusiitiam  ^ ;  «  sed  justitiam  quce 
de  cffilo  descendit ,  justitiam  quam  dat  Deus ,   non  quam 

.  Joan,  V,  26.  —  1  Id.  VI.  42.  —  3  MaUl).  v,  6.  —  4  i  Cor.  i ,  3o. 


IN    JOANNIS    i:\  ANGELIDM  ,    TI\ACT.     XXVI.  207 

sihi  facit  homo.  Si  tMiim  miUam  sibi  homo  faceret  justi- 

liam  ,  non  thcorol  itltm  Aposlolus  tle  Jutl;eis,  «  Ij,moran- 

»   tt'S  enim   Dt-i  justitiam,  el  suam  volcntes  constiiiicre , 

»  juslitiie  Dei  non   sunt  suhjecti  '.  »    Intle  eranl  isii  (pii 

panem  dec(elot]escendentem  non  intelh^^ehanl  ,  (|uia  siia 

justitia  saturati  ,  justitiam   Dei  non  esuriehant.  Quitl  est 

hoc,  justitia  Dei  et  justitia  hominis?  Justitia  Dei  hic  dici- 

tur,  non  tpia  justus  est  Deus  ,  sed  tpiam  dat  homini  Deus, 

ut  justus  sit  iiomo  per  Deum.  Qii;e  autem  erat  illornm 

justitia.^  Qua  desuls  virihus  pr.Tsuniebant ,   et  tjuasi  im- 

pletores  Legis  se  ipsos  ex  sua  virtute  dicebant.  Nemo  au- 

tem  implet  Legem,  nisi  (pu^m  adjuverit  gratia,  id  est  pa- 

nis  tjui  de  ccelo  descendit.  Legis  cnim  plenitudo,  com- 

pendio,  ut  aitApostolus, charitas  est ' : charitas  non  nummi, 

sed  Dei ;  cliaritas  non  terrae,  non  ccdi ,  sed  ejus  qui  fecit 

coelum  et  lerram.  Unde  ista  charitas  homini  ?  Ipsum  au- 

diamus  :  charitas,  in^piit,  Dei  dilVusa  est  in  cordihus  nos- 

tris,  per  Spiritum  sanctuni  (pii  datus  est  nobis  \  Daturus 

ergo  Dominus  Spirituni  sanctum  ,   dixit  se  panem  t|ui  de 

cfielo  descendit ,    horians  ut  credamus  in  eum.   Credere 

enim  in  eum ,  hoc  est  manducare  panem  vivum.  Qui  cre- 

dit ,  manducat  :  invisibililer  saginatur  ,   tpiia  invisibiliter 

renascitur.  Infans  intus  est ,  novus  intus  est  :  ubi  novel- 

iafur ,  ibi  satiatur. 

IL  Quid  ergo  talibus  murmurantibus  respondit  Jesus  ? 
((  Nolite  murmurare  ad  invicem.  »  Tanquam  dicens , 
Scio  quare  non  esuriatis  ,  et  istum  panem  non  intelli- 
gatis  neque  quaeratis.  ((  Nolite  murmurare  ad  invi- 
»  eein  :  nemo  potest  venire  ad  me ,  nisi  Pater  qui  misit 
»  me,  traxerit  cum.  -.  .Magna  gratife  commendatio.  Ne- 
mo  venit  nisi  tractus.  Quem  trahat  et  quem  non  traliat , 
([uare  illum  trahat  et  illum  non  trahat ,    noli  velle  judi- 

'  l;om    \,  3.  —  '  Id.  XIII,  10.  —  '  Id   V  5. 


298  8.    AUGUSTIWI    EPI8C0PI 

care ,  si  non  vis  errare.  Semel  accipe  ,  et  intellige  :  Non- 
dum  traheris?  ora  ut  traharis.  Quid  hic  dicimus ,  fratres? 
Si  trahimur  ad  Ghrislum  ,  ergo  inviti  credimus  5  ergo 
violentia  adhibetur  ,  non  voluntas  excitatur.  Intrare 
quisquam  Ecclesiam  potest  nolens,  accedere  ad  aitare  po- 
test  nolens ,  accipere  sacramentum  potest  nolens  :  credere 
non  potest  nisi  volens.  Si  corpore  crederetur,  fieret  in 
nolentibus  :  sed  non  corpore  creditur.  Apostolum  audi : 
«  Corde  creditur  ad  justitiam  ^  »  Et  quid  scquitur?  Ore 
autem  confessio  fit  ad  salutem.  De  radice  cordis  surgit 
ista  confessio.  Aliquando  audis  confitentem ,  et  nescis  cre- 
dentem.  Sed  nec  debes  vocare  confitentem ,  quera  judi- 
cas  non  credentem.  Hoc  est  enim  confiteri,  dicere  quod 
habes  in  corde  :  si  autem  aliud  in  corde  habes,  aliud  di- 
cis  ^  loqueris ,  non  confiteris.  Gum  ergo  in  Ghristumcorde 
credatur ,  quod  nemo  utique  facit  invitus ,  qui  autem 
trahitur ,  tanquam  invitus  cogi  videtur^  quomodo  istam 
solvimus  quaestionem,  «  Nemo  venit  ad  me,  nisi  Pater  qui 
»  misit  me  ,  traxerit  eum  ?  » 

III.  Si  trahitur ,  ait  aliquis,  invitus  venit.  Si  invitus 
venit,  nec  credit ;  si  non  credit ,  nec  venit.  Non  enim  ad 
Ghristum  ambulando  currimus ,  sed  credendo  :  nec  motu 
corporis ,  sed  voluntate  cordis  accedimus.  Ideo  iila  mulier 
quse  fimbriam  tetigit ,  magis  tetigit  quam  turba  quae  pres- 
sit.  Ideo  Dominus  dixit :  «  Quis  me  tetigit  ?  Et  mirantes 
»  discipuii,  dixerunt,  Turbae  te  comprimunt,  et  dicis  , 
»  Quis  me  tetigit  ?  Et  ille  repetivit,  «  Tetigit  me  ahquis  '^. « 
Illa  tangit,  turba  premit.  Quid  est  tetigit ,  nisi  credidit? 
Unde  et  muiieri  ilh  post  resurreclionem  dixit  voienti  se 
mittere  ad  pedes  ejus  :  «  Noii  me  tangere,  nondum  enim 
»  ascendi  ad  Patrem  ^.  »  Quod  vides,  hoc  solum  me  esse 
putas,  noii  me  tangere.  Quid  est?  Hoc  soium  me  esse  pu- 

»  Rom.  X,  10.  —  2  Luc.  viii,  4^,  etc.  —  ^  Joan.  xx,  17. 


IN    JO\NNI3    EVANGELirM  ,    TIWCT.    XXVI.  299 

Ins  qiinil  lihi  .nppmro  ,  noli  .«io  crcdere  :  hoc  cst ,  «  Noli 
»  nic  l.uigcrc  ,  nondiini  cnim  ascendi  ad  I';ilrem  :  »  tibi 
non  asccndi ,  n.im  iiulc  nnn(|uam  rcccssi.  In  lcrra  non 
tang<'l)at  stantcm,  (|uomodo  langcrct  ad  Palrcm  asccn- 
dcnlcm  ?  Sic  tamcn,  sic  sc  tangi  voluit  :  sic  tangitur  ab 
eis  a  (|uilMis  hcnc  langitur,  asccndcns  ad  Patrcm ,  ma- 
nens  cum  l'alre  ,  .ne^iualis  Patri. 

IV.  Indcet  liic  si  advertis ,  <(  Nemo  venit  ad  me ,  nisi 
»  qucm  Pater  attraxerit.  »  Nolite  cogitare  invitum  trahi  : 
trahilur  animus  ct  amore.  Ncc  limerc  dcbemus  ne  ab  ho- 
minibus  (|ui  vcrba  pcrpendunt,  et  a  rebus  maxime  divi- 
nis  intclligendis  longe  remoti  sunt_,  in  hoc  Scripturarum 
sanclarum  evangclico  verbo  forsitan  rcprehcndamur ,  ct 
dicatur  nobis,  Quomodo  voluntate  crcdo,  si  trahor?  Ego 
dico  :  Parum  est  voluntate,  etiam  voluptate  traheris. 
Quid  cst  trahi  voluptate?  «  Delcctarein  Domino,et  dabit 
»  tibi  pctitiones  cordis  tui '.  »  Est  qu.Tdam  voluptas  cor- 
dis,  cui  panis  dulcis  cst  ille  coelestis.  Porro  si  poetae  di- 
cere  licuit  : 

Tratiit  sua  quenique  voluptas'  ; 

Non  necessitas,  sed  voluptas;  non  obligatio,  sed  delecta- 
tio  ;  quanto  forlius  nos  diccre  debcmus,  trahi  hominem 
ad  Christum,  qui  delectatur  veritatc,  dclectatur  beatitu- 
dine,  delectatur  jastitia,  deiectatur  sempiterna  vita,  (juod 
totum  Christus  est  ?  kn  vero  habcnt  corporis  sensus  vo- 
luptales  suas,  et  animus  deseritur  a  volaptatibus  suis  :  Si 
animus  non  habet  voluptates  suas ;  unde  dicitur,  «  Filii 
»  autem  hominura  sub  tegmine  aiarum  tuarum  spera- 
»  bunt  :  inebriabunlur  ab  ubertatc  domus  tuae,  et  tor- 
»  rcnte  voluptaiis  tuae  potabis  eos  ;  ((uoniam  apud  te  est 
»  fons  vitae,  et  in  lumine  tuo   videbimus  iumen^?  »  Da 

>  Psal.  xxxvi,  4-  —  ^  Viig   Eclog.  u,  vers.  65.  —  3  psal.  xxxv,  8,  etc. 


300  S.     AUGUiTIJVl     EPISCOFI 

amantem,  et  seiitit  quod  dico.  Da  desiderantem,  da  esu- 
rientem,  da  in  ista  soliludineperegrinantem  at(|ue  sitien- 
tem,  et  fontem  ffiternjB  patriae  suspirantem  :  da  talem,  et 
scit  quid  dicam.  Si  autem  frigido  loquor,  nescit  quid  lo- 
quor.  Tales  erant  isti  qui  invicem  murmurabant.  «  Pater, 
))  inquit,  quem  traxerit,  venit  ad  me.  » 

V.  Quid  est  autem,  «  Pater  quem  traxerit  :  )>  cum  ipse 
Christus  trahat  ?  Quare  voluit  dicere  ,  «  Pater  quem  tra- 
»  xerit.!'»  Si  trahendi  sumus,  ab  illo  trahamur  cui  dicit 
quc^edam  quae  diligit,  u  Post  odorem  unguentorum  tuo- 
))  rum  curremus'.  )>  Sed  quid  intelligi  voluit ,  adverta- 
mus,  fratres,  et  quantum  possumus  capiamus.  Trahit 
Patcr  ad  Filium  eos  qui  propterea  creduntin  Filium,  quia 
eum  cogitant  Patrem  habere  Deum  :  Deus  enim  Pater 
nequalem  sihi  genuit  Filium  :  ut  qui  cogitat,  atque  in  fide 
sua  sentit  et  ruminat  aequalem  esse  Patri  eum  in  quem 
credidit,  ipsum  trahit  Pater  ad  Filium.  Arius  credidit 
creaturam,  non  eum  traxit  Pater  ;  quia  non  considcrat 
Patrem,  qui  Fihum  non  credit  aequalem.  Quid  dicis  o  Ari  ? 
quid  haeretice  loquerisPquid  est  Ghristus  ?  Non,  inquit, 
Deus  verus  •  sed  quem  fecit  Deus  verus.  Non  te  traxit  Pater  ^ 
non  enim  intellexisti  Patrem  ,  cujus  Filium  negas  :  aliud 
cogitas,  non  est  ipse  Filius-,  nec  a  Patre  traheris,  nec  ad 
Fihum,  traheris  :  ahud  est  enim  Fihus,  ahud  quod  tu 
dicis.  Photinus  dixit,  Homo  solum  est  Christus  ,  non  est 
et  Deus.  Qui  sic  credit,  non  Pater  eum  traxit.  Quem  Pa- 
ter  traxit ,  Tu  es ,  inquit ,  Christus  FiUus  Dei  vivi.  Non 
sicut  Propheta,  non  sicut  Joannes,  non  sicut  aliquis  mag- 
nus  justus,  sed  sicut  unicus,  sicut  aequaHs,  «  TuesChris- 
))  tus  Filius  Dei  vivi -.  »  Vide  quia  tractus  est,  et  Patre 
tractus  est.  «  Beatus  es  Simon  Bar-Jona,  quia  non  tibi 
»  revelavit  caro  et  sanguis,  sed  Pater  meus  qui  in  coelis 

'  Canl.  1,  4-  —  '  Matth.  xvi,  i6. 


IM     Jo.V.SMS     KVA^«iELU)M,    XnACT.     WVI.  'M)  l 

))  csl'.  »  Ista  rovol.ilio,  ipsa  cst  attraclio.  Uamum  viii- 
(Icm  oslcndis  ovi,  ot  traliis  illam.  Nncc^s  pucro  tlcmons- 
trantnr,  ct  Iraliilur  :  ct  (|uo  cunit  traliitnr,  amando  tra- 
liitur,  sinc  l.fsiouc  cor|)oris  traiutur,  cordis  vincnlo  tra- 
hitur.  Si  crgo  ista  (ju.e  intcr  dclicias  et  voluptates  tcrrcnas 
rcvelanluramantilnis,  trahunl^  (juoniam  vcrumest,  Trahit 
sua  ((ucnKiuc  volnptas,  non  trahit  revelatus  Christus  a 
Patre?  (Juid  (Miim  tortius  dcsiderat  anima  (piam  verita- 
tcni  ?  Quoavidas  fauccs  liabcre  dcbct,  iindc  optare  ut  sa- 
unm  sit  intns  palatum  vcra  judicandi,  nisi  ut  manducetet 
i)il)at  sapicutiam,  jnstitiam,  vcritatcm,  .letcrnitatcm  ? 

VI.  Ubi  autem  hoc?  Ihi  mclius,  vcrius  ihi,  plcnius  ihi. 
Nam  ihi  facilius  possumus  esurirc,  et  hocsi  bonam  spcm 
hahcmus,  (juam  satiari  :  «  Bcalicnim,  in(juit,  qui  esu- 
))  rinnt  ct  sitiunt  jnstitiam '-,  »  sed  hic  :  (juoniam  satura- 
huntur,  scd  il)i.  Idco  cum  dixisset^  ((  Nemo  venit  ad  me, 
»  nisi  Paterqui  misit  mc,  traxeril  cnm,  »  (juid  suhjccit.^ 
('  Et  cgo  rcsuscitabo  cum  in  novissimo  dic  '.  »  Rcddo  illi 
(jnod  amat,  rcddo  quod  spcrat  :  vidcbit  quod  adhuc  non 
vidcndo  credidit  ^  manducabit  quod  esurit,  saturabitur  eo 
(juod  sitit.  Ubi?  In  resurrectionc  mortuorum,  quia  (c  ego 
»  rcsuscitabo  cum  in  novissimo  die.  » 

VII.  «  Scriptum  est  enim  in  Prophetis,  Et  erunt  omnes 
»  docibilcs  Dei  ^.  »  Quare  hoc  dixi,  o  Judaei?  Pater  vos 
non  docuit :  tjuomodo  potestis  me  agnoscere  ?  Omnes  regni 
illius  homincs  docibilcs  Dci  crunt,  non  ab  hominibus 
audient.  Et  si  ab  hominibus  audiunt,  tamen  quod  intelli- 
gunt ,  intus  datur ,  intus  coruscat ,  intus  revelatur.  Quid 
faciunt  homincs  forinsccus  annuntiantes  ?  quid  facio  ego 
modo  cum  loquor  ?  Strepitum  verborum  ingero  aurihus 
vestris.  Nisi  ergo  revelct  ille  qui  intus  est ,  (juid  dico,  aut 
quid  locjuor?  Exterior  cultor  arboris ,  interior  est  Grea- 

'  M;.Uli.  XVI,  17.  —  '  U.  V,  G.  -    3  Joan.  vi^  44.  —  4  Ibid.  45. 


302  S.    AUGUSXIM    E1'1SC0PI 

tor'.  Qui  plantat  et  qiii  rigat,  extrinsecus  operatur  :  hoc 
facimus  nos.  Sed  necjue  qui  plantat  est  aliquid ,  neque 
qui  rigal,  sed  qui  incrementum  dat  Deus  :  hoc  est,  «  Erunt 
»  omnes  docibiles  Dei.  »  Qui  omnes  ?  <c  Omnis  qui  audivit 
»  a  Patre  et  didicit ,  venit  ad  me  "^.  »  Videte  quomodo 
trahit  Pater  :  docendo  delectat,  non  necessilalem  impo- 
nendo.  Ecce  quomodo  trahit.  «  Erunt  omnes  docibiles 
»  Dei,  »  trahere  Dei  est.  «  Omnis  qui  audivit  a  Patre  et 
»  didicit,  venit  ad  me,  »  trahere  Dei  est. 

VIII.  Quid  igitur,  fratres?  Si  omnisqui  audivit  a  Patre 
et  didicit,  ipse  venit  ad  Ghristum,  Chrislus  nihil  hic  do- 
cuit  ?  Quid  quod  Patrem  magistrum  homines  non  vide- 
derunt,  Filium  viderunt  ?  Fihus  dicebat,  sed  Pater  do- 
cehat.  Ego  cum  homo  sim,  quem  doceo?  quem,  fratres, 
nisi  eum,  quiaudit  verbum  meum  •,  Si  ego  cum  homosim, 
illum  doceo  qui  audit  verbum  menm  ^  ilium  docet  et  Pa- 
ter,  qui  audit  Verbum  ejus  :  si  illum  docet  Pater  qui  au- 
dit  Verbum  ejus-,  quaere  quid  sit  Christus ,  et  invenies 
Verbum  ejus :  «  In  principio  erat  Verbum  ^.  »  Non,  In  prin- 
cipio  fecit  Deus  Verbum  ^  quomodo,  «  In  principio  fecit 
Deus  coekim  et  terram^  :  »  ecce  quia  non  est  creatura. 
Disce  trahi  ad  Fdium  a  Patre,  doceat  te  Pater,  audi 
Verbum  ejus.  Quod  Verbum  ejus,  inquis,  audio?  In  prin- 
cipio  erat  Verbum  :  non  factum  est,  sed  erat  :  Et  Verbura 
erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum.  Quomodo  homi- 
nes  in  carne  constituti  audiant  tale  Verbum  ?  Quia  Ver- 
bum  caro  factum  est_,  et  habitavit  in  nobis. 

IX.  Exponithoc  et  ipse,  et  ostendit  nobis  quid  dixerit, 
«  Quiaudivit  a  Patreet  didicit,  venit  adme^  »  Continuo 
subjecit  quod  cogitare  possemus  :  «  Non  quia  Patrem 
»  vidit  quisquam,  nisi  is  qui  est  a  Deo,  hic  vidit  Patrem.  » 

«  1  C©r.  lu,  7.  —  '  Joan.  vi,  4^.  —  ^  Id.  1,  i.  —  4  Gen.  i,  i.  —  5  Joan. 
VI,  46. 


1«    JOAWWIS    BVA^GELICM  ,    TRACT.     XXVI,  303 

Qiiid  est  ([uod  ait?  Ego  vidi  Patrom,  vos  non  vidistis  l*a- 
Ircin  ;  ot  taincn  non  viMiilis  ad  me,  nisi  tridiamini  a  l*atre. 
Quid  est  autem  vos  trahi  a  Patre,  nisi  discere  a  Patre? 
cjuid  est  discere  a  Patre,  nisi  audirea  Palre?  (|uid  est 
audire  a  Patre,  nisi  audire  Vorhum  Patris,  id  est  mo  ?  Ne 
forte  ergo  cum  dico  vobis,  <(  Omnis  qui  audivit  a  Patre 
»  et  didicit,  »  dicatis  apud  vos,  Sed  nuncjuam  vidimus 
Patrom  ,  quomodo  discore  potuimus  a  Patre?  A  me  ipso 
audito  :  a  Non  (juia  Patrom  vidit  quiscjuam,  s(!d  (jui  est  a 
»  l)eo,  hic  vidit  Patrem.  »  Ego  novi  Patrem,  abiJlo  sum  : 
sed  c|uomodo  V(M'hum  ah  illo,  cujus  est  vorhum  •,  non  (juod 
sonat  ot  transit,  sod  (juod  manet  cum  dicente,  et  trahit 
audientem. 

X.  Admoneat  quod  so({uitur  :  (( Amen,  amen  dico  vohis, 
»  qui  credit  in  me,  hahet  vitam  aetornani  ^  »  Uevelare  se 
voluit  quid  essot  :  nam  compendio  dicere  poluit,  Qui 
credit  in  me ,  habet  rae.  Ipse  enim  Christus  vorus  Dous 
est  et  vita  fietorna.  Qui  ergo  credit  in  me,  inquit,  it  in 
me^  et  qui  it  in  me ,  habet  me.  Quid  est  autem  hahere 
me?  habere  vitam  ;cternam.  Vita  aeterna  mortem  assump- 
sit,  vita  aetorna  mori  voluit;  sed  de  tuo,  non  de  suo  :  ac- 
cepit  a  te,  uhi  morerotur  pro  te.  Ab  hominihus  enim  car- 
nem  assumpsit,  sed  non  more  hominum.  Nam  Patrem 
habens  in  ccelo,  matrem  elegit  in  terra  :  et  illic  natus  sine 
matre,  ethicsine  Patre.  Assumpsit  ergo  vita  mortem,  ut 
vita  occidoret  mortem.  Nam  (( cjui  in  me  credit,  inquit, 
»  habet  vitam  aeternam  :  »  non  quod  patet ,  sed  quod 
latet.  Vita  enim  aeterna  Vorhum  in  principio  erat  apud 
Deum,  et  Deus  erat  Vorbum  :  et  vita  erat  lux  hominum. 
Ipse  vita  aeterna,  dodit  et  carni  susceptae  vitam  aeter- 
nam.  Mori  venit,  sed  die  tertio  resurrexit.  Inter  Verbum 

'  Joan.  VI,  47. 


304  tJ.     AUGUSllJNl    EriSCOl'1 

suscipiens  ,  et  carnem  resurgenlem ,  mors  media  con- 
sumptaest. 

XI.  «  Egosum,  in([uit,  panis  vit.ie  ^  »  Et  unde  illi  su- 
perbiebant?  «  Patres  vestri,  inquit,  manducaverunt  in 
»  deserto  manna,  et  mortui  sunt^.  »  Quid  est  unde  super- 
bilis?  «  Manducaverunt  manna,  et  mortui  sunt.  »  Quarc 
manducaverunt,  et  mortui  sunt?  Quia  quod  videbant, 
credebant  :  quod  non  videbant,  non  intelligebant.  Ideo 
patres  vestri,  quia  similes  estis  illorum.  Nam  quantum 
pertinet,  fratres  mei,  ad  niortem  istam  visil)iJem  corpo- 
ralem,  numquid  nos  non  morimur  qui  manducamus  pa- 
nem  de  coelo  descendentem  ?  Sic  sunt  mortui  et  illi,  quem- 
admodum  nos  sumus  morituri  ^  quantum  attinet,  ut 
dixi,  ad  mortem  hujus  corporis  visibilem  atque  carnalem. 
Quantum  autem  perlinet  ad  illam  mortem,  de  qua  terret 
Dominus,  qua  mortui  sunt  patres  istorum  •  manducavit 
manna  et  Moyses,  manducavit  manna  et  Aaron,  mandu- 
cavitmanna  et  Phinees,  manducaverunt  ibi  multi  qui  Do- 
mino  placuerunt,  et  mortui  non  sunt.  Quare  ?  Quia  visibi- 
lem  cibum  spiritaliter  intellexerunt ,  spiritaliter  esurie- 
runt,  spiritaliter  gustaverunt,  ut  spiritaliter  satiarentur. 
Nam  et  nos  hodie  accipimus  visibilem  cibum  :  sed  aliud 
est  sacramentum,  aliud  virtus  sacramenti.  Quam  multi 
de  altari  accipiunt  et  moriuntur,  et  accipiendo  moriuntur? 
Unde  dicit  Apostolus  :  «  Judicium  sibi  manducat  et  bi- 
»  bit^.  »  Non  enim  bucceila  Dominica  venenum  fuit  Ju- 
dae.  Et  tamen  accepit,  et  cum  accepit,  in  eum  inimicus 
intravit :  non  quia  malum  accepit ,  sed  quia  bonum  male 
malus  accepit.  Videteergo,  fratres,  panem  coelestem  spi- 
ritaliter  manducate,  innocenliam  ad  altare  apportate. 
Peccata  etsi  sunt  quotidiana,  vel  non  sint  mortifera.  An- 

■  Joan.  Ti,  48.  —  ^  IL>h1-  49-  —  ^  i  ^'^^'   ^^>  29- 


IN    JOANMS    EVANGELIUM,    TRACT.    XXVI.  305 

tcqnam  ad  altaro  acccdatis,  attcnditc  (|uid  dicalis  :  u  l)i- 
»  miltc  nobis  dchila  nostra ,  sicul  ct  nos  dimillimus  dc- 
»  bitoribus  nostris '.  »  Dimittis,  dimittctur  libi  :  scciirus 
accedc,  panis  cst,  non  vcncnum.  Scd  vidc  si  dimittis  : 
nam  si  non  dimittis  ,  mcntiris  ,  ct  ei  mcntiris  ,  qucm  non 
non  fallis.  ^lcntiri  Dco  potcs ,  Dcum  fallere  non  potes. 
Novit  ille  quid  agat.  Intus  tc  videt ,  intus  te  examinat , 
intus  inspicit,  intus  judicat,  intus  autdamnat,  aut  coro- 
nat.  Patrcs  autcm  istorum ,  id  cst,  mali  patrcs  malorum, 
infidclcs  patres  infidelium ,  murmuratores  patres  nuu- 
mmvatorum.  Nam  dc  nulla  re  magis  Dominum  olTendisse 
ille  populus  dictus  est,  quam  contra  Dcum  murmurando. 
Ideo  et  Dominus  eos  volcns  ostcndcrc  talium  filios ,  hinc 
ad  eos  ccepit  :  «  Quid  murmuratis  in  invicem  ,  »  murmu- 
ratorcs  fdii  murmuratorum  ?  «  Patres  vestri  manna  man- 
»  ducavcrunt,  ct  mortui  sunt  :  »  non  quia  malum  erat 
manna ,  sed  quia  male  manducaverunt. 

XII.  «  Hic  est  panis  qui  de  ccelo  descendit"^.  »  Hunc 
panem  significavit  manna ,  hunc  panem  significavit  altare 
Dei.  Sacramenta  illa  fuerunt :  in  signis  divcrsa  sunt :  in  re 
cjune  siguificatur ,  paria  sunt.  Apostolum  audi  :  «  Nolo 
»  enim  vos ,  inquit,  ignorare,  fratrcs,  quia  patres  nostri 
»  omnes  sub  nube  fuerunt ,  et  omncs  mare  transierunt, 
»  et  omnes  in  Moysen  baptizati  sunt  in  nube  et  in  mari , 
»  et  omnes  eamdem  cscam  spiritalem  manducavcrunt  ^.» 
Spiritalem  utique  eamdem  :  nam  corporalem  alteram  , 
([uia  illi  manna  nos  aliud  :  spiritalem  vero  ,  quam  nos. 
Sedpatres  nostri,  non  patresillorum  :  quibus  nos  similes 
sumus ,  non  quibus  illi  similes  fuerunt.  Et  adjungit ,  «  Et 
»  omnes  eumdem  potum  spiritalem  biberunt.  «  Aliud  illi , 
aliud  nos,  sed  specie  visibili,  quod  tamen  hoc  idem  signi- 
ficaret  virtute  spiritali.  Quomodo  enim  eumdem  potum  ? 

'  MaUh.  VI,  12.  —  *  Joan,  vi,  5o.  —  ^  i  Cor.  x,  i,  etc. 

cxxii.  20 


300  S.     ALOUSTIJSI     EPISCOPI 

Bibebant,  inquit,  de  spiritali  sequente  petra:  petra  autem 
crat  Ghristus.  Inde  panis ,  inde  potus.  Petra  Christus  in 
signo  ,  verus  Ghristus  in  Verbo  et  in  carne.  Etquoraodo 
biberunt?  Percussa  est  petra  de  virga  bis*  :  geraina  per- 
cussio ,  duo  ligna  crucis  significat.  «  Hic  est  ergo  panis  de 
»  coelo  descendens ,  ut  si  quis  raanducaverit  ex  ipso,  non 
»  moriatur"*. »  Sed  quod  pertinet  ad  virtutem  sacramenti, 
non  quod  pertinet  ad  visibile  sacraraentum  ;  qui  mandu- 
cat  intus,  non  foris  :  qui  manducat  in  corde,  non  qui  pre- 
mit  dente. 

XIII.  «  Ego  sum  panis  vivus,  qui  de  coelo  descendi^.  » 
Ideo  vivus,  quia  de  coelo  descendi.  De  coelo  descendit  et 
manna  :  sed  manna  umbra  erat ,  iste  veritas  est.  «  Si  quis 
»  manducaverit  ex  hoc  pane,  vivet  in  eeternura  :  et  panis 
»  quem  ego  dabo ,  caro  mea  est  pro  mundi  vita*.  »  Hoc 
quando  caperet  caro  ,  quod  dixit  panem ,  carnera  ?  Voca- 
tur  caro  ,  quod  non  capit  caro  :  et  ideo  magis  non  capit 
caro,  quia  vocatur  caro.  Hoc  enim  exhorruerunt ,  hoc  ad 
se  multum  esse  dixeruiit,  hoc  non  posse  lieri  putaverunt. 
«  Garo  raea  est^  inquit,  pro  raundi  vita.»  Noruntfideles  cor- 
pus  Ghristi,  si  corpus  Ghristi  esse  non  negiigant.  Fiant  cor- 
pus  Ghristi,  si  volunt  vivere  de  Spiritu  Ghristi.  De  Spiritu 
Ghrisli  non  vivit,  nisi  corpus  Ghristi.  Inteihgite,  fratres 
raei,  quid  dixerira.  Horao  es,  et  spiritura  habes,  et  corpus 
habes.  Spiritum  dico  quae  aniraa  vocatur,  qua  constat  quod 
horao  es :  constas  enira  ex  aniraa  et  corpore.  Habes  itaque 
spiritura  invisibilera ,  corpus  visibile.  Dic  mihi  quid  ex 
quo  vivat  :  spnitus  tuus  vivit  ex  corpore  tuo ,  an  corpus 
tuura  ex  spiritu  tuo  ?  Respondet  omnis  qui  vivit  :  ( qui 
autera  hoc  non  polest  respondere,  nescio  si  vivit  :  )  quid 
respondet  omnis  qui  vivit?  Gorpus  utique  meum  vivit  de 
spiritu  meo.  Vis  ergo  et  tu  vivere  de  Spiritu  Ghristi?  In 

'  INuai,  X,  II.  —  2  Joan.  vi,  5q.  —  ^  Ibid.  5i.  —  4  Ibid.  5.!. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TRACT.    XXVI.  307 

corpore  esto  Christi.  Numc[ui(i  enim  corpus  meum  vivit 
de  spiritu  tuo?  Mcum  vivit  tle  spiritu  mco,  ct  tuum  tle 
tuo.  Non  potcst  vivere  corpus  Christi ,  nisi  de  Spiritu 
Christi.  Indc  cst  (|uod  cxponcns  nobis  apostolus  Paulus 
lumc  pancm,  «  Diujspanis,  in((uit,  unum  corpus  multi 
»  sumus^  ))  O  sacramcntum  pictatis ,  o  signum  unitalis  , 
0  vinculum  charitatis  :  Qui  vult  vivere,  habct  uhi  vivat , 
habct  undc  vivat.  Accedat ,  credat,  incorporctur  ut  vi- 
vificetur.  Non  abhorrcata  conipagc  mcmbrorum,  non  sit 
putre  membrum  quod  resecari  mereatur  ,  non  sit  distor- 
tum  de  C|U0  crubcscatur  :  sit  pulchrum,  sit  aptum  ,  sit 
sanum  :  hnercat  corpori ,  vivat  Deo  de  Deo  :  nunc  laborct 
in  terra ,  ut  postea  regnetin  coelo. 

XIV.  «  Litigabant  ergo  Judffii  ad  invicem  ,  diccntcs , 
»  Quomodo  potest  hic  carncm  suam  nobis  dare  ad  man- 
»  ducandum^.?  »  Litigabant  uti([ue  ad  invicem,quoniam 
panem  concordiiie  non  intelligebant ,  nec  sumere  vole- 
bant  :  nam  ([ui  manducant  talem  panem,non  litigant  ad 
invicem  5  quoniam  unus  panis,  unum  corpus  multi  su- 
mus.  «  Et  per  hunc  facil  Deus  unius  raodi  habitare  in 
»  domo^.  » 

XV.  Quod  autem  ad  invicem  litigantes  quaerunt ,  quo- 
modo  possit  Dominus  carnem  suam  dare  ad  manducan- 
dum,  non  stalim  audiunt:sed  adhuc  eis  dicitur  :  «Amen, 
»  amen  dico  vobis,  nisi  manducaveritis  carnem  fdii  ho- 
»  minis  ,  et  biberitis  ejus  sanguinem,  non  habebitis  vitam 
»  in  vobis*  :  »  Quomodo  quidem  edatur,  et  quisnam  mo- 
dus  sit  manducandi  istum  panem,  ignoratis  :  verunitameii 
{(  nisi  manducaveritis  carnem  fdii  hominis ,  et  biberitis 
»  ejus  sanguinem,  non  habebitis  vitam  in  vobis.  »  Hsec 
non  utique  cadaveribus,  sed  viventibus  Joquebatur.  Unde 
ne  istam  vitam  intelligentes ,  et  de  hac  re  litigarent,  se- 

«  1  Cor.  X,  17.  —  2  Joan.  vi,  53.  —    ^  Psa!.  lx.vu,  ;.  —  4Joai).   vi,  jj. 

•20. 


308  S.     ALGUSTIKI    El'lSCOPI 

cutus  adjunxit  :  «  Qui  manducat  mcam  carnem,  ct  bibit 
»  meum  sanguincm,  habet  vitam  aeternam'.»  Ilanc  ergo 
non  habet  qui  istum  panem  non  manducat,  nec  istum 
sanguinem  bibit  :  nam  temporalem  vitam  sine  illo  habere 
homines  possunt,  seternam  vero  omnino  non  possunt.Qui 
ergo  non  manducat  ejus  carnem ,  nec  bibit  ejus  sangui- 
nem,  non  habet  in  se  vitam  :  et  qui  manducat  ejus  car- 
nem,  et  bibit  ejus  sanguinem,  habet  vitam.  Ad  ulrumque 
autem  respondetquod  dixit,  «  selernam.  »  Non  ita  est  in 
hac  esca ,  quam  sustentandae  hujus  temporahs  vitae  causa 
sumimus.  Nam  qui  eam  non  sumpserit ,  non  vivet  :  nec 
tamen  qui  eam  sumpserit,  vivet.  Fieri  enim  potest,  ut  se- 
nio,  vcl  morbo,  vel  aliquo  casu ,  plurimi  et  qui  eam 
sumpserint  moriantur.  In  hoc  verocibo  et  potu,  id  est , 
corpore  et  sanguine  Domini ,  non  ita  est.  Nam  et  qui  eam 
non  sumit ,  non  habet  vitam  ,  et  qui  eam  sumit,  habet  vi- 
tam,  et  hanc  utique  seternam.  Hunc  itaque  cibum  et  potum 
societatem  vult  intelhgi  corporis  et  membrorum  suorum, 
quod  est  sancta  Ecclesia  in  praedestinatis  ,  et  vocatis ,  et 
justificatis,  et  giorificatis  sanctis,  et  fidehbus  ejus.  Quorum 
primum  jam  factum  est,  id  est,  prredestinatio  :  secundum 
et  tertium  factum  est ,  et  fit,  et  fiet,  id  esi,  vocatio  et  jus- 
tificatio :  quartum  vero  nunc  in  spe  est,  in  re  autem  futu- 
rum  est,  id  est ,  glorificatio.  Hujus  rei  sacramentum  ,  id 
est,  unitatis  corporis  et  sanguinis  Christi  aUcubi  quotidie, 
alicubi  certis  intervalhs  dierum  in  dorainica  mensa  prse- 
paratur,  et  de  mensa  dominica  suniitur  ^  quibusdam  ad 
vitam,  quil)usdam  ad  exitium  :  res  vero  ipsa  cujus  sacra- 
mentum  est,  omni  homini  ad  vitam,  nulh  ad  exitium^  qui- 
cumque  ejas  pari.ice])s  fuerlt. 

XVI.  Ne  autem  putarent  sic  in  isto  cibo  et  potu  pro- 
mitti  vitam  aeternam,  ut  qui  eam  sumerent ,  jam  nec  cor- 

'  Joan.  \i,  55.  ..        .      .  '      -  . 


IN    .lOAKMS    F.VA^ori  MAT  ,    TnACT.     XWI  300 

pnrcmnrcrcnhir ;  Imic  roc^itnlinni  di^innlus  cst  occnrrcre. 
Nnni  cimi  (lixisscl  :  «  Oiii  ninii(huMt  mcam  carncm  ,  ct 
»  bihil  miMim  sanL^iiinem,  liahcl  vilam  ;etcrnam  :  »  con- 
linno  suhjix^it,  «  Et  ego  resuscital>o  ciim  in  novissimodic.)) 
Ut  haheat  intcrim  sccundnm  spiritimi  viinm  rclcrnnm  in 
re(|uie,  (|ure  sanctorum  spirilus  suscipit  :  (piod  autcmad 
t^orpus  attinet,  nec  caro  ejus  vita  aRterna  fraudetur,  sed 
in  iTsnrrcctione  mortuorum  novissimo  dic. 

WH.  <(  Caro  enim  mea,  in(|uit,  vere  est  cil)us ,  ct  san- 
»  guis  meus  vere  est  potus'.)>Cum  enim  ciho  et  potu  id 
appctnnt  homines  ,  ut  non  esuriant,  ne([ue  sitiant  :  hoc 
veraciter  non  prncstat  nisi  iste  cibus  et  polus,  qui  eos  a 
quihus  sumitur,  immortales  et  incorruptihiles  facit,  id 
est,  societas  ipsa  sanctorum,  ubi  pax  erit  et  unitas  plena 
al(|ne  pcrfccta.  Propterea  (juippe ,  sicut  etiam  ante  nos 
hoc  intcllcxerunt  homines  Dei ,  Dominus  noster  Jesus 
Ghristus  corpus  et  sanguinem  suumin  cisrehus  commen- 
davit ,  quoe  ad  unum  ahquid  rediguntur  ex  multis.  Nam- 
que  aliud  in  unum  cx  muhisgranis  confit ;  aliud  in  unum 
ex  multis  acinis  confluit. 

XVIII.  Denique  jam  exponit  quomodoid  fiat  quod  lo- 
((uitur,  etquid  sit  manducare  corpus  ejus,  et  sanguinern 
bihcrc.  «  Qui  manducat  carncm  meam  ,  et  l)ihit  meum 
»  sanguinem ,  in  me  manet,  et  ego  in  iilo'-.  »  IIoc  est 
ergo  raanducare  illam  escam,  et  illum  bibcrc  potum  ,  in 
Christo  mnnere,  et  ilhim  mnnentem  in  se  hahcre.  Ac  pcr 
lioc  qni  non  mnnct  in  Christo,  ct  in  ((uo  noii  manct 
Chrislus,  procul  dubio  nec  manducat  (spiritaiiter)  car- 
nem  cjus  ,  nec  bihit  ejus  sanguinem  ,  (iicct  carnaliler  ct 
visihiliter  premat  dentihus  sacramenlum  corporis  ct  san- 
guinis  Christi  :  )  sed  magis  tantse  rei  sacramentum  ad  ju- 
dicium  sibi  manducat  et  bibit ,  ( quia  immundus  prse 

•  Joan.  VI,  56.  —  ^  Ibid.  67. 


310  S.    AUGUSTINI   EPisropi 

sumpsit  ad  Cliristi  acccdere  sacramcnta  ,  qune  alicjuis  non 
digne  sumit,  nisi  qui  mundus  esl  :  de  quihus  dicitur, 
«  Beati  mundo  corde,  quoniam  ipsi  Deum  videbunt  ^  » 
XIX.  «  Sicut,  inquit,  misitme  vivens  Pater,  et  ego  vivo 
))  propter  Patrem,  et  qui  manducat  me,  et  ipse  vivet  prop- 
))  ter  me  ^. ))  Non  ait ,  Sicut  manduco  Patrem  •,  et  ego  vivo 
propter  Patrem  :  qui  manducat  me  ,  ct  ipse  vivet  propter 
me.  Non  enim  Filius  participatione  Patris  fit  melior,  qui  est 
natusaequalis  :  sicut  participationeFilii  per  unitatem  cor- 
poris  ejus  et  sanguinis,  quod  illa  manducatio  potatioque 
significat,  nos  efticimur  meliores.  Vivimus  ergo  nos  propter 
ipsum,  manducantes  eum  5  id  est,  ipsum  accipientes  seter- 
nam  vitam  ,  quam  non  habebamus  ex  nobis  :  vivit  autem 
ipse  propter  Patrem,  missus  ab  eo ' ;  quia  semetipsum  cxi- 
nanivit  factus  obediens  usque  ad  mortem  crucis.  Si  enim 
secundum  id  accipimus  ,  «  Vivo  propter  Patrem  , ))  quod 
alibi  ait,  Pater  major  me  est  *  ^  sicut  et  nos  vivimus  propter 
ipsum,  qui  major  est  nobis :  hoc  ex  eo  quod  missus  est,  fac- 
tum  est.  Missio  quippe  ejus  exinanitio  suimetipsius  est ,  et 
formse  servihs  acceptio  :  quod  recte  intelhgitur ,  servata 
etiam  Fihi  cum  Patre  aequahtate  naturse.  Major  enim  est 
Pater  homine  fiho ,  sed  aequalem  habet  Deum  Fihum  : 
cum  idem  ipse  sit  et  Deus  et  homo  ,  Dei  Fihus  et  hominis 
fihus  ,  unus  Ghristus  Jesus.  In  quam  sententiam  si  recte 
accipiuntur  hoec  verba  ,  ita  dixit  :  «  Sicut  me  misit  vivens 
»  Pater ,  et  ego  vivo  propter  Patrem ,  et  qui  manducat 
))  me ,  et  ipse  vivet  propter  me  :  )>  ac  si  diceret ,  Ut  ego 
vivam  propter  Patrem,  id  est,  ad  illud  tanquam  majorem 
referam  vitam  meam  ,  exinanitio  mea  fecit ,  in  qua  me 
misit  :  ut  autem  quisque  vivat  propter  me,  participatio 
facit  qua  manducat  me.  Ego  itaque  humiJiatus  vivo  prop- 
ter  Patrera,  ille  erectus  vivit  propter  rae,   Si  autem  ita 

•  MaUh.  V,  8.    -  ■»  Joan.  vi,  58.  —  ^  Philip   n,  8.  —  4  Joaii.  xiv,  28. 


IN    JOANNIS    r.VANGELHJM,    TRACT.    \XV1I.  311 

dictnm  cst,  u  Vivo  proptcr  Patrcm,  »  (juia  ipsc  dc  illo, 
non  illc  dc  ipso  cs!  :  sinc  delrimcnto  .nccpuililalis  dictiim 
cst.  Nec  tamcn  diccndo,  «  Et  qiii  manducat  mc,  ct  ipse 
))  vivct  proptcr  me,  )>  camdcm  suam  ct  nostram  cTciuali- 
tatcm  significavit :  scd  gratiam  mcdiatoris  ostcnilit. 

XX.  «  Hic  cst  jianis,  qui  dc  cfclo  dcsccndit  '.  :  )>  ut 
illum  manducando  vivamus ,  quia  seternam  vitam  ex  no- 
bis  habcrc  non  possumus.  «  Non  sicut,  incjuit,  mandu- 
»  cavcrunt  patrcs  vcstri  manha,  ct  mortui  sunt  :  qui 
))  manducat  hunc  pancm,  vivet  in  aeternum.  »  Quod  ergo 
illi  mortui  sunt,  ita  vnlt  intclligi,  ut  non  vivant  in  .Ttcr- 
num.  Nam  tcmporalitcr  et  hi  profccto  moricntur,  qui 
Christum  mandncant,  sed  vivuntin  setcrnum,  quia  Chris- 
tus  est  vita  seterna. 

i/*VVVVVVV\\VVVVVVVVVVVVVVVlVVVVVVVV»/VVVVVVVIA/*VVV%VVVVVVVVVVVVVVVVVVVVV^^ 

TRACTATUS  XXVir. 

Ab  eo  cjuod  scriptum  est,  Thec  cHtU  in  synagogn  clo- 
cens  scibhato  in  Ciipharnaiun  :  usque  ad  id,  Jlle 
enim  traditums  erat  eurrij  cum  essei  unus  ex  dux)- 
decim. 

I.  Vekba  Domini  ex  Evangeho  ,  quae  sermonem  pristi- 
num  consequuntur ,  audivimus.  Hinc  sermo  debetur  au- 
ribus  ct  mentibus  vcstris ,  ct  hodierno  diei  non  impor- 
tunus  cst  :  est  enim  de  corporc  Domini ,  quod  dicebat  se 
dare  ad  manducandum  proptcr  seternam  vitam.  Exposuit 
autcm  modum  attributionis  hujus  et  doni  sui ,  quomodo 
daret  carnem  suam  manducare,  dicens  :  «  Qui  manducat 

«  Joan.  VI,  59.  —  *  Habitus in  celebritate  S.  Laurentii, 


312  S.    AUGUSTINI    EPISCOri 

))  caiTicm  nieam,  et  bibit  sanguincm  meum,  in  mc  raanct 
»  et  ego  in  illo  K  »  Signum  quia  manducavit  et  bibit,  hoc 
est,  si  manet  et  manetur,  si  habilat  et  inhabitatur,  si  hx- 
ret  ut  non  deseratur.  Hoc  ergo  nos  docuit  et  admonuit 
mysticis  verbis,  ut  simus  in  ejus  corpore  sub  ipso  capite 
in  membris  ejus,  edentes  carnem  cjus,  non  relinquentes 
unitatem  ejus.  Sed  qui  aderant  plures  non  intelhgendo 
scandahzati  sunt  :  non  enim  cogitabant  hiec  audiendo, 
nisi  carnem,  quod  ipsi  erant.  Apostolus  autem  dicit,  et 
verum  dicit :  «  Sapere  secundum  carnem,  mors  est  \  )> 
Carnem  suam  dat  nobis  Dominus  manducare,  et  sapere 
secundum  carnem  mors  est  :  cum  de  carne  sua  dicat , 
([uia  ibi  est  vita  aeterna.  Ergo  nec  carnem  debemus  sapere 
sccuiidum  carnem  ,  sicut  in  his  verbis  : 

II.  «  Muhi  itaque  audientes  :  »  non  ex  inimicis,  sed 
«  ex  discipuhs  ejus  dixerunt :  Durus  est  hic  sermo,  quis 
»  potest  eum  audire  ^  ?  »  Si  discipuh  durum  habuerunt 
istum  sermonem,  quid  inimici?  Et  tamen  sic  oportebat 
ut  diceretur,  quod  non  ab  omnibus  intelhgeretur.  Secre- 
tum  Dei  intentos  debet  facere,  non  adversos.  Isti  autem 
cito  defecerunt ,  taha  loqnente  Domino  Jesu  :  non  credi- 
derunt  ahquid  magnum  dicentem,  et  verbis  ilhs  aliquam 
gratiam  cooperientem  :  sed  prout  voluerunt  ita  intellexe- 
runt,  et  more  hominum,  quia  poterat  Jesus,  aut  hoc  dis- 
ponebat  Jesus,  carnem  qua  indutum  erat  Verbum  ,  ve- 
luti  concisam  distribuere  credentibus  in  se.  «  Durus  est, 
»  int[uiunt_,  hic  sermo,  quis  potest  eum  audire?  » 

III.  «  Sciens  autem  Jesus  apudsemetipsum,  quia  mur- 
»  murarent  de  eo  discipuli  ejus  \  »  Sicenim  apud  se  ista 
dixerunt,  ut  ab  illo  non  audirentur  :  sed  ille  qui  eos  no- 
verat  in  se  ipsis,  audiens  apud  senietipsum,  respondit,  et 
ait  :  «  Hoc  vos  scandalizat  :  »  quia  dixi  :  carnem  meam 

'  .I0.M1    VI,  .'S7.  —  '  Roiii.  vui^  6.  —  3  jonn,  vi,  65.  ~  4  Ihi,].  62. 


IN    JOHNNIS    EVANGELIUM,    TUACT.    XXVII.  313 

(lo  vohis  nianducare  et  sanguincni  nicum  bihcro,  hoc  vos 
ncnipe  scandah/at.  «  Si  ergo  vidcritis  (iliuni  hominis  as- 
»  cciulcntcm  uhi  crat  prius  '?  »  Quid  est  lioc.  Ilinc  sol- 
vit  cjuod  illos  moverat?  hinc  aperuit  unde  fuerant  scan- 
(hih/.ati?  hinc  phine ,  si  intclligeront.  Illi  enim  putahant 
cuin  crogaturum  corpus  suuin ,  iJlc  aulem  dixit  se  asccn- 
surum  in  c(clum,  utique  integrum.  ((  Cumvideritis  iiliura 
))  hominis  ascendcntem  uhi  erat  prius;  »  certe  vel  tunc 
videhitis,  (juia  non  eo  modo  quo  pulatis  erogat  corpus 
suum ;  certe  vel  tunc  intelligetis ,  ([uia  gratia  ejus  non 
consumitur  morsihus. 

IV.  Et  ail  :  «  Spiritus  est  qui  vivificat,  caro  non  pro- 
»  dest  (juidquam  -.  »  Hoc  antc((uam  exponamus,  ut  Do- 
minus  donat ,  iJlud  non  negJigenter  praetereundum  est, 
(|uod  ait  :  «  Si  ergo  videritis  (ilium  hominis  ascendentem 
»  uhi  erat  prius.  »  FiJius  enim  Jiominis  Christus,  ex  vir- 
gine  Maria.  Ergo  filius  hominis  hic  C(X'pit  esse  in  terra, 
uhi  carnem  assumpsit  ex  terra.  Unde  prophetice  dictum 
erat  :  «  Veritas  de  terra  orta  est  ^.  »  Quid  sihi  ergo  vult 
tjuod  ait  :  «  Cum  vidcritis  (ilium  hominis  ascendentem 
»  uhi  erat  prius?  »  Nulla  enim  esset  (|uaestio  si  ita  dixis- 
sct :  «  Si  vidcritis  Filium  Dci  ascendentem  uhi  erat  prius  :  » 
cum  vcro  fiJium  liominis  dixit  ascendentem  uhi  erat  prius, 
numquid  filius  hominis  in  ccelo  erat  prius,  quando  in 
terra  esse  ccepit?  Ilic  ([uidem  dixit :  «  Ubi  erat  prius,  » 
f[uasi  tunc  non  ibi  essct  quando  hfec  loquebatur.  Alio  au- 
tcm  loco  ait  :  Ncmo  ascendit  in  cfclum,  nisi  qui  de  ccelo 
descendit,  filius  hominis  qui  est  in  crelo  :  non  dixit  erat, 
sed  fdius,  inquit,  hominis  qui  est  in  ca^Io.  In  terra  loque- 
batur ,  et  in  cfjelo  se  csse  dicehat.  Et  non  ita  dixit  : 
«  Nemo  ascendit  in  coelum,  nisi  qui  de  coelo  descendit, 
»  Filius.Dei  quifiestiin  coelo  ^,  »  Quo  pertinet,  nisi  ut  in- 

'   loan   VI,  63.  —  '  Ibi.l    64.  —  '  P'^-')!.  i.xkxiv,  12.  —  4  Joan.  111,  i3. 


314  S.    ATJGtlSTINI    EPISCOPI 

lelligamus ,  quod  etiam  pristino  sermone  commendavi 
Charitati  Vestrae,  unam  personam  esse  Gliristura  Deum  et 
horainem,  non  duas  5  ne  fides  nostra  non  sit  Trinitas  ,  sed 
quaternitas?  Chrislus  ergo  unus  est  :  Verbum,  anima  et 
caro  unus  Christus  :  Filius  Dei  et  fdius  hominis  unus 
Christus,  FiUus  Dei  semper,  fdius  hominis  ex  tempore ; 
tamen  unus  Christus  secundum  unitatem  personae.  In 
coelo  erat ,  quando  in  terra  loquebatur.  Sic  erat  fdius  ho- 
minis  in  coelo,  quomodo  FiHus  Dei  erat  in  terra  :  Filius 
Dei  in  terra  in  suscepta  carne,  fdius  hominis  in  ccelo  in 
unitate  personae. 

V.  Quid  est  ergo  quod  adjungit  :  «  Spiritus  est  qui  vi- 
))  vificat,  caro  non  prodest  quidquam  ^?  »  Dicamus  ei, 
(  patitur  enim  nos  non  contradicentes ,  sed  nosse  cupien- 
tes  :)  O  Domine,  magister  bone,  quomodo  «  Garo  non 
»  prodest  quidquam,  )>  cum  tu  dixeris  :  «  Nisi  quis  man- 
))  ducaverit  carnem  meam  ,  et  biberit  sanguinem  meum , 
»  non  habebit'  in  se  vitara  ^  ?  »  An  vita  non  prodest  quid- 
quam?  et  propter  quid  sumus  quod  sumus,  nisi  ut  habea- 
mus  vitam  seternam,  quam  tua  carne  promittis?  quid  est 
ergo ,  «  Non  prodest  quidquam  caro  ?  »  Non  prodest  quid- 
quam,  sed  quomodo  illi  intellexerunt  :  carnem  quippe  sic 
intellexerunt,  quomodo  in  cadavere  dilaniatur,  aut  in 
macello  venditur,  non  quomodo  spiritu  vegetatur.  Proinde 
sic  dictum  est  :  «  Caro  non  prodest  quidquam  :  »  quo- 
modo  dictum  est  :  «  Scientia  inflat.  »  Jam  ergo  debemus 
odisse  scientiam  ?  absit.  Et  quid  est,  Scientia  inflat?  sola, 
sine  charitatc.  Ideo  adjunxit :  «  Charitas  vero  sedificat  ^.  » 
Adde  ergo  scientiae  charitatem^  et  utihs  erit  scientia  :  non 
per  se,  sed  per  charitatem.  Sic  etiam  nunc ,  «  Garo  non 
»  prodest  quidquam,  »  sed  sola  caro  :  accedat  spiritus  ad 
carnem,  quomodo  accedit  charitas  ad  scientiam ,  et  pro- 

•  Joan.  vr,  64.  —  '  Ibid.  54.  —  ^  t  Cor.  vni,  i. 


IN    JOANMi    EVANGF.LIUM  ,    TRACT.     XXVII.  315 

dcsl  plurimum.  Nam  sicaro  niliil  prodossot,  Yerbum  caro 
iioii  licrct,  ut  inliabitarct  in  nobis.  Si  pcr  carncni  nobis 
nuilluin  profuit  Chrislus,  t|Uoniodo  caro  nihil  prodest? 
Scd  pcr  carncm  Spiritus  ali{[uid  pro  salutc  nostra  egit. 
Caro  vas  fuit  :  (|uod  liabebat  attcnde,  non  (|uod  erat. 
Apostob  niissi  sunt,  nunKjuid  caro  ipsorum  nihil  nobis 
jirofuit?  Si  caro  Apostolorum  nobis  profuil,  caro  Domini 
potuit  nihil  prodesse?  Undc  enim  ad  nos  sonus  verbi,  nisi 
pcr  vocem  carnis?  unde  stylus,  undc  conscriptio?  Ista 
omnia  opcra  carnis  sunt,  sed  agitantcj  spirilu  taiujuam  or- 
ganum  suum.  a  Spiritus  »  ergo  «  estqui  vivificat,  caro  au- 
»  tem  non  prodest  quid(|uam  :  »  sicut  illi  intellexerunt 
carni  m,  non  sic  ego  do  ad  manducandum  carnera  meam. 
VI.  Proinde,  ((  Verba,  in(|uit,  quae  ego  locutus  sum 
»  vobis  ,  spiritus  et  vita  sunt  ^  »  Diximus  enim,  fratres^  hoc 
Dominura  comraendasse  in  manducationc  carnis  suae  et 
potationc  sanguinis  sui,  ut  in  illo  maneamus,  ct  ipse  in 
nobis.  Maneamusautem  in  illo,  cum  sumus  membra  ejus  : 
manet  autem  ipse  in  nobis,  cuni  sumus  teraplum  ejus.  Ut 
autem  simus  membra  ejns,  unitas  nos  compaginat.  Ut 
compaginet  unitas,  quae  facit  nisi  charitas?  Et  charitas 
Dei  unde?  Apostolum  intcrroga  :  ((  Charitas,  inquit,  Dei 
»  ditfusa  est  in  cordibus  nostris  per  Spiritura  sanctum , 
»  quidatus  estnobis  "^.  »  Ergo  (( Spiritus  estquivivificat :  » 
spiritus  enim  facit  viva  membra.  Nec  viva  raembra  spi- 
ritus  f acit,  nisi  quae  in  corpore  quod  vegetat  ipse  spiritus, 
invenerit.  Nara  spiritus  qui  est  in  te,  o  horao^  quo  constas 
ut  homo  sis ,  nuniquid  vivificat  membrum  quod  separa- 
tum  invenerit  a  carne  tua  ?  Spiritum  tuum  dico  animara 
tuara  5  anima  tua  non  vivificat  nisi  membra  quae  sunt  in 
carne  tua^  unum  si  toUas,  jara  non  vivificatur  ex  anima 
tua,  quia  unitati  corporis  tui  non  copulatur.  Haec  dicun- 

'  Joan.  VI,  G4.  —  '  Roni.  v,  5. 


316  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

tnr  ut  amemiis  unitatem  ,  et  timeamus  sopnrationem. 
Niliil  enim  sic  debct  formidare  Gliristianus ,  ([uara  sepa- 
rari  a  corpore  Christi,  Si  enim  separatur  a  corpore 
Cliristi,  non  est  membrum  ejus  5  si  nori  est  mcmbrum 
ejus,  non  vegetatur  Spiritu  ejus  :  «  Quisquis  autem ,  in- 
))  quit  Apostolns  ,  Spirilum  Christi  non  habet ,  hicnon  est 
»  ejus  ^  Spirilus  )>  ergo  «  est  qui  vivificat ,  caro  autcm  non 
)>  prodest  quidL|uam.  Verba  qua3  ego  locutus  sum  vobis, 
»  spiritus  et  vita  sunt  .  »  Quid  est,  «  Spiritus  et  vita 
»  sunt?  »  Spirilaliter  intelligenda  sunt.  Intellexisti  spi- 
ritalilcr?  «  Spiritus  et  vita  sunt.  »  Intellexisti  carnali- 
ter?  Etiam  sic  illa  «  Spiritus  et  vita  sunt,  »  sed  tibi  non 
sunt. 

'  VII.  «  Sed  sunt  quidam,  inquit,  in  vobis  qui  non  cre- 
»  dunt  '^  »  Non  dixit  :  Sunt  quidam  in  vobis  qui  non 
intelhgunt  ;  sed  causam  dixit,  quare  non  intelhgant. 
. «  Sunt  enim  quidarn  in  voliis  qui  non  credunt  :  »  et  ideo 
non  intelHgunt,  quia  non  credunt.  Propheta  enim  dixit  : 
«  Nisi  credideritis ,  non  intelhgetis  ^.  »  Perfidem  copula- 
mur,  per  intellectum  vivificamur  .  Prius  haereamus  per 
fidem,  ut  sit  quod  vivificetur  per  intellectum.  Nam  qui 
non  hgeret,  resistit  :  qui  resistit,  noncredit.  Nam  qui  re- 
sistit,  quomodo  vivificatur?  Adversarius  est  radio  lucis  ^ 
({(^0  penetrandus  est  :  non  avertit  aciem,  sed  claudit  men- 

tem.  «  Sunt  t)ergo  «  quidamquinoncredunt.  »  Credantet 
aperiant ,  aperiant  et  illuminabuntur.  «  Sciebat  enim  ab 
initio  Jesus  qui  essent  credentes ,  et  quis  traditurus  esset 
cum  *.  Ibi  enim  erat  et  Judas.  Nam  quidam  scandalizati 
sant  :  ille  autem  mansit  ad  insidiandum,  non  ad  inlelii- 
gendum.  Et  quia  ideo  manserat,  non  de  illo  tacuit  Do- 
minus.  Non  illum  expressit,  sed  nec  siiuit  :  ut  omnes 

'   Rom    viu,'9.  —  '  Joan.    vi,  65.    —   3  isai".   vii,  9,  juxta  i.xx.  — 
4  Joan,  vij  6.'). 


iK  juAivMS  i:\  ais(;l;lii  M  ,   tuact.    xxvir.  3l7 

liniCKiit,  (juamvis  iiiuis  pcriicl,  Secl  postoa  (juam  dixit  et 
ct  tlisliuxii  (jrcdciilcs  a  non  cicdcntil)us,  exprcssil  causam 
(|uarc  non  crcdaiil  :  «  1'roptcrca  dixi  vol)is  ,  iiKpiit ,  (luia 
»  ncmo  potcst  vmirc  ad  mc  ,  nisi  iucrit  ci  datiun  a  i*a- 
»  tie  mco  '.  »  Eryo  ct  crcdere  datur  nohis;  non  enim 
nihii  cstcredcrc.  Si  autcm  magnum  ali(|uid  cst,  gaudc(piia 
crcdidisti,  scd  noli  cxtolli  :  ((  Ouid  cnini  hahcs  quod  non 
))  acccpisti  •  ?  )) 

Vlll.  «  Ex  hoc  multi  discipulorum  ejus  abierunt  retro, 
((  ctjam  non  cum  illo  amhulavcrunt  ^  Ahicrunt  rctro,  » 
scd  post  Satanam  non  post  Ch.iistum.  Nam  aliquando  l)o- 
minus  Christus  Petrum  appcllavit  satanam ,  magis  (piia 
volchat  pia^cederc  Dominum  suum,  ct  consihum  darc  ne 
moicrclur  ille,  (jui  vencrat  ut  morcrclur,  ne  nos  in  nntcr- 
num  morcrcmur  :  ct  ait  illi  :  ((  Ucdi  post  me  satanas, 
))  non  enimsapis  quae  Dei  sunt,  sed  quse  hominissunt  *.  » 
Non  illum  rcpulit  rctroirc  post  satanam,  et  appcllavit  sa- 
tanam  :  scd  lecit  post  sc  irc,  ut  non  csset  satanas  amhu- 
hindo  post  Dominum.  Isti  autem  sic  n^dierunt  retro,  quo- 
modo  de  quihusdam  feminis  dicit  Apostolus  :  ((  Qu.Tuam 
))  cnim  conversae  sunt  rctro  post  satanam  ^.  ))  Ultcrius 
cum  iilo  non  amhulavcrunt.  Eccc  pr.Tcisi  a  corporcvitam 
perdidcrunt,  quia  forte  in  corpore  nec  fuerunt.  Inter  non 
crcdcntcs  et  ipsi  deputandi  sunt,  quamvis  discipuli  dicc- 
rcntur.  Ahicrunt  retro,  non  pauci,  sedmulti.  Hoc  forte  fac- 
tum  est  ad  consolationem,  quoniam  aliquando  contingit 
ut  dicat  homo  verum,  et  (piod  dicit,  non  capiatur,  at([ue 
illi  (|ui  audiunt,  scandalizenlur  et  discedant.  Paenitet  au- 
tcm  horaincm  dixisse  quod  verum  est  :  dicit  cnim  apud 
se  homo  :  Non  debui  sic  dicere^  non  hoc  dicere  debui. 
Ecce  Domino  contigit  :  dixit,  et  perdidit  multos,  remansit 

'  Joau.  VI,  66.  —  '  I  Cor.  iv,  7.  —  ^  Joan.  vi,  67.  —  4  Mattli.  ivi,  23. 
—  5  I  Tini.  V,  i5. 


318  •         s.  AuGUSTiwi  Eviscon      '"'•  '^*' 

ad  paucos.  Sed  non  turbatur  ipse,  quia  ab  initio  noverat 
et  qui  credentes  essent,  et  qui  non  credentes  :  nos  si  nobis 
contingat,  perturbamur.  Solatium  in  Domino  inveniamus, 
et  tamen  caute  verba  dicamus. 

IX.  Atque  ille  ad  paucos  qui  remanserant :  «  Dixit  ergo 
»  Jesus  duodecim  ^  :  id  est  illis  duodecim  qui  remanse- 
runt.  «  Numquid  et  vos,  inquit,  vuJtis  ire?  »  Non  dis- 
cessit  nec  Judas.  Sed  quare  manebat,  Domino  jam  appa- 
rebat,  nobis  postea  manifestatus  est.  Respondit  Petrus 
pro  omnibus,  unus  pro  multis ,  unitas  pro  universis ; 
«  Respondit  ergo  ei  Simon  Petrus  :  Domine  ad  quem  ibi- 
))  mus  ^  ?  »  Repellis  nos  a  te,  da  nobis  alterum  te.  «  Ad 
))  quem  ibimus?  »  Si  a  te  recedimus^  ad  qnem  ibimus? 
«  Verba  vitae  oeternae  babes.  »  Videte  quemadmodiim 
Petrus  dante  Deo,  recreante  Spiritu  sancto,  intellexit. 
Unde,  nisi  quia  credidit?  «  Verba  vitse  aeternne  babes.  )> 
Vitam  enim  seternam  habes  in  ministratione  corporis  et 
sanguinis  tui.  «  Et  nos  credidimus,  et  cognovimus  ^.  » 
Non  cognovimus  et  credidimus,  sed  «  Credidimus,  et 
»  cognovimus.  ))  Credidimus  enim  ut  cognosceremus  : 
nam  si  prius  cognoscere,  et  deinde  credere  vellemus,  nec 
cognoscere  nec  credere  valeremus.  Quid  credidimus,  et 
quid  cognovimus?  «  Quia  tu  es  Christus  FiHus  Dei.  »  Id 
est,  quia  ipsa  vita  aeterna  tu  es,  et  non  das  in  carne  et 
sanguine  tuo  nisi  quod  es. 

X.  Ait  ergo  Dominus  Jesus  :  «  Nonne  ego  vos  duode- 
))  cim  elegi,  et  unus  ex  vobis  diabolus  est  ^?  Ergo  undecim 
))  elegi  »  diceret  :  an  eligitur  et  diabolus,  et  in  eiectis  est 
diabolus  ?  Electi  in  laude  solent  dici  :  an  electus  est  et 
iste ,  de  quo  nolente  et  uesciente  magnum  aliquid  boni 
fieret?  Hoc  est  proprium  Dei  :  contrarium  iniquis.  Sicut 
enim  iniqui  male  utuntur  bonis  operibus  Dei ,  sic  contra 

'  Joaa.  VI,  68.  —  ^  Ibid.  69.  —  3  ibid.  70.  —  ^  Ibid.  71. 


ijM  joA^MS   i:vAis(;ei,hjm  ,  xhact.   xxvh.  310 

Deus  beno  utilur  malis  oporibns  hoininum  iniciuorum. 
Ouam  bununi  cst  membra  corporis  iia  cssc,  ([ucmadmo- 
(.luni  disponi  non  possunt  nisi  ajj  artilicc  Dco.  PcLuianlia 
tamcn  quam  malc  ulitur  ocuHs?  Fallacia  (|uam  malc  uti- 
tur  lingua?  Falsus  tcstis  nonne  lingua  sua ,  et  animam 
suam  prius  truciUat ,  et  alterum  laedere  se  perempto  co- 
natur?  Male  ulilur  Jingua ,  ncc  idco  malum  est  lingua  : 
opus  Dci  cst  bngua,  scd  bono  opcrc  Dci  malc  ulitur  iila 
nctjuitia.  Quomodo  utuntur  pedibus  qui  currunt  ad  sce- 
lcra,  ([uomodo  utuntur  manibus  bomicid.e,  et  ilbs  ad- 
jaccntibus  forinsccus  bonis  creaturis  Dci  quam  male 
utuntur  malii  Auro  judicia  corrumpunt  ,  innocentes 
opprimunt.  Luce  istit  mali  male  utuntur  :  male  vivcndo 
enim  etiam  ipsara  lucem  qua  vidcnt,  ad  ministerium  sce- 
lerum  suorum  usurpant.  lcns  enim  ut  iaciat  aliquid  mali 
malus,  lucere  sibi  vult  ne  oilendat,  quijam  intus  oilcndit 
et  cccidit  :  quod  timet  in  corpore,  jam  incurrit  in  corde. 
Omnibus  ergo  J)onis  Dci,  ne  pcr  singula  currere  Jongum 
sit ;  male  utitur  maius  :  contra,  malis  hon  linum  maiorum 
bene  utitur  bonus.  Et  c[uid  tara  bonum  quam  unusDeus? 
Quandoquidem  ipsc  Dominus  dixit  :  «  Nemo  Iionus  nisi 
»  unus  Deus  ^  »  Quanto  ergo  iile  meiioi ,  tanto  meiius 
utitur  et  maiis  nostris.  Quid  Juda  pejus?  later  omnes  ad- 
haerentes  magislro,  inter  duodccim,  iocuJi  iiii  commissi 
sunt,  et  dispensatio  pauperum  distributa  :  ingratus  tanto 
beneficio,  honori  tanto  ,  accepit  pecuniam,  perdidit  justi- 
tiam  :  tradidit  vitam  mortuus  5  quera  ut  discipuius  secu- 
tus,  ut  iniraicus  {:)ersecutus  cst.  Totum  hoc  maium  Judae, 
sed  maio  ejus  bene  usus  est  Dominus.  Tradi  se  pertuiit , 
ut  rcdimeret  nos.  Ecce  raaium  Judae  in  bonum  conver- 
sum  cst.  Satauas  ([uantos  Martyres  pcrsecutus  est?  Si  sa- 
tanas  persequeudo  cesssaret,  liodie  tam  gloriosam  coro- 

"  Marc.  X,  18. 


320  .n/.:/  g      AUGUSTINl    EPISCOVI 

iiam  sancti  Laurentii  non  celebraremus.   Si  ergo  ipsius 
diaboli  malis  operibus  bene  utitur  Deus  :  cpiod  facit  ma- 
lus,  maJe  utendo,  sibi  nocet^non  bonitati  Dei  contradicit. 
Artifex  illo  utitur  5  et  magnus  artifex,  si  illo  uti  non  nos- 
set,  nec  eum  esse  permitteret.  Ergo  «  Unus  ex  vobis  dia- 
»  bolus  est,  ait,  cum  ego  vos  duodecim  elegerim.  »  Po- 
test  et  sic  inteiligi  quod  ait  :   «  Duodecim  elegi,   »  quia 
sacratus  est  numerus.  Non  cnim  quia  periit  inde  unus, 
ideo  illius  numeri  honor  demplus  est :  nam  in  locum  pe- 
reuntis,  alius  subrogatus  est.  Mansit  numerus  consecra- 
tus  •,  numerus  duodenarius  '  :  quia  per  universum  mun- 
dum,  hoc  est  per  quatuor  cardines  mundi,  Trinitatem 
fuerant  annuntiaturi.  Ideo  ter  f[uaterni.  Se  ergo  extermi- 
navit  Judas,  non  duodenarium  numerum  violavit  :  ipse 
deseruit  prseceptorem,  nam  Deus  illi  apposuitsuccessorem. 
XI.  Hoc  totum  quod  Dominus  de  carne  et  de  sanguine 
suo  locutus  est,  et  quod  in  ejus  distributionis  gratia  vitam 
.  nobis  promisit  aeternam  ,  et   quod  hinc  voluit  intelligi 
manducatores  et  potatores  carnis  et  sanguinis  sui,  ut  in 
illo  maneant  et  ipse  in  illis,  et  quod  non  intellexerunt  qui 
non  crediderunt,  et  quod  spiritalia  carnaliter  sapiendo 
scandalizati  sunt,  et  quod  eis  scandalizatis  et  pereuntibus 
consolationi  Dominus  afFuit  discipuiis  qui  remanserant, 
ad  quos  probandos  interrogavit,  «  Numquid  et  vos  vultis 
»  ire.^  »  ut   respon.sio  permansionis  eorum  innotesceret 
nobis  5  nam  ille  noverat  quia  manebant  :  hoc  ergo  totum 
ad  hoc  nobis  valeat ,  dilectissimi ,  ut  carnem  Ghristi  et 
sanguinem  Ghristi  non  edamus  tantum  in  sacrame.#to, 
quod  et  multi  mali  •,  sed  usque  ad  spiritus  participatio- 
nem  manducemus  et  bibamus,  ut  in  Domini  corpore  tan- 
quam  merabra  maneamus,  ut  ejus  spiritu  vegetemur,  et 
non  scandahzemur ,  etiamsi  multi  modo  nobiscum  man-  , 

•  Act.  1,  26.  ^ 


IN    J0ANH13    EVAN(.EL11JM  ,    TKAC.T.    XXVII.  321 

(hicant  ct  bibiint  tcmporaliler  sacramcnta,  qni  babebnnt 
in  fine  oeterna  tormenta.  JVIodo  enim  corpns  Christi  mix- 
lum  est  tan(|uam  in  area  :  sed  novit  UominiKs  (|ui  sunt 
cjus  '.  Si  tu  nosti(|ui(l  triluras,  (|uia  ibi  est  latcns  massa, 
uccconsumillrituralio(|Uod  purgatura  est  ventilalio;  certi 
sumus,  fralrcs,  (|uia  omnes  qui  sumus  in  corpore  Domini, 
cl  luancmus  iu  iUo ,  ut  et  ipse  mancat  in  nobis,  in  hoc 
s;rculo  lu^cssc  h.ibcmus  usquc  in  fiucm  intcr  malos  vivcrc. 
Non  inter  illos  dico  malos,  qui  blasphemant  Ghristum  : 
rari  cnim  jam  inveniuntur  (jui  lingua  blasphemant,  scd 
multi  ([ui  vita.  Nccessc  est  ergo  ut  intcr  illos  us(|ue  in 
lincm  vivamus. 

XII.  Sed  ([uid  est  quod  ait  :  «  Qui  manet  in  me,  et  cgo 
»  in  illo'?  »  ([uid  nisi  ([uod  Martyres  audicbant,  Qui  per- 
severaverit  usquc  in  finem ,  hic  salvus  erit  ?  Quomodo 
mansit  in  illo  sanctus  Laurentius ,  cujus  hodie  festa  cele- 
bramus?  Mansit  usque  ad  tentationcm,  mansit  usque  ad 
tyrannicarn  interrogationem  ,  mansit  usque  ad  acerrimam 
comminationem,  mansitusque  ad  pcremptionem :  parum 
est,  usquc  ad  immanem  excruciationem  mansit.  Non  cnim 
occisus  est  cito,  scd  cruciatus  est  in  igne  :  diuvivereper- 
missus  cst  ^  imo  non  diu  vivere  permissus  est,  scd  tarde 
mori  compulsus  cst.  In  illa  ergo  longa  morte,  in  iliis  tor- 
mcntis ,  quia  bene  manducaverat  et  bene  biberat ,  tan- 
([uam  illa  esca  saginatus  ct  illo  calice  ebrius ,  tormenta 
non  sensit.  Ibi  enim  erat  qui  dixit  :  ((  Spiritus  est  qui  vi- 
»  vificat^  «  Caro  enim  ardebat,  sed  spiritus  animam  ve- 
getabat.  Non  cessit,  et  in  regnum  succ(^ssit.  Dixerat  autem 
illi  Xystus  martyr  sanctus  ,  cujus  diem  quinto  ab  hinc 
retro  die  cclebravimus,  Noli  moerere,  fiJi.  Episcopus  enim 
erat  ille ,  iste  diaconus.  Noli  moercre,  inquit,  sequeris  me 
post  triduum.  Triduum  autem  dixit  medium  intcr  diem 

'  2  Tim.  II,  79.  —   '  Joan.  vi,57,  et  xv,  5.  —  ^  Id.  vi,  64. 

cxxii.  21 


8.    AUGtlSTlWl    EPISCOPl 

passionis  sancti  Xysti ,  et  diera  hodiernoe  passionis  sancti 
Laurentii.  Tridaum  est  medium.  0  consolatio!  non  ait, 
Noli  moerere  fili ,  desinet  persecutio,  et  securus  eris  :  sed, 
Noli  mcerere ,  quo  ego  praecedo  ,  tu  sequeris  5  nec  conse- 
cutio  tua  diflertur  :  triduum  medium  erit,  et  mecum  eris. 
Accspit  oraculum ,  vicit  diabolum ,  pervenit  ad  trium- 
phum. 

TRACTATUS  XXVIII  K 

Ab  eo  loco  Evangehi  :  Et  post  hcec  ambulabat  Jesus 
in  Galilceam  :  usque  ad  id ,  JSemo  tamen  palam 
loquebatur  de  eo,  propter  metum  Judceorum. 

l.  In  isto  EvangeHi  capitulo,  fratres  ,  Dominus  noster 
"Jesus  Christus  secuudum  hominem  se  plurimum  commen- 
davit  fidei  nostrse.Etenim  semper  hoc  agit  dictis  et  factis 
suis ,  ut  Deus  credatur  et  homo  :  Deus  qui  nos  fecit,  ho- 
mo  qui  nos  quaesivit :  Deus  cura  Patre  semper  ,  homo  no- 
biscum  ex  tempore.  Non  enim  qucereret  quem  fecerat, 
nisi  fieret  ipse  quod  fecerat.  Verum  hoc  mementote,  et  de 
cordibus  vestris  noUte  dimittere,  sic  esse  Christum  homi- 
iiem  factum  ^  ut  non  destiterit  Deus  esse.  Manens  Deus 
accepit  hominem ,  qui  fecit  hominera.  Quando  ergo  la- 
tuit  ut  homoynon  potentiam  perdidisse  putandus  est, 
sed  exemplura  infirrailati  praebuisse.  IUe  enira  quando  vo- 
luitdetentus  est,  quando  voluit  occisus  est.  Sed  quoniara 
futura  erant  membra  ejus,  id  est ,  fideles  ejus,  qui  non 
haberent  illani  potestatera  quam  habebat  ipse  Deus  nos- 

■  Habitus  die  proximo  ante  Tiactat.  subseq. 


IN    JOANNIS    EVAWGELIWM,    TRACT.    XXVIII.  32ii 

lor  :  qiiod  lalcbat ,  quod  se  taniiiiam  nc  occidorctur  oc- 
cullabat,  iioc  indicabal  laciura  cssc  incmbia  ^^ua,  in  qui- 
biis  ulic|uc  mcml)ris  suis  ipse  erat.  Mou  enim  Christus  in 
capitc  ct  non  in  corpore,  Sfd  Christus  totus  in  capile  et 
in  corpore.  Quod  cr^o  membra  ejus,  ipse  :  quod  autem 
ipsc  ,  non  continuo  membra  ejus.  Nam  si  non  ipse  essent 
nicmbra  ejus,  non  diceret,  «  Saule ,  quid  me  perseque- 
»  ris  •?  ))  iSon  enim  Saulus  ipsum  ,  sed  membra  ejus,  id 
est ,  fideles  cjus  in  terra  persequebatur.  Noluit  tamen  di- 
cere  sanctos  meos,  servos  meos  j  postremo  iionorabilius  , 
Iratres  meos  :  sed,  me,  hocest  raembra  mea,  quibus  ego 
sum  caput. 

II.  His  praedictis  puto  nos  in  hoc  capitulo  quod  modo 
lectuni  est,  non  esse  laboraturos  :  saepe  enim  significatura 
est  in  capite  ,  quod  luturum  erat  in  corpore.  «  Post  haec, 
))  inquit,  ambulabat  Jesus  in  Galilaeam  :  non  enim  vole- 
))  bat  in  Judaeam  ambuiare,  quia  quaerebant  eum  Ju- 
))  daei  interfjcere'^))  Hoc  est  c[uod  dixi,  infirmitati  nostrae 
pr.Tbebat  exemplum.Non  ipse  perdiderat  potestatem,sed 
noslram  consolabatur  fragilitatem.  Futurum  enim  erat, 
ut  dixi,  ut  aliquis  fidelis  ejus  aljsconderet  se  ,  ne  a  perse- 
cutoril)us  inveniretur  :  et  ne  illi  pro  crimine  objiceretur 
latibulum,  praecessitin  capite  cjuod  in  membro  confirraa- 
retur.  Sic  enim  dictum  est  :  «  Nolebat  ambulare  in  Ju- 
»  daeam,  quia  cpaerebant  eum  Judaei  occidere  :  »  quasi 
non  posset  Christus  et  ambulare  inter  Judaeos ,  et  non 
occidi  a  Judoeis.  Hancenim  potentiam  quando  voluitde- 
monstravit  :  nam  cum  eum  jam  passurum  tenere  vcUent, 
ait  illis  :  «  Quem  quoeritis?  llesponderunt ,  Jcsum.  Et 
»  ille,  Ego  sum^  :  »  non  se  occultans,  sed  manifestans. 
Ad  eam  tamen  manifestalionem  illi  uou  substiterunt,  sed 
r^deuntes  retro  ccciderunt.  Et  tamcn  quia  pati  venerat, 

'  Act.  IX,  4-  —  '  Joan.  vu,  i.  —  ^  Id.  »j  85,  elc. 

21. 


324  S.     AUGUSTIKI    EVISCOPI 

surrexerunt,  tenuerunt ,  ad  judicem  adduxcrunt,  etocci- 
derunt.  Sed  quid  fecerunt  ?  Quod  ait  quaedam  Scriptura  : 
«  Terra  tradita  est  in  manus  impii '  •  »  caro  data  est  in 
potestatem  Judaeis,  Et  hoc  propterea ,  ut  ([uasi  sacculus 
conscinderetur,  unde  nostrum  pretium  manaret. 

III.  «  Erat  autem  in  proximo  dies  festus  Judseorum 
»  Scenopegia -.  »  Quid  sit  Scenopegia,  Scripturas  qui  lc- 
gerunt,  noverunt.  Faciebant  die  festo  tabernacula;,  ad 
similitudinem  tabernaculorum  ,  in  qiiibus  habitaverant 
cum  ex  iEgypto  educti  peregrinarentur  in  eremo.  Iste 
erat  dies  festus,  magna  solemnitas.  Celebrabant  hoc  Ju- 
daei ,  velut  reminiscentes  beneficia  Domini ,  qui  occisuri 
erant  Dominum.  Hoc  ergo  die  festo  ,  (quia  plures  erant 
dies  festi  •,  sic  enim  appellabatur  apud  Juda?os  dies  festus, 
ut  non  esset  dies  unus  ,  sed  plures  :  )  locuti  sunt  «  fratres 
))  ejus  ))  ad  Dominum  Christum.  «  Fratres  ejus  ^,  •»  sic  ac- 
cipite,  sicut  noslis  :  non  enim  novum  est  quod  auditis. 
Consanguinei  virginis  Mariae  ,  fratres  Domini  dicebantur. 
Erat  enim  consuetudinis  Scripturarum ,  appeilare  fratres 
quosUbet  consanguineos  et  cognationis  propinquos ,  et 
extra  usum  nostrum,  non  quo  more  nos  loquimur.  Nam 
quis  dicat  fratres  avuncukmi  et  filium  sororis  ?  Scriptura 
tamen  etiam  hujusmodi  cognationes  fratres  appellat.  Nam 
Abraham  et  Lot  fratres  sunt  dicti ,  cum  esset  Abraham 
patruus  Lot^  :  et  Laban  et  Jacob  fratres  sunt  dicti ,  cum 
esset  Laban  avunculus  Jacob  *.  Cum  ergo  auditis  fratres 
Domini ,  Marioe  cogitate  consanguinitatem  ,  non  iterum 
parientis  uliam  propaginem.  Sicut  enim  in  sepulcro  ubi 
positum  est  corpus  Domini ,  nec  antea  nec  postea  mor- 
tiuis  jacuit  :  sic  uterus  Mariae  nec  antea  nec  postea  quicl- 
quam  mortaie  concepit. 

'  .io!)    -.N,  y/,.  —  ■<  Joan.   vii,  -2.  —  ^  Ibitl.  3.-4  (jin.  xiv,  i^.  —  ^  I(ft 
XXIX,  i5. 


IN    JOAIVNIS    EVANGELIUM,    TRACT.     XXV III.  325 

IV.  Diximus,  fratres,  (jui  fiKMint :  audianius  (|uid  (lixi'- 
rint.  «  Transi  hinc ,  et  vade  in  .ludneam,  ut  cl  diseipuli 
»  tui  videant  opera  tua,  (june  tu  faeis*.  »  Opera  Doniini 
diseipulos  non  latebant ,  sed  istos  latebant.  Isti  enim  Ira- 
tres,id  est ,  consanguinei,  Christum  consanpuinoum  ha- 
bere  jKiUuMunt,  eredere  aut(>m  in  eum  ips.i  propin(|uilale 
iastidierunt.  Dictum  est  in  Evangeho  :  noii  enim  hoe  nos 
audeinus  opinari ,  modo  audislis.  Addunt,  et  monent , 
<(  Nemo  enim  in  occulto  quid  facit,  et  (|u;Terit  ipse  in  pa- 
»  lam  esse  :  si  hnec  facis,  manifesta  te  ipsum  mundo  "^.  » 
Et  continuo,  <(  Ne(jue  enim  fratres  ejus  credebant  in 
»  eum^.  »  Quare  in  eum  non  credebant?  quia  humanam 
gloriam  re(piirebant.  Nam  et  quod  eum  videntur  monere 
fratres,  gloriae  ipsius  consulunt.  Facis  mirabilia^  inno- 
tesee ,  id  est ,  appare  omnibus  nt  laudari  possis  ab  omui- 
bus.  Lo(iuebalur  caro  carni :  sed  caro  sine  Deo,  carni  cum 
Deo.  Loquebatur  enim  prudentiacarnis  Verbo  quod  caro 
factum  cst  et  habitavit  in  nobis. 

V.  Qiud  ad  h.rc  Dominus?  «  Dicit  ergo  eis  Jesus,  Tem- 
»  pus  meum  nondum  venit,  tempus  autem  vestrum  sem- 
»  per  est  paratum.  »Quid  est  hocPNondum  venerattem- 
pus  Christi?  Quare  ergo  Christus  venerat,  si  tempusc^jus 
nondum  veneratPNonne  audivimus  Apostoium  dicentem, 
((  Cum  autem  venit  plenitudo  temporis ,  misit  Deus  Fi- 
»  iium  suum^?  »  Si  ergo  in  plenitudine  temporis  missus 
est ;  ([uando  debuit  missus  est,  quando  oporluit  venit  : 
quid  est ,  «  Tempus  meum  nondum  venit?  »  Intelligite, 
fratres,  qno  animo  illi  loquebantur ,  qui  (piasi  fratrem 
suum  inonere  videbnnlur.  Dabant  ei  consilium  consequen- 
doe  glori;e,  veluti  s?pcnlariter  et  terreno  alli-ctu  moneiires, 
ne  esset  ignobiiis  et  iatitaret  :  quod  ergo  ait  Dnminus, 
((  Tempus  raeum  nondum  venit ,  »  illis  respondit  qni  ei 

•  .lonii    VII,  .">.  —  •>  IbiJ.  5.  —  5  IbiM    fi.  —  <  Galal.  iv.  '• . 


326  S.    AtTGtlSTINT    KPI8COPI 

consilium  de  gloria  dal^ant,  «  Tcmpiis  glorise  mcpe  non- 
»  dum  venit.  »  Videtc  ([uam  prolimdum  sit  :  de  gloria 
illi  admonebant,  sed  ille  voluit  altitudinem  humilitate 
praecedere,  et  ad  ipsam  celsitudinem  per  humilitatem  viam 
sternere.  Nam  et  illi  discipuh  utique  gloriam  requirebant, 
qui  volebant  sedere  unus  ad  dexteram  ejus ,  et  aker  ad 
sinistram  :  attendebant  quo,  et  non  videbant  qua  :  Domi- 
nus  eos  ut  ordinate  venirent  ad  patriam  ,  revocavit  ad 
viam.  Excelsa  est  enim  patria ,  humilis  via.  Patria  est  vita 
Christi,  via  est  mors  Christi  :  patria  est  mansio  Christi , 
via  est  passio  Ghrisli.  Qui  recusat  viam  ,  quid  quaerit  pa- 
triam  ?  Denique  et  illis  hoc  respondit,  quaerentibus  alti- 
tudinem,  «  Potestis  bibere  cahcem  quem  ego  bibiturus 
»  sum  ^  ?  »  Ecce  qua  venitur  ad  celsitudinem  quam  desi- 
deratis.  Cahcem  quippe  commemorabat  humihtatis  atque 
passionis. 

VI.  Ergoethic,  «  Tempus  meumnondum  venit,  tempus 

))  autem  vestrum ,  )>  id  est,  mundi  gloria,  «  semper  est 

)>  paratum.  ))  Hoc  est  tempus  de  quo  in  prophetia  loqui- 

turChristus  ,  id  est,  corpus  Christi  :  Cum  accepero  tem- 

pus,  ego  justitias  judicabo.  Modo  enim  non  est  tempus 

judicandi,  sed  iniquos  tolerandi.  Ferat  igiturmodo  cor- 

pus  Christi,  et  toleret  iniquitatem  male  viventium.  Ha- 

beat  tamen  justitiam  modo,  antequam  habeat  judicium  : 

per  justitiam  enim  perveniet  ad  judicium.  Tolerantibus 

quippe  membris  iniquitatem  sseculi  hujus,  quid  Scriptura 

^  sancta  dicit  in  Psalmo  ?  «  Non  repellet  Dominus  plebera 

))  suam'-.  »  Laborat  quippe  plebs  ejus  inter  indignos, 

inter  iniquos,  inter  blasphemantes,  inter  murmurantes, 

detrahentes,  insectantes,  et  si  hceat  perimentes.  Laborat 

quidem  :  «  Scd  non   repellet  Dominus  plebem  suam  ,  et 

))  hsereditatem  suam  non  derelinquet,  quoadusque  justi- 

'  Mattli.  XX,  "^"2.  —  ^  Ps.tl.  xciii,  14. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TRACT.    XXVIH.  327 

))  tia  convorlalur  in  judicium.  »  Quoadust^ue  justilia  qu.ne 
niodo  cst  in  sanclis  i^jus,  convcrtatur  in  judiciuni  ,  cum 
implcbitur  quoil  cis  dictum  est  :  u  Sedcbilis  supcr  duode- 
))  cim  sedcs,  judicantes  duodecim  tribus  Israel '.  »  Habe- 
i)at  justitiam  Apostolus  ,  scd  nondum  illud  jadicium  de 
(|uo  dicit  :  uNi'Scitis  (|uoniam  angelos  judicabimus '?  »  Sit 
ergo  modo  tcmpus  juste  vivendi,  postea  erit  tempus  cos 
(jui  malc  vixerint,  judicandi.  Quoad  justilia,  in(|uit,  con- 
vcrtatur  in  judicium.  lloc  crit  tcni]His  judicii ,  de  quo  Do- 
minus  modo  dixit :  «  Tempus  meum  nondum  venit.  »  Erit 
enim  tcmpus  gloriae,  ut  qui  venit  in  humilitate,  veniat 
in  altitudine.  Qui  venit  judicandus  ,  veniet  judicaturus  : 
qui  venit  occidi  a  mortuis,  veniet  judicare  de  vivis  et  mor- 
tuis.  ((  Deus,  inquit  Psalmus,  manifestus  veniet ,  Deus 
))  noster  et  non  silcbit^.  ))Quidest,  manifestus  veniet? 
quia  venit  occultus^.  Tunc  non  silebit:  nam  quando  venit 
occultus,  sicut  ovis  ad  immolandum  ductus  est,  et  sicut 
agnus  coram  tondente  sc  non  aperuit  os  suum.  Veniet  et 
non  silebit.  Tacui ,  inquit,  nunKjuid  semper  tacebo  ^? 

VII.  Modo  autem  quid  necessarium  est  eis,  qui  habent 
justitiam  ?  Quod  in  illo  ipso  psalmo  legitur  :  «  Quoadusque 
»  justitia  convertatur  in  judicium ,  et  qui  habent  eam, 
))  omn*  recti  corde  ^.  ))  Quaeritis  fortasse  qui  sunt  recti 
cordc?  Ulos  invenimus  in  Scriptura  rectos  corde,  qui  mala 
saeculi  tolerant ,  et  non  accusant  Deum.  Videte,  fratres , 
rara  avis  est  ista  quam  loquor.  Nescio  quo  enim  modo 
quandoevenit  homini  aliquid  maIi,Deum  currit  accusare, 
qui  deberet  se.  Quando  honi  aliquid  agis,  tc  laudas  : 
quando  mali  aliquid  pateris,  Deum  accusas.  Hocest  ergo 
cor  tortum,  non  rectum.  Ab  ista  distortione  et  pravitate 
si  corrigaris ,  convertetur  in  contrarium  quod  faciebas. 

'  Matth.  XIX,  28.  —  '  I  Cor.  vi,  3.  —  3  Psal.  xlix,  3.-4  Isai.  iiu,  7. 
—  5  Id.  xtii,  i4,  juxta  txx.  —  6  Psal.  xciii,  |5. 


328  S.     ATJGUSTINI    EPISCOPI 

Anlca  enini  c|uid  faciebas  ?  Laucla]>ns  te  in  bonis  Dci  ,  ac- 
cusabas  Deum  in  malis  tuis  :  converso  corcle  et  direcJo , 
laudabis  Deum  in  bonis  suis ,  accusabis  te  in  malis  tuis. 
Isli  sunt  recti  corde.  Denicjue  iJle  nondum  recto  corde,  cui 
displicebat  felicitas  malorum  et  labor  bonorum ,  ait  cor- 
rectus  :  «  Quam  bonus  Deus  Israel  rectis  corde !  Mei  au- 
i)  tem,  cjuando  non  eram  recto  corde,  pene  commoti  sunt 
»  pedes  ,  paulo  minus  etfusi  sunt  gressus  mei  ^  »  Quare? 
quia  zelavi  in  peccatoribus ,  pacem  peccatorum  intuens. 
Vidi ,  inquit ,  malos  felices ,  et  displicuit  mibi  Deus  :  hoc 
enim  volebam,  ut  non  permitteret  Deus  malos  esse  feli- 
ces.  Intelligat  homo  :  nunquam  hoc  permittit  Deus  :  sed 
malus  feiix  putatur  ,  quia  quid  sit  felicitas  ignoratur.  Si- 
mus  ergo  recti  corde  :  tempus  gloriae  nostrae  nondum  ve- 
nit.  Dicatur  amaforibus  hujus  saeculi ,  quales  erant  fratres 
Domini,  «  Tempus  vestrum  semper  est  paratum  :  tempus 
»  nostrum  nondum  venit.  »  Audeamus  enim  hoc  dicere 
et  nos.  Et  quoniam  corpus  Domini  nostri  Jesu  Christi  su- 
mus ,  cjuoniam  membra  ejus  sumus  ,  quoniam  caput  nos- 
trum  gratanter  agnoscimus,  dicamus  prorsus  :  quoniam 
propter  nos  et  ipse  hoc  dignatus  est  dicere.  Quando  nobis 
insultant  amatores  hujus  saecuii,  dicamus  eis  :  «  Tempus 
»  vestrum  semper  est  paratum  :  tempus  nostrum  Tiondum 
»  vetiit.  »  Nobis  enim  dixit  Apostoius  :  «  Mortui  enim  estis, 
»  et  vita  vestra  abscondita  est  cum  Christo  in  Deo'^.  » 
Quando  veniet  tempus  nostrum  ?  Cum  Christus,  inquit , 
apparuerit  vita  vestra ,  tunc  et  vos  apparebitis  cum  ipso 
in  gioria. 

Vllf.  Quid  deinde  addif.''  «  Non  potest  mundus  odisse 
«  vos  ^.  »  Quid  est  lioc ,  nisi,  Non  potest  mundus  odisse 
amatores  suos  falsos  testes  ?  Bona  enim  dicitis  quae  mala 
sant,  et  maia  qupe  bona  saut.  «  Me  autem  odit,  quia  ego 

'  Psal    i.xxii,  I,  etc.  —  '  Golosf?.  iii,  3.  —  '  Joan.  vn,  7. 


IN    JttANNIS    EVANGELIUM,    TKACT.     XXVIM.  329 

»  testimoniimi  pcMliiboo  de  illo  ,  (|uia  opora  eius  mala 
»  sunt.  Vos  ascentlile  atl  diem  feslum  hunc'.  »  Quid  est 
«  hunc?  »  Ul)i  gloriam  humanam  t|u;Terilis.  Ouid  est 
«  hunc?  M  Ubi  extendere  vultis  carnalia  gaudia  ,  non 
aeterna  cogilare.  u  Kgo  non  ascentlo  aci  tliem  lestum  liunc, 
»  tjuia  meimi  tempus  nontlum  impletum  est.  »  \i\  die  resto 
lioc  gloriam  vos  humanam  (juaeritis :  meum  vero  lempus, 
id  est,  glorine  niene ,  nondum  venit.  Ipse  erit  dies  festus 
meus,  non  diehus  istis  praecurrens  et  transiens ,  sed  per- 
manens  in  aeternum  :  ipsa  erit  lestivitas ,  gautlium  sine 
fine  ,  reternitas  sine  labe ,  serenitas  sine  nube.  «  Haec  cum 
»  dixisset,  ipse  mansit  in  Galilaea.  Ut  autem  descenderunt 
»  fratres  ejus  ,  tunc  et  ipse  ascendit  ad  diem  lestum  •  non 
»  manifeste  ,  sed  quasi  in  occuUo  '.  »  Itleo  ((  non  ad  diem 
M  festum  hunc,  »  tjuia  non  gloriari  temporaliter,  sed  ali- 
quid  docere  salubritcr ,  corrigere  homines ,  de  die  festo 
.'eterno  admonere,  amorem  ab  hoc  sseculo  avertere,  etin 
Deum  convertere  cupiebat.  Quid  est  autem ,  ((  Quasi  la- 
»  tenter  ascendit  ad  diem  festum?  »  Non  vacat  et  hoc 
Domini.  Videtur  mihi  ,  fratres,  etiam  hinc  ,  quod  quasi 
latenter  ascendit ,  aliquid  significare  voluisse  :  nam  con- 
sequentia  doct^bunt ,  sic  eum  ascendisse  mediato  die  fes- 
to,  id  est,  mediatis  iliis  diebus,  ut  etiam  palam  tloceret. 
Sed  ((  quasi  latenter  »  dixit ,  ne  se  ostenderet  hominibus. 
Non  vacat  quod  latenter  ascendit  Ghristus  ad  diem  fes- 
lum  ,  quia  ipse  latebat  in  illo  die  festo.  Adhuc  etiam  ego 
quod  dixi  in  latibulo  est.  Manifestetur  ergo,  tollatur  ve- 
him,  et  appareat  quod  erat  secretum. 

IX.  Omnia  quse  dicta  sunt  antitpio  populo  Israel  in 
muh.iplici  Scriptura  sanclse  Legis,  qune  agerent ,  sive  in 
sacrificiis,  sive  in  sacerdotiis,  sive  in  diebus  festis ,  et  om- 
nino  in  quibuslibet  rebus  c[nibus  Deum  colebant ,  quae- 

■  Joan.  VII,  8.  —  '  Ibid.  9,  10. 


330  S.    AUGOSTINI   EPISCOPI 

cumqiie  illis  dicta  et  prsecepta  sunt,  umbrae  fuerunt  futu- 
rorum.  Quorum  futurorum  ?  quse  implentur  in  Christo. 
Unde  dicit  Apostolus :  «  Quotquot  enim  promissiones  Dei, 
»  in  illo  etiam^  :  »  idest,  in  illo  impletze  sunt.  Deinde 
dicit  alio  loco  :  «  Omnia  in  figura  contingebant  illis, 
))  scripta  sunt  autem  propter  nos ,  in  quos  finis  saeculo- 
))  rum  obvenit^.))  Dixit  et  alibi,  «  Finis  enim  Legis  Chris- 
))  tus  est^.  ))  Item  alio  loco ,  «  Nemo  vos  judicet  in  cibo, 
»  aut  in  potu,  autin  parte  diei  festi,  aut  neomeniae,  aut 
))  sabbalorum,  quod  est  umbra  futurorum^.  ))  Si  ergo 
omnia  illa  umbrse  fuerunt  futurorum  5  et  Scenopegia  um^ 
bra  erat  futurorum.  Hic  ergo  dies  festus,  quseramus  cujus 
futuri  umbra  erat.  Exposui  quid  erat  Scenopegia  :  cele- 
bratio  erat  tabernaculorum ,  propterea  quia  populus  de 
^gypto  Hberatus  tendens  per  desertum  ad  terram  pro- 
missionis  ,  in  tabernaculis  habitavit.  Quid  sit  animadver- 
tamus ,  et  nos  erimus  ;  nos,  inquam ,  qui  membra  Christi 
sumus ,  si  sumus  :  illo  autem  dignante  sumus,  non  nobis 
promerentibus.  Attendamusergo  nos,  fratres  :  educti  su- 
mus  de^Egypto,  ubi  diabolo  tanquam  Pharaoni  servieba- 
mus  ,  ubi  lutea  opera  in  terrenis  desideriis  agebamus  ,  et 
in  eis  multum  laborabamus.  Etenim  nobis  Christusquasi 
lateres  facientibus  clamavit  :  «  Venite  ad  me  omnes  qui 
))  laboratis  et  onerati  estis^))  Hinc  educti  perbaptismum 
tanquam  per  mare  rubrum  ,  ideo  rubrum ,  quia  Christi 
sanguine  consecratum ,  mortuis  omnibus  inimicis  nostris 
qui  nos  insectabantur,  id  est ,  deletis  omnibus  peccatis 
nostris,  transjecli  sumus.  Modoergo  antequam  ad  patriam 
promissionis  ,  id  est ,  seternum  regnum  veniamus ,  in  de- 
sertoin  tabernaculis  sumus.Qui  ista  agnoscunt,  in  taber- 
naculis  sunt  :  futurum  enim  erat ,  ut  quidam  hoc  agnos- 

'  2  Cor.  I,  20.  —  »  I  Cor.  x,  ii.  —  ^  Rom.  x,  4«  —  ^  Coloss.  u,  i6.  — 
—  5  Matth.  XI,  28. 


IN    JOANNIS    EVANGEMUM,    TRACT.     XXIX.  331 

corent.lllo  enim  est  in  tabernaciilis,(jui  seesse  in  mundo 
intclligil  porcgrinum.  Illc  se  intclligit  pcrcgrinantcm,  (|ui 
sc  vidct  p;ilri;c  suspiniulcm.  (him  aulcm  corpus  (Ihristi 
cst  in  tahcrnaculis,  Christus  est  in  tabcrnaculis.  Sed  tunc 
non  cvidcntcr  ,  scd  l;itcntcr.  Adhuc  cnim  umhra  luccm 
ohscurabat  :  vcnicnte  hwQ,  umbra  rcmota  est.  Christus 
erat  in  occulto ,  in  Scenopegia  Christus  erat,  sed  latens 
Christus.  IModo  jam  cum  manifcstata  sunt  ista  ,  agnosci- 
mus  nos  itcr  agcre  in  ercmo  :  si  enim  agnoscamus,  in  ere- 
mo  sumus.  Quid  est  in  eremo?  in  descrto.  Quare  in  de- 
scrto?  quia  in  isto  mundo,  ubi  sititur  in  via  inaquosa.  Sed 
sitiamus  ,  ut  saturcmur.  «  Beali  enim  (|ui  esuriunt  et  si- 
»  tiunt  justitiam  ,  ([uoniam  ipsi  saturaliuntur '.  »  Et  sitis 
nostra  de  petra  impletur  in  eremo  :  «.  Pctra  enim  erat 
»  Cliristus,  et  virga  percussa  erat,  ut  a(jua  manaret-.  » 
Ut  autem  manaret,  bis  percussa  est :  quia  duo  ligna  sunt 
crucis  ^.  Omnia  ergo  h?ec  quae  fiebant  in  figura ,  manifes- 
tantur  in  nobis.  Et  non  vacat  ([uod  dc  Domino  dictum  cst. 
«  Ascendit  ad  dicm  fcstum  ,  non  manift^ste^  sed  tan([uam 
»  in  occulto.  »  Figuratum  enim  erat  ipsum  in  occulto , 
quia  in  ipso  die  festo  Christus  latebat  :  quia  ipse  dies  fes- 
tus,  Christi  mcmbra  peregrinatura  significabat. 

X.  «  Judaei  ergo  quoerebant  eum  in  die  festo  * : »  ante- 
quam  ascenderet.  Priores  enim  fratres  ascenderunt,  et  non 
tunc  ascendit  ille,  quando  illi  putabant  et  volebant  :  ut 
etiam  hocimplerctur  ([uod  ait,  «  Non  ad  hunc^  »  id  est, 
ad  qucm  vos  vultis,  primum  vel  secundum  dicm.  Ascen- 
dit  autera  postea ,  ut  Evangelium  loquitur,  «  mediato  die 
»  festo'',  »  id  est ,  cura  jara  illius  diei  fcsti  tot  dies  prae- 
teriissent  quot  rcraansisscnt.  Ipsara  enira  fcstivitatcra , 
quantura  intelligendum  est,  diebus  pluribus  celebrabant. 

'  Mattli.  V,  6.  —  'I  Cor.  x,  4-  —  ^  Num.  xx,  ii.  —  4  Joan.  vii,  ii. 
—  5  Ibi(J.  8.  —  ejbid.  14. 


3-^2  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

X[.  «  Dicebantergo  ,  Ubi  est  ille?  Et  murmur  multum 
»  de  eo  erat  in  turlia  '.  »  Unde  murmur?  de  contention(;. 
Quse  fuit  contentio?«  Quidam  enim  dicebant  quia  bonus 
»  est  5  alii  autem  ,  Non  ,  sed  seducit  turbas.  »  !)e  omni- 
bus  servis  ejus  intelligendum  :  hoc  dicitur  modo.Quicum- 
que  enim  eminuerit  in  aliqua  gratia"^  spiritali,  profecto 
alii  dicunt,  «  Bonus  est ;  »  alii,  «  Non ,  sed  seducit  tur- 
»  bas.  »  Unde  hoc?«  Quia  vita  nostra  abscondita  est  cum 
»  Christo  in  Deo  ^»  Ideo  hcet  dicere  hominibus  per  hye- 
mem  ,  mortua  est  ista  arJDor  ,  verbi  gratia  ,  arbor  fici,  ar- 
bor  pyri  ,  et  luijusmodi  pomorum  ,  similis  est  arid«  •,  et 
quandiu  hyems  est,  non  apparet.  ^Estas  probat,  judiciura 
probat.  ^stas  nostra  ,  revelatio  Christi  est  :  «  Deus  ma- 
»  nifeslus  veniet ,  Deus  noster  et  non  silebit ,  ignis  ante 
»  enm  prteibit^  :  »  iste  ignis  inflammabit  inimicos  ejus  5 
aridas  arbores  ignis  comprehendet.  Tunc  enim  arid«  ap- 
parebunt,  quando  eis  dicetur  :  «  Esurivi,  et  non  dedistis 
»  mihi  manducare^  :  »  in  aha  vero  parte,  hoc  est  in  dex- 
tera,  apparebit  foecunditas  fructuum,  dignitasque  foJio- 
rum  :  viriditas,  seternitas  erit.  Ilhs  ergo  tanquam  aridis 
dicetur  :  «  Ite  in  ignem  aeternum^  Ecce  enim  ,  inquit , 
»  securis  ad  radicem  arborum  posita  est.  Omnis  ergo  ar- 
»  bor  quae  non  facit  fructum  bonum ,  excidetur ,  et  in  ig- 
»  nem  mittetur^ » Dicant  ergo  de  te,  si  proficis  in  Christo, 
dicant  homines,  «  Seducit  turbas.  »Deipso,  de  toto  cor- 
pore  Christi  hoc  dicitur.  Cogita  corpus  Christi  adhuc  in 
mundo  ,  cogita  corpus  Christi  adhuc  in  area  ,  vide  quem- 
admodum  bJasphemetur  a  paJea.  SimuJ  quidem  trituran- 
tur,  sed  palese  conteruntur,  frumenla  purgantur.  Quod 
dictum  est  ergo  de  Domino,  vaJet  ad  consoJationem ,  de 
quocumque  hoc  dictum  fuerit  Christiano. 

■  Joan.  vn,  11,  12.  —  ^  Forte  et  spiiitali  profeclu.  —  3  Coloss.  ui,  3.  — 
'•  Psal.  XLix,  3.  —  S  Mattl).  xw,  4?.   -  "^  \hk\.  4i.  —  ?  U.  m,  lo. 


irs    JoAM^lS    EVA^GEHt  M  ,     lUAtT.     \\l\.  ')'.V.\ 

\ll.  {(  Ni'mo  tarm'n  palam  lo(|iiohalur  de  illo  proplcr 
»  mclum  Jiul.rorum  '.  »  Scd  (pil  nou  lo((uc'l)anlur  do  ilJo 
jiroplcr  uuluni  Jud.Torum  ?  Ulique  qui  dicehant ,  <(  Bo- 
»  nus  cst ,  »  non  (|ui  dicchant  ,  «  Sc(hicit  turhas^  »  (|ui 
dicchant ,  <(  Scducit  lurhas,  »  sonitus  corum  audichatur 
tan(|uam  aridorum  fbliorum.  «  Seducit  turbas ,  »  clarius 
sonahanl-  ((  IJonus  cst ,  d  prcssius  susiu-raliant.  Modo  au- 
tem  ,  tratres,  (juamvis  nondum  vcneril  iila  gloria  Christi, 
qu.T  nos  .nptcrnos  factura  est;  modo  lamcn  ita  crcscit  Ec- 
ciesia  cjus,  Ua  cam  dignatus  est  por  cuncta  dilVundere, 
ul  jam  susurrctur,  ((  Scducit  tiM'bas  ^  »  et  clarius  personet 
«  Bonus  est.  » 

TPtACTA  rUS  XXIX  ^ 

In  illud  Evangclii  :  Jafti  antcni  clie  feslo  mediante 
ascendit  Jesus  in  tenipUun  :  usque  ad  id,  Quimisit 
illum,  hic  verax  est ,  et  injustitia  in  illo  non  est. 

I.  QuoD  sequitur  de  Evangelio  et  hodie  lectum  cst , 
conse([uenter  et  nos  vidcamus,  et  quod  Dominus  dona- 
verit,  hinc  dicamus.  Hesterno  die  huc  usque  lectum  eral, 
quia  licet  non  vidisscnt  Dominu.m  Jesum  in  templo  per 
diom  icstum,  ioquebantur  tamcn  dc  illo  :  ((  Et  alii  dicc- 
»  bant,  Bonus  est ;  alii  autcm,  Non,  sed  seducit  turbas  ^.» 
Dictum  cnim  hoc  est  ad  eorum  solatium,  (|ui  postea  prse- 
dioantes  verbum  Doi,  futuri  erant  ut  seductores  et  vera- 
ces  '.  Si  enim  seduccre  dccipcre  est;  nec  Christus  seduc- 

'  .loan.  vu.  i4  —  '  llabitus  die  proximo  post  supeiiorein  Tractatuiii.  — 
3Jonn.  vn,  12.  — h  11  Cor.  vi,  i-'i 


334  S.    AUGUSTIM  EPISCOPl 

tor,  nec  Apostoli  ejus ,  nec  quisquam  seductor  debet  esse 
Christianus  ;  si  autem  seducere  aliunde  aliquem  adaliud 
persuadendo  ducere  est,  quaerendura  est  unde  ct  (juo  :  si 
a  malo  ad  bonum,  bonus  seductor  est  ^  si  a  bono  ad  ma- 
lum ,  malus  seductor  est.  lu  hanc  ergo  partera  qua  sedu- 
cuntur  homines  de  malo  ad  bonura,  utinam  oranes  seduc- 
tores  et  voceraur  et  simus. 

II.  «  Ascendit  »  ergo  postea  Dominus  ad  diem  festura 
«  mediante  die  festo ,  et  docebat.  Et  mirabantur  Judaei 
))  dicentes  :  Quomodo  hic  litteras  scit,  cum  non  didice- 
))  rit  *  ?  ))  lUe  qui  latebat ,  docebat ;  et  palara  loquebatur 
et  non  tenebatur.  lUud  enira  ut  lateret,  eratcausa  exem- 
pli ,  hoc  potestatis.  Sed  cum  doceret ,  «  mirabantur  Ju- 
))  doei.  »  Omnesquidem,  quantura  arbitror,  mirabanlur; 
sed  nonoranes  convertebantur.  Et  unde  admiratio  ?Quia 
raulti  noverant  ubi  natus ,  quemadmodura  fuerit  educa- 
tus  5  nunquara  eum  viderant  litteras  discentem,  audiebant 
autem  de  Lege  disputantera  ,  Legis  testimonia  proferen- 
tem ,  qu£e  nemo  posset  proferre  nisi  legisset,  nemo  legere 
nisilitteras  didicisset :  et  ideo  rairabantur.  Eorura  autem 
admiratio  Magislro  facta  est  insinuandse  altius  veritatis 
occasio.Ex  eorum  quippe  adrairatione  et  verbis,  dixit  Do- 
minus  profundum  aliquid,  et  diligentius  inspici  et  discuti 
dignura.  Propter  quod  intentara  facio  Gharitatera  Vestram, 
non  solum  ad  audiendum  pro  vobis ,  sed  etiam  ad  oran- 
dum  pro  nobis. 

III.  Quid  ergo  Dorainus  respondit  eis  ,  adrairantibus 
quomodo  sciret  litteras ,  quas  non  didicerat?  «  Mea,  in- 
))  quit ,  doctrina  non  est  mea  ,  sed  ejus ,  qui  misit  me^.)) 
Wxc  est  profunditas  prima  :  videtur  enim  paucis  verbis 
quasi  contraria  locutus.  Non  enim  ait :  Ista  doctrina  non 
est  mea-,  sed,  «  Mea  doctrina  non  estmea.  ))  Si  non  tua, 

I  Joan.  VII,  i4,  i5.  —  "  Ibid.  i6. 


IN    JOAISNI»    fcVAH(;ELlUM  ,    TRACT.    XXIX.  335 

(|iiomoilo  tua  ?  Si  tiia,  (|uomocio  non  tua  ?  Tu  cnim  dicis 
utiumcjuo  ,  ct  ((  mca  doctriua  »  ct ,  w  nonmca.  »  Xam  si 
dixisset ,  Ista  doctrina  non  est  mea  ,  nulla  cssct  qutestio. 
Nunc  vero,  Iratrcs,  primitus  intenditc  tjunestioncm,  ct  sic 
ordine  expectate  solulioncm.  Nam  (jui  non  vidct  quaes- 
tionem  quae  proponitur,  quomodo  intelligit  quod  cxpo- 
nitur?  IIoc  cst  ergo  in  qua?stionc,  (juod  ait,  ((  mea  non 
»  mea  :  »  hoc  vidctur  esse  contrarium,  quomodo  «  mca,» 
quomodo  «  non  mca.  »  Si  ergo  intueamur  diligenter  quod 
ipse  in  exordio  dicit  sanctus  Evangeiista  :  «  In  principio 
»  erat  Verbum  ,  et  Verbum  crat  apud  Dcum ,  et  Deus 
»  erat  Verbum*  :  inde  pendct  hujus  solutio  quaestionis. 
Quae  est  ergo  doctrina  Patris,  nisi  Verbum  Patris ?  Ipse  ergo 
Christus  doctrina  Patris,  si  Verbum  Patris.  Scd  quia  Ver- 
bum  non  potcst  esse  nullius,  sed  alicujus  :  et  suam  doc- 
trinam  dixit,se  ipsum  5  et  non  suam,  quia  Patris  est  Ver- 
bum.  Quid  enira  tam  tuum  quam  tu?  et  quid  tam  non  tuum 
quam  tu,  si  aJicujus  est  quod  es? 

IV.  Verbum  ergo  et  Deus  est ,  et  doctrinae  stabilis  Ver- 
bum  est ,  non  sonabihs  per  syllabas  et  volatilis,  sed  ma- 
nentis  cum  Patre,  ad  quam  convertamur  mancntem,  sonis 
transeuntibus  admoniti.  Non  enim  nos  ita  admonet  quod 
transit,  ut  ad  transitoria  vocet.  Admonemur  ut  diligamus 
Dcum.  Totum  hoc  quod  dixi ,  syllabae  fuerunt ,  percus- 
sum  aereni  verberaverunt,  ut  ad  sensum  vestrarum  au- 
rium  pcrvenirent ,  sonando  transierunt  :  non  tamen  illud 
quod  vos  admonui,  transire  debet;  quia  ilie  quem  vos  di- 
ligere  admonui ,  non  transit ;  et  cum  transeuntibus  sylla- 
bis  admoniti,  conveisi  ad  eum  fueritis,  nec  vos  transibitis, 
sed  cum  manente  manebitis.  Hoc  est  ergo  in  doctrina 
magnum  ,   altura  et  aeternum  quod  manet ;  quo  vocant 

'  Joan.  1,  I. 


336  '    --  s.   Autiusxmi  episcopi 

omnia  quse  temporaliter  transeunt,  quando  bene  signifi- 
cant ,  nec  mendaciler  proferuntur.  Omnia  quippe  signa 
quse  proferimus  sonis,  alirjuid  significant  quod  non  est  so- 
nus.  Non  enim  duae  ])reves  syllabae  Deusest,  et  duas  bre- 
ves  syllabas  colimus ,  eL  duas  breves  syllabas  adoramus, 
et  ad  duas  breves  syllabas  pervenire  desideramus  :  quse 
pene  ante  desinunt  sonare,  t[uam  cceperint  ^  nec  in  eis  se- 
cundoe  locus  est:  nisi  prima  transierit.  Manet  ergo  aliquid 
magnum  quod  dicitur  Deus ,  quamvis  non  maneat  sonus 
cum  dicitur  Deus.  Sic  intendite  doctrinam  Christi ,  et 
pervenietis  ad  Verbum  Dei  :  cum  autem  perveneritis  ad 
Verbum  Dei ,  intendite  ,  Deus  erat  Verbum  •,  et  videbitis 
verum  dictum  esse,  «  mea  doctrina  :  »  intendite  etiam 
cujus  est  Verbum;  et  videbitis  recte  dictum  esse,  «  non 
1)  est  mea.  »  Scia-^  i< 

V.  Breviter  ergo  dico  Charitati  Vestrae  ,  hoc  videtnr 
mihi  dixisse  Dominus  Jesus  Christus,  «  Meadocrina  noii 
))  est  raea, »  ac  si  diceret,  Ego  non  sum  a  me  ipso.  Quam- 
visenim  FiliumPatri  dicamus  et  credamus  sequalem ,  nec 
ullam  in  eis  naturse  substantiaeque  distantiam  ,  nec  inter 
generantem  atque  generatum  aliquod  interfuisse  temporis 
intervallum  :  tamen  hoc  servato  et  custodito  ista  dicimus, 
quod  ille  Pater  est ,  ille  Filius.  Pater  autem  non  est ,  si 
non  habeat  Fiiiura ,  et  Fihus  non  est,  si  non  habeat  Pa- 
trem:  sed  tamen  Fihus  Deus  de  Patre  ;  Pater  autem  Deus, 
sed  non  de  Filio.  Pater  Fihi,  non  Deus  de  Fiho  :  ille  au- 
tem  Fihus  Patris,  et  Deus  de  Patre.  Dominus  enim  Chris- 
tus  dicitur  Lumen  ex  Lumine.  Lumen  ergo  quod  non  ex 
Lumine,  et  Lumen  aequale  quod  ex  Lumine,  simul  unum 
Luraen,  non  duo  Lumina. 

VL  Siintelleximus,  Deo  gratias  :  si  quis  autem  parum 
intellexit,  fecit  homo  quousque  poluit,  caetera  videat  unde 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    TnACT.     XMX.  .'V17 

sporot.  Forins(H'iis  nt  opcrarii  possumus  plaiil;iro  cl  rigarc, 
scd  l)ci  cst  incrcnicnluni  ilarc'.  «  .Mca,  inc|uit,  (luctrina 
»  non  estmea,  sed  cjuscjni  misit  me.  wAudiat  consilium, 
(jui  dicit ,  nondum  intcllcxi.  Magna  quippe  rcs  ct  prolunda 
cum  tuissct  dicta,  vidit  ulicpic  ipsc  Dominus  Christus  lioc 
tam  jirolundum  non  omncs  intcllccturos ,  ct  in  conse- 
(picnli  dcdit  consilram.  Intclligere  visPCrede.  Deus  enim 
pcr  Prophctani  dixit  :  ((  Nisi  crcdidcritis,  non  intclhgc- 
»  tis  -.  »  Ad  hoc  pcrtinct  quod  ctiam  hic  Dominus  sccutus 
adjunxit ,  (c  Si  quis  volucrit  voluntatem  cjus  faccre,  cog- 
»  noscet  de  doctrina  ,  utrum  cx  Deo  sit,  an  ego  a  me 
)>  ipso  lo(juar^.  »  Quid  cst  hoc  ,  «  Si  quis  voiucrit  volun- 
»  tatcm  cjus  facerc? »  Sed  ergo  dixeram,  Si  quis  crcdide- 
rit ;  ct  hoc  consilium  dederam ,  Si  non  intellexisti,  in- 
cpiam  ,  Crcdc.  Intcllcctus  enim  merces  cst  fidei.  Ergo  noli 
quaercrc  intelligcrc  ut  credas,  scd  crcde  ut  intclligas  : 
quoniam  nisi  credideritis ,  non  intelligctis.  Cum  ergo  ad 
possibiUtatcm  intelhgendi  consiiium  dcderim  obedientiam 
credendi ,  ct  dixerim  Dominum  Jcsum  Christum  hoc  ip- 
sum  adjunxissc  in  conscfjucnti  scntcntia  ,  invcnimus  cum 
dixisse  :  ((  Si  quis  voluerit  voiuntatcm  cjus  faccre,  cog- 
))  noscct  dc  doctrina.  )>  Quid  est ,  ((  cognoscct?  »  hoc  est 
inteihgct.  Quod  est  autcm ,  ((  Si  qnis  voiuerit  voiuntatem 
»  ejus  facere,  »  iioc  est  credere.  Sed  quia  «  cognoscet,  » 
hoc  est  intciiiget ,  omnes  inteiligunt  :  quia  vero  quod  ait : 
«  Si  quis  voiucrit  voluntatcm  ejus  faccre  ,  »  hoc  pertinet 
ad  credere,  ut  diiigcntius  inteiiigatur,  opus  cst  nobis  ipso 
Domino  nostro  expositore,  utindicet  nobis  utrum  revera 
ad  credere  pertineal  facere  voluntatem  Patris  cjus.  Quis 
ncsciat  iiocesse  faccre  voiuntatem  Dei ,  operari  opus  cjus, 
id  cst ,  quod  iiii  piacet  ?  Ipse  autem  Dominus  aperte  alio 
ioco  dicit  :  <(  Hoc  est  opus  Dei,  ut  credatis  in  eum  quem 

'  I  Cov.  III,  6.  —  '  Isai.  VII,  g,  juxta  LXi,  —  3  Joan.  vii,  17. 

cxxn.  "22 


338  s.  AUGUsxiivi  EPiscopi 

»  ille  misit  ^  »  Ut  credatis  in  eum  •,  non  ut  credatis  ei. 
Sed  si  creditis  in  eum ,  creditis  ei :  non  autem  continuo  qui 
credit  ei,  credit  in  eum.  Nam  et  daemones  credebant  ei, 
non  credebant  in  eum.  Kursus  etiam  de  Apostolis  ipsius 
possumus  dicere:  Gredimus  Paulojsed  non,  Gredimus  in 
Paulum:  Credimus  Petro,  sed  non,  Gredimus  in  Petrum. 
((  Credenti  enim  in  eum  qui  justificat  impium,  deputatur 
»  fides  ejus  ad  justitiam^.»  Quid  est  ergo  credere  in  eum? 
Credendo  amare,  credendo  ddigere,  credendo  in  eum 
ire,  et  ejus  membris  incorporari.  Ipsa  est  ergo  fides  quam 
de  nobis  exigit  Dcus  :  et  non  invenit  quod  exigat ,  nisi 
quam  defmivit  abo  loco  Apostolus  plenissime  dicens  :  «  Ne- 
»  que  circumcisio  aliquid  vaiet ,  neque  praeputium ,  sed 
»  fides  quae  per  dilectionem  operatur  -^  '^  »  Non  quabscum- 
que  fides ,  sed  fides  quse  per  dUectionem  operatur  :  haec 
in  te  sit,  et  inteliiges  de  doctrina.  Quid  enim  intelliges? 
Quia  doctrina  ista  non  est  mea ,  sed  ejus  qui  misit  me  ,  id 
est,  inteiiiges  quia  Christus  Fiiius  Dei,  qui  est  doctrina  Pa- 
tris ,  non  est  ex  se  ipso ,  sed  Filius  est  Patris. 

YIl.  Sabeliianam  liaeresim  sententia  ista  dissolvit.  Sa- 
belliani  enim  dicere  ausi  sunt,  ipsum  esse  Filium  qui  est 
et  Pater  j  duo  esse  nomina,  sed  uiiam  rem.  Si  duo  essent 
nomiiia,  et  res  una,  non  diceretur,  «  Mea  doctrina  non 
»  estmea. »  Utique  si  tua  doctrina  non  est  tua,  o  Domine, 
cujus  est,  nisi  alius  sitcujus  sitt*  Quod  dixisti,  Sabeiiiani 
non  intelligunt :  non  enim  Trimtatem  viderunt ,  sed  sui 
cordis  eiTorem  secuti  sunt.  Nos  cuitores  Trmitatis  et  uni- 
tatis  Patris  et  Filh  et  Spiritus  sancti,  et  unius  Dei ,  intel- 
hgamus  de  doctrina  Christi ,  quoniam  non  est  ejus.  Et 
ideo  dixit  non  se  a  se  ipso  loqui  j  quoniam  Christus  Patris 
estFihus,  et  Pater  Chiisli  estPater,et  Fihus  de  Deo  Pa- 
tre  Deus  est :  Pater  autem  Deus,  non  de  Filio  Deo  Deus  est. 

«  joau.  VI,  29.  —  »  Rom.  iv,  5.  —  ^  Gal.  v,  6. 


IN    JOANmS    EVAWGELIUM,    TRACT.    XXIX.  331) 

Vlll.  «  Qui  a  semetipso  lotjuitur,  gloriam  propriam 
»  quijerit'.  »  lloc  eril  iUe  t[ui  vocaLur  Antichrislus,  extol- 
lens  se,  sicut  Apostolus  ait,  supra  omne  quod  dicitur 
Deus,  et  (|uod  colitur'.  Ipsuni  ([uippc  annuntians  Domi- 
nus  gloriam  suam  quccsiturum,  non  gloriam  Patris,  ait  ad 
Judseos :  «  Ego  veni  in  nomine  Patris  mei,  et  non  susce- 
»  pistis  me  ^  :  »  alius  veniet  in  nomine  suo ,  hunc  susci- 
pietis.  Significavit  eos  Antichristum  susccpturos,  (|ui  glo- 
riam  nominis  sui  quccsiturus  cst,  inilatus,  non  sohdus  ^  et 
ideo  non  stabilis,  sed  utique  ruinosus.  Dominus  autem  nos- 
ter  Jesus  Christus  raagnum  exemplum  nobis  pr.Tbuit  hu- 
mihtatis  :  nempe  ae^iualis  est  Patri,  nempe  «  in  principio 
»  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat 
»  Verbum  ;  »  nempe  ipse  dixit,  et  verissime  dixit :  «  Tanto 
»  tcmpore  vobiscum  sum,et  non  cognovistis  me^?»  Phi- 
hppe  ,  (|ui  vidit  me,  vidit  et  Patrem  5  nempe  ipse  dixit , 
et  verissime  dixit  :  «  Ego  et  Pater  unura  suraus^.  »  Si 
ergo  ille  cum  Patre  unum,  ae(juahs  Patri,  Deus  de  Deo, 
Deus  apud  Deum,  coseternus,  imraortahs,  pariter  incom- 
mutabihs,  pariter  sine  terapore,  pariter  creatoret  dispo- 
sitor  temporum  •,  tamen  quia  venit  in  tempore,  et  fbrmam 
servi  accepit,  et  habitu  est  inventus  ut  homo,  quaeritglo- 
riara  Patris ,  non  suara  ^  :  quid  tu  homo,  facere  debes, 
qui  quando  ah(|uid  boni  facis  ,  gloriara  tuam  quaeris  ; 
quando  autera  aiiquid  raah  facis,  Deo  caluraniara  medi- 
taris?  Intende  tibi,  creatura  es,  agnosce  Creatorem  :  ser- 
vus  es ,  ne  contemnas  Dominura  :  adoptatus  es  ,  sed  non 
raeritis  tuis  •,  qurere  ejus  gloriara ,  a  quo  habes  hanc  gra- 
liara  ,  homo  adoptatus,  cujus  gloriara  qucesivit  qui  est  ab 
illo  unicus  natus.  «  Qui  autem  (|uaerit  gloriam  ejus  qui 
»  misit    illum ,  hic  verax  est ,  et  injustitia  in  illo  non 

'  Joan.  VII,  18.  — '  I  Thess.  n,  4-  —  '  Joan.  v,  i3.  — 4ld.  xiv,  8.  — 
5Id.  X,  5o.  —  <iPhilip.  u,  7. 

22.    " 


340  s.   iuGUjJTiNi  Eriscon 

»  est^  »  lu  Antichristo  aulem  injustitia  est,  et  verax  noii 
est ',  quia  gloriam  suam  quaesiturus  est ,  non  ejus  a  quo 
missus  est  :  non  enim  est  missus,  sed  venire  permissus. 
Omnes  ergo  pertinentes  ad  corpus  Christi ,  ne  inducamur 
in  laqueos  Antichristi ,  non  quaeramus  gloriam  nostram, 
Sed  si  ille  quaesivit  gloriam  ejus  qui  eum  misit,  quanto 
magis  nos  ejus  qui  nos  fecit  I 

la"*  V V^-t 'Vl^  VVV»  VW»  V4/V%  "VVV»  **/V% -VVM 'V%/V%  V*/^  XA/V*  VVVi  %v%/\  \A/^ 

TRAGTATUS  XXX. 

('  ■  ■ 

Ah  co  loco  :  Nonne  Moyses  dedit  vobis  Legem ,  et 
nemo  ex  vobis  facit  Legem?  usque  ad  id,  Nolile 
]udicare  secundiun  faciem,  sed  justum  judicium 

f  ■  judicate. 

-  I  EvANGELii  sancti  lectionem,  de  qua  pridem  Charitati 
Vestrae  locuti  sumus ,  ista  quae  modo  lecta  est ,  hodierna 
consequitur.  Dominum  loquentem  audiebant  et  discipuli 
et  Judsei ;  veritatem  loquentem  audiebant,  et  veraces  et 
mendaces  ^  charitatem  loquentem  audiebant  et  amici  et 
inimici-,  bonum  loquentem  audiebant  et  boni  et  mali.  llli 
audiebant,  sed  ille  discernebat^  et  quibus  sermo  prodes- 
set  et  profuturus  esset ,  videbat  et  prsevidebat.  In  illis 
cnim  ([ui  tunc  erant  videbat,  in  nobis  qui  futuri  eramus 
praevidebat.  Nos  itaque  sic  audiamus  Evangelium,  quasi 
praesentem  Dominum  5  nec  dicamus  :  O  ilii  felices  qui 
eum  videre  potuerunt !  quia  multi  in  eis  qui  viderunt  et 
occiderunt ;  multi  autem  in  nobis  qui  non  viderunt ,  et  I 
crediderunt.  Quod  enim  pretiosum  sonabat  de  ore  Do- 

'  Joaii.  XVII,  i8. 


IN    JOA^NIS    EVANGELIUM  ,    TRAcT.     XXX.  341 

mini ,  ct  propler  nos  scTiptum  cst ,  ct  nol)is  servatiim,  et 
propter  nos  recitatuni ,  et  rccilabitur  etiam  proptcr  pos- 
teros  nostros,  et  doncc  saeculum  finiatur.  Sursnm  cst  Do- 
minus  :  sed  ctiam  hic  est  vcritas  Dominus.  Corpus  cnim 
Domini  in  (|uo  rcsnrrexit ,  uno  loco  esse  potest  :  verilas 
ejus  ul)i([uc  (liHiisa  est.  Dominum  ergo  audiamus,  ct  (|uod 
ipse  donaverit  de  verhis  ejus  ,  et  nos  dicamus. 

n.  «  Nonne  Moyses,  inquit,  dedit  vohis  Legem  ,  et 
»  ncmo  cx  vohis  facit  Lcgem  ?  Quid  me  quaerilis  interfi- 
))  cere  ^  ?  »  Ideo  enim  quaeritis  me  interficcre ,  cpiia  ncmo 
ex  vohis  facit  Legem  :  nam  si  Legera  faceretis ,  in  ipsis 
litteris  Christum  agnoscerctis  ,  et  pr?escntem  non  occido 
retis.  Et  illi  responderunt  :  ((  Respondit  ei  turha.  »  Rcs- 
pondit  quasi  turha  non  pertincnlia  ad  ordinem  ,  sted  ad 
perturhalioncm  :  deni([ue  turha  turhata  videte  quid  res- 
ponderit:  ((  DHemonium  hahes^  quis  te  quaerit  occidere  ?» 
Quasi  non  pejus  fuerit  dicere ,  ((  Daemonium  hahcs,  » 
c|uam  eum  occidere.  Ei  quippe  dictum  est  quod  doemo- 
nium  haherct ,  cjui  daemones  expellehat.  Quid  possit  aliud 
dicere  turha  turhulenta  ?  Quid  possit  aliud  olere  coenum 
commotum  ?  Turhaturhata  est,  unde  ?  a  vcritate.  Turham 
hppitudinis  turhavit  claritaslucis.Oculi  cnim  non  hahen- 
les  sanitatem,  non  possunt  ferre  luminis  clarilatem. 
'  IH.  Dominus  autem  non  plane  turhatus,  sed  in  siia 
veritate  tranquillus  ;  non  reddidit  malum  pro  malo  ,  nec 
malcdictum  pro  maicdicto  "^.  Quihus  si  diceret ,  D;emo- 
nium  hahetis  vos  ;  verum  utique  diceret.  Ncn  enim  taha 
illi  veritati  dicerent,  nisi  eos  diaboli  falsitas  irritaret.  Quid 
ergo  respondit?  Audiamus  tranc[uille,  et  tranquillum  hi- 
hamus  :  ((  Unum  opus  feci,  et  omncs  miramini^.  »  Tan- 
quam  dicens ,  Quid  si  omnia  opera  mea  videretis  ?  I|)sius 
enim  opera  erant  c[u?e  in  mundo  videhant,  et  ipsum  qui 

'  .Toan.  vn,  19,  ao.  —  '  i  P«^fr.  iii,  9    —  ^  Joan.  vii,  or. 


342  S.    AUGTJ8TINI    EPISCOPI 

fecit  omnia  non  videbant  :  fecil  unani  rcm,  ct  lurbali 
sunt,  quia  salvum  fecit  hominem  sabbato.  Quasi  vero  si 
quisquam  segrotus  sabbato  sinceraret,  alius  illum  sanum 
fecisset  quam  ille,  qui  eos  scandalizavit ,  quia  unum  ho- 
minem  salvum  fecit  sabbato.  Quis  enim  alios  salvos  fecit 
quam  ipsa  salus  :  qui  illam  salutem  quam  dedit  huic  ho- 
mini ,  dat  et  jumentis  }  Salus  enim  corporalis  erat.  Salus 
carnis  et  reparatur ,  et  moritur  ^  et  cum  reparatur ,  mors 
dilFertur,  non  aufertur.  Tamen,  fratres,  etiam  ipsa  salus 
a  Domino  est ,  per  quemUbet  detur  :  quocuraque  curante 
et  ministrante  impertiatur  ,  ab  illo  datur  a  quo  est  omnis 
salus  ,  cui  dicitur  in  Psalmo: «  Homines  et  jumenta  salvos 
))  facies ,  Domine,  sicut  multiplicasti  misericordiam  tuam 
))  Deus^.  )>  Quia  enim  Deus  es,  multiplicata  misericordia 
tua  pervenit  etiam  ad  salutem  carnis  humanae ,  pervenit 
etiam  ad  salutem  mutorum  animahum  :  sed  qui  das  salu- 
tem  carnis  homibus  jumentisque  communem  ,  numquid 
nulla  saius  est  quam  servas  hominibus  ?  Est  certe  alia  quse 
non  solum  communis  non  est  hominibus  et  jumentis  ,  sed 
nec  ipsis  horainibus  communis  est  bonis  et  raalis.  Deni- 
que  cum  ibi  de  ista  salute  dixisset ,  quam  communiter  ac- 
cipiunt  pecora  et  homines  5  propter  iliam  salutem  quam 
sperare"^ebent  homines ,  sed  boni  homines  ,  secutus  ad- 
junxit  :  «  Filii  autem  hominura  sub  tegmine  alarura  tua- 
)>  rum  sperabunt :  inebriabuntur  ab  ubertate  domus  tuae, 
»  et  torrente  voluptatis  tuae  potabis  eos  :  quoniara  apud 
»  te  est  fons  vitse,  et  in  iuraine  tuo  videbiraus  luraeii'^.» 
Hsec  est  salus  quae  ad  bonos  pertinet ,  quos  appellavit 
filios  horainum  \  cum  supra  dixisset :  Horaines  et  juraenta 
salvos  facies,  Doraine.  Quid  enira?  lUi  homines  non  erant 
filii  hominura ,  ut  cum  dixisset  homines ,  sequeretur  et 
diceret :  Filii  autem  hominum  :  quasi  aUud  erant  homi- 

'  Psal.  XXXV,  7.  —  '  Ibitl.  etc. 


IN    JOA^NIS    EVANGKLIUM  ,    TBACT.    XXX.  343 

ncs  ,  cl  aliud  filii  lioniinum  ?  Non  tamen  arbitror  sine  ali- 
qua  signilicalione  ciislinctionis  hoc  dixisse  Spirilum  sanc- 
tum.  (  Homines  ad  primum  Adam  ,  (ilii  hominuni  ad 
Christum *.  ) Fortc cnim  homines  pertincnt  ad  piimum  ho- 
minem  :  lilii  autem  hominumpcrtinent  ad  lilium  hominis. 

IV.  «  Unum  opusfcci,  etomnes  miramini.  »  Et  conti- 
nuosuhjungit:  «  Propterea  3Ioyses  dedit  vobis  circumci- 
))  sionem  -.  »  Bene  factum  est  ut  accipcretis  circumcisio- 
nem  a  Moyse.  «  Non  quia  ex  Moyse  est,  sed  ex  Patribus.» 
Abraham  quippe  primus  accepit  circumcisionem  a  Domi- 
no^.  «  Et  in  sabbato  circumciditis.  »  Convicit  vos  Moyses. 
In  Lege  accepistis  ut  circumcidatis  octavo  die  :  accepistis 
in  Lege  ut  vacetis  septimo  die  :  si  octavus  dies  illius  qui 
natus  est  occurrct  ad  diem  septimum  sabbati ,  quid  fa- 
cietis  ?  Yacabitis  ut  servetis  sabbatum,  an  circumcidetis  ut 
impleatis  sacramentum  diei  octavi.?  Sednovi,  inquit,  quid 
faciatis.  «  Circumciditis  hominem.  »  Quare?  Quia  circum- 
cisio  pertinet  ad  aliquod  signaculum  salutis,  et  non  de- 
bent  homines  sabbato  vacare  a  salute.  Ergo  nec  «  mihi 
»  irascamini ,  quia  salvum  feci  totum  hominem  sabbato  : 
»  si  circumcisionem ,  inquit,  accipithomo  in  sabbato,  ut 
»  non  solvatur  Lex  Moysi^  :  »  (aliquid  enim  }X3r  Moysen 
in  illa  constitutione  circumcisionis  salubriter  institutum 
est :  )  mihi  operanti  salutem  in  sabbato  quare  indigua- 
mini  ? 

V.  Forte  enim  illa  circumcisio  ipsum  Dominum  signifi- 
cabat ,  cui  isti  curanti  et  sananti  indignabantur.  Jussa  est 
enim  adhiberi  octavo  die  circumcisio  ^  :  et  quid  est  cir- 
cumcisio,  nisi  carnis  expoliatio?  Significat  ergo  ista  cir- 
curacisio  expoliationem  a  corde  cupiditatum  carnaliura. 
Non  ergo  sine  causa  data  est,  et  in  eo  raembro  jussa  fieri : 

I  Uxc  redumlare  videntur.  —  »  Joan.  vu,  22.  —  ^  (jen.  xvn,  10.  — 
4  Joiin.  vu,  23.  —  5  Levit.  xn,  3. 


344  S.     AtJGlISTlNI    EPISCOPl 

quoiiiam  per  iilud  mcmbrum  procreatur  creatura  morta- 
lium.  Et  per  unum  hominem  mors,  sicut  per  unum  ho- 
mincm  resurrectio  mortuorum  *  :  et  per  unum  hominem 
peccatum  intravit  in  mundum ,  et  per  peccalum  mors-. 
Ideo  quisque  cum  praeputio  nascitur,  quia  ommis  homo 
cum  vitio  propaginis  nascitur  :  et  non  raundat  Deus 
sive  a  vitio  cum  quo  nascimur  ,  sive  a  vitiis  quoe  male  vi- 
vendo  addiraus^  nisi  per  cultellum  petrinum  _,  Dominum 
Chrislum.  «  Petra  enim  erat  Christus  ^  »  Cultelhs  enim 
petrinis  circumcidebant ,  et  pelrae  noraine  Christum  hgu- 
rabant  :  etprsesentem  non  agnoscebant,  sed  insuper  eum 
occidere  cupiebant.  Quare  autem  octavo  die ,  nisi  quia 
post  septiraum  sabbati  Dominus  die  dominico  resurrexit.^ 
Ergo  resurrectio  Christi,  quae  facta  est  tertio  ([uidem  die 
passionis ,  sed  octavo  die  in  diebus  hebdomadis  ,  ipsa  nos 
circumcidit.  Audi  circumcisos  vera  pelra  ,  Apostolo  ad- 
raonenle,  «  Si  ergo  resurrexistis  cum  Christo,  qufe  sur- 
))  sum  sunt  quserite ,  ul^i  Christus  est  in  dextera  Dei  se- 
))  dens  5  quse  sursum  sunt  sapite,  non  quae  super  terram  *. )> 
Circumcisis  loquitur  :  Resurrexit  Christus,  abstulit  vobis 
desideria  carnaha,  abstuht  concupiscentias  malas,  abstu- 
lit  superfluum  cum  quo  nati  eratis ,  et  raulto  -pejus  quod 
male  vivendo  addideratis  :  circuracisi  per  petrara  quare 
adhuc  sapitis  terrara  ?  Et  ad  extreraum  quia  Legem  dedit 
Moyses,  et  circumciditis  hominem  sabbato,  intelligite  hoc 
significari  opus  bonum  ,  quod  ego  feci  totura  hominem 
salvum  sabbato  :  quia  et  curatus  est  ut  sanus  esset  in  cor- 
pore,  et  credidit  ut  sanus  esset  in  anima. 

VI.  «  Nolite  judicare  personahter,  sed  rectum  judiciura 
»  judicate^  )>  Quid  est  hoc?  Modo  qui  per  Legem  Moysi 
circumciditis  sabbato ,  non  irasciraini  Moysi  j  et  quia  ego 

I  I  Cor.  XV,  21.  --  1  Rom.  vi,  i2.  —  ^  i  Cov.  x,  4-  —  4  Coloss.  iii,  i,  2. 
—  ^'  Joan.  VII,  24. 


IN    JOANNIS    EVANGELIDM  ,  TrACT.    XXX.  345 

die  sabliali  snlvum  Irci  liominciu ,  iiascimiiii  mihi.  P(Mso- 
nalitcr  jiidicalis ,  voritatcm  attcndite.  Ego  non  me  pnr- 
lero  Moysi,  ail  Dominns,  qui  erat  et  ipsius  Moysi  Domi- 
nus.  Sic  attcndite  (piomodo  homines  nos  duos,  tancjnam 
ambos  homincs  :  judieate  inter  nos,  sed  verum  judicium 
judicate  :  nolite  me  honorato  illum  damnare,  sed  illo  in- 
tellecto  me  honorate.  Hoc  enim  eis  alio  loco  dixit,  «  Si  cre- 
»  dcretis  Moysi ,  credcretis  ntic|ue  et  mihi  5  de  me  enim 
»  iile  seripsit^ »  Scd  hoc  loeo  noluit  hoc  dicere,  tanquam  se 
et  Moyse  ante  illos  constitutis.  Propter  Legem  Moysi  cir- 
cumciditis ,  quando  etiam  sabbatum  occurrerit;  et  ego 
sanitatum  faciendarum  bencficentiam  non  vultis  ut  exhi- 
beam  per  sabbatum?  Quia  Dominus  circumcisionis  et  Do- 
minus  sabbati,  salutis  est  auctor  :  et  servilia  opera  prohi- 
biti  estis  facere  sabbato  ;  si  vere  intelligatis  servilia  opera, 
non  peccatis.  <(  Qui  enim  facit  peccatum  ,  servus  est  pec- 
»  cati  '^  »  Numcjuid  servile  opus  est,  hominem  sanare  per 
sabbatum?  Manducatis  et  bibitis,  (ut  alicpid  dicam  ex 
admonitioneDomini  nostri  Jcsu  Christi,  et  ex  verbis  ejus,) 
utic[ue  c[uare  manducatis  et  bibitis  in  sabbato,  nisi  quia 
pertinet  ad  salntcm  quod  facitis.^Per  hoc  ostenditis  opera 
salutis  non  essi?  ullo  modo  die  sabbali  omittenda.  Ergo 
«  Nohte  personaliter  judicare,  sed  rectum  judicium  judi- 
M  cate.  »  Attendite  me  quomodo  hominem ,  attendite 
Moysen  quoraodo  hominem  :  si  secundum  vcritatcm  ju- 
dicetis,  neque  Moysen  ,  neque  me  condemnabitis  :  et 
veritate  cognita  me  cognoscetis  5  quia  ego  sum  veritas  ^. 

VII.  Hoc  vitium ,  fratres ,  c[uod  Dominus  notavit  hoc 
loco,  evadere  in  hoc  sseculo  magni  laboris  est,  non  per- 
sonaliter  judicare,  scd  rectum  judicium  retinere.  Admo- 
nuit  c[uidem  Dominus  Judaeos,  sed  monuit  et  nos  :  illos 
convicit ,  nos  instruxit  :  illos  redarguit,  nos  exacuit.  Non 

'  Joan.  V,  46.  —  '  IJ-  viii,  34.  —  3  jfi,  XIV,  6. 


346  S.    lUGUSTINI    EPISCOPI 

putemus  hoc  nol)is  non  ideo  dictum ,  quia  tunc  ibi  non 
iuimus.  Scriptum  est,  legitur,  cum  recitaretur  audivi- 
mus  ;  sed  tanquam  Judseis  dictum  audivimus  :  non  nos 
ponamus  post  nos,  et  quasi  intueamur  inimicos  repre- 
hendere  ,  et  ipsi  nos  faciamus  quod  in  nobis  veritas 
ipsa  reprehendat.  Judaei  quidem  personahter  judica- 
bant,  sed  ideo  non  pertinent  ad  ISovum  Testamentum, 
ideo  non  habent  in  Christo  regnum  ccelorum ,  ideo  non 
junguntur  sanctorum  societati  Angelorum  :  terrena  quse- 
rebant  a  Domino  :  terra  enim  promissionis ,  victoria  ab 
inimicis ,  foecunditas  pariendi ,  multiphcatio  filiorum , 
abundantia  fructuum.  Quse  ilhs  omnia  a  Deo  quidem  vero 
et  bono,  tamen  ut  carnalibus  promissa  sunt,  omnia  haec 
fecerunt  ilhs  Vetus  Testamentum.  Quid  est  Vetus  Testa- 
mentum?  quasi  haereditas  pertinens  ad  hominem  veterem. 
Nos  innovati  sumus,  homo  novus  facti  sumus  ;  quia  et  ille 
homo  novus  venit.  Quid  tam  novum  quam  nasci  de  vir- 
gine  ?  Quia  ergo  non  erat  quid  in  illo  innovaret  praecep- 
tum ,  quia  nulium  habebat  peccatum  •,  novus  partus  est 
datus.  In  iiio  partus  novus  ,  in  nobis  homo  novus.  Quid 
est  homo  novus,?  a  vetustate  innovatus.  Ad  quam  rem  in- 
novatus?  ad  desideranda  coelestia,  ad  concupiscenda  sem- 
piterna ,  ad  patriam  quae  sursum  est  et  hostem  non  timet, 
desiderandam ,  ubi  non  perdimus  amicum ,  non  timemus 
inimicum  •,  ubi  vivimus  cum  bono  alTectu ,  sine  uilo  de- 
fectu ;  ubi  nemo  nascitur,  quia  nemo  moritur ;  ubi  nemo 
jam  proficit,  et  nemo  deficit ;  ubi  non  esuritur,  et  noii 
sititur  ,  sed  satietas  est  immortaiitas,  et  cibus  veritas.Haec 
habentes  promissa ,  et  ad  Novum  Testamentum  pertinen- 
tes,  et  nov*  haereditatis  facti  haeredes  ,  et  ipsius  Domini 
cohgeredes ,  aham  spem  valde  habemus  :  non  personali- 
ter  judicemus,  sed  rectum  judicium  teneamus. 

VIII.  Quis  est  qui  non  judicat  personaliter  ?  qui  dihgit 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TnACT.    XXXI.  347 

.T(|ualiter.  Dilcclio  fcc|ualis  lacit  non  acceptari  pcrsonas. 
Non  cum  homincs  divcrso  modo  pro  suis  gradlbus  liono- 
ramus,  tunc  tinicndum  cst  nc  pcrsonas  accipiamus.  Sed 
{juando  intcrduos  judicamus  ,  ct  aru|uando  inter  neccs- 
sarios  :  (it  nonnun(|uam  judicium  inter  patrem  et  lilium  ; 
([uerilur  |)atcr  dc  malo  lilio,  aut  queritur  fdius  dc  duro 
patre  :  servamus  honorinccntiam  patri ,  quac  dehctur  a 
lilio  :  non  ivciuamus  lilium  patri  in  honore ;  scd  prsepo- 
nimus,  si  bonam  causam  habet  :  filium  aequemus  patriin 
vcritate  ^  et  sic  tribucmus  lionorem  debitum,  ut  non  per- 
dat  .lequitasmeritum.  Ita  ver])is  Domini  proficimus,  et  ut 
prolicianius  gratia  illius  adjuvamur. 

'X/X/VX  WV«  W%\  W%^  VVVk  VW% AOW  wvt-w/vt  ww  wv%  wv\  ww  wv%  w/v\  W/W  wv%  wv^^www 

TRACTATUS  XXXI. 

Ab  eo  loco,  Dicehant  ergo  quidam  ex  Jerosolymisy 
i\  onne  liic  est,  quem  qucerehant  Judcei interjicere  : 
usque  ad  id ,  (^ua^retis  me,  et  non  im'emetis j  et  ubi 
sum  ego^  vos  non  potestis  venire. 

I.  Mejiinit  Charitas  Vestra  pristinis  sermonibus  et  lec- 
tum  csse  inEvangelio,  et  a  nobis  ut  potuimus  disputa- 
tum,  quod  Dominus  Jesus  ideo  velut  occulte  ascendit  ad 
diem  festum,  non  quia  timebat  ne  teneretur  ,  cujus  po- 
testas  erat  ne  teneretur  \  sed  ut  significaret  etiam  in  ipso 
die  festo  qui  celebrabatur  a  Judaeis,  se  occultari,  et  suum 
esse  mysterium  :  hodierna  ergo  lectione  apparuit  potestas, 
qu?e  putabatur  timiditas  :  loquebatur  enim  palam  in  die 
festo,  ita  ut  mirarentur  turbae,  et  dicerentc[uod  audivimus, 
cum  lectio  legeretur,  (c  Nonne  hic  est  quemquaerebant  in- 
»  terficere?  Et    ecce  palam  loquitur,  et   nihil  illi  di- 


348  S.     AUGUSTINi    EPISCOPl 

»  ciiiit  :  numquid  vere  cognoverunt  principes  quia  hic 
esl  Chrislus^  ?  »  Qui  noverant  qua  s?evilia  qunerebatur, 
mirabantur  qua  potentia  non  tenebatur.  Deinde  non 
plene  intelligentes  illius  potentiam,  putaverunt  principum 
esse  scientiam,  quod  ipsicognoverant  eumdem  esse  Chris- 
tum  :  ideo  pepercerunt  ei,  quem  tantopere  occidendum 
qusesierunt. 

II.  Deinde  ilii  ipsi  apud  se  ipsos,  qui  dixerant,  «  Num- 
»  quid  cognoverunt  principes  quia  hic  est  Christus.^  » 
fecerunt  sibi  qusestionem  qua  eis  videretur  non  ipse  esse 
Christus  :  adjungentes  enim  dixerunt,  «  Sed  istum  novi- 
»  mus  unde  sit^  Christus  autem  cum  venerit,  nemo  scit 
»  unde  sif^.  »  Haec  opinio  apud  Judaeos  unde  nata  fue- 
rit,  quod  «  Cum  venerit,  nemo  scit  unde  sit  :  »  (  non 
enim  inaniter  nata  est.)  Si  consideremus  Scripturas , 
invenimus  fratres ,  quoniam  sanctae  Scripturae  dixe- 
runt  de  Christo,  «  Quoniam  Nazaraeus  vocabitur^,  » 
Ergo  praedixerunt  unde  sit.  Rursus  si  locum  nativitatis 
ejus  quaeramus,  tanquam  inde  sit  ubi  natus  est  5  nec  hoc 
latebat  Judaeos,  propter  Scripturas  quse  ista  praedixerant. 
Nam  cum  eum  visa  stella  Magi  quaererent  adorare,  vene- 
runt  ad  Herodem,  et  dixerunt  quid  quaererent  et  quid 
veilent^  :  ilie  autem  convocatis  eis  qui  Legem  sciebant, 
quresivit  ab  eis  ui^i  Christus  nasceretur  :  ilii  dixerunt ,  in 
Bethleem  Judse  5  et  testimonium  etiam  propheticum  pro- 
lulerunt.  Si  ergo  Prophetae  prsedixerant  et  locum  unde 
crat  origo  carnis  ejus,  et  locum  ubi  eum  peperit  mater 
cjus^-,  unde  nata  est  ista  opinio  apud  Judaeos,  quam 
modo  audivimus,  «  Christus  cum  venerit,  nemo  scit  unde 
»  sit , »  nisi  quia  utrumque  prsedicaverant  et  praenuntia- 
verant  Scripturae?  Secundum  hominem  praedixerant  Scrip- 

'  Joan.  vn,  9.5,  16.  —  »  Ibkl.  27.  —  '  Matth.  ii,  a3.  —  4  Ibid.  2.  — 
5  Micli.  V,  2. 


IW    JOANMS    E\  A^<;i;i.li  \|  ,    TllJlci.    X\XI.  341) 

linii'  uiidi'  osscl :  sciiiiuliun  Dciim  latcbal  impios,  ct  quic- 
rcl)a(  |)i()s.  Acl  lioc  enim  oL  isii  dixeiuiit,  «  Cluistus  cum 
»  vcncrit,  ncmo  scit  unde  sit  :  »  (|uia  lianc  illis  opinio- 
nem  gencraverat  (piod  per  Isaiam  dictiim  est;  «  (jcnera- 
lionem  autcm  cjus  ([uis  cnarrahil '  ?  »  Deniciue  et  ipsc 
Dominus  ad  ulrumque  rcspondit,  ct  cjuia  novcrant  cum 
unde  csset,  ct  (juia  non  noverant  ^  ut  atlestaretur  jMoplie- 
tiic  sanct;e  ([Uic  de  illo  ante  piicdieta  est ,  ct  sccundum 
liumanitatem  infirmitatis,  et  secundum  divinitatem  ma« 
jestatis. 

111.  Auditc  crgo  VcrbumDomini,  fralrcs,  vidctc(jucm- 
admodum  confirmavit  cis  ct  (|uod  dixerunt,  «  Istum  no- 
»  vimus  undc  sit  :  »  et  quod  dixerunt,  a  Cliristus  cum 
»  venerit,  nemo  scit  unde  sit.  Glanial^at  ergo  docens  in 
»  templo  Jesus,  Et  mc  scitis,  ct  unde  sim  scilis  •  ct  a  me 
»  ipso  non  veni ,  sed  cst  verus  (|ui  me  niisit,  t{uem  vos 
»  ncscitis  -.  »  Hoc  est  diccre,  Et  me  scitis,  et  me  ncscitis  : 
hoc  est  dicere ,  Et  undc  sim  scitis  ct  unde  sim  ncscilis. 
Unde  sim  scitis,  Jesus  a  Nazareth,  cujus  etiam  parcnlcs 
nostis.  Soius  enim  in  liac  causa  latebat  virginis  partus, 
cui  tamen  testis  crat  marilus  :  ipse  enim  hoc  poterat  fide- 
liter  indicare,  tjui  possct  maritaiiter  ct  zclarc.  Hoc  ergo 
cxcepto  virginis  partu ,  totum  noverant  in  Jesu  quod  ad 
hominem  perlinet  :  facies  ipsius  nota  erat,  patria  ipsius 
nota  erat,  genus  ipsius  notum  erat,  uhi  natus  est  scieba- 
tur.  Rccte  ergo  dixit,  «  Et  me  nostis,  et  undc  sim  scitis,  » 
secundum  carnem  et  efiigiem  hominis  quam  gerebat  :  se- 
cundum  autem  divinitatem,  «  Et  a  me  ipso  non  veni,  sed 
»  est  verus  qui  me  misit,  quem  vos  nescitis  :  »  sed  ut  eum 
sciatis,  credite  in  emn  quem  misit,  et  scietis.  ((  Deum 
»  enim  nemo  vidit  unciuam ,  nisi  unigenitus  Fiiius  qui  est 

'  Isai.  Liii,  8.  —  '  Joan.  vii,  28. 


350  s.  AuausTiNi  EPiscopi 

»  in  sinu  Patris,  ipse  narravit^ :  »  et,«  Patrem  non  cognos- 

))  cit  nisi  Filius,  et  cui  voluerit  Filius  revelare  ^.  » 

IV.  Denique  cum  dixissel ,  «  Sed  est  verus  qui  misit 
»  me,  quem  vos  nescitis  5  »  ut  ostenderet  eis  unde  pos- 
sent  scire  quod  nesciebant ,  subjecit ,  «  Ego  scio  eum  ^.  » 
Ergo  a  me  quaerite,  ut  sciatis  eum.  Quare  autem  scio  eum  ? 
«  Quia  ab  ipso  sum,  et  ipse  me  misit.  »  Magnifice  utrum- 
que  monstravit.  «  Ab  ipso,  inquit,  sum  j  »  quia  Filius  de 
Patre,  et  quidquid  est  Filius  ,  de  illo  est  cujusest  Filius. 
Ideo  Dominum  Jesum  dicimus  Deum  de  Deo  j  Patrem  non 
dicimus  Deum  de  Deo ,  sed  tantum  Deum  :  et  dicimus 
Dominum  Jesum  lumen  de  lumine  •,  Patrem  non  dicimus 
lumen  de  lumine ,  sed  tantum  lumen.  Ad  hoc  ergo  per- 
tinet,  quod  dixit,  «  Ab  ipsosum.  »  Quod  autem  videlis 
me  in  carne,  «  Ipse  me  misit.  »  Ubi  audis  «  ipse  me  mi- 
»  sit,  »  noli  intelligere  naturse  dissimililudinem,  sed 
generantis  auctoritatem. 

V.  «  Qucerebant  ergo  eum  apprehendere,  et  nemo  misit 
»  in  illum  manus,  quia  nondum  venerat  hora  ejus* :  »  hoc 
est,  quia  nolebat.  Quid  est  enim ,  «  Nondum  venerat 
»  hora  ejus?»Non  enim  Dominus  sub  fato  natus  est.  Hoc 
nec  de  te  credendum  est ,  nedum  de  iilo  per  quem  fac- 
tus  es  ?  Si  tua  hora  voluntas  est  illius  ,  illius  hora  quae  est 
nisi  voluntas  sua?  Non  ergo  horam  dixit  qua  cogeretur 
mori ,  sed  qua  dignaretur  occidi.  Tempus  enim  expecta- 
bat  quo  moreretur ,  quia  et  tempus  expectavit  quo  nas- 
ceretur,  De  hoc  tempore  Apostolus  loquens ,  ait  :  «  Cum 
»  autem  venit  plenitudo  temporis ,  misit  Deus  Filium 
»  suum'.  »  Ideo  multi  dicunt,  Quare  iion  ante  venit 
Christus  ?  Quibus  respondendum  est,  quia  nondum  venerat 

'  Joan.  1,  i8.  —  »  MaUh.  xi,  27.  —  ^  joan.  vn,  29.  —  4  Ibid.  3o.  — 
5  Galat.  IV,  4. 


IN    JOANN18    EVINGELIUM  ,    THACT.    XXXI.  35l 

pletiitudo  tomporis,  moderanto  illo  per  (luera  facta  sunt 
tempora  :  sciebat  enim  ([uando  venire  deberet.  Primo 
per  multam  seriem  temporum  et  annorum  praedicendus 
fuit;  non  enim  aii([uid  parvum  venturum  fuit  :  diu  fue- 
rat  prsedicendus,  semper  tencndus.  Quanto  major  judex 
veniebat,  tanto  proeconum  longior  series  pr.necedebat.  De- 
nique  ubi  venit  plenitudo  t(!mporis,  venit  et  ille  qui  nos 
liberaret  a  tempore.  Liberali  enim  a  tem[iore,  venturi  su- 
mus  ad  aeternitatem  illam,  ubi  non  est  tempus  :  Nec  dici- 
turibi,  Quando  veniet  hora-,  diesest  enim  sempiternus  •, 
qui  nec  praeceditur  hesterno,  nec  excluditur  crastino.  In 
hoc  autem  saeculo  volvuntur  dies,  et  alii  transcunt ,  et 
alii  veniunt,  nullus  manet  •,  etmomenta  ([uibus  loquimur, 
invicem  se  expellunt,  nec  stat  prima  syllaba ,  iit  sonare 
possit  secunda.  Ex  quo  loquimur  aliquantum  senuimus , 
et  sine  uiia  dubitatione  senior  sum  modo  ([uam  mane  : 
ita  nihil  stat,  nihil  fixum  manet  in  tempore.  Amare  ita- 
que  debemus  per  quem  facta  sunt  tempora,  ut  liberemur 
a  tempore,  et  figamur  in  ceternitate,  ubi  jam  nulla  est 
mutabilitas  temporum.  Magna  igitur  misericordia  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  factum  esse  eum  propter  nos  in  tcm- 
pore,  per  quera  facta  sunt  tempora  5  factum  esse  inter 
orania,  per  quera  lacta  sunt  omnia  :  factuni  esse  quod 
fecit.  Factus  est  enim  quod  fecerat ;  factus  est  enim  homo 
qui  hominera  fecerat,  ne  periret  quod  fecerat.  Secundum 
hanc  dispensationem  jam  venerat  hora  nativitatis,  et  na- 
tus  erat  :  sed  nondum  venerat  hora  passionis ,  ideo  non- 
dura  passus  erat. 

VI.  Denique  ut  noveritis  non  necessitatera  ,  sed  potes- 
tatem  morientis  *  :  propter  nonnullos  hoc  loquor ,  qui 
cum  audierint,  ((  Nondura  venit  hora  ejus,  »  aedificantur 
ad  credenda  fata ,  et  fiunt  corda  eorum  fatua  :  ut  ergo 

•  Confer.  Tiact.  xxxvu,  n.  8  et  seq. 


•^^2  ,/     .  s.     AUGUSTlia    EPISCOPI 

iioventis  potestatem  morienlis  ,  ipsam  passionem  recolite, 
crucifixum  intuemini.  Dixil  in  ligno  pendens ,  Sitio.  Illi 
hoc  audito,  in  arundine  per  spongiam  obtulcruntei  ace- 
tum  in  cruce  :  accepit,  et  ait,  Perfectum  est  :  etinclinato 
capite,  reddidit  spiritum  K  Videtis  potestatem  morientis, 
quia  hoc  expectabat,  donec  omnia  complerentur  quse  de 
illo  praedicta  fuerant  ante  mortem  futura.  Dixerat  enim 
Propheta  ;  «  Dederunt  in  escam  meam  fel ,  et  in  siti  mea 
»  potaverunt  me  aceto^  »  Expectabatuthgec  omniacom- 
plerentur  :  postea  quam  completa  sunt,  dixit,  Perfec- 
tum  est :  et  abscessit  potestaie,  quia  non  venerat  necessi- 
tate.  Ideo  quidam  plus  mirati  sunt  istam  potestatem 
morientis,  quam  potentiam  miracula  facientis.  Ventum 
est  enim  ad  crucem,  ut  corpora  deponerentur  de  ligno, 
quoniam  sabbatum  ilkicescebat  :  et  inventi  sunt  latrones 
viventes.  Supplicium  quippe  crucis  ideo  durius  erat,  quia 
diutius  cruciabat,  et  omnes  crucifixi  longa  morte  neca- 
bantur.  lUi  autem  ,  ne  remanerent  in  Jigno,  cruribus 
fractis  coacti  sunt  mori ,  ut  possent  inde  deponi.  Dominus 
autem  inventus  est  mortuus,  et  admirati  sunt  homines  : 
etqui  eum  vivum  contempserunt,  mortuum  sic  adrairati 
sunt,  ut  dicerent  quidam,  u  Vere  Fihus  Dei  est  hic  \  » 
Unde  est  etillud,  fratres,  ubi  ait  quaerentibus  se,  «  Ego 
»  sum  :  et  ilU  retro  redeuntes  omnes  ceciderunt^  »  Erat 
ergo  in  illo  potestas  summa.  Nec  hora  cogebatur  mori ; 
sed  horam  expectabat,  qua  opportunefieretvoluntas,  non 
qua  inviti  impleretur  necessitas. 

VII.  «  De  turba  autem  raulti  crediderunt  in  eum  *.  » 
Humiles  et  pauperes  salvos  faciebat  Dominus.  Principes 
insaniebant  :  et  ideo  medicuni  non  solum  non  agnosce- 
bant,  sed  etiam  occidere  cupiebant.  Erat  qucedam  turba 

'  Joan.  XIX,  28,  elc.  ~  »  Psal.  ixvin,  22.  —  3  Matth.  xxvn,  54.  — 
4  Joan.  xvm,  6.-5  ij.  ^,,^  3,.        ^^  ^^^  g   ^^  ^^^^ 


IN    JOANNIS    EVA^GELIUM.    TflACT.     \\\l.  353 

(|U.nn  sunm  .'rgriliulinom  cito  vidil,  ct  illiiis  nicdicinam 
sine  dilalionc  cognovil.  Yidclc  (|uid  sibi  dixcril  turl)a  ipsa 
commota  miraculis.  «  Numcjuid  Christus  cum  veneril , 
))  plura  signa  facturus  est?  »  lJti(|ue  si  duo  non  erunt, 
hiccst.  Crcdidcrunt  crgo  in  cum  diccntes  ista. 

VIII.  1'rincipcs  veroilli  audita  multitudinis  fide,  et  eo 
murmurc  ([uo  Christus  glorilicabatur,  <(  Miserunt  minis- 
))  tros,  ul  apprchendcrcnt  cum ' . ))  Quem  apprehendercnt  ? 
Adhuc  noleniem  ?  Quia  crgo  non  poterant  apprehendere 
nolentcm,  missi  sunt  ut  audierent  docentem,  Quid  do- 
centem?  <(  Dicit  ergo  Jesus,  Adhuc  modicum  tempus  vo- 
))  biscum  sum-.  ))  Quod  modo  vultis  facere,  facturi  cslis, 
scd  non  modo  :  ([uia  modo  nolo.  Quare  adhucmodo  nolo? 
(juia  «  adhuc  modicum  tempus  vobiscum  sum  :  et  tunc 
))  vado  ad  eum  qui  me  misit.  )>  Imjilere  debeo  dispensa- 
tionem  meam,  et  sic  pervenire  ad  passionem  meam. 

IX.  <(  Quaeretis  me,  etnon  invenietis^  et  ubi  sumego, 
))  vos  non  potestis  venire^.  ))  Hic  jam  resurrectionem 
suam  prpedixit  :  nolucrunt  enim  agnoscere  praesentem,  et 
postea  ([u.csierunt,  cum  vidcrunt  in  eum  multitudinem 
jani  credentem.  Magna  enim  signa  facta  sunt,  etiam  cum 
Dominus  resurrexit,  ctascendit  in  coelum.  Tunc  per  disci- 
pulos  facta  sunt  magna  ^  sed  ille  per  illos,  ([ui  et  per  se  ip- 
sum  :  i[3se  quippe  ilhsdixerat  :  «  Sine  me  nihil  potestis  fa- 
»  cere*.  ))  Quando  claudus  ille  qui  sedebat  ad  portam,  ad 
vocem  Petri  surrexit,  et  suis  pedibus  ambulavit,  ita  ut 
homines  mirarentur,  sic  eos  allocutus  est  Petrus,  quia  non 
in  sua  potestate  ista  fecit,  sed  in  virtute  ilhus ,  c[uem  ipsi 
occiderunt\  Multi  compuncti  dixerunt,  «  Quid  facie- 
»  mus^?))  Viderunt  cnim  sc  ingenti  crimine  impietatis 
astrictos  ,  quando  illum  occiderunt,   quem  venerari  et 

'  Joan.  vii,  32.   —  ^  Ibid    33.  —  3  Ibid.  34-  —  ^  Fd.  xv,  5.  —  ^  Act. 
111,  12.  —  ^  IJ.  11,  37. 

cxxii.  23 


354  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

adorare  debueruiit  :  et  hoc  putabant   esse  inexpiabile. 
Magnum  enira  facinus  erat,  cujus  consideralio  illos  face- 
ret  desperare  :  sed  non  debebant  desperare ,  pro  quibus 
in  cruce  pendens  Dominus  est  dignatus  orare.  Dixerat 
cnim  :  «  Pater,  ignosceillis,  quia  nesciuntquid  faciunt  ^» 
Videbat  quosdam  suos  inter  multos  alienos-,  illis  jam  pe- 
tebatveniam,  a  quibus  adhuc  accipiebat  injuriam.  Non 
enim  attendebat  quod  ab  ipsis  moriebatur  ,  sed  quia  pro 
ipsis  moriebatur.  Multutn  est  quod  illis  concessum  est,  et 
ab  ipsis,  et  pro  ipsis;  ut  nemo  de  sui  peccati  dimissione 
desperet,  quando  ilii  veniam   meruerunt ,  qai  Ghristum 
occiderunt.  Mortuus  estChristus  pro  nobis,  sed  numquid 
a  nobis?  At  vero  illi  viderunt  Ghristum  suo  scelere  mo- 
rientem  :  et  crediderunt  in  Ghristum  sais  sceleribus  ignos- 
CQUtem.  Qaoasque  biberent  sangumem  quem  fuderant,  de 
suasalute  desperaverunt.  Ergo  hoc  dixit,  «  Qu^retis  me,  et 
.))  non  invenietis^  et  ubi  sum  ego,  vos  non  potestis  venire :  » 
quia  quesituriillum  erant  post  resurrectionemcompuncti. 
Njcdixit,  ubiero:  sed,  «  Ubisam.  »  Semparenim  ibi  erat 
Ghristus  quo  fuerat  redituras ;  sic  enim  venlt,  ut  non  re- 
cederet.  Unde  alio  loco  ait:  «  Nemo  ascenJit  iii  coelum,  ni.3i 
»  qui  descendit  de  ccelo,  fiUus  hominis  qui  est  in  coelo  ^ :  » 
non  dixit,  qui  fait  in  coelo.  In  terra  loqaebatur,  et   in 
caelo  seesse  dicebat.  Sic  venit,  ut  inde  non  abscederet:  sic 
rediit,  ut  nos  non  derelinqueret.   Qaid  miramini ?  Deus 
hoc  facit.  Homo  enim  secundumcorpus  inloco  est,  et  de 
loco  migrat,  et  cum  ad  alium  locum  venerit ,  in  eo  loco 
unde  venit  nosi  erit :  Deus  autem  implet  omnia  ,  et  ubiqne 
totus  est,  non  secundum  spatia  tenetur  locis.  Erat  tamen 
Dominus  Ghristus  secundura  visibilera  carnem  in  terra , 
secundum  invisibiiem  majeslatemin  coelo  etin  terra  :  ideo 
ait  :  «  Ubiego  sum,  vos  non  potestis  venire.  »  Nec  dixit, 

I  Luc  X.11111,  34.  —  '  Joan    111,   i3. 


IN    JOANNIS    EVAWOELIUM,    TlUCT.     XXXI.  355 

non  potcrilis,  sed  «  non  polcslis  :  »  lalcs  cnim  tunc  erant 
qui  non  posscnt.  Nam  ul  scialis  non  hoc  ad  dcspcra- 
tionem  dictum,  ct  discipulis  suis  dixit  tale  alicpiid  ;  «  Quo 
»  ego  vado ,  vos  non  poteslis  veiiirc '  :  »  cum  pro  iliis 
orans  dixcrit  :  «  Pater,  volo  ut  ubi  ego  sum,  et  ipsi  sint 
mecum'.  »  Dcnicjue  hoc  Petroexposuit,  etaitilh^  «  Quo 
»  ego  vado  ,  non  potcs  me  sequi  modo,  sequeris  autem 
»  postea^.  » 

X.  «  Dixerunt  ergo  Judsei,  »  non  ad  ipsum ;  sed  «  ad 
»  se  ipsos  :  Quo  hic  iturus  est,  quia  non  inveniemus  eum  ? 
»  numcjuid  in  dispersionem  genlium  iturus  est,  et  doc- 
*  turus  genlcs  *  ?  »  Non  enim  sciebant  quod  dixerunt  j 
sed  quia  ille  voluit ,  prophetaverunt.  Iturus  enim  erat 
Dominus  adgentes,  non  proesentia  corporis  sui,  sed  tamen 
pedibus  suis.  Qui  erant  pedes  ejus?  Quos  pedes  concul- 
care  volebat  perset[uendo  Saulus ,  quando  ei  caput  cla- 
mavit  :  «  Saule  ,  Saule ,  quid  me  persequeris  ^  ?  Quis  est 
»  hic  sermo,  quetn  dixit,  Quneretis  me  et  non  invenietis,  et 
»  ubi  ego  sum ,  vos  non  potestis  venire  ^  ? »  Unde  hoc  di- 
xit  Dominus,  nescierunt,  et  tamen  aUquid  quod  futurum 
erat,  nescientes  pr?enuntiaverunt.  Dixit  enim  hoc  Domi- 
nus,  quia  locum,  si  tamen  dicendus  est  iocus,  id  est, 
sinum  Patris  unde  nunquam  discedit  unigenitus  Filius, 
non  illi  noverant  ^  nec  cogitare  idonei  erant  ubi  erat  Ghris- 
tus,  unde  non  recessit  Christu?,  quo  rediturus  eratChris- 
tus  ubi  manebat  Ghristus .  Unde  hoc  cordi  huinano  cogi- 
lare,  nedum  lingua  expUcare  ?  Hoc  ergo  illi  nullo  modo 
intellexerunt^  ettamenex  hac  occasione  saiutein  nostram 
pnciixerunt,  quod  Dominus  iturus  essot  ad  dispersionem 
gentiuin,  ct  impleturus  t[uod  iegebaiit  et  non  inU-lhge- 
b.mt,  «  Po[)ulus  quem  non  cogiiovi,servivit  mihi,  iii  obau- 

'  Jo.m  XIII,  33  —  '  Id  Kvii,  -Ji^.  —  3  lil  xin,  36.  —  4  I;!  \ii.  jj.  — 
5  Act.  IX,  4-  —  ^  Joan»  vu,  36. 

23. 


356  3.  AuGtSTiNi  Eri?>copi 

»  ditu  auris  obauclidivitmihi'.  »  lUi  non  audierunlin(|uo- 
rum  oculis  fuit ,  illi  audierunt  in  quorum  auribus  sonuit. 
XII.  Illius  enim  Ecclesise  venturse  de  gentibus  typum 
gerebat  mulier  quae  fluxum  sanguinis  patiebatur  :  tange- 
bat  et  non  videbatur,  nesciebatur  et  sanabatur.  Figura 
quippe  erat,  quod  Dominus  interrogavit ,  «  Quis  me  teti- 
))  git  ^?  »  Quasi  ignorans  ignoratam  sanavit :  sic  fecit  et  gen- 
tibus.  Non  eumdidicimus  incarne,  et  meruimus  carnem 
ejus  manducare,  et  in  carne  ejus  membra  esse.  Quare ?  quia 
misit  ad  nos.  Quos?  prsecones  suos  ,  discipulos  suos,  ser- 
vos  suos,  redemptos  suos  quos  creavit,  sed  quos  et  redemit 
fratres  suos  :  totum  parum  dixi  :  membra  sua  ,  se  ipsum  ; 
misit  enim  ad  nos  membra  sua,  etfecit  nos  raembra  sua. 
Tamen  secundum  speciem  corporis  quam  Judaei  viderunt 
et  contempserunt,  non  apud  nos  fuit  Christus  :  quia  et 
lioc  et  de  illo  dictum  erat ,  sicut  et  Apostolus  dicit  : 
.((  Dico  enim  Christum  ministrum  fuisse  circumcisionis 
))  propter  veritatem  Dei ,  ad  confirmandas  promissiones 
»  Patrum  ^.  »  Ad  illos  debuit  venire,  a  quorum  patribus 
est  promissus  ;  ideo  et  ipse  sic  ait  :  «  Non  sum  missus  nisi 
»  adoves  ([uae  perierunt  domus  Israel*.  »  Sed  quid  dicit 
Aposlolus  in  sequenti  ?  «  Gentes  autem  super  misericordia 
»  glorificare  Deum^  »  Quid  et  ipse  Dominus  ?  «  Habeo  alias 
»  oves  quse  non  sunt  ex  hoc  olivi^.  »  Qui  dixerat,  «  Non 
»  sum  missus  nisi  ad  oves  cjuse  perieruntdomus  Israel  :  » 
cjuomodo  habet  alias  oves  ad  c[uas  non  est  missus,  nisi  c[uia 
significavit  procsentiam  corporalem  non  se  missum  exhi- 
bere  nisi  sohs  Juclaeis,  c[ui  viderunt  et  occiderunt?  Et 
multi  taraen  inde  et  antea  et  postea  crediderunt.  Messis 
prima  de  cruce  ventilata  est,  ut  esset  semen  unde  alia 
raessis  consurgeret.  Nunc  vero  cum  fama  Evangeiii  et 

'  Psal.  XVII,  34.    -  ^  Luc.  viii,  45.  —  ^  Rom.  xv,  8.  —  4  Mattb.  xv,  24. 
—  5  Rom.  XV,  9.  —  ^  Joan.  x,  16. 


IN    JOANNIS    EVANGEMUM,    THACT.    XWII.  357 

1)0110  cjiis  odorn  excitati  rrcduiit  rulclcs  cjiis  pcr  omncs 
gentcs,  crit  expcctalio  <;ciitiiini,  (|uaiulo  vcniat  (nii  jam 
vcnit'  ;  ([uando  al)  omnibus  vidcatur,  (jui  tunc  a  (|uil)us- 
dam  visus  non  cst,  a  (piibusdam  visus  cst  ;  (|nando  vcniat 
judicaturus  (jui  vcnit  judicandus  ^  c|uando  vcniat  dis- 
creturus  ,  ([ui  venit  ut  non  discerneretur.  Non  enim  ab 
impiis  (ilirislus  est  discretus,  sed  cum  impiis  judicalus  :  de 
illo  enim  dictnm  (.'st  :  ((  Inter  inicjuos  reputatus  est*^.  » 
Latro  cvasit  :  Cliristus  damnatus  est\  Accepit  indulgen- 
tiam  criminosus ,  damnatus  est  (jui  omnium  crimina  con- 
filcntium  rclaxavit,  Tamen  et  ipsa  crux ,  si  attcndas , 
tribunal  fuit  :  in  mcdio  enim  judice  conslitulo,  unus  la- 
tro  qui  credidit  liberatus,  alter  cjui  insultavit  damnatus 
est.  Jam  significabat  ([uod  facturus  est  de  vivis  et  mortuis, 
alips  positurus  ad  dcxlcram  ,  alios  ad  sinislram  :  similis 
iJle  latro  futuris  ad  sinistram  ,  similis  alter  futuris  ad  dcx- 
teram.  Judicabatur,  etjudicium  minabatur. 

TRAGTATUS  XXXII. 

Ab  co  loco  ,  In  novissnno  auteni  die  festivitatis  sta- 

hat  Jesiis  et  clamahat,  dicens,  Si  quis  sitit ,  veniat 

ad  me,  et  hihat :  uscjue  ad  id ,  Nondum  enini  erat 

Spiritus  datus ,  quia  Jesus  nondum  faerat  f^lori'' 

Jicatus. 

I.  Inter  dissensiones  et  dubitationes  Judaeorum  de  Do- 
mino  Jesu  Ghristo,  inter  caetera  quae  dixit ,  quibus  alii 
confanderentur,  alii  docerentur,  <(  Novissimo  »  illius  ((  fcs- 

'  Gcn.  xLix,  lo.  —  '  Isnl    lui,  12.  —  ^  Marc.  \v,  i.^i. 


358  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

))  livilatis  clie^ ,  )>  (  tunc  enim  ista  agebantnr ,  )  ((ii,'jr  ap- 
peJJatur  Scenopegia,  id  est  tabernaculorum  constructio  , 
de  qua  festivitate  jam  antea  meminit  Charitas  Vestra  fuisse 
dissertum,  vocat  Dominus  Jesus  Ghristus,  et  hoc  non  ut- 
cumque  loquendo ,  sed  clamando,  ut  qui  sitit  veniat  ad 
eum.  Si  sitimus,  veniamus;  et  non  pedibus,  sed  affecti- 
bus;  nec  migrando ,  sed  amando  veniamus.  Quanquam 
secundum  interiorem  hominem,  et  qui  amat  migrat.  Et 
aliud  est  migrare  corpore ,  aliud  corde  :  migrat  corpore , 
qui  motu  corporis  mutat  locum;  migrat  corde,  qui  motu 
cordis  mutat  affectum.  Si  aliudamas  ,  aliudamabas^  non 
ibi  es,  ubi  eras. 

II.  Clamat  ergo  nobis  Dominus  :  «  Stabat  »  enim,  «  et 
)>  clamabat,  Si  quis  sitit,  veniat  adme,  et  bibat.  Qui 
»  credit  in  me,  sicut  dicit  Scriptura  ,  flumina  de  ventre 
»  ejus  fluent  aquae  vivae'.  »  Quidhoc  esset,  quandoEvan- 
.gelista  exposuit ,  immorari  non  debemus.  Unde  enim  di- 
xerit  Dominus,  «  Si  quis  sitit,  veniat  ad  me,  et  bibat, 
>)  et ,  Qui  credit  in  rae ,  flumina  de  ventre  ejus  fluent 
»  aquae  vivae,  »  consequenter  exposuit  Evangelista,  di- 
cens,  «  Hoc  autem  dixit  de  Spiritu ,  quem  accepturi  erant 
»  credentes  in  eum.  Nondum  enim  erat  Spiritus  datus , 
«  quia  Je«us  nondum  erat  glorificatus^.  »  Est  ergo  sitis 
interior  et  venter  interior ,  quia  est  homo  interior.  Et  ille 
quidem  interior  invisibihs ,  exterior  autem  visibilis  :  sed 
mehor  interior  quam  exterior.  Et  quod  non  videtur,  hoc 
plus  amatur  :  constat  enim  plus  amari  hominem  interio- 
rem  quam  exteriorem.  Unde  hoc  constat?  Unusquisque 
in  se  ipso  probet.  Quamvis  enim  qui  male  vivunt ,  animos 
suos  corpori  addicant :  viveretamenvolunt,  quod  nonest 
nisi  animi ,  magisqiie  se  ipsos  indicant  qui  regunt ,  quam 
iUa  qu<ie  reguntur.  R^gunt  enim  animi,  rcguntur  corpora. 

■  .loan.  VII,  3-.  —  '  Ibid    38.    —  Mbid.    Sg. 


IN    JOANMS    EVANGELIUM  ,    TUACT.    XXXII.  359 

Gaudel  {(uis(|iic  voliiptale,  ct  capit  do  corpore  volupla- 
lem  :  sed  separa  aninium,  nihil  restat  in  corporc  ([uod 
gaudcal;  el  si  dc  corporc  gaudct,  animus  gaudct.  Si  gaii- 
dct  dc  donio  sua,  de  se  non  dcbet  gauderc-,  ct  si  hal)ct 
animus  unde  oblcctctur  cxtrinsccus,  sine  dciiciis  manet 
intrinsecus  ?  Omnino  constat  plus  amare  homincm  animam 
suam  quam  corpus  suum.  Sedct  in  alio  hominc  plus  amat 
homo  animam  i|uamcorpus.  Quid  cnim  amaturin  amico, 
ubi  est  amor  sincerior  et  castior  ?  Quid  amatur  in  amico, 
animus  an  corpus?  Si  fidcs  amatur,  animus  amatur  :  si 
bencvolentia  amatur,  benevolcntijjc  sedes  animus  cst  :  si 
hoc  amas  in  altero  ,  ([uia  et  ipsc  amat  te,  animum  amas; 
quia  non  caro ,  sed  animus  amat.  Idco  cnim  amas ,  quia 
te  amat  :  qu?crc  unde  te  amet,  et  vide  quid  amcs.  Plus 
ergo  amatur ,  et  non  vidctur. 

lil.  Aii(|uid  etiara  volo  dicere,  ubi  magis  appareat  Di- 
lectioni  Vt;stra3  quantum  ametur  animus ,  et  quemadmo- 
dum  corpori  pncponatur.  liii  ipsi  iascivi  amatores ,  qiii 
puichritudine  corporum  delectantur ,  et  fbrma  membro 
rum  accenduntur,  tuncamant  ampiius  c[uando  amantur. 
Nam  si  amet  et  sentiat  quia  odio  liabctur ,  magis  irascitur 
quam  diiigit.  Quare  magis  irascitur  quam  diiigit?  quia 
non  ei  redditur  quod  impendit.  Si  ergo  ipsi  corporum 
amatores  redamari  se  voiunt,  et  hoc  eos  magis  dciectat 
si  amentur ,  quaics  sunt  amatores  animorum?  Etsi  magni 
sunt  amatores  animorum  ,  quaies  sunt  amatores  Dei,  qui 
puicliros  animos  facit  ?  Sicut  enim  animus  facit  decus  in 
corpore,  sic  Dcus  in  animo.  Non  enim  facit  corpori  unde 
ametur  nisi  animus  :  qui  cum  migraverit,  cadaver  horres- 
cis;  et  quantumcumque  pulchra  iiia  membra  dilexeris, 
sepeiire  festinas.  Deus  crgo  corporis,  animus  :  decus  ani- 
mi ,  Deus. 

IV.  Ciamatergo  Dominus  ut  veniamus  et  bibamus,  si 


360  S.     AUGUSTINI    EPISCOPl 

inlns  siliamiis;  et  dicit,  ([iiia  cum  biberimus,  flumina 
aquae  vivse  fluent  de  ventre  nostro.  Venter  interioris  ho- 
minis  conscientia  cordis  est.  Bibito  ergoisto  lif[uore  vives- 
cit  purgata  conscientia  5  et  hauriens,  fontem  hnbebit^ 
etiam  ipsa  fons  erit.  Quid  est  fons,  et  quid  est  fluvius, 
cjui  manat  de  ventre  interioris  hominis  ?  Benevolentia  , 
qua  vult  consulere  proximo.  Sienimputetquiaquod  bil)it 
soH  ipsi  debet  suflicere  5  non  fkiit  aqua  viva  de  ventre  ejus  : 
si  autem  proximo  festinat  consulere;  ideo  non  siccat,  quia 
manat.  Videbimus  nunc  quid  sit  quod  bibunt,  qui  cre- 
dunt  in  Domino  :  quia  utique  Christiani  sumus ,  et  si 
credimus,  bibimus.  Et  unusquisque  in  se  ipso  debet 
agnoscere  si  bibit,  et  si  vivit  ex  eo  quod  bibit  :  non  enim 
deserit  fons  ,  si  non  deseramus  fontem. 

V.  Exposuit  EvangeUsta,  ut  dixi ,  unde  Dominus  cla- 
masset,  ad  qualem  potum  invitassei,  quid  bibentibus 
propinasset ,  dicens,  «  Hoc  autem  dicebat  de  Spiritu  quem 
»  accepturi  eraiit  credentes  in  eum.  Nondum  enim  erat 
»  Spiritus  datus,  quia  Jesus  nondum  erat  glorificatus.  » 
Quem  dicit  S[5iritum,  nisi  sanctum  Spiritum?  Nam  unus- 
quisc[ue  liabet  in  se  proprium  sjoiritum,  de  quo  loquebar 
cum  animum  commendarem.  Animus  enim  cujusque, 
proprius  est  spiritus  ejus  :  de  quo  dicit  Paulus  apostolus  : 
«  Quis  enim  scit  hominum  c[use  sunt  hominis ,  nisi  spi- 
))  ritus  hominis  qui  in  ipso  est^? »  Deinde  adjunxit,  Sicet 
quofi  Dei  sunt,  nemo  scit  nisi  Spiritus  Dei.  Nostra  nemo 
scit  nisi  spiritus  noster.  Non  enim  novi  quid  cogitas,  aut 
tu  quid  cogito  :  ipsa  enim  sunt  pro[^ria  nostra  ,  quoe  inle- 
rius  cogitamus ,  et  cogitationum  uniuscujusque  hominis 
ipsius  s[oiritus  testis  est.  Sic  et  qu?e  Deisunt,  nemo  scit 
nisi  Spiritus  Dei.  Nos  cum  s[iirita  nostro  ,  Deus  cum  suo  : 
ita  tamen  ut  Deus  cum  suo  Spiritu  sciat  etiam  quid  agatur 

I  1  Cor.  n,  II, 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    THACT.    XXXII.  361 

iii  nobis;  nos  aulem  sineejus  Spiritu  scirc  non  possumus 
(juiil  agalur  in  Deo.  i)eus  autem  scit  in  nol)is,  et  (|uod  ipsi 
nescimus  in  nobis.  Nam  inlirmitatem  suam  Petrus  ncs- 
ciebat,  (juando  a  Domino  (|uod  ter  esset  negaturus  au- 
diebat,  et  npger  sc  ignorabat,  medicus  regrum  sciebat'. 
Sunt  ergo  qunedam  quae  Deus  novit  in  nobis,  nescicntibus 
nol)is.  Tamcn  (juantum  ad  homines  perlinet,  nemo  sic  sc 
novit  (juomodo  ipse  homo  :  ahus  nescit  cjuid  in  illo  aga- 
tur,  sed  spirilus  ejus  novit.  Accepto  autcm  Spiritu  Dei , 
discimus  et  quid  agatur  in  Deo  :  non  totum,  quia  non  ac- 
cepimus  totum,  De  pignore  multa  novimus :  pignus  enim 
accepimus,  et  hujus  pignoris  pk^niludo  postea  dabitur. 
Interim  in  hac  peregrinatione  pignus  nos  consoletur,  quia 
qui  nos  dignatus  est  oppignerare ,  multum  paratus  est 
dare.  Si  tahs  est  arrha,  quid  est  cujus  est  arrlia? 

YI.  Sed  quid  est  quod  ait  :  «  Non  enim  erat  Spiri- 
»  tus  datus,  quia  Jesus  nondum  erat  glorificatus  ?  » 
In  evidenti  est  intcllectus.  Non  enim  non  erat  Spiri- 
tus  Dei,  qui  erat  anud  Deum  :  sed  nondum  erat  in  eis 
{[ui  credidcrant  in  Jesum.  Ita  enim  disposuit  Dominus 
Jesus ,  non  eis  dare  Spiritum  istum  de  quo  loquimur , 
nisi  post  resurrclionem  suam^  et  hoc  non  sine  causa.  Et 
fortesi  quaeramus  ;  annuet  ut  inveniamus  :  et  si  pulsemus, 
aperietutintremus.  Pietas  pulsat,  nonmanus  :  cjuanquam 
pulsat  et  manus,  si  ab  operibus  misericordi.ie  non  cesset 
manus.  Quae  igitur  causa  est,  cur  Dominus  Jesus  Chris- 
tus  statuerit  non  nisi  cum  esset  glorificatus ,  dare  Spiri- 
tum  sanctum?  Quod  antequam  dicamus  ut  possumus, 
prius  quaerendum  est ,  ne  quem  forte  moveat ,  quomodo 
nondum  erat  Spiritus  inhominibus  sanctis  ,  cum  de  ipso 
Domino  recens  nato  iegatur  in  Evangelio  ,  quod  eum  in 
Spiritu  sancto  agnoverit  Simeon  ,  agnoverit  etiam  Anna 

'  M.ittli.  XXVI,  33,  etc. 


362  S.    AUGUSTIKfl    EPISCOPl 

vidua  prophetissa  ^ ;  agnoverit  Joannes  ipse,  qui  eum  bap- 
li/avit-  :  impletus  Spiritu  sancto  Zacharias  multa  dixit^  : 
Spiritum  sanctum  ipsa  Maria  ,  ut  Dominum  conciperet , 
accepit^.  Multa  ergo  indicia  praecedcntia  Spiritus  sancti 
habemus,  antequam  Dominusglorificaretur  resurrectione 
carnis  suae,  Non  enim  alium  spiritum  etiam  Prophetoe  ha- 
buerunt ,  qui  Ghristum  venturum  praenuntiaverunt.  Sed 
modus  quidam  futurus  erat  dationis  hujus,  qui  omnino 
antea  non  apparuerat :  deipso  hic  dicitur.  Nusquam  enim 
legimus  antea  congregatos  homines  accepto  Spiritu  sanclo, 
linguis  omnium  gentium  locutos  fuisse.  Post  resurrec- 
tionem  autem  suam,  primum  quando  apparuit  disci- 
puHs  puis,  dixit  iUis  :  «  Accipite  Spiritum  sanctum^  »  De 
hoc  ergo  dictumest,  «  Non  eratSpiritus  datus,quia  Jesus 
»  nondum  erat  glorificatus.  »  Et  insutllavit  in  faciem  eo- 
rum  ,  qui  flatu  primum  hominem  vivificavit,  et  de  limo 
erexit,  quo  flatu  aniniam  membris  dedit'^  :  significans 
eum  se  esse,  qui  insulllavit  in  faciem  eorum,  ut  a  luto 
exurgerent,  et  lutcis  operibus  renuntiarent.  Tunc  pri- 
mum  post  resurrectionem  suam  Dominus,  quam  dicit 
Evangehsta  glorificationem ,  dedit  discipulis  suis  Spiritum 
sanctum.  Deinde  commoratus  cum  eis  quadraginta  dies , 
ut  hber  Actuum  Apostolorum  demonstrat,  ipsis  videnti- 
bus,  et  videndo  deducentibus ,  ascendit  incoelum^  Ibi 
peractis  decem  diebus,  die  pentecostes  misit  desuper 
Spiritum  sanctum^.  Quo,  sicut  dixi,  qui  fuerant  in  uno 
loco  congregati ,  accepto  impleti ,  omnium  gentium  hn- 
guis  locutisunt. 

VII.  Quid  ergo,  fratres ,  quia  modo  qui  baptizatur  in 
Ghristo,   et  credit  in  Ghristuni,   non  loquitur  omnium 

>  Luc.  II,  25  et  36.  —  '  Id.  1  ,  4i.  —  3  Ibid.  67.  —  4  Ibid.  35. 
—  ^  Joan.  XX,  22.  —  6  Qen.  11,  7.  —  7  Act.  1,  3  et  9.  —  8  ij. 
II,  I,  etc. 


IN    JOANNfS    EVA^r.EMtfM  ,    TnACT.    XXXII.  363 

«^ontium  liniiiiis.  non  ost  rrodondns  acccpisso  Spiritum 
sanclimi  ?  Absilutisla  pciiidia  tcntflurcor  noslrum.  Ccrti 
sumus  omnem  homincm  accipere  :  sed  (piantum  vas  fidci 
attukritad  (onlcm,  tantum  implcl.  Cum  crgo  ct  modo 
accipialur  ,  dixcril  alicjuis ,  Quaro  ncmo  locpiilur  linguis 
omniumgcnlium?  Quiajam  ipsa  Ecclesia  linguis  omnium 
gentiiim  locpiitur.  Antea  in  una  gcMite  crat  Ecclesia ,  ubi 
omnium  linguis  lo(|uobatur.  Lo(|uendo  linguis  omnium  , 
signilicabat  fulurum,  ut  crescendo  per  gcntes,  loquerotur 
linguis  omnium.  In  hac  Ecclesia  qui  non  est,  nec  modo 
accepit  Spiritum  sanctum.  Praecisus  enim  et  divisus  ab 
unilate  membrorum  ,  qu.e  unitas  Hnguis  omnium  loqui- 
tur  ,  renuntiet  sibi  :  non  habet.  Nam  si  habet,  det  signum 
quod  tunc  dabatur.  Quid  est,  det  signum  quod  tunc  da- 
batur?  Locjuatur  omnibns  linguis.  Respondet  mihi,  Quid 
enim  ,  tu  loqucris  omnibus  linguis?  Locpior  plane,  quia 
omnis  Jingua  mea  est ,  id  est ,  ejus  corporis  cujus  mem- 
brum  sum.  Didusa  Ecclesia  per  gentes  loquitur  omnibus 
linguis  :  Ecclesia  est  corpus  Ghristi,  in  lioc  corpore  mem- 
brum  es  :  cum  ergo  membrum  sis  ejus  corporis  quod  lo- 
quitur  omnibus  bnguis  ,  crede  te  locpii  omnibus  linguis. 
Unitas  enim  membrorum  charitate  concordat  :  et  ipsa 
unitas  locjuitur,  quomodo  tunc  unus  homo  loquebatur. 
YIII.  Accipimus  ergo  et  nos  Spirilum  sanctum  si  ama- 
mus  Ecclesiam ,  si  charitate  compaginamur,  si  catholico 
nomine  et  fide  gaudemus.  Credamus  fratres ,  Quantum 
(juisciue  amat  Ecclesiam  Christi,  tantum  habet  Spiritura 
sanctum.  u  Datus  cst  cnim  Spiritus,  sicut  Apostolus  dicit, 
»  ad  manifestationem  ^:  »  Quam  manifestationem  ?  Sicut 
ipsc  idem  dicit  :  Quia  ahi  datur  per  Spiritum  sermo  sa- 
pientiae ,  alii  sermo  scientiae  secundum  eumdem  Spiritum , 
ahi  fides  in  eodem  Spiritu ,  alii  donatio  curationura  in  uno 

'  I  Cor.  XII,  7, 


364  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

Spiritu,  alii  operatio  virtiUum  in  eodem  Spiritu^.  Multa 
enim  dantur  ad  manifestationem,  sed  tu  forsitan  eorum 
omnium  quae  dixi  niliil  habes.  Si  amas  ,  non  nihil  habes  : 
si  enim  amas  unitatem  ,  etiam  tibi  habet  quisque  in  iJla 
habet  ahquid.  Tolle  invidiam,  et  tuum  est  quod  habeo  : 
tollaminvidiam  ,  et  meum  est  quod  habes.  Livor  separat, 
sanitas  jungit.  Oculus  solus  videt  in  corpore  :  sed  num- 
quid  soli  sibi  oculus  videt?  Et  manui  videt,  et  pedi  videt,  et 
caeteris  membris  videt :  non  enim  si  ahquis  ictus  in  pedem 
veniat,  avertit  se  oculus  inde  ut  non  prsecaveat.  Rursus 
sola  manus  operatur  in  corpore  :  sed  numquid  sibi  soh 
operatur?  Et  oculo  operatur  :  nam  si  ictus  aliquis  veniens 
non  eat  in  manum,  sed  tantum  in  faciem ,  numquid  di- 
cit  manus ,  Non  me  moveo ,  quia  non  tendit  ad  me  ?  Sic 
pes  ambulando  omnibus  membris  mihtat  :  membra  Cfe- 
tera  tacent,  et  hngua  omnibus  loquitur.  Habemus  ergo 
Spiritum  sanctum,  si  amamus  Ecclesiam  :  amamus  au- 
tem,  si  in  ejus  compage  et  charitate  consistimus.  Nam  ipse 
Apostolus  cum  dixisset  diversa  dona  dari  diversis  homi- 
nibus,  tanquam  oflicia  quorumque  membrorum  •,  «  Ad- 
»  huc,  inquit,  supereminentem  viam  vobis  demonstro  "^ :  » 
et  ccepit  loqui  de  charitate.  Praeposuit  eam  hnguis  homi- 
num  et  Angelorum,  prgeposuit  miraculis  fidei,  prseposuit 
scientise  et  propheti;« ,  praeposuit  etiam  ilH  magno  operi 
misericordioe ,  quo  sua  quae  possidet  distribuit  quisque 
pauperibus;  et  ad  extremum  prasposuit  eam  etiam  corpo- 
ris  passioni  :  his  omnibus  tam  magnis  rebus  prseposuit 
charitatem.  Ipsam  habeto,  et  cuncta  habebis  :  quia  sine 
illa  nihil  proderit,  quidquid  habere  potueris.  Quia  vero 
ad  Spiritum  sanctum  pertinet  charitas  de  qua  loquimur, 
(  (|usestio  eiiim  modo  in  Evangeho  de  Spiritu  sancto  re- 
tractatur)  audi  Apostolum  dicentem  :  «  Charitas  Dei  dif- 

'  Cor.  XII,  8,  efc.  —  '  iihid    3i. 


l^    JOAN^IS    KVA^(;KI  II  M  ,     TIUCT.     XWll.  365 

»   liisa  csL  in  cortlihus  noslris,  pcr  Spirilum  sancluni,  (jui 
»  tlal us  ost  nohis'.  » 

IX.  Ouarc  ergo  Dominus  Spirilum,  cujus  maxima  hc- 
neficia  sunt  in  nohis,  tpiia  charitas  Dci  pcr  iixsum  tJillusa 
cst  in  cortlihus  noslris,  post  rcsurrcclioncm  suam  darc 
voluit?  (|uiti  si<;nilicavit?  l't  in  rcsurrcctionc  noslra  cha- 
ntas  nostra  flagrct,  et  ah  amore  saeculi  scparet,  ut  tola 
currat  in  Dcum.  llic  cnim  nascimur,  et  morimur,  hoc 
non  amcmus  :  charitatc  migrcmus,  charitatc  sursum  lia- 
bitemus,  charitatc  illa  tpia  tliliyimus  Dcum.  Nihil  aliutl  in 
hac  vitae  nostrae'peregrinationem  meclitcmur,  nisi  quia  et 
hic  non  sempcr  crimus,  ct  ihi  nohis  locum  bcnc  vivendo 
prcTeparal)imus,undc  nunt^nam  migrcmus.  Dominus  enim 
noster  Jesus  Christus,  postca  tjuam  rcsurrexit ,  jam  non 
moritur,  mors  illi  ultra,  sicut  Apostoiusdicit,  non  domi- 
nabitur-.  Ecce  tjuod  amemus.  Si  vivimus,  si  in  ipsum 
credimus  qui  resurrexit ;  dabit  nobis,  non  (|uod  hic  amant 
homines,  t|ui  Deum  non  amant,  aut  tanto  pkis  amant , 
quanto  illum  minusamant :  tanto  aulcm  hocminusamant, 
([uanto  ilkimplus  amant.  Scd  vidcamus  quid  nobis  pro- 
misit  :  non  divitias  tcrrenas  ct  temporales,  non  hono- 
rcs  et  potcstatcs  in  saeculo  isto  :  videtis  enim  omnia  hsec 
dari  et  hominihus  malis,  ne  niagni  pendantur  a  bonis. 
Non  ipsam  postremo  corporis  sanitatem  :  non  quia  ipse 
illam  non  dat,  sed  quia  ut  videtis  pecoribus  dat.  Non 
vitam  longam.  Quid  cst  cnim  longum  quod  aliquando 
fmitur  ?  Non  pro  magno  nobis  crcdcntibus  promisit  lon- 
gaevitatem  ,  aut  decrepitam  senectutem  5  quam  omnes  op- 
tant  antequam  veniat,  omnes  deillacum  venerit  murmu- 
rant.  Non  pulchritudinem  corporis,  quam  vel  corporis 
morbus,  vel  ipsasenectus  quae  optatur,  exterminat.  Vult 
esse  pulcher ,  et  vult  esse  senex  :  ista  duo  desideria  sibi 

'  Rom.  V,  5.  —  5  Id.  VI,  9. 


366  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

iiivicem  concoidare  non  possunt :  si  senex  eris,  pulcher 
non  eris  :  quando  senectus  venerit,  pulchritudo  fugiet^ 
et  in  uno  habitare  non  possunt  vigor  pulchritudinis,  et 
gemitus  senectutis.  Omnia  ergo  ista  non  nobis  promisit, 
qui  dixit :  «  Qui  crcdit  in  me ,  veniat,  et  bibat,  et  flumina 
))  de  ventre  ejus  fluent  aquae  vivae.  )>  Vitam  aeternam 
promisit,  ubi  nihil  timeamus,  ubi  non  conturbemur, 
unde  non  migremus ,  ubi  non  moriamur  j  ubi  nec  de- 
cessor  plangatur,  nec  successor  speretur.  Quia  ergo  tale 
est  quod  nobis  promisit  amantibus,  et  Spiritus  sancticha- 
ritate  ferventibus^  ideo  ipsum  Spiritum  noiuit  dare,  nisi 
cum  esset  glorificatus  :  ut  in  suo  corpore  ostenderet  vi- 
tam,  quam  modo  non  habemus,  sed  in  resurrectione 
speramus. 

TRAGTATUS  XXXIII. 

Ab  eo  loco  Evangelii,  Ex  illa  ergo  tiirha  cum  audis- 
sent  lios  sermones  ejus  etc.  usque  ad  id,  Nec  ego 
te  condemnabo ,  vade ,  et  amplius  nolipeccare. 

I.  Meminit  Charitas  Vestra  ,  sermone  pristino  ex  occa- 
sione  lectionis  evangelicae  locutos  nos  esse  vobis  de  Spi- 
risu  sancto.  Ad  hunc  potandum  cum  Dominus  invitasset 
credentes  in  se,  loquens  inter  eos  qui  illum  tenere  cogita- 
bant,  et  interficere  cupiebant,  nec  valebant  ,  quia  ifle 
nolebat  :  cum  ergo  h«c  locutus  esset ,  nata  est  de  illo  in 
turba  dissensio,  ahis  putanlibus  quod  ipse  esset  Ghristus, 
aliis  dicentibus,  quia  de  Gahlaea  non  exurget  Ghristus. 
Qui  vero  missi  fuerant,  ut  eum  tenerent ,  redierunt  im- 


IN    JoANNIS    EVANGELIUM  ,    TIUCT.     XXXIll.  367 

miines  a  (rimiiK'  ,  el  plcni  adiniialioiic.  Nani  et  teslimo- 
nium  perliihueriiiit  clivin.c  ilocliin;e  cjus,  cum  dicercnl  a 
(piibus  missi  fuerant,  «  Quare  non  adduxistis  eum  '  ?  » 
llesponderunt  enim  nun^iuam  so  audisse  hominem  sic  lo- 
cutum  :  «  Non  enim  (juis^iuam  sic  Io(piilur  liomo-.  »  llle 
autem  sic  locutus  est,  (juia  Deus  erat  ct  liomo.  Tamcu 
Pharisaei  testimonium  eorum  repellentes,  dixerunt  eis , 
«  Numijuid  et  vos  seducli  estis  '  ?»  Videmus  enim  delec- 
tatos  vos  esse  scrmonibus  iilius,  «  Ninn(|uid  ali([uis  de 
»  principibus  credidit  eum ,  aut  ex  Pharisaeis  *  ?  Sed  turJ)a 
»  hsec  (ju^e  noii  novit  Lcgcm,  malcdicli  sunt  *.  »  Qui  non 
noverant  Legem  ,  ipsi  crcdebant  in  eum  (jui  miscrat  Le- 
gem;  et  eum  qui  miserat  Legem ,  contcmnebant  illi  (jui 
docebant  Legem  :  ut  impleretur  quod  dixerat  ipse  Domi- 
nus,  Ego  veni  ut  non  videntes  videant,  ct  videntcs  caeci 
fiaiit.  C.cci  enim  lacti  sunt  Pharisaei  doctores ,  illuminati 
sunt  popuh  nescientes  Legem,  et  in  auctorem  Legis  cre- 
dentes. 

IL  «  Nicodemus  »  tamen  «  unus  ex  Pharisaeis,  (|ui  ad 
»  Dorainum  nocte  venerat  ^ ,  »  et  ipse  non  quidem  incre- 
dulus  ,  sed  timidus  ;  nam  ideo  nocte  venerat  ad  lucem , 
quiailluminari  volebat,  etsciritimebat  :  respondit  Judaeis, 
«  Numquid  Lcx  nostra  judicat  homincm,  nisi  audicritab 
»  ipso  prius  et  cognoverit  quid  faciat^?  »  Volebant  enira 
iUi  perverse  anle  esse  damnatores  cjuara  cognitorcs.  Scie- 
bat  enim  Nicodemus,  vel  potius  ciedcbat,  quia  si  tan- 
tummodo  eum  vellent  patienter  audire,  forte  similes  fie- 
rent  illis  qui  missi  sunt  tenere,  et  maluerunt  credere. 
«  lHi  rcsponderunt®,  »  ex  praejudicio  cordis  sui,  c[uodet 
illis  :  «Numc[uidettuGalilaeus  es?»  Id  est,  c[uasi  a  Galilaeo 
seductus.  Dorainus  enim  Galilaeus  dicebatur  ,  quoniam  de 

'  Joan.  vu,  45.  —  »  Ibid.  46.  —  3  Ibid.  4;.  —  -i  IbiJ    48     —  5  ibid.  49. 
—  <>  Ibid.  5o.  —  7  Ibid.  5i.  —  ^  Ibij.  52. 


3G8  s.   ALGusTiivr  ei>iscoh 

Nazarclh  civitale  erant  parcnlcs  ejus.  Secundum  Mariam 
tlixi  parcntes ,  non  secundum  virile  scmen  :  non  cnim 
quaesivit  in  terra  nisi  matrem,  qui  jam  hahebat  desuper 
Patrem.  Nam  ulraque  ejus  nativitas  mirabihs  fuit ,  divina 
sine  matre  ,  humana  sine  patre.  Quid  ergo  illi  quasi  Legis 
doctores  adNicodemum  dixerunt.^  «  Scrutare  Scripturas, 
»  et  vide  quia  Propheta  a  Galilaea  non  surgit.  »  Sed  Do- 
minus  Prophetarum  inde  surrexit.  «  Reversisunt,  »  in- 
quit  Evangelista ,  «  unusquisque  in  domum  suam'.  » 

III.  «  Inde  Jesus  perrexit  in  monlem^  :  »  in  montem 
autem  «  Oliveti ,  »  in  montem  fructuosum ,  in  montem 
unguenti ,  in  montem  chrismatis.  Ubi  cnim  decebat  do- 
cere  Christum  nisi  in  montem  Oliveti?  Ghristi  enim  no- 
men  a  chrismate  dictum  est  :  zpiTya  autem  grrece.  Latine 
unctio  nuncupatur.  Ideo  autem  nos  unxit,  quia  luctato- 
res  contra  diabolum  fecit.  «  Et  diiuculo  iterum  venit  in 
»  templum,  et  omnispopulus  venitad  eum,  etsedens  do- 
»  cebat  eos^.  »  Et  non  tenebatur  j  quia  nondum  pati 
dignabatur. 

IV.  Nunc  jam  attendite  ,  uiji  ab  inimicis  tentata  sit  Do- 
mini  mansuetudo.  «  Adducunt  autem  illi  Scribae  et  Pha- 
»  risa^i  muHerem  in  adulterio  deprehensam,  et  statue- 
»  runt  in  medio  :  et  dixerunt  ei,  Magister,  haec  mulier 
»  modo  deprehensa  est  in  adulterio  :  in  Lege  autem  Moy- 
»  ses  mandavit  nobis  hujusmodi  lapidare  :  tu  ergo  quid 
»  dicis  ?  Hsec  autem  dicebant  tentantes  eum ,  ut  possent 
»  accusare  eum*.  »  Unde  accusare?  Numquid  ipsum  in 
aliquo  facinore  deprehenderant ,  aut  illa  mulier  ad  eum 
aliquo  modo  pertinuisse  dicebatur?  Quid  est  ergo,  «  Ten- 
»  tantes  eum_,  ut  possent  accusare  eum?  »  Intelligimus , 
fratres,  admirabilem  mansuetudinem  in  Domino  prse- 
eminuisse.  Animadverterunt  eum  nimium  esse  mitem, 

'  Joan.  vii,  53.  —  ^  Id.  viii,  i.  —  ^  IbiJ.  2.-4  Ibid.  3-6. 


IN    JOANMS    EVANGElllM  ,     THACT,     XWIII.  .'iG9 

iiiminm  esso  mansuetum  :  dc  ilIo((uippc  fucrat  anl(!  pr.Ti- 
dicluin-  ((  Accingcre  gladio  tuo  circ.i  icmur  tuum,  potcn- 
»  lissimc;  spccie  tua  ct  piilchritudine  tua  intcndc,  pros- 
»  pcrc  procede,  et  regna  :  proptcr  vcritatcm  ct  mansu(,'tu- 
»  dinem  ct  justitiam  '.  »  Krgo  attulit  vcritatcm  ut  doctor, 
mansuetudinem  ut  liberator,  justitiam  ut  cognitor.  Prop- 
tcr  b.Tc  eum  esse  rcgnaturum    in   Spiritu  sancto    Pro- 
pheta  pncdixcraf-.  Cum  lo({ucrctur,  vcritasagnoscebalur  : 
cum  adversus  inimicos  non  moveretur,  mansuetudo  lau- 
dabatur.   Cum  ergo  de  duol)us  istis ,    id  est,   de  veri- 
tate  et  mansuctudine  cjus  inimici  livore  et  invidia  tor- 
(luerentur  :  in  tertio,  id  est  justitia,  scandalum  posuerunt. 
Quare?  Quia  Lex  jusserat  adulteros  lapidari  :  et  utique 
Lex  (|uod  injustum  crat  juberc  non  potcrat  :  si  ([uis  alind 
diceret  quam  Lex  jusserat,  injustus  deprehenderctur.  Di- 
xerunt  ergo  apud  semetipsos,  Verax  putatur,  mansuetus 
videtur  ;  dc  justitia  illi  qu.nerenda  caiumniaest:  ofreramus 
ei  mulicrem  in  adulterio  deprehensam  ,  dicamus  ((uid  de 
illa  in   Lege  prseceptum   sit  :   si  eam  jusserit   lapidari, 
mansuctudincm  non  habebit ;  si  eam  dimitti  censuerit 
justitiam   iion   tenelMt.   Ut   autem    mansuctudinem,   in- 
quiunt,  non  perdat,  in  qua  jam  populis  amabiiis  factus 
estjsinedubio  eam  dimitti  debere  dicturus  est.  Hinc  nos 
invenimus  accusandi  occasionem,  et  reum  facimus  tan- 
quam  Legis  praevaricatorem  :  dicentes  ei,  Hostis  es  Legis, 
contra  Moysen  respondes,  imo  contra  eum  qui  per  Moy- 
sen  Legem  dedit  :  reus  es  mortis,  cum  illa  et  tu  ipse  iapi- 
dandus.  Posset  his  verbis  atque  his  sententiis  inflammari 
invidia,  fervere   accusatio,  flagitari  damnatio.  Sed  cui 
lioc?  Perversitas  rectitudini,  f;ilsitas  veritatl,  corruptum 
cor  cordi  rccto,   stultitia  sapicnti.Te.  Quando  ilii  l;K{neos 
praepararent,  in  quos  non  prius  ij^si  caput   injicerent? 

'  Psal.  xLiv,  4  el  5.  —  '  Isai'.  xi. 

CXXII.  2'|. 


370  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

Ecce  Dorainus  inrespondendoet  justidam  servaturus  est, 
et  a  mansuetudine  non  recessurus.  Non  est  captus  cui 
tendehatur,  sed  potius  capti  sunt  qui  tendebant;  quia  in 
eum  qui  eos  posset  de  laqueis  eruere,  non  credebant. 

V.  Quid  ergo  rcspondit  Dominus  Jesus  ?  quid  respondit 

veritasPquid  respondit  sapientia?quid  respondit  ipsa  cui 

calumnia  parabatur  justitia?  Nondixit,  Nonlapidetur  :  ne 

contra  Legem  dicere  videretur.  Absit  autem  ut  diceret  : 

Lapidetur  :   u  venit  enim  non  perdere  quod   invenerat, 

»  scd  quserere  qnod  perierat^  »  Quid  ergo  respondit? 

Videte  quam  plenum  sit  justitia ,  plenum  mansuetudine 

et  veritate,  «  Qui  sine  peccato  est  vestrum,  inquit,  prior 

))  in  illam  lapidem  mittaf^.  »  O  responsio  sapientioe!  Quo- 

modo  eos  intromisit  in  se?  Foris  enim  calumniabantur ,  se 

ipsos  intrinsecus  non  perscrutabantur  :  adulteram  vide- 

bant ,  se   non  perspiciebant.  Praevaricatores  Legis  Legem 

impleri  cupiebant ,  et  hoc  calumniando  •,  non  vere ,  tan- 

quam  adulteria  castitate  damnando.  Audistis  Jud^ei,  au- 

distis  Phariscfii ,  audistis  Legis  doctores  Legis  custodem , 

sed  nondum  intellexistis  Legislatorem.  Quid  vobis  aliud 

significat ,  cum  digito  scribit  in  terra^?  Digito  enim  Dei 

Lex  scripta  est,  sed  propter  duros  in  lapide  scripta  est*. 

Nunc  jara  Dominus  in  terra  scribebat,  quia  fructum  quae- 

rebat.  Audistis  ergo,  IrapleaturLex,  lapidetur  adultera  : 

sed  numquid  in  illa  punienda  ,  Lex  iraplenda  est  a  pu- 

niendis?  Consideret  se  unusquisque  vestrura,   intret  in 

seraetipsum,  ascendat  tribunal  mentis  suoe ,  constituat  se 

ante  conscientiam  suam,  cogat  se  confiteri.  Scit  enira  qui 

sit  :  quia  nerao  scit  hominum  quse  sunt  hominis ,   nisi 

spiritus  horainis  qui  in  ipso  est^.  Unusquisque  in  se  in- 

tendens ,  peccatorera  se  invenit.  Ita  plane.  Ergo  aut  istam 

'  Luc.  XIX,  10   —  »  Joan.  vm,  7.  —  3  ibid.  6,  —  4  Exod.  xxxi,  18.— 
5  I  Cor.  II,  II. 


IN    JOAIVNIS    EVANGELICM  ,    TRAC.T.    XXXUI,  371 

tliiiiilLiU',  aut  simul  cum  illa  pcenara  Lcgis  excipite.  Si 
diceret ,  Non  Japidclur  adulkra^  injuslus  convinccre- 
tur  :si  diccret,  Lapidctur;  mansuclus  non  vidcrctur  :  dicat 
ijuod  diccrc  dcljct  ct  mansuctus  ct  juslus,  «  Qui  sinc  pcc- 
))  cato  est  vestrum,  prior  iu  illam  lapidcm  niiltat.  ))  llajc 
vox  justili;e  cst  :  Puniatur  pcccalrix,  scd  non  a  pcccato- 
ribus  :  implcatur  Lex  ,  scd  non  a  pr.cvaricatoribus  Lcgis. 
ILrc  vox  omnino  justitioe  est;  qua  justitia  iJli  tanquam 
trabaJi  tcJo  pcrcussi,  sese  inspicientes  et  reos  invcnicntes, 
«  Lnus  post  unum  omncs  reccsscrunt'.  »  HcJicli  suntduo, 
miscra  ct  misericordia.  Dominusautcm  cum  eos  iJJo  tcJo 
justiliae  percussisset,  nec  dignatus  est  cadentes  altcndere  : 
sed  avcrso  ab  cis  obtutu ,  «  Rursum  digito  scribeJjat  in 
»  terra-.  » 

VL  Rclicta  autem  soJa  ilJa  muJiere,  oranibusque  abeun- 
tibus,  Jcvavit  ocuJos  suos  ad  muJierem.  Audivimus  vocera 
justitiae,  audiamus  et  mansuetudinis.  PJus  enim,  crcdo, 
territa  erat  illa  mulier  cum  audisset  a  Domino  dictum  , 
«  Qui  sine  peccato  est  vestrum,  prior  in  iJJam  Japidem 
))  miltat.  ))IIIi  ergo  attendentes  se,  et  abscessu  ipso  con- 
fessi  de  se,  rcJiquerant  muJierem  cum  grandi  peccato,  ei 
qui  erat  sine  peccato.  Et  quia  iJJa  Jioc  audicrat  :  «  Qui 
))  sine  peccato  est,  prior  in  iJlam  Japidem  mittat :  ))  ab  iJJo 
sesperabat  puniendam,  in  quo  peccatura  inveniri  non  po- 
terat.  IJIe  autera  qui  adversarios  ejus  rcpulerat  Jingua  jus- 
titiae,  Jevans  in  eam  ocuJos  mansuctudinis,  interrogavit 
eam,  «  Nemo  te  condemnavit^  ?  )>  Respondit  ilJa  :  «  Do- 
))  mine,  nemo.  »  Et  iJle  :  «  Nec  ego  te  condemnabo  * :  » 
a  quo  te  forte  daranari  tirauisti,  quia  in  rae  peccatum  non 
invenisli.  «  Nec  egote  daranabo.  »  Quid  est  Dorainc?  Fa- 
ves  ergo  peccatis?  Non  piane  ita.  Attcnde  quod  scquitur  : 
«  Vade,  deinceps  jam  noJi  peccare.  »  Ergo  et  Dominus 

"  Joan.  viUjQ.  —  '  IbiJ.  8.  —  3  jbid.  lo.  —  4  Ibid.   ii, 

24. 


372  '      '  s.      AUGU3T1WI    EPJSCOPI  "^  ' 

damnavit,  sed  peccatum,  non  hominem.  Nam  si  peccato- 
rum  fautor  esset,  diceret  :  Nec  ego  te  damnabo;  vade, 
viveutvis  :  de  mea  liberatione  estosecura,  egoquantum- 
cumque  peccaveris ,  te  ab  omni  poena  etiara  gehennae  et 
inferni  tortoribus  liberabo.  Non  hoc  dixit. 

VII.  Intendant  ergo  qui  amant  in  Dominomansuetudi- 
nem,  ettimeant  veritatem.  «  Etenim  dulcis  et  rectus  Do- 
»  minus  ^.  »  Amas  quod  dulcis  est,  time  quod  rectus  est. 
Tanquam  mansuetus  dixit  :  «  Tacui  :  ^  »  sed  tan({uam 
justus,  Numquid  semper  tacebo?  «  Misericors  et  misera- 
»  lor  Dominus  ^.  »  Ita  plane.  Adhuc  adde,  longanirais  ;.ad- 
huc  adde,  et  multum  misericors :  sed  time  quodestin  novis- 
simo,  et  verax.  Quos  enim  modo  sustinet  peccantes,  judi- 
caturus  est  contemnentes.  «  An  divitias  longanimitatis  et 
»  mansuetudinis  ejus  contemnis,  ignorans  quia  patientia 
»  Dei  ad  pcenitentiam  te  adducit  ?  Tu  autem  secundura 
»  duriliam  cordis  tui  et  cor  impoenitens,  thesaurizas  tibi 
»  iram  in  die  irse  et  revelationis  justi  judicii  Dei,  qui  red- 
»  det  unicuique  secundum  opera  sua  ^.  »  Mansuetus  Do- 
rainus,  longanirais  Dominus,  misericors  Dominus  :  sed  et 
justus  Dominus  et  verax  Dominus.  Largitur  tibi  spatium 
correctionis  ;  sed  tu  plus  amas  diiationem  quam  emenda- 
tionem.  Maius  fuisti  heri?  liodie  bonus  esto.  Et  hodier- 
nura  diem  in  malitia  peregisti  ?  vel  cras  mutare.  Semper 
expectas,  et  misericordia  Dei  tibi  plurimum  polliceris  : 
quasi  ille  qui  tibi  per  poenitentiam  promisit  indulgenliara, 
promiserit  tibi  etiam  prolixiorem  vitam.  Unde  scis  quod 
pariat  crastinus  dies?  Recte  dicis  in  corde  tuo  :  Quando 
rae  correxero ,  Deus  mihi  omnia  peccata  dimittet.  Negare 
non  possumus,  quod  correctis  atque  conversis  indulgen- 
tiara  Deus  promisit.  Nam  in  quo  Propheta  mihi  legis  quia 

•  Psal.  XXIV,  8.  —  '  Isai.  xlh,  i4,  juxta  lxx.  — 3  Psal,  lxxxv,  i5.  — 
4  Rom.  u,  4,  etc. 


IN    U)ANN1S    EVlNGELlUM  ,    THACT.    XXXtll.  ^7^ 

promisit  corrccto  indiilgcnliam,  non  milii  K  ^is  (piia  pro- 
misil  tihi  Dciis  longam  vitam. 

VIII.  Kx  utro([ne  igitur  homines  periclitantur,  et  spe- 
lando  et  desperando,  contrariis  rebus,  contrariis  afFec- 
tioniI)us.  Sperando  decipilur,  (|ui  dcci])ilur,  (jui  dicit  : 
Bonus  est  Dcus,  misericors  est  Deus ,  faciam  cjuod  mihi 
placet,  quod  lihet,  laxem  habenas  cupiditatihus  meis , 
implcam  desideria  anim.ne  m(^{€.  Quare  hoc?  quia  miseri- 
cors  est  Deus,  bonus  cst  Deus,  mansuetus  est  Deus.  Spe 
isti  periclitanlur.  Despcrationeautem,  (|ui  cum  inciderint 
in  gravia  peccata,  putantes  sibi  non  posse  jam  ignosci 
poenitcntihus,  ct  statucntes  se  ad  damnationom  sine  du- 
hiodestinatos,dicuntapud  seipsos  :  jam  damnandisumus, 
quare  non  quod  volumus  facimus?  animo  gladiatorum 
ferro  dcstinatorum.  Idco  molestisunt  despcrati :  jam  enim 
quod  timeant  non  hahcnt,  et  vehcmenter  timendi  sunt. 
Istos  desperatio  necat,  spes  illos.  Inter  spcm  et  despera- 
tionem  fluctuat  animus.  Metuendum  est  ne  te  occidat 
spes,  et  cum  multum  speras  de  misericordia,  incidas  in 
judicium  :  metuendum  cst  rursus  nete  occidatdesperatio, 
et  cum  putas  jam  tibi  non  ignosci  quae  gravia  comraisisti, 
nonagaspoenitentiam,  et  incurras  in  judicem  sapientinm, 
quie  dicit  :  ((  Et  ego  vestrae  perditioni  superrideho  '.  » 
Quid  ergo  agit  Dominus  cum  periclitantiftus  utroque 
morho?  Illis  qui  spe  periclitantur,  hoc  dicit.  ((  Ne  tardes 
»  converti  ad  Dominum,  neque  difFeras  de  die  in  diem, 
»  suhito  cnim  veniet  ira  illius,  et  in  tempore  vindict.Te 
»  disperdet  te  -.  »  Illis  qui  desperatione  periclitantur, 
quid  dicit?  «  In  quacumque  die  iniquus  conversus  fuerit, 
»  omnes  iniquitates  ejus  ohliviscar^.  »  Proptcr  illos  ergo 
qui  desperatione  periclitantur ,  proposuit  indulgentiae 
portum  :  propter  illos  qui  spe  periclitantur  ct  dilationi- 

'  Prov.  1,  -jG.  —  »  Eccli.  v,  8,  —  ^  Fzecl)    xviii,  97. 


374  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

bus  illuduntur,  fecit  diem  mortis  incerfum.  Quando  ve- 
niat  uhimus  dies,  nescis.  Ingratus  es,  quia  hodiernum 
habes,  in  quo  corrigaris?  Sic  ergo  ad  istam  muherem, 
«  Nec  ego  te  damnabo  :  «  sed  facla  secura  de  prseterito , 
cave  futura.  «  Nec  ego  te  damnal)o  :  m  delevi  quod  com- 
misisti,  observa  quod  preecepi ,  ut  invenias  quod  promisi. 

TRACTATUS  XXXIV  *. 

In  illud,  Ego  siim  lux  muncli  :  qui  sequitur  me,  non 
ambulat  in  tenehris,  sed  habebit  lumen  vitce. 

I.  QuoD  modo  audivimus  et  intenti  accepimus ,  cum 
sanctum  Evangehum  legeretur,  non  dubito  quod  omnes 
etiam  inlelhgere  conati  sumus  :  et  quisque  nostrura  de 
re  tam  magna  quaelecta  est,  pro  suo  modulo  cepit  quod 
potuit  \  et  posito  pane  verbi ,  nemo  est  qui  se  queratur 
nihil  gustasse.  Sed  iterum  non  dubito,  quia  diilicile  quis- 
quam  est,  qui  totum  intellexerit.  Tamen  etiamsi  est  qui 
omnia  verba  Domini  nostri  Jfsu  Christi  modo  ex  Evan- 
gelio  recitata  satis  intelhgat^  toleret  ministerium  nostrum, 
quousque,  si  possimus,  illo  adjuvante  tractando,  facia- 
mus  ut  vel  omnes  vel  multi  intelhgant,  quod  se  pauci  in- 
tellexisse  laetantur. 

II.  Quod  ait  Dominus  :  «  Ego  sum  lux  mundi  ~,  »  cla- 
rura  puto  esse  eis  qui  habent  oculos,  unde  hujus  lucis 
participes  fiant  :  qui  autem  non  habentoculos  nisi  in  sola 
carne,  mirantur  quod  dictum  est  a  Domino  Jesu  Christo, 
«  Ego  sum  lux  muiidi.  »  Et  forte  non  desit  qui  dicat  apud 

'  Habitus  die  proxirao  ante  Tractatum  subseq.  —  *  Joan.  vin,  i2. 


IN    J0ANNI8    EVANGELTUM,    TKACT.    XXXIV.  375 

semotipsuni  :  Num(|nid  forte  Dominus  Christus  cst  sol 
istc,  (|iii  ortu  ct  occasu  pcra^it  dicm?  Non  ciiim  (lcfiic- 
ruiil  li:crclici  (|ui  ista  scnscrunt.  ]M;inich;ci  solcm  ishim 
oculis  carnis  visihilcm  expositum  et  puhlicum  non  tantum 
hominihus,  S(>d  ctiam  pccorihiis  ad  vidcndimi,  Ciiristnm 
Dominum  cssc  putavcrunt.  Scd  calholicic  Ecclcsine  recta 
fidcs  improhal  talc  commcntum,  el  diaholicam  doctrinam 
essc  cognoscit :  nccsolum  agnoscit  crcdcndo,  scd  in  (piihus 
potcst  convincit  etiam  disputando  Improhcmns  ila(|ue 
hujnsmodi  crrorcm,  (|ucm  sancta  ahinitio  analiicniati/avit 
Ecclesia.  Non  arbitremur  Dominum  JesumChristum  hunc 
esscsolcm  (]ucm  vidcmus  oriri  ah  Oricntc,  occidcrc  in  Occi- 
dcnte  :  cujns  cnrsni  nox  succedit,  ciijus  radii  nuhc  ohum- 
brantur,  qui  certa  de  loco  in  locum  motione  commigrat : 
non  est  hoc  Dominus  Christus.  Non  est  Dominus  Cliristu? 
sol  factus,  scd  per  quem  sol  factus  est.  «  Omnia  enim  per 
»  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso  factum  est  nihil  ^  » 

III.  Est  ergo  lux,  quae  fecit  hanc  lucem  :  hanc  ame- 
mus,  hanc  intclhgere  cupiamus,  ipsam  sitiamus  :  ut  ad 
ipsam  duce  ipsa  ahquando  veniamus ,  et  in  illa  ita  viva- 
mus,  ut  nunquam  omnino  moriamur.  Ista  enim  lux  est , 
de  qua  prophetia  olim  pr?emissa  ita  in  Psalmo  cecinit  : 
«  Homines  et  jnmenta  salvos  facies,  Domine,  sicut  mul- 
»  tiplicata  cst  misericordia  tua  Deus  ^.  »  Psalmi  sancti 
ista  verha  sunt :  advertite  ([uid  de  tah  hice  antiquus  sanc- 
torum  hominum  Dei  sermo  prciemiserit.  <(  Homines,  in- 
»  quit,  et  jumenta  salvos  facies,  Domine,  sicut  multiph- 
^)  cata  est  misericordia  tua  Deus.  »  Quoniam  enim  Deus 
es,  et  habes  muUiphcem  misericordiam^  pervenit  eadem 
multiphcitas  misericordioe  tuoe,  non  solum  ad  homincs 
([uos  creasti  ad  iraagincra  tuara,  sed  etiam  ad  pecora  quse 
hominibus  subdidisti.  A  quo  enim  salus  hominis,  ab  illo  sa- 

'  Joan.  I.  3.  —  -  Psal.  xxxv,  7,  8. 


376  S.     AUGUSTINI    EnSCOPl 

lus  et  pecoris.  Non  eruljescas  lioc  scnlire  de  Domino  Dco 
tuo  :  imo  praesumas  et  fidas,  et  caveas  ne  aliter  sentias.  Qui 
salvumiacit  te,ipse  salvum  facit  eciimm  tuum,ipse  ovem 
tuam;  adminimaomnino  vcniamus  ,  ipse  gallinam  tuam  : 
Domini  estsaJus,  et  ista  Dcus  salvat.  Movet  te ,  interrogas, 
mirorquid  dubitas.  Dedignahitur  salvare,  qui  dignatusest 
creare  ?  «  Domini  est  salus  Angelorum ,  hominum ,  peco- 
»  rum  '  :  »  Domini  est  salus.  Sicut  ncmo  est  a  se  ipso,  ita 
nemo  salvus  est  a  se  ipso.  Proinde  verissime  Psalmus  atque 
Cyj  optime  ait  :  Homines  et  jumcnta  salvas  facies  Domine. 
i  Quare?  «  Sicut  multiplicata  est  misericordia  tua  Dcus'^.  » 
Tu  enim  es  Deus,  tu  creasti ,  tu  salvas  :  tu  dedisti  esse,  tu 
das  sanum  esse. 

IV.  Si  ergo  sicut  multiplicata  est  misericordia  Dei,  ab 
illo  homines  et  jumenta  salvantur  :  nonne  homineshabent 
aHquid  ahud  quod  eis  Deus  praestet  creator,  quodjumen- 
tis  non  praestat.? Nulla-ne  discretio  est  inter  animal  factum 
ad  imaginem  Dei,  et  animal  subditum  imagini  Dei?  Est 
plane  :  praeter  salutem  istam  comraunem  nobis  cum  ani- 
mantibus  mutis,  est  quod  nobis  proestet  Deus,  iUis  autem 
non  praestat.  Quid  est  hoc?  Sequere  in  eodem  Psalmo  5 
«  Filii  autem  hominum ,  sub  tegmine  alarum  tuarum 
»  sperabunt.  »  Habentes  modo  salutem  communem  cum 
pecoribus  suis ,  fihi  hominum  sub  tegmine  aJarum  tua- 
rum  sperabunt.  AJiam  habent  salutem  in  re,  aJiam  in 
spe.  Saius  ista  quse  in  praesenti  est,  hominibus  pecoribus- 
que  comraunis  est  :  sed  est  alia  quara  sperant  homines-, 
et  accipiunt  qui  sperant,  non  accipiunt  qui  desperant. 
«  Filii  enim  liominum  sub  tegmine,  inquit,  alarum  tua- 
»  rura  sperabunt.  »  Qui  autem  perseveranter  sperant,  a 
te  proteguntur,  nede  spe  a  diabolo  dejiciantur  :  sub  teg- 
mine  aJarum  tuarum  sperabunt.  Si  ergo  sperabunt,  quid 

'   Psal.  iii,  9.  —  2  Id.  XXXV,   7,  etc. 


IN    JOAWNIS    EVANGELltJM  ,    THACT.    XXXIV.  377 

spcrabiint  iiisi  i|uod  pcrora  non  habchunt?  «  lnrl)rial)un- 
»  tur  ai)  uberlate  donuis  tu?e,  el  torrente  voiuptatis  tu:e 
»  potabiseos.  »  Quale  vinum  est,  unde  inebriari  lauda- 
bile  est?  quale  vinum  est,  quod  non  turbat,  sed  dirigit 
mcntem?  quale  vinum  est,  (luod  faeit  perpctuo  sanum  , 
non  incbriando  laciL  insanum?  Inci)iiabuntur.  Undc?  ab 
ul)erlatc  domus  tu?e,  et  torrente  voluptatis  tuae  potabis 
eos.  Unde?  «  Quoniam  apud  le  Fons  vit.x.  »  Ipse  fons  vit.Te 
ambulabat  in  terra ,  ipse  dicebat  :  «  Qui  sitit,  veniat  ad 
»  me  K  »  Ecce  fons.  Sed  nos  de  lumine  locjui  creperamus, 
et  propositam  ex  Evangeiio  qu.rstioncm  de  lumine  trac- 
tabamus.  Lcctum  est  enim  nobis  dieente  Domino  :  «  Ego 
»  sum  lux  mundi.  »  Inde  qua?stio,  ne  quis  carnaliter  sa- 
piens  solem  istum  intelligendum  pularet  :  venimus  inde 
ad  Psalmum,  quo  considerato,  invenimus  intcrim  Domi- 
num  fontcm  viUo.  Bibe  et  vive.  Apud  te,  incjuit ,  fons 
vitae  :  ideo  sui)  umi)raculo  alarum  tuarum  sperant  filii 
hominum,  incl)riari  isto  fonte  quaerentes.  Sed  de  lumine 
dicebamus.  Sc(juerc  ergo  :  nam  Propheta  cum  dixisset, 
Apud  te  fonsvitae,  sccutus  adjunxit  :  In  lumine  tuo  vide- 
bimus  lumen  :  Deum  de  Deo,  lumen  de  lumine.  Per  hoc 
lumen  iactum  cs!  solis  lumcn  :  et  lumenquod  fecit  solem, 
sub  quo  fecit  et  nos ,  factum  est  sub  sole  propter  nos. 
Factum  est,  inquam ,  propter  nos  sub  sole  lumen  quod 
fecit  solem.  Nolicontcmnere  nubemcarnis  :  nubetegitur, 
non  ut  obscuretur,  scd  ut  temperetur. 

V.  Locjuens  ergo  per  nubem  carnis  luraen  indificiens, 
lumen  sapientiae,  ait  hominibus  :  «  Ego  sum  lux  mundi  : 
»  qui  se(|uitur  me  non  ambulabit  in  tenel)ris  :  sed  habe- 
»  liit  lumcu  vita3  ^.  »  Quomodo  te  abstulit  ab  oculis  car- 
nis,  et  revocavit  ad  ocuios  cordis?  Non  cnim  sullicit  di- 
cere  :  «  Qui  me  sequitur,  non  ambulabit  in  tenebris,  sed 

'  Joan.  vii,  37.  '—  '  Id.  vm,  ist. 


378  S.    AUGU8TINI    EPI8C0PI 

»  habebit  lumen,  »  addidit  enim,  «  Vitae;  »  sicut  ibi  dic- 
tum  esl  :  Quoniam  apud  te  fons  vitae.  Vidcteitaque,  fra- 
tres  mci,  cjuomodo  verba  Domini  cum  illius  Psalmi  veri- 
tatc  concordant :  et  ibilumen  positum  est  cum  fonte  vitse, 
et  a  Domino  dictum  est  «  Lumen  vitae.  »  In  istis  autem 
usibus  corporalibus  aliud  est  lumen,  aliud  fons  :  fontem 
fauces  quaerunt,  lumen  oculi ;  quando  sitimus,  quaerimus 
fontem ;  quando  in  tenebris  sumus,  quserimus  lumen^  et 
si  forte  nocte  sitiamus,  lumen  accendimus  ut  ad  fontem 
veniamus.  Non  sic  apud  Deum  :  quod  lumen  est,  hoc  est 
fons  :  qui  tibi  lucet  ul  videas^  ipse  tibi  manat  ut  bibas. 

VI.  Videtis  ergo,  fratresmei,  videtis,  si  intus  videtis, 
quale  hoc  lumen  est  de  quo  Dominus  dicit  :  «  Qui  me 
»  sequitur,  non  ambulabit  in  tenebris.  »  Sequere  istum 
solem ,  videamus  si  non  ambulabis  in  tenebris.  Ecce 
oriundo  exit  ad  te  :  ille  cursu  suo  ad  Occidentem  pergit, 
tibi  forte  ad  Orientem  profectio  est  :  nisi  tu  in  contrariara 
partem  pergas ,  non  qua  ille  tendit,  sequendo  eum  pro- 
fecto  errabis,  et  pro  Oriente  Occidentem  tenebis.  Tu  eum 
in  terra  si  sequaris,  errabis  :  nauta  si  eum  in  mari  sequa- 
tur,  errabit.  Postremo  videtur  tibi  sequendum  esse  solem, 
et  tendis  etiam  ipse  ad  Occidentem,  quo  et  ille  tendit  : 
videamus  cum  occiderit,  si  non  ambulabis  in  tenebris. 
Vide  quemadmodum  etsi  nolueris  eum  tu  deserere,  ipse 
te  deseret,  servitutis  suae  necessitate  peragens  diem.  Do- 
minus  autem  noster  Jesus  Ghristus  interim  et  cum  per 
carnis  nubem  non  omnibus  apparebat,  per  sapientiae  po- 
testatem  omnia  tenebat.  Deus  tuus  ubique  totus  est  :  si 
abiiio  non  faciascasum,  nunquam  a  te  ipse  facit  occasum. 

VII.  «  Qui  ergo  me,  inquit,  sequitur,  non  ambulabit 
»  in  tenebris  ,  sed  habebit  lumen  vitse.  »  Quod  promisit, 
futuri  temporis  verbo  posuit :  non  enim  ait ,  habet ,  sed 
«  habebit,  inquit ,  luraen  vitae.  »  Nc^c  ait  taraen,  qui  se- 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TRACT.    XXXIV.  379 

quetur  me  •,  sed ,  «  c|ui  sequitur  me.  »  In  eo  quod  facere 
dfhcmns,  priesens  lcinpiis  posuit  :  qiiod  auti.'m  promisit 
laciculihiis  ,  ruliiri  lcmporis  verbo  sij^niticavit.  «  (^ui  sc- 
»  (piilur,  hahchil.  »  Modo  se(|uitur ,  post  hahehit:  modo 
sequilur  pcr  (idcm,  posl  liahchil  pcr  specicm.  «  Quandiu 
))  enim  sumus  in  corpore,  ait  Apostolus,  percgrinamur  a 
))  Domino^  :  »  per  lidem  cnim  amhulamus,  non  per  spe- 
ciem.  Quando  per  speciem?  Cum  hahuerimus  lumen  vi- 
t;e,  cum  ad  illnm  visionem  venerimus,  quando  nox  ista 
transierit.  De  illo  qnippe  die  qui  cxorturus  est,  dictum 
est  :  «  Mane  astabo  tihi,  et  contemplahor^  »  Quid  est 
mane  ?  Transacta  nocte  sneculi  hujus,  transactis  terrorihus 
tentationum,  supcrato  illo  lconequi  nocte  rugiens  circuit, 
quem  devoret  quaerens^  «  Mane  astabo  tibi ,  et  contem- 
»  ph\hor.  »  Nunc  vero  quid  putamus,  fratres,  huic  tem- 
pori  congTucre,  nisi  quod  rursus  in  Psalmo  dicitur?  «  La- 
»  vaho  per  singulas  noctcslcclum  meum  ,  lacrymis  meis 
»  stratum  meum  rigabo^  »  Per  singulas  noctes ,  inquit, 
fleho  :  dcsidcrio  Incis  ardeho.  Vidct  Dominus  desiderium 
meum  ;  quoniam  dicit  ilii  aller  Psaimus  :  «  Ante  te  est 
»  omne  desiderium  meum ,  et  gemitus  meus  a  te  non  est 
»  ahsconditus^  »  Desideras  aurum?  videri  potes ;  quae- 
rens  enini  aurum  manifestus  eris  hominihus.  Desideras 
frumentum  ?  interrogas  qui  haheat ;  cui  et  cupiens  perve- 
nire  ad  id  quod  desidcras,  indicas.  Desideras  Deum  ?  quis 
videt ,  nisi  Deus  ?  A  quo  enim  petis  Deum ,  sicut  panem  , 
sicut  aquam  ,  sicut  aurum,  sicut  argentum,  sicut  frumen- 
tum  ?  a  quo  petis  Deum  nisi  a  Deo?  Ipse  petitur  a  se  ipso, 
qui  promittit  se  ipsum.  Extendat  anima  cupiditatem  suam : 
et  sinu  capaciore  quaerat  comprehenderequod  oculus  non 
vidit ,  nec  auris  audivit ,  nec  in  cor  hominis  ascendit^. 

■  2  Cor.  V,  6.  —  ^  Psal.  v,  5.  —  3  i  Petr.  v,  8.  —  4  Psal.  vi,  7.-5  Id. 
xxxvn,  10.  —  6  1  Cor.  u,  g. 


380  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

Desiderari  potest,  concnpisci  potest,  suspirari  in  illud  po- 
test  :  digne  cogitari ,  et  verbis  explicari  non  potest. 

VIII.  Ergo,  fratres  mei,  quoniam  Dominus  breviter 
ait :  «  Ego  sum  lux  mundi  :  qui  me  sequitur,  non  ambu- 
»  labit  in  teneliris,  sed  habebit  lumen  vitae  :  »  quibus 
verbis  aliud  est  quod  jussit,  aliud  quod  promisit  :  facia- 
mus  quod  jussit,  ne  impudenti  fronte  desideremus  quod 
promisit  :  ne  dicat  nobis  in  judicio  suo,  Fecisti  enimquod 
jussi,  ut  expetas  quod  promisi  ?  Quid  ergo  jussisti  Domine 
Deus  noster  ?  Dicit  tibi ,  Ut  sequereris  me.  Consilium  vitae 
petiisti.  Cujus  vitae,  nisi  de  qua  dictum  est :  «  Apud  te 
»  fons  vitflR  ^  ?  »  Audivit  quidam  ;  «  Vade ,  vende  omnia 
»  quse  habes  et  da  pauperibus  ,  et  habebis  thesaurum  in 
»  coelo,  et  veni  sequere  me^.  »  Tristis  abscessit,  non  est 
secutus  :  qucesivit  magistrum  bonum,  interpellavit  docto- 
rem  ,  et  contempsit  docentem  :  tristis  abscessit,  ligatus 
cupiditatibus  suis  :  tristis  abscessit ,  habens  grandem  sar- 
cinam  avaritise  super  humeros  suos.  Laborabat,  aestuabat : 
et  qui  ab  illo  sarcinam  deponere  voluit,  non  est  sequen- 
dus  putatus ,  sed  deserendus.  Postea  vero  quam  Dominus 
per  Evangelium  clamavit  :  «  Venite  ad  me  omnes  qui  la- 
»  boratis  et  onerati  estis,  et  ego  vos  reficiam  ^  toUite  ju- 
»  gum  meum  super  vos ,  et  discite  a  me  quia  mitis  sum  et 
»  humilis  corde  ^  :  »  quam  multi  fecerunt  audito  Evan- 
gelio,  quod  ex  ore  ipsius  auditum  dives  ille  non  fecit? 
Ergo  modo  faciamus  ,  sequamur  Dominum  5  solvamus 
compedes  ,  quibus  impedimur  sequi.  Et  quis  idoneus  sol- 
vere  tales  nodos ,  nisi  ille  adjuvet  cui  dictum  est  :  «  Dis- 
»  rupisti  vincula  mea^?»De  quo  alius  Psalmus  dicit  : 
«  Dominus  solvit  compeditos ,  Dominus  erigit  elisos^.  » 

IX.  Et  quid  sequuntur  soluti  et  erecti,  nisi  lumen  a  quo 

'  Psal.  XXXV,   lOo  —  '  MaUli.  xix,  21.  •—  '  IJ.    xr,  28,  29.  —  4  Pssl. 
cxv,  7.-5  Id.  cxLV,  8. 


1>     JOAWMS    EVA^(..i:LlliM  ,     TnALl.     \XMV.  381 

audiuiit  :  «  Egosum  lumcn  muuili  :  ([ui  me  sc'([uitur,  noii 
»  amhulabit  in  tonebris  ?  »  quia  Dominus  illuminat  cse- 
cos.  Illuiniuainur  cT^o  modo,  fVatrcs,  liabcntcs  (ollyrium 
fidci.  1'raL'ccssit  cnim  cjus  saliva  cum  tcrra ,  undc  inun- 
gucretur  c[ui  ccecus  est  natus^  Et  nos  de  Adam  caeci  nati 
sumus,  ct  iilo  illuminantc  opus  habemus.  Miscuit  salivam 
cum  tcrra  '  :  «  Vcrbum  caro  factum  cst ,  et  habitavit  in 
))  nobis.  ))  Miscuit  salivam  cum  tcrra  5  idco  [^raedictum 
est ,  «  Veritas  de  terra  orta  est* : » ipse  autem  dixit :  «  Ego 
))  sum  via,  vcritas  et  vita  ^  ))  Vcritate  pcrfrucmur,  cum 
viderimus  lacic  ad  facicm  :  ([uia  ct  hoc  promiltitur  nobis. 
Nam  ([uis  auderetsperare,  c[uod  Deus  non  dignatus  esset 
vel  polliceri  vcl  dare?  Vidcbimus  facie  ad  facem.  Aposto- 
lus  dicit  :  «  Nunc  scio  e\  parte  ,  nunc  in  senigmatc  pcr 
))  spcculum,  tunc  autem  facie  ad  facicm^  )>  Et  Joannes 
apostolus  in  epistola  sua  :  «  Dilectissimi ,  nunc  fdii  Dei 
))  sumus,  et  nondum  apparuit  ([uid  crimus  :  scimus  c[uia 
»  cum  apparucrit,  similes  ci  erimus  ^  ([uoniam  vidchimus 
»  eum  sicuti  est''.  »  H^c  est  niagna  promissio  :  si  amas, 
sec[uere.  Amo,  inc[uis  :  sed  qua  sequor?  Si  dixisset  tibi 
Dominus  Deus  tuus ,  «  Ego  sum  vcritas  et  vita  :  »  cleside- 
rans  veritatem ,  concu^oiscens  vitam ,  viam  qua  ad  haec 
pervenire  posses  profecto  quaereres,  et  diceres  tihi,  Magna 
res  veritas,  magna  res  vita^  si  esset  quomodo  illuc  perve- 
niret  anima  mea.  Quaeris  qua  ?  audi  eum  dicentem  primo, 
«  Ego  sum  via.  »  Antequam  diceret  tibi  quo,  praemisit 
([ua  :  «  Ego  sum ,  inc[uit,  via.  »  Quo  via?  «  Et  veritas  et 
»  vita.  »  Primo  dixit  qua  venias,  postea  dixit  quo  venias. 
Ego  sum  via,  ego  sum  veritas,  ego  vita.  Manens  apud  Pa- 
trem,  veritas  et  vita  :  induens  se  carnem  ,  factus  est  via. 
Non  tibi  dicitur,  labora  quserendo  viam,  ut  pervenias  ad 

'  Joan.  IX,  6.  —  ^  Id.  i,  i4-  —  ^  Psal.  Lxxxiv,  I2.  —  ^  Joan.  xiv,  6.  — 
5  1  Cov.  xm,  12.  —  ^  I  Joan.  111,  2. 


382  /1/,  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

verilatcm  et  vitam;  non  hoc  tibi  dicitur.  Piger  suvge,  via 
ipsa  ad  te  venit,  ct  de  somno  dormienlem  excitavit,  si  ta- 
men  excitavit  :  surge,  et  ambula.  Forteconaris  ambulare, 
et  non  potes,  quia  dolent  pedes.  Unde  dolent  pedes?  an 
jubente  avaritia  per  aspera  cucurrerunt?  Sed  Dci  Verbum 
sanavit  et  claudos.  Ecce  ,  inquis  ,  sanos  habeo  pedes ,  sed 
ipsam  viam  non  video.  Iliuminavit  et  caecos. 

X.  Hoc  totum  per  fidem  ,  quandiu  peregrinamur  a  Do- 
raino,  manentes  in  corpore  :  cum  autem  perambulaveri- 
mus  viam,  et  ad  ipsam  patriam  venerimus,  quid  erit  no- 
bis  laetius?  quid  erit  nobis  beatius?  Quia  nihil  pacatius  : 
nihil  enim  adversus  hominem  rebeliabit.  Nunc  vero,  fra- 
tres,  ditficile  sine  rixa  sumus.  Adconcordiam  quldem  vo- 
cati  sumus^  jubemur  pacem  habere  inter  nos  ;  ad  hoc  co- 
nandum  est,  omnibusque  nitendum  viribus,  ut  alicfuando 
veniamus  ad  perfectissimara  pacem  :  modo  autem  litiga- 
mus  plerumque  cum  eis ,  quibus  consulere  volumus.  Ule 
errat ,  tu  vis  ducere  ad  viam;  resistit  tibi,  litigas  :  resistit 
paganus ,  disputas  contra  errores  idolorum  et  daeraonio- 
rum  :  resistit  haereticus ,  dispulas  contra  alias  doctrinas 
daemoniorum  :  malus  cathohcus  non  vult  bene  vivere, 
corripis  etiam  interiorem  fratrem  tuum  :  tecum  raanet  in 
domo,  et  perditas  vias  quaerit;  aestuas  quomodo  corrigas, 
ut  de  illo  bonam  rationem  Domino  amborum  reddas. 
Quantae  undique  rixarura  necessitates?  Plerumque  homo 
taedio  affectus,  dicit  apud  semetipsum  :  Quid  mihi  est  pati 
contradictores,  pati  eos  qui  reddunt  mala  pro  bonis  ?  Ego 
volo  consulere,  illi  volunt  perire  :  consumo  vitam  meam 
litigando  ;  pacem  non  habeo  :  inimicos  insuper  facio,  quos 
amicos  habere  deberem,  si  benevolentiam  consulentis  at- 
tenderent:  quid  mihi  est  ista  perpeti?  redeam  ad  me,  me- 
cum  ero ,  Deum  meura  invocabo.  Redi  ad  te  ipsum ,  ibi 
invenis  rixam  *.  si  coepisti  Deum  sequi ,  ibi  invenis  rixam. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TRACT.    XXXIV.  383 

Qiiam  rixani ,  inquis,  iuvcnio?  u  Caro  concupiscit  aclver- 
»  sus  spiritum ,  et  spiritus  adversus  carnem'.  »  Ecce  tu 
ipse  es,  ccce  tu  solus  es,  ecce  tccuni  es,  ecce  alium  nul- 
lum  homincm  patcris  ^ :  sed  vidcs  aliam  lcgcm  in  mcmbris 
tuis  ,  rcpugnanfcm  lcgi  mcnlis  tu£e  ,  ct  captivantem  tc  in 
lcge  peccati ,  (ju.-e  est  in  mcmbris  tuis.  Exclama  ergo,  et 
a  rixa  interiore  clamaad  Dcum,  ut  tibi  pacificet  le,  «  Mi- 
»  scr  ego  homo,  quis  me  liberabit  de  corpore  mortis  hu- 
»  jus^?  »  Gratia  Dei  per  Jesum  Christum  Dominum  nos- 
trum.  Quia  «  Qui  me,  incjuit,  sef[uitur,  non  ambulabit 
»  in  tencbris  ,  sedhabcbit  lumen  vitie.  »  Finita  lota  rixa, 
immortalitas  consequetur ,  quia  novissima  inimica  des- 
truetur  mors.  Et  qualis  pax  erit?  «  Oportel  corruptibile 
»  hoc  induere  incorruptionem  ,  et  mortale  hoc  induere 
»  immortahtatem^.  »  Quo  ut  veniamus  ,  (|uia  tunc  erit 
in  re,  nunc  sequamur  in  spe  eum  qui  dixit  :  «  Ego  sura 
»  lux  mundi  :  qui  me  sequitur,  non  ambulabit  in  tene- 
»  bris  ,  sed  habcbit  lumen  vitae.  » 

»  Galat.  V,  17.  —  2  Rom.  vu,  23.  —  ^  Ibid.  24.  —  ^  i  Cor.  xv,  35. 


384  ti>rM>         jj.    AUtiUSTlM    episcopi 

TRACTATUS  XXXV  \ 

Ab  eo  qaod  legitur ,  Dixerunt  ergo  Phariscei ,  Tu  de 
te  ipso  testimonium  perhibes ,  etc.  usque  ad  id , 
perum  est  testimonium  meum,  quia  scio  unde 
veni  et  quo  vado. 

I.  De  verbis  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ubi  ait,  «  Ego 
»  sum  lux  mundi  :  qui  me  sequitur ,  non  ambulabit  in 
»  tenebris  ,  sed  habebit  himen  vitae^,  »  hesterno  die  qui 
alluistis,  diu  disputatum  esse  meministis  :  et  si  adhuc  ve- 
hmus  de  illo  lumine  disputare,  diu  loqui  possumus  :  nam 
non  possumus  expHcare  compendio.  Itaque ,  IVatres  mei, 
sequamur  Ghristum  lunien  mundi ,  ne  ambulemus  in 
tenebris.  Tenebrae  metuendae  sunt ,  morum ,  non  ocu- 
lorum  :  et  si  oculorum,  non  exteriorum  ,  sed  interio- 
rum,  unde  discernitur  non  album  et  nigrum,  sed  justum 
et  injustum. 

II.  Cum  hsec  ergo  dixisset  Dominus  noster  Jesus  Chris- 
tus  ,  responderunt  Judoei ,  «  Tu  de  te  testimonium  dicis  , 
»  testimonium  tuum  non  est  verum^  »  Antequam  veni- 
ret  Dominus  noster  Jesus  Chrislus ,  multas  ante  se  lucer- 
nas  propheticas  accendit  et  misit.  De  his  etiam  erat  Joan- 
nes  Baptista ,  cui  tam  magnum  ipsum  lumen  ,  quod  est 
Dominus  Christus  perhibuit  teslimonium ,  quale  nulh  ho- 
minum  :  ait  enim  ,  «  In  natis  mulierum  non  surrexit  ma- 
»  jor  Joanne  Baptisla  ^  »  Hic  tamen,  quo  nemo  erat  ma- 

>  Habitus  die  proximo  post  Tractatum  superiorem.  —  =•  Joan.  vui,  i2.  — 
3  Ib'*^  v^.  — 'i  Matth.  XI,  ii. 


IN    JOA^NIS    EVAKGELIDM  ,    TRACT,    XXXV.  385 

jor  in  nnfis  miilicrum  ,  dicit  de  Domino  Josu  Clu'isto, 
«  Kgo  (juidcin  baptizo  vos  in  aqua ,  (|uiautom  venit  for- 
))  tior  me  est ,  cujus  non  sum  dignus  calceamentum  sol- 
»  vere  ^  »  Videte  ([uemadmodum  sc  lucerna  diei  suljmit- 
tat.  Lucernam  vero  ipsum  Joannem  ("uisse  Doniinus  ipsc 
lestatur  :  «  llle  erat ,  inquit ,  lucerna  ardens  et  lucens,  ct 
))  vos  voluistis  ad  horam  (^xultare  in  lumine  ejus^.))  Quando 
autem  dixerunt  Jud;ei  Domino  :  «  Dic  nobis  ,  in  qua  po- 
))  testate  ista  tapis^ :  ))  sciens  Dominus  quia  Joannem  Bap- 
listam  pro  magno  haberent,  et  quod  ipsequem  pro  magno 
hal)ebant,  eis  de  Domino  testimonium  perhibuisset,  res- 
pondit  eis,  Interrogabo  et  ego  vos  unum  sermonem  :  Di- 
cite  mihi,  baptismus  Joannis  unde  est ,  dc  coelo  an  ex 
hominibus?  Turbati  illi  intra  semetipsos  cogitabant,  quia 
si  dicerent  ab  hominibus  ,  lapidari  possent  a  turba,  quae 
Joannem  prophetam  esse  credebant :  si  dicerent  de  c(eIo, 
responderet  eis,  Ille  quem  confitemini  de  coelo  habuisse 
prophetiam  ,  mihi  testimonium  perhibuit ,  et  ab  illo  au- 
distis  in  qua  ego  ista  faciam  potestate.  Viderunt  ergo, 
(juodlibet  horum  respondissent,  in  laqueum  se  casuros  ;  et 
dixerunt, «  Nescimus.  ))Et  Dominus  eis, «  Nec  ego  dico  vobis, 
))  in  qua  potestate  ista  facio.  ))  Non  vobis  dico  quod  scio, 
([uia  non  vultis  fateri  quod  scitis.  Justissime  utique  re- 
pulsi,  confusi  abscesserunt :  et  impletum  est  quod  in  Psal- 
mo  per  Prophetam  dicit  Deus  Pater ,  «  Paravi  lucernam 
))  Christo  meo,  »  id  est,  ipsum  Joannem  :  «Inimico^  ejus 
))  induam  confusione*.  )) 

III.  Habebat  ergo  Dominus  Jesus  Christus  testimonium 
Prophetarum  ante  se  prcemissorum  ,  praeconum  judicem 
prjTRcedentium  •,  habebat  testimonium  a  Joanne  :  sed  ipse 
majus  testimonium  erat ,  quodsibi  perhibebat.  Ilh  autem 

'  Joan.   1,  a6.   —  *   Id.    v,  35.  —  3:\iati)i.  xxi,  23.  —  4  Psal.  cxsxi, 

cxxii.  25 


386  .  ,         s.  AuGusTmi  episcopi 

iiifirmis  oculis  iuceriias  quaerebant ,  quia  diem  ferre  non 
poterant :  nam  Joannes  idem  ipse  aposlolus  ,  cujus  Evan- 
gelium  in  manibus  habemus  ,  in  ipsius  Evangelii  sui  ca- 
pite  ait  de  Joanne  :  «  Erat  homo  missus  a  Deo  ,  cui  no- 
»  men  erat  Joannes  :  hic  venit  in  testimonium  ,  ut  testi- 
))  monium  perhiberet  de  lumine,  ut  omnes  crederent  per 
))  eum.  Non  erat  ille  lumen,  sed  ut  testimonium  perhi- 
»  beret  de  lumine.  Erat  lumen  verum ,  quod  illuminat 
»  omnem  hominem  venientem  in  mundum  ^»  Si  omnem, 
ergo  et  Joannem.  Unde  dicit  et  ipse  Joannes,  «  Nos  omnes 
))  de  pienitudine  ejus  accepimus'^.  »  Discernite  ergo  ista, 
utproficiat  mens  vestra  in  fide  Christi  :  ne  semperinfan- 
tes  sitis  ubera  quajrentes,  et  a  cibo  soiido  resilientes  De- 
betis  apud  matrem  sanctam  Ecclesiam  Christi  nutriri  et 
ablactari ,  et  ad  escas  solidiores  accedere ,  mente ,  non 
ventre.  Hoc  ergo  discernite  ,  aliud  esse  lumen  quod  iliu- 
minat,  aiiud  esse  ([uod  iliuminatur.  Nam  et  ocuii  nostri 
iumina  dicuntur  :  et  unusquisque  ita  jurat,  tangens  ocu- 
los  suos,  per  iumina  sua,  Sic  vivant  iumina  mea  ;  usitata 
juratio  est.  Quee  iumina  si  iumina  sunt ,  desit  iumen  in 
cubicuio  tuo  clauso ,  pateant  et  iuceant  tibi  :  non  utique 
possunt.  Quomodo  ergo  ista  in  facie  quae  liabemus ,  et  iu- 
raina  nuncupamus,  et  quando  sana  sunt  et  quando  patent, 
indigent  extrinsecus  adjutorio  luminis  ;  quo  abiato  aut 
non  illato ,  sana  sunt ,  aperta  sunt ,  nec  tamen  vident  : 
sic  mens  nostra ,  qui  est  oculus  animae  ,  nisi  veritalis  iu- 
mine  radietur,  et  ab  illo  qui  iliiiminat  nec  iliuminatur, 
mirabiliter  iliustretur,  nec  ad  sapientiam  nec  ad  justitiam 
poterit  pervenrre.  Ipsa  est  enim  via  nostra  juste  vivere. 
Quomodo  autem  non  otfendat  in  via ,  cui  non  iucet  iu- 
men  ?  Ac  per  hoc  in  taii  via  videre  opus  est ,  in  tali  via 
videre  magnum  est.  Nam  Tobias  in  facie  ocuios  ciausos 

•  Joan.  1,  16,  etc.  —  "  Ibid.  16. 


IN    JOAMNIS    EVA^GELILM  ,    TRACT.     X\XV.  387 

luil)cl)al,  el  filius  patri  manum  dabat,  palcr  filio  viam 
pnfcipioiuio  raonslrabat  ^ 

IV.  Ucspondcrunl  crj^o  Juduei,  u  Tu  dc  tc  teslimonium 
»  dicis,  lcslimonium  luum  non  est  vcrum.  »  Vidcamus 
cpiid  audiant  :  audiamus  et  nos ,  sed  non  sicut  illi.  Illi 
contemnentcs,  nos  crcdcntcs  :  ilii  occidcre  Christum  vo- 
lentes ,  nos  pcr  Chrislum  vivere  cupientes.  Interim  ista 
distantia  distinguat  aures  mcntesque  nostras,  et  audiamus 
quid  Judoeis  responderit  Dominus.  «  Rcspondit  Jesus,  et 
)»  dixitcis  :  Elsi  cgo  de  me  tcstimonium  pi'rhibeo,  verum 
)»  est  tcstimonium  meum  5  c[uia  scio  undc  vcni  et  c|UO 
)»  vado-.))  Lumeu  et  alia  demonstrat  etse  ipsum.  Accen- 
dis  iuccrnam,  vcrbi  gratia,  ut  cjujrras  tunicam,  ct  pniestat 
tibiardcns  iuccrna  ut  invenias  tunicam  ,  numcjuid  accen- 
dis  lucernam  ut  videas  ardentem  lucernam?  Lucerna 
(juippe  ardens  idonea  est  et  alia  cjuae  tenebris  operieban- 
tur  nndarc ,  el  sc  ipsam  tuis  ocuiis  dcmonstrare.  Sic  et 
Dominus  Christus  ct  inler  fidclcs  suos ,  et  inimicos  Ju- 
daeos,  tanqiiam  inter  lucem  et  tenebras  distinguebat ; 
tanquam  inter  ilios  quos  radio  fidei  perfundebat ,  ct  iilos 
cjuorum  ciausos  oculos  circumfundebat.  Nam  etiam  sol 
iste  et  videntis  faciem  iliustrat,  et  cseci  :  ambo  pariter 
stantes,  et  faciem  ad  soiem  habentes  iliustrantur  in  carne, 
sed  non  ambo  illuminantur  in  acie  :  videt  iile ,  ille  non 
videt  :  ambobus  sol  prresens  est ,  sed  praesenti  soli  unus 
est  absens.  Sic  et  sapientia  Dei ,  Vcrbum  Dei,  Dominus 
Jesus  Christus  ubique  praesens  est  :  quia  ubicjue  estveri- 
tas  ,  ubicpie  est  sapientia.  Intclligit  quis  in  Oricnte  justi- 
tiam  •,  intelligit  alius  in  Occidente  justitiam  :  numquid 
alia  est  justitia  quam  ilic  inteiligit ,  alia  (piam  iste  ?  Sepa- 
rati  sunt  corpore,  ct  in  uno  habent  acies  mcntium  sua- 
rum.  Quam  video  justitiam  hic  constitulus,  si  justitia  est, 

'  Tob.  I,  i3,  etc.  —  '  Joan.  viu,  i^. 

25. 


388  '      '  S.    AUGUSIIKI    EPISCOPl 

ipsam  videt  justus  nescio  quot  mansiouibus  a  me  carne 
sejunctus ,  et  in  illius  justitice  luce  conjunctus.  Ergo  tes- 
timonium  sibi  perhibet  lux  :  aperit  sanos  oculos ,  et  sibi 
ipsa  testis  est ,  ut  cognoscatur  lux.  Sed  quid  agiraus  de 
infidelibus  ?  numquid  illis  non  est  pracsens?  Est  praesens 
et  illis  :  sed  cjuibus  eam  videant ,  oculos  non  habent  cor- 
dis.  Audi  de  illis  ex  Evangeiio  ipso  prolatam  sentenliam. 
«  Et  lux  lucet  in  tenebris ,  et  tenebrae  eam  non  com- 
))  prehenderunt  ^  ))  Ergo  ait  Dominus,  et  vcrum  ait , 
«  Etsi  ego  de  mc  testimonium  perhibeo ,  verum  est  tes- 
))  timonium  meum  ;  quia  scio  unde  veni  et  quo  vado.  » 
Patrem  volebat  intelligi  :  Patri  gloriam  dabat  Filius. 
^qualis  glorificat  eum  a  quo  est  missus  :  quantum  debct 
homo  glorificare  eum  a  quo  est  creatus  ? 

V.  «  Scio  unde  veni  et  quo  vado.  ))  Iste  qui  in  praesen- 
tia  vobis  loquitur  ,  habet  quod  non  deseruit,  sed  tamen 
venit  :  non  enim  veniendo  inde  discessit ,  aut  redeundo 
nos  derelic[uit.  Quid  miramini  ?  Deus.  est.  Non  potest  hoc 
fieri  ab  homine:  non  potest  hoc  fieri  ab  ipso  sole.  Quando 
pergit  ad  Occidentem  ,  deserit  Orientem  ,  et  donec  oritu- 
rus  redeat  ad  Orientem ,  non  est  in  Oricnte  :  Dominus 
autem  noster  Jesus  Ghristus  et  venit ,  et  ibi  est ;  et  redit, 
et  hic  est.  Audi  ipsum  Evangelistam  alio  loco  dicentem , 
et  si  potes,  cape  ^  si  non  potes  ,  crede.  «  Deum  ,  inquit, 
»  nemo  vidit  uncjuam ,  nisi  unigenitus  Filius ,  qui  est  in 
))  sinu  Patris  ,  ipse  enarravif^.  ))  Non  dixit ,  fuifc  in  sinu 
Patris ,  quasi  veniendo  deseruerit  sinum  Patris.  Hic  lo- 
quebatur ,  et  ibi  se  esse  dicebat  :  qui  et  hinc  discessurus, 
quid  dixit  ?  «  Ecce  ego  vobiscum  sum  usque  ad  consum- 
»  mationemssecuH^.  » 

VI.Ergo  verum  est  testimonium  luminis,  sive  se  osten- 
dat ,  sive  alia  :  quia  sine  lumine  non  potes  videre  lumen, 

'  Joan.  1,  5.  —  ^  Ibid.  i8.  —  3  Matth.  xxvii!,  no. 


IN    JOANNIS    EVANGELILM,    TRACT.     XXXV.  389 

et  sine  lumine  non  potos  vitlere  (luodlihct  ;iliu(l  ([uod  non 
esl  lumen.  Si  idoneum  est  lumen  ad  demonslranda  ea  qunc 
non  sunt  lumina,  num(|uid  in  se  deficit?  num([uid  so  non 
aperit,  sine  quo  alia  patere  non  possunt?  Locutus  cst 
Proplieta  verum  :  sed  unde  liaberet,  nisi  de  fonte  veri- 
tatis  hauriret  ?  Loeulus  esl  Joannes  verum  :  sed  unde  lo- 
cutus  est,  ipsum  interroga  :  <(Nos  omnes  ,  inquit,  de  ple- 
»  nitudineejus  aeeepimus'.  »  Ergo  idoncus  est  Dominus 
noster  JesusChristus,  ([ui  sibi  perhibeat  testimonium.  Sed 
plane ,  fratres  mei ,  in  nocte  hujus  saeculi  audiamus  et 
prophetiam  intente  :  modo  enim  ad  fragilitatem  nostram 
nocturnas((ue  cordis  nostri  intimas  tenebras  humilis  vo- 
luitvenire  Dominus  noster.  llomo  venit  contemnendus  et 
honorandus,  venit  negandus  et  confitendus;  contemnen- 
dus  et  negandus  a  Judseis,  honorandus  et  confitendus  a 
nobis  :  judicandus  et  judicaturus^  judicandus  injuste ,  ju- 
dicaturus  juste.  Talis  ergo  venit ,  ut  oporteret  ei  lucernam 
testimonium  perhibere.  Nam  quid  opus  erat,  ut  Joannes 
tan([uam  lucerna  perhiberet  testimonium  diei,  si  dies  ipse 
ab  infnmitate  nostra  |:)osset  videri  ?  Sed  non  poleramus  : 
infnnuis  factusestinfirmis,  per  infirmifatem  sanavit  infir- 
mitatem  :  per  mortalem  carnem,  carnis  abstulit  mortem  : 
de  corpore  suo  collyrium  fecit  luminibus  nostris.  Quia 
ergo  Dominus  venit,  etin  nocte  saeculi  adhuc  sumus , 
oportet  ut  et  prophetias  audiamus. 

VIL  Namde  prophetia  convincimus  contradicentes  Pa- 
ganos.  Quis  est  Christus,  dicit  Paganus?  Cui  rcsponde- 
mus,  Ouem  praenuntiaverunt  Prophetae.  Etille,  Qui  Pro- 
phetne?  Recitamus  Isaiam ,  Danielem,  Jeremiam ,  alios 
sanctos  Prophetas  ,  dicimus  ([uam  longe  ante  illum  vene- 
rint,  ([uanto  tempore  adventum  ejus  praecesserint.  Hoc 
ergo  respondemus ,  Preevenerunt  eum  Prophetae ,  prae- 

•  Joan.  I,  i6. 


390  S.     AUGTJSTINI    EriSCOPI 

dixcriint  oum  esso  venturum.  Rr.spondet  aliquis  eorum  , 
Qui  Prophelae?  Nos  recilamus,  qui  nobis  cjuotidie  reci- 
tantur.  Et  iJIe ,  Qui  sunt  hi  Prophelae?  Nos  respondemus  , 
Qui  et  praedixerunt  ea  quae  fieri  videmus.  Et  ille,  Vos, 
inquit,  vobis  ista  finxistis,  vidistis  ea  fieri,  et  quasi  ven- 
tura  praedicta  essent,  in  libris  quibus  voluistis  conscripsis- 
tis.  Hic  contra  inimicos  Paganos  occurrit  nobis  aliorum 
testimonium  inimicorum.  Proferimus  codices  a  Judseis, 
et  respondemus  ,  Nempe  et  vos  et  illi ,  fidei  nostrge  estis 
inimici.  Ideo  sparsi  sunt  per  gentcs  ,  ut  alios  ex  aliis  con- 
vincamus  inimicis.  Codex  Isaiae  proferatur  a  Judgeis,  vi- 
dcamus  si  non  ibi  lego  :  «  Sicut  ovis  ad  immolandum  duc- 
»  tus  est,  et  sicut  agnus  coram  tondente  fuit  sine  voce  , 
»  sic  non  aperuit  os  suum  :  in  humilitate  judicium  ejus 
»  sublatum  est :  livore  ejus  sanati  sumus  :  omnes  ut  oves 
»  erravimus,  et  ipse  traditus  est  pro  peccatis  nostris*.  » 
Ecce  lucerna  una.  Alia  proferatur,  Psalmus  aperiatur , 
etiam  inde  prsedicta  passio  Christi  recitetur.  «  Foderunt 
»  manus  meas  et  pedesmeos,  dinumeraverunt  omnia  ossa 
»  mea  :  ipsi  vero  consideraverunt  et  conspexerunt  me, 
»  diviserunt  sibi  vestimenta  mea ,  et  super  vestimentum 
»  meum  miserunt  sortem.  Apud  te  laus  mea,  in  Ecclesia 
»  magna  confitebor  tibi.  Commemorabuntur  et  conver- 
»  tentur  ad  Dominum  universi  fines  terrae  :  et  adorabunt 
»  in  conspectu  ejus  universae  patriae  gentium  •  quia  Do- 
»  mini  est  regnum,  et  ipse  dominabitur  gentium  "^.  »  Eru- 
bescat  unus  inimicus ,  quia  codicem  mihi  ministrat  alius 
inimicus.  Sed  ecce  de  codicibus  prolatis  ab  uno  inimico 
alterum  vici  :  et  ipse  qui  mihi  codicem  protuht ,  non  re- 
linquatur  :  ab  illo  proferatur,  unde  et  ipse  vincatur.  Lego 
alium  Prophetam,  et  invenio  Dominum  loquentem  ad  Ju- 
daeos  :  «  Non  est  mihi  voluntas  in  vobis ,  dicit  Dominus , 

'  IsaJ.  uii,  7,  etc.  —  »  Psal.  xxi,  17,  etc. 


IN    JOANNIS    RVANGELIUM  ,    TRACT.    XXXV.  391 

»  noc  accipiam  sncMillcium  dc  manihus  vrstris  :  (|uoniam 
»  ;il)  orlu  solis  uscjuc  ad  occasum  ,  sacrilicium  mundura 
»  oircrtur  nomini  meo^  »  Non  veni ,  Judaee,  ad  sacrifi- 
cium  mundum  :  convinco  tc  immundum. 

VIll.  Eccect  luccrn?e  perhibcnt  testimonium  diciprop- 
ter  intirmitatem  nostram  ,  quia  dici  chjritatem  tolcrare  ct 
videre  non  possumus.  Nam  et  nos  ipsi  Christiani  in  com- 
paralione  cjuidcm  infidc  lium  lux  jam  sumus  ;  unde  dicit 
Apostolus  :  «  Fuistis  enim  ahcjuando  tcncbrsc ,  nunc  au- 
»  tem  lux  in  Domino ,  sicut  fdii  lucis  ambulate  '  :  »  et 
alibi  dixit  :  «  Nox  praecessit,  dics  autem  appropinquavit : 
»  abjiciamus  ergo  opera  tenebrarum  ,  et  induamus  nos 
»  arma  lucis,  sicut  in  die  honeste  ambulemus  ^.  »  Tamen 
quia  in  comparatione  illius  lucis  ad  quam  venturi  sumus , 
adhuc  nox  est  etiam  dies  in  quo  sumus,  audi  Petrum  apos- 
tolum  :  delatam  dicit  Domino  Christo  vocem  de  magni- 
fica  potestate^ ,  «  Tu  es  Filius  meus  dilectus,  in  quo  bene 
»  sensi  *.  Hanc  vocem,  inquit ,  nos  de  coelo  audivimus  de- 
»  latam ,  cum  essemus  cum  illo  in  monte  sancto.  »  Sed 
quia  nos  non  ibi  fuimus  ,  et  istam  vocem  de  coelo  tunc 
non  audivimus  :  ait  ad  nos  ipse  Petrus,  «  Et  habemus 
»  certiorem  propheticum  sermonem.  »  Non  audistis  vo- 
cem  de  ccelo  delatam ,  scd  certiorem  habetis  propheticum 
sermonem.  Praevidens  enim  Dominus  Jesus  Christus  im- 
pios  quosdam  futuros,  c[ui  miracuhs  ejus  calumniarentur, 
magicis  artibus  ea  tribuendo ,  Prophetas  ante  proemisit. 
Numquid  enim  ,  si  magus  erat  et  magicis  artibus  fecit  ut 
colcretur  et  mortuus  ,  magus  erat  antcquam  natus?  Pro- 
phetas  audi,  o  homo  mortue,  et  vermescendo  calum- 
niose,  Prophetas  audi  :  lego^  audi  tjui  ante  Dominum 
venerunt.  (c  Habemus,  inquit  apostolus  Petrus,  certiorem 

>  Malach.  i,  lo,  ii.  —  '  Ephes.  v,  8.  —  ^  Roni.  xui  ,  i2.  —  4  2  Petr. 
I,  17.  —  5  Matth.  xvu,  5. 


392  S.     AVGUSilNI    EPICOSVI 

»  prophclicum  sermonem  ,  cui  benc  facitis  altendcntes, 
M  sicLit  lucernaf3  in  obscuro  Joco  ,  donee  dies  lucescat,  et 
))  lucifcr  oriatur  in  ccrdihus  vestris  K  » 

IX.  Quando  ergo  Dominus  noster  Jesus  Christus  vene- 
rit,  et,  sicut  dicit  etiam  apostolus  Paulus,  illuminaverit 
occulta  tenebrarum  ,  et  manifestaverit  cogitationes  cor- 
dis ,  ut  laus  sit  unicuiquc  a  Deo  ,  tunc  praesente  tah  die 
lucernae  non  erunt  necessarise'^  :  non  legetur  nobis  Pro- 
pheta,  non  aperietur  codex  Apostoh ,  non  requiremus  tes- 
timonium  Joannis,  non  ipso  indigcbimus  EvangeJio.Eroo 
pmnes  Scripturae  toUentur  de  medio,  quse  nobis  in  hujus 
soeculi  nocte  tanquam  lucernae  accendebantur ,  ne  in  te- 
nebris  remaneremus  :  istis  omnibus  sulDlatis,  ne  quasi 
nobis  Juceant  indigentibus,  et  ipsis  liominibus  Dei ,  per 
quos  haec  ministrata  sunt,  nobiscum  lumen  ilJud  verum 
clarumque  videntibus,  remotis  ergo  his  adjumentis  quid 
videbimus  ?  Unde  pascetur  mens  nostra?  unde  obtutus  iJle 
laetabitur  ?  unde  erit  iJJud  gaudium ,  quod  nec  oculus  vi- 
dit,  nec  auris  audivit,  nec  in  cor  hominis  ascendit  ^ ?  quid 
videbimus?  Obsecro  vos,  amatemecum,  currite  credendo 
mecum.  Patriam  supernam  desideremus ,  supernte  patriae 
suspiremus,  peregrinos  nos  esse  hic  sentiamus.  Quid  tunc 
videljimus  ?  Dicat  nunc  EvangeJium  :  «  In  principio  erat 
»  Verbum ,  et  Verbum  erat  apud  Deum ,  et  Deus  erat 
))  Verbum  ^.  ))  Unde  tibi  ros  inspersus  est,  ad  fontem  ve- 
nies  :  unde  radius  per  obJiqua  et  per  anfractuosa  tibi  ad 
cor  tenebrosum  missus  est,  luidam  ipsam  lucem  videbis, 
cui  videndae  ferendseque  mundaris.  DiJectissimi ,  quod  et 
hesterno  commemoravi ,  Joannes  ipse  dicit,  «  FiJii  Dei  su- 
»  mus ,  et  nondum  apparuit  quid  erimus  :  scimus  quia 
»  cum  apparuerit,  simiJes  ei  erimus ,  quoniam  videbimus 

^2  Petr.  1,  iQ.  -~  '  i  Cor.  iv,  5.  —  3  isai.  lxiv,  4,  et  i  Cor.  ii,  9.  — 
4  Joan.  1,  I.  _c.» 


IN    J0ANNI8    EVANGELIUM,    TRACT.    XXXVI.  393 

»  eum  sicuti  est '.  »  Sentio  vestros  allectus  attolli  mecum 
in  superna  :  sed  corpus  (|uod  corrumpitur  a^gravat  ani- 
mani,  el  deprimit  terrena  inhabilatio  sensum  multa  coyi- 
tantem  -.  Depositurus  sum  et  ego  codicem  istum  ,  disces- 
suri  estis  et  vos  c|uisc{ue  ad  sua.  Bene  nohis  iuit  in  luee 
communi,  bene  gavisi  sumus  ,  hene  exullavimus:  sedcum 
ab  invicem  recedimus ,  ab  illo  non  recedamus. 

TRACTATUS  XXXVP. 

Ab  eo  quod  scriptum  est  :  T^os  seciindum  cnrnem  ja- 
dicatis ,  ego  non  jadico  quemquam  :  usc[ue  ad  id, 
Ego  sum  qui  testinionium  perhibeo  de  nie  ipso ,  et 
testimonium  perhihet  de  me,  qui  misit  me  Pater. 

I.  In  cfuatuor  Evangeliis ,  vel  potius  quatuor  libris 
unius  Evangelii  sanctus  Joannes  apostolus,  non  imme- 
rito  secundum  intelligentiam  spiritaiem  acjuilae  compara- 
tus,  altius  multoc(ue  subiimius  aliis  tribus  erexit  praedica- 
lionem  suam  :  et  in  ejus  erectione  etiam  corda  noslra 
erigi  voluit.  Nam  cseteri  tres  Evangelistae  ,  tanquam  cum 
homine  Domino  in  terra  ambulabant ,  de  divinitate  ejus 
pauca  dixerunt  :  istum  autem  c[uasi  [Mguerit  in  terra  am- 
bulare ,  sicut  i[Dso  exordio  sui  sermonis  intonuit,  erexit 
se ,  non  solum  super  terram  et  super  omnem  amhitura 
aeris  et  coeli ,  sed  super  omnem  etiam  exercitum  Angelo- 
rum  ,  omnemque  conslitutionem  invisihilium  potestatum, 
et  pervenit  ad  eum  pcr  c[uem  facta  sunt  omnia,  dicendo  : 
«  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbura  erat  apud  Deum, 

'  I  Joan.  III,  2.  —  '  Sap.  ix,  i5.  —  ^  H.ibitus  die  proximo  post  euperio- 
rem  Tractatum. 


394  8.    AtJGXTSTINI    EPI3COM 

■»  et  Deus  erat  Verhum  :  hoc  erat  in  principio  apud  Deum. 
»  Omnia  per  ipsum  facta  sunt ,  et  sine  ipso  factum  est 
»  nihil^  ))  Huic  tantae  subhmitati  principii  etiam  caetera 
congrua  prsedicavit ,  et  de  Domini  divinitate  quomodo 
nullus  alius  est  locutus.  Hoc  ructabat  quod  biberat.  Non 
enim  sine  causa  do  illo  in  isto  ipso  Evangelio  narratur , 
quia  ct  in  convivio  super  pectus  Domini  discumbebat.  De 
illo  ergo  pectore  in  sccreto  bibebat  -  :  sed  quod  in  secreto 
bibit,  in  manifesto  eructavit ,  ut  perveniat  ad  omnes  gen- 
tes  non  solum  incarnatio  Fihi  Dei,  et  passio,  et  resurrec- 
tio-,  sedetiam  quiderat  ante  incarnationem  Unicus  Patri, 
Verbum  Patris,  coaeternus  generanti,  aequahs  ei  a  quo 
missus  est  5  sed  in  ipsa  missione  minor  factus  ,  quo  major 
esset  Pater. 

II.  Quidquid  ergo  humihter  positum  audistis  de  Do- 
mino  Jesu  Christo,  susceptae  carnis  dispensationem  cogi- 
tate  5  quahs  factus  est  propter  nos,  non  quahs  erat  ut  fa- 
ceret  nos  :  quidquid  autem  subhrae  et  supra  omnes  crea- 
turas  excelsum  atque  divinum ,  et  Patri  aequale  atque 
coseternum  de  illo  audieritis  in  Evangeho  poni ,  vel  ie%e~ 
ritis,  scitote  vos  hoc  legere  quod  ad  formam  Dei  pertiuet, 
non  quod  ad  formam  servi.  Quia  si  istam  regulam  tenue- 
ritis  qui  capere  potestis  •,  non  autem  omnes  capere  potes- 
tis  ,  sed  omnes credere  debetis  :  si  ergo  hanc  legulam  te- 
nueritis,  adversus  calumnias  tenebrarum  haereticarum , 
tanquam  in  lumine  arabulantjss,  securi  pugnabitis.  Non 
enira  defuerunt  qui  sola  evangehca  testimonia  legendo 
sectarentur,  quse  de  humihtate  Christi  posita  sunt ,  qui 
adversus  ea  testimonia  quae  divinitatem  ejus  locuta  sunt, 
surdi  fuerunt  :  ideo  surdi ,  ut  male  verbosi.  Item  quidam 
illa  sola  attendentes  quae  de  Domini  sublimitate  dicta 
sunt ,  etiam  ipsi  misericordiam  ejus,  qua  homo  factus  est 

I  Joan.  1,  I,  etc.  —  »  Id.  xm,  23. 


IN    JOANNIS    EVANGELltJM,  TRACT,    XXXVI.  395 

propler  nos  ,  et  si  le<j;eriint ,  non  crodidernnt ,  et  al)  ho- 
miiiihus  inducla,  at^iuc  (alsa  essc  putavcrunt,  contcndcn- 
tes  l>cum  lanlummodo  fuissc  Domiiuim  noslrum  (Juis- 
tum  ,  non  ctiam  homincm.  Alii  sic,  alii  sic,  utri(|ue  in 
errorc.  Catholica  autcm  fidcs  e\  utro(|uc  vcrum  tcnens 
quod  tcnct,  ct  pr.rdicans  (|uod  cn^dit,  et  Deum  Christum 
intellcxit,  cl  liominem  credidit:  utrum(|ue  cnim  scriptum 
cst ,  ct  utrunKjuc  vcrum  est.  Si  Deum  tantum  dixeris 
Christum  ,  mcdicinam  ncgas  qua  sanatus  es  :  si  homincm 
tantum  Christum,  polcntiam  negas  qua  creatus  es.  Utrum- 
que  igitur  tene  anima  fidchs  et  cor  cathohcum,  utrnmque 
tcnc ,  utrumque  credc,  utrum(|ue  fidditer  confitere.  Et 
Dcus  Christus  cst ,  et  homo  Christus.  Qualis  D(?us  Chris- 
tus?  sequalis  Patri,  unum  cum  Patre.  Qualis  homo  Chris- 
tus?  dc  Virgine  natus,  trahens  de  homine  mortalitatem  , 
non  trahens  inicjuitatcm. 

III.  Isti  ergo  Judnei  videbant  hominem ,  nec  intellige- 
bant  nec  credebant  Dcum  :  atque  inter  caetera  audistis 
jam  quemadmodum  ei  dixerint :  ((  Tu  de  te  tcstimonii(m 
»  dicis ,  tcstimonium  tuum  non  est  verum*.  m  Audistis 
etiam  quid  ille  responderit ,  cum  hesterno  die  lectum  es- 
set,  et  pro  nostris  viribus  disputatum.  Hodic  verba  ejus 
haec  lecta  sunt ,  ((  Vos  secundum  carnem  judicatis.»  Idco, 
inquit ,  mihi  dicilis ,  ((  Tu  de  te  testimonium  dicis ,  tcsti- 
»  monium  tuum  non  est  vcrum  ,  »  quia  «  secundum  car- 
»  nem  judicatis^  ,  »  quia  Deum  non  intelligitis,  et  homi- 
nem  vidclis  ,  et  hominem  perse([ucndo ,  Dcum  latentem 
ofFenditis.  Ergo  ((  secundum  carnem  judicatis.  »  Ideo  vo- 
bis  arrogans  videor ,  quia  ego  de  me  testimonium  perhi- 
beo.  Omuis  enim  homo  ([uando  dc  se  vuU  perhibcre  tes- 
timonium  laudabile,  arrogans  et  superbus  videtur.  Ideo 
scriptum  est  :  ((  Non  te  laudet  os  tuum ,  sed  Jaudet  te  os 

'  Joan.  vui,  i3.  —  »  Ibid.  i5. 


396  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

»  proximi  tui  ^  »  Sed  hoc  homini  dictum  est.  Infirmi  enim 
sumus,  et  apud  infirmos  loquimur.  Verum  dicere  et  men- 
tiri  possumus  :  etsi  verum  dicere  debemus  ,  et  mentiri 
tamen  possumus  cum  volumus.  Lux  mentiri  non  potest : 
absitut  in  lucis  divinae  splendore  tenebrae  mendacii  repe- 
riantur.  Loquebatur  ille  tanquam  lux  ,  Joquebatur  tan- 
quam  veritas ;  sed  lux  in  tenebris  lucebat ,  et  tenebrae 
eam  non  comprehenderunt  :  ideo  secundum  carnem  ju- 
dicabant.  «  Vos,  inquit,  secundum  carnem  judicatis^.  » 

IV.  «  Ego  non  judico  quemquam^.  »  Non  ergo  judicat 
quemquam  Dominus  Jesus  Christus?  Nonne  ipse  est  quem 
confitemur  resurrexisse  tertia  die ,  ascendisse  in  coelum  , 
ibi  sedere  ad  dexteram  Patris,  inde  esse  venturum  ad  judi- 
candos  vivos  et  mortuos  ?  Nonne  ipsa  est  fides  nostra ,  de 
qua  dicit  Apostolus  :  «  Corde  creditur  ad  justitiam  ,  ore 
»  autem  confessio  fit  ad  salutem  ^  ?  »  Ergo  quando  ista 
confitemur,  contra  Dominum  loquimur?Nos  dicimus  ven- 
turura  judicem  vivorum  et  mortuorum  :  ipseautem  dicit : 
«  Ego  non  judico  quemquam.  »  Quaestio  ista  duobus  mo- 
dis  solvi  potest,  ut  aut  hoc  intelligamus ,  «nonjudico 
»  quemquam ,  »  id  est ,  modo  :  sicut  dicit  alio  loco  : 
«  Ego  non  veni  ut  judicem  mundum  ,  sed  ut  salvum  fa- 
»  ciam  mundum  ^  :  »  non  judicium  suum  negando,  sed 
differendo.  Aut  certe  quia  dixerat,  «  Vos  secundum  car- 
»  nem  judicatis : »  ita  subjunxit :  «  Ego  non  judico  quem- 
»  quam  ,  »  ut  subaudias,  secundum  carnem.  Nullus  ergo 
nobis  contra  fidem  quam  tenemus  et  annuntiamus  de  ju- 
dice  Christo ,  scrupulus  diibitationis  in  corde  remaneat. 
Venit  Christus,  sed  primo  salvare,  postea  judicare  :  eos 
judicando  in  pcenam  ,  qui  salvari  noluerunt;  eos  perdu- 
cendo  ad  vitam ,  qui  credendo  salutem  non  respuerunt. 

'  Prov.  xxvn,  2.  —  '  Joan.  viii,  i5.  —  ^  jbid.  —  4  Roni.  x,  lo.  — 
5  Joan.  m,  17. 


IN    JOANMS    EVANGELIUM  ,    TRACT.    XXXVI.  397 

Pnnia  crgo  disponsatio  Domini  noslri  Jesu  Chrisli  medi- 
cinalis  est ,  non  judicialis  :  nam  si  primo  venissel  judica- 
turus  ,  neniinem  invenissct  cui  pr.iemia  justitiie  redderet. 
Quia  ergo  vidit  omnes  peccatores ,  et  omnino  neminem 
esse  immuneni  a  morte  peeeali :  prius  eratcjus  misericor- 
dia  praeroganda  ,  et  post  exerendum  judicium  :  ([uia  de 
illo  eautaverat  Psalmus:«  Miserieordiam  et  judicium  can- 
»  lal)o  tibi,  Domine'.  »  Non  enim  judicium  ait  et  misc- 
ricordiam  ;  nam  si  primo  esset  judicium  ,  nulla  esset  mi- 
sericordia  :  sed  primo  misericordia  ;  postea  judicium.Quae 
est  primo  misericordia  ?  Creatoi'  hominis,  homo  esse  dig- 
natus  est :  factus  est  (juod  feeerat,  ne  periret  cjuem  fecerat. 
Quid  huic  misericordise  addi  potest?  Et  tamen  addidit. 
Parum  fuit  ei  hominem  fieri  •  sed  -  eliam  ab  hominibus 
reprobari  :  parum  erat  reprobari  ^  et  exhonorari  :  parum 
erat  exhonorari ;  et  occidi  :  sed  ct  hoc  parum  est  5  morte 
crucis.  Nam  et  cum  ejus  obedientiam  us(|ue  ad  mortem 
iactam  commendaret  Aposlolus,  parum  illi  fuit  dicere : 
«  Factus  obediens  uscjue  ad  mortem  ^  :  «  non  enim  cjua- 
lemcumque  mortem,  sed  addidit,  ((  mortem  autem  crucis.» 
Illa  morte  pejus  nihil  fuit  inter  omnia  genera  mortium. 
Denicjue  ubi  dolores  acerrimi  exagitant,  cruciatus  voca- 
tur,  a  cruce  nominatus.  Pendentes  enim  in  ligno  cruci- 
fixi,  clavis  ad  lignum  pedibus  manibuscpie  confixi,  pro- 
ducta  morte  necabantur.  Non  enim  crucifigi  hoc  erat 
occidi:  sed  diu  vivebatur  in  cruce-.non  cjuia  longiorvita 
eligebatur,  sed  quia  raors  ipsa  protendebatur ,  ne  dolor 
citius  finiretur.  Mori  voluit  pro  nobis  :  parum  dicimus, 
crucifigi  dignatus  est ,  uscjue  ad  mortem  crucis  obediens 
factus.  Eiegit  extremum  et  pessimus  genus  raortis ,  qui 
omnem  fuerat  ablaturus  mortem  :  de  morte  pessima  occi- 
dit  omnem  mortem.  Pessima  enim  erat  non  inleJligenti- 

'  Psal.c,  I.  —  »  Supple,  addidit.  —  ^  Philip.  11,8. 


398  •'■■■-'  S.    AUGUSTIWI    EPISCOPI 

bus  Judaeis ;  nam  a  Domino  electa  erat.  Ipsam  enim  cru- 
cem  suam  signum  habilurus  erat ,  ipsam  crucem  de  dia- 
bolo  superato  tanquam  tropseum  in  frontibus  fidelium 
positurus,  ut  diceret  Apostolus  :  «  Mihi  aulem  absit  glo- 
»  riari  nisi  in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Ghristi,  per  quem 
»  mihi  mundus  crucifixus  est,  et  ego  raundo*.  »  Nihil 
erat  tunc  in  carne  intolerabilius ,  nihil  est  nunc  in  fronte 
gloriosius.  Quid  servat  fideli  suo,  qui  talem  honorem  de- 
dit  suppUcio  suo?  Denique  modo  in  poenis  reorum  non  est 
apud  Komanos  :  ubi  enim  Domini  crux  honorata  est,  pu- 
tatum  est  quod  et  reus  honoraretur,  si  erucifigeretur.  Qui 
ergo  ideo  venit ,  neminem  judicavit  :  et  malos  passus  est. 
Pertuht  injustum  judicium,  ut  ageret  justum.  Sed  in  eo 
quod  pertulit  injustum  ,  misericordise  fuit.  Denique  ita 
humihs  factus  ut  veniret  ad  crucem,  disluUt  quidem  po- 
tentiam,  sed  pubUcavit  misericordiam.  Unde  distuht  po- 
tentiam?  Quia  de  cruce  noiuit  descendere,  qui  potuit  de 
sepulcro  resurgere.  Unde  publicavit  misericordiam  ?  Quia 
pendens  in  cruce  dixit  :  «  Pater ,  ignosce  ilhs ,  ([uia  nes- 
»  ciunt  quid  faciunf-.  »  Sive  ergo  propter  hoc  ,  quia  non 
venerat  judicare  mundum  ,  sed  salvare  mundum  ,  dixit  : 
«  Ego  non  judico  quemquam  ;  »  sive  quemadmodum 
commemoravi ,  quoniam  dixerat  :  «  Vos  secundum  car- 
»  nem  judicatis,»  addidit,  «  Ego  non  judico  quemquam,» 
ut  intelhgamusGhristumnon  secundum  carnem  judicare, 
sicut  ab  hominil)US  judicatus  est. 

V.  Nam  ut  agnoscatis  jam  et  judicem  Christum  ,  audite 
quod  sequitur  :  «  Et  si  judico  ego,  judicium  meum  verum 
»  est^  »  Ecce  habes  et  judicem  ,  sed  agnosce  salvalorem 
ne  sentias  judicem.  Quare  autem  dixit  judiciuro  suum  ve- 
rum  esse?  «  Quia  soius  ,  inquit,  non  sura,  sed  ego  et  qui 
»  misit  me  Pater.  »  Dixi  vobis,  fratres,  quia  Joannes  iste 

>  Galat.  VI,  14.  —  '  Luc.  xxui,  34.  —  ^  Joan.  vui,  16. 


IN    JOANN18    EVANGELIDM,    THACT.    XXXVI.  399 

Evangelisla  sanctus  mulUim  alU;  volal:  vix  est  eum  meiile 
compreheiulere.Mysterium  autem  altius  volantis  opusest 
ut  commemorem  Charitatem  N  estram.  Et  apud  Kzechie- 
lem  proplietam,  et  in  Apocalypsi  ipsius  Joannis,  cujus 
est  hoc  Evangelium  ,  commemoralur  animal  (|Uiidruplex, 
habens  (luatuor  personas,  hominis,  vituh ,  ieonis,  atjui- 
Le^.Qui  anle  nob  Scri|>lurarum  sancLarum  mvsleria  trac- 
taverunt,  plericpie  in  hoc  aniuiah,  vel  potius  in  his  ani- 
malibus  quatuor  Evangelistas  intellexerunt.  Leonem  pro 
rege  positum,  ([uouiam  videtur  leo  rex  esse  (juodam  modo 
besliarum,  propter  potentiam  et  terribilem  rorlitudinem. 
H;ec  persona  tribula  est  Matthico,  ([uia  in  generalionibus 
Domini  regiamseriem  prosecutusest,t[uemadmodum  esset 
Dominus  per  stir[iem  regiam  de  semine  David  regis.Lucas 
autem  ([uoniam  c(epit  a  sacerdotio  Zachariye  sacerdotis, 
faciens  mentionem  patris  Joannis  Baptistse,  vitulo  depu- 
latus  est:  ([uia  magnavictima  vitulus  erat  in  sacrificio  sa- 
cerdotum.  .Marco  homo  Christus  merito  assignatus  est  : 
([uia  ne([ue  de  regia  potestate  ali([uid  dixit,  ne([ue  de  sa- 
cerdotali  ccjepit,  scd  tantum  ab  homine  Christo  exorsus 
est.  Hi  omnes  prope  de  terrenis,  id  est,  de  iis  ([uoe  in 
terra  gessit  Dominub  noster  Jesus  Christus,  non  recesse- 
runt  :  de  divinitate  ejus  per  pauca  locuti  sunt,  tanquam 
in  terra  cum  illo  ambulantes.Restat  at[uila  :  ipse  est  Joan- 
iies,  suL)iimium  prsedicator  ,  et  iucis  internae  at([ue  aeter- 
nae  fixis  ocuiis  contemplator.  Dicuntur  enim  et  pulli  aqui- 
larum  a  parentibus  sic  probari,  patris  sciiicet  ungue 
suspendi ,  et  radiis  soiis  op[3oni  :  ([ui  firme  contem[olatus 
fuerit ,  fduis  agnoscitur  ;  si  acie  paipitaverit ,  tanquam 
adulierinus  ab  ungue  dimittitur.  Jam  ergo  videte  quara 
sublimia  io([ui  debuit ,  qui  est  aquilfie  com[iaratus  :  et  ta- 
men  etiam  nos  humi  repentes  ,  infirmi  et  vix  uilius  mo- 

'  Ezech.  1,  5,  etc,  et  Apoc.  iv,  6,  etc. 


400  <'>vr      g    AUGUSTmr  episcopi 

menti  inter  honiines,  audemus  tractare  ista,  et  ista  cxpo- 
nere  ^  et  putamus  nos  aut  capere  posse  cum  cogitamus , 
aut  capi  dum  dicimus. 

VI.  Quare  ista  dixiPForte  enim  posthsec  verba  quis- 
quam  mihi  juste  dicat :  Pone  ergo  codicem.  Quod  excedit 
mensuram  tnam,  ((uid  sumis  in  manum  tuamPquid  ei 
commiltis  linguam  tuam?  Ad  hoc  respondeo,  Multi  hae- 
retici  abundant ,  et  ad  hoc  eos  Deus  abundare  permisit , 
ne  semper  lacte  nutriamur,  et  in  bruta  infantia  remanea- 
mus.  Quiaenim  non  intelkxerunt  quomodo commendare- 
tur  divinitas  Christi,  sapuerunt  sicut  voluerunt :  non  autem 
recte  sapiendo ,  fidehbus  catholicis  qusestiones  molestissi- 
mas  intuierunt  :  coeperunt  exagitari  et  fluctuare  corda 
fidelium.  Jam  tunc  necessitas  facta  est  spiritahbus  viris , 
qui  ahquid  secundum  divinitatem  Dornini  nostri  Jesu 
Christi ,  non  solum  legerant  in  Evangeho,  sed  etiam  in- 
tellexerant ,  ut  contra  arma  diaboh  Christi  arma  profer- 
rent  :  et  de  Christi  divinitate  adversus  falsos  fallacesque 
doctores,  quantis  possent  viribus ,  apertissima  confhcta- 
tione  pugnarent  •,  ne  cum  ipsi  tacerent,  ahi  perirent.  Qui- 
cumque  enim  senserunt  Dominum  nostrum  Jesum  Chris- 
tum  ,  aut  diversse  substantise  esse  quam  Pater  est ,  aut 
tantum  esse  Christum  solum ,  ut  ipse  sit  Pater,  ipse  sit 
Fihus  ,  ipse  sit  Spiritus  sanctus  :  quicum([ue  etiam  sentire 
voluerunt  hominem  fuisse  solum ,  non  Deum  factum  ho- 
minem,  aut  ita  Deum  ut  in  sua  divinitate  mutabilem,  aut 
ita  Deum  ut  non  et  hominem  •,  a  fide  naufragaverunt ,  et 
de  portu  Ecclesiae  projecti  sunt ,  ne  in([uietudine  sua  na- 
ves  secum  positas  frangerent.  Quae  res  coegit ,  ut  etiam 
nos  minimi ,  et  quantum  ad  nos  pertinet  prorsus  indigni, 
quantum  autem  ad  ilhus  misericordiam  in  ahquo  dispen- 
satorum  ejus  numero  constituti,  non  vobis  taceamus,  quod 
aut  intelhgatis  ,  mecumque  gaudeatis  5  aut  si  intelligere 


IN    JOAWNIS    EVAltGELlUM  ,    TKACT.     X\X>1.  401 

iioiuliim   valolis ,    credonclo   sccuri   in   porlii   manealis. 

VII.  Dicam  ergo ,  capiat  (jui  polest,  cretlal  qui  non 
polest  :  lamen  dicam  (|uod  ait  Doniinus  :  «  Vos  secundum 
))  c.irncm  judicalis  ,  c^o  non  judico  (juemcjuam  ,  »  aut 
modo  ,  aut  secundum  carnem.  «  Sed  et  si  ego  judico,  ju- 
))  dicium  meum  verum  est.»  Quare  judicium  tuum  verum 
esl  ?  <i  Quia  solus  non  sum ,  in([uit^  sed  ego  et(|ui  misit 
»  me  Pater.  ))  Quid  ergo ,  Domine  Jesu  ?  Si  solus  ess(.'S , 
falsum  esset  judicium  tuum  ;  et  ideo  verum  judicas,  (juia 
solus  non  es,  sed  tu  et  qui  te  misit  Pater?  Quid  respon- 
surus  sum  ?  Ipsc  rcspondeat ,  «  Verum  est ,  incjuit ,  judi- 
))  cium  meum.  ))  Quare?  «  Quia  solus  non  sum  ,  sed  ego 
))  et  (|ui  misitme  Pater.  »  Si  tecum  est,  quomodo  te  mi- 
sit  ?  Et  te  misit,  et  tecum  est?  Ita-ne  et  missus'non  reces- 
sisti?  Ita-ne  et  ad  nos  venisti ,  et  ibi  mansisti?  Quomodo 
istud  creditur ,  quomodo  capitur  ?  Ad  haec  duo  respon- 
deo ,  Quomodo  capitur,  recte  dicis  :  quomodo  creditur, 
non  recte  dicis.  Imo  ideo  bene  creditur,  quia  non  cito 
capilur  :  nam  si  cito  caperetur,  non  opus  erat  ut  credere- 
tur  ;  quia  videretur.  Ideo  credis,  quia  non  capis  ;  sed  cre- 
dendo  fis  idoneus  ut  capias.  Nam  si  non  credis,  nunquam 
capies  j  (|uia  minus  idoneus  remanebis.  Fides  ergo  mun- 
det  te ,  ut  intellectus  impleat  te.  «  Verum  est,  inquit, 
»  judicium  meum  ,  (juia  solus  non  sum  ,  sed  ego  et  qui 
»  misit  me  Pater.»  Ergo,  Doraine  Deusnoster  Jesu  Chris- 
te ,  missio  tua  incarnatio  tua  est.  Sic  video  ,  sic  intelligo  : 
postremo  sic  credo,  ne  arrogantiae  sit  dicere,  sic  intelJigo. 
Prorsus  et  hic  est  Dominus  noster  JesusChristus;  imo  hic 
erat  secundum  carnem,  modo  hic  est  secundum  divinita- 
tem  :  et  cum  Patre  erat ,  et  a  Patre  non  recesserat.  Quod 
ergo  dicilur  missus  venisse  ad  nos,  incarnatio  ipsius  com- 
mendatur,  quia  Pater  non  est  incarnatus. 

VIII.  Nam  Sabeiliani  dicti  suat  quidara  haeretici ,  qui 
cxxii.  26 


402  S.     A.UGXJST1M    EVISCOVI 

vocantur  et  Patripassiani,  qui  dicunt  ipsum  Patrem  pas- 
sum  fuisse.  Noli  tu ,  Gatiiolice  :  si  enim  fueris  Patripas- 
sianus  j  non  eris  sanus.  Ergo  intellige  missionem  Filii 
nominatam  incarnationem  Filii  :  Palrem  autem  incarna- 
tum  esse  non  credas  ,  sed  a  Filio  incarnato  Patrem  reces- 
sisse  non  credas.  Ille  carnera  portabat,  ille  cum  Filio  erat. 
Si  in  coelo  Pater,  in  terra  Filius  ;  quomodo  Pater  cum 
Filio  erat?Quia  et  Pater  et  Filius  ubique  erant :  non  enim 
in  coelo  sic  est  Deus,  ut  non  sitinterra.  Audi  illum  qui 
volebat  fugere  judicium  Dei ,  et  non  inveniebat  qua. 
«  Quo  abibo ,  inquit,  a  spiritu  tuo,  et  a  facie  tua  quo  fu- 
»  giam?  Si  ascendero  in  coelum,  tu  ibi  es  ^  »  De  terra 
erat  quaestio  :  audi  quid  sequitur  :  «  Si  descendero  ad  in- 
»  fernum  ,  ades.  »  Si  ergo  et  in  inferno  dicitur  quod  ad- 
sit ,  quid  rerum  remanet  ubi  non  sit.?  Vox  enim  Dei  est 
apud  Prophetam ,  «.  Coelum  ct  terram  ego  impleo-.  » 
Ubique  ergo  est ,  qui  nullo  clauditur  loco.  Noli  ab  illo 
averti ,  et  tecum  est.  Si  vis  ad  eum  pervenire ,  noli  piger 
esse  amare  :  non  enimpedibus,  sed  affectibuscurris.  Uno 
loco  manens  venis,  si  credis  et  diligis.  Ergo  ubique  est :  si 
ubique  est,  quomodo  cum  Filio  non  est  ?  Ita-ne  cum  Fi- 
lio  non  est ,  qui  si  credis  et  tecum  est  ? 

IX.Unde  ergo  verum  est  judicium  ejus,  nisi  quia  verus 
est  Filius?  Hoc  enim  dixit :  «  Etsi  judico,  verumest  ju- 
»  cium  meum  ;  quia  solus  non  sum  ,  sed  ego  et  qui  misit 
»  me  Pater.  »  Tanquam  diceret,  «  Verum  est  judicium 
»  meum  •,  »  quia  Filius  Dei  sum.  Unde  probas  quia  Filius 
Dei  es  ?  «  Quia  solus  non  sum ,  sed  ego  et  qui  misit  me 
»  Pater.  »  Erubesce,  Sabelliane,  audis  Filium,  audisPa- 
trem.  Pater,  Pater  est  :  Filius,  Filius  est.  Non  dixit,  Ego 
sum  Pater,  et  ego  ipse  sum  Filius  :  sed  «  solus  non  sum,  » 
inquit.  Quare  solus  non  es?  Quia  mecum  est  Pater.  «  Ego 

'",  '  Psal    .Xvwii',  7,  8. —  '  Jerem.  XXI  I,  aj. 


1«    JOAiNMS    EVANGELIUM  ,    TRACT.     XXXVI.  403 

»  sum  ,  ot  (|ui  misit  me  Palcr:  »  audis,  «  Ki^o  sum  v\  (|ui 
»  me  misit.  y>  Ne  perdas  personam  ,  distingue  personas. 
Dislingue  intelligentia ,  noli  sej)arare  perfidia  •,  ne  iterum 
quasi  fugiens  Ciiarvijdim,  in  SeyHani  incurras.  Vorai^at 
enim  te  gurgesimpietalis  SabeJiianoram,  utdiceres  ipsum 
csse  Patrem  (.[ui  est  Filius  :  raodo  didicisti,  «  SoJus  non 
»  sum,  sed  ego  et  qui  misit  me  Pater.  »  Agnoscis  quia  Pa- 
ter,  Pater  est ;  et  Filius,  FiJius  est.  Bene  agnoscis  :  sed 
noli  dicere,  Patcr  major  est-,  Filius  minor  est  :  noJi  di- 
cere,  Pater  aurum  est,  Filius  argentum  est.  Una  substan- 
tia  est,  una  divinitas,  una  coreternitas^  perfecta  fequalitas, 
dissimiJitudo  nulla.  Nam  si  tantummodo  alterum  credide- 
ris  esse  Christum,  non  eum  qui  Pater  est ;  in  aliquo  tamen 
distautem  secundum  naturam  esse  putaveris,  a  Charybdi 
quidem  evasisti ,  sed  in  Scyll.eis  scopulis  naufragasti.  In 
medio  naviga  ,  utrumque  periculosum  Jatus  evita.  Pater, 
Paterest;  Filius,  Filius  est.  Jam  dicis,  Pater,  Pater  est; 
Filius,  Filius  est  :  bene  periculum  absorbentis  gurgitis 
evasisti :  quid  vis  ire  in  aJteram  partem,  ut  dicas,  Aliud 
est  Pater,  FiliusaJiud?  Aliusest,  rectedicis  :  aJiud,  non 
recte.  Alius  enim  est  Filius ,  quia  non  estipsequi  Pater^ 
et  alius  Pater,  quia  non  ipse  qui  Filius  :  non  tamen  aliud, 
sed  hoc  ipsum  est  et  Pater  et  Filius.  Quid  est ,  hoc  ipsum 
est;  Unus  Deus  est.  Audisti,  «  quia  non  sum  soJus,  sed 
»  ego  et  ({ui  misit  me  Pater  :  »  audi  quomodo  credas  Pa- 
trem  et  Filium ,  audi  ipsum  Filium: «  Ego  et  Pater  unum 
»  sumus  K  »  Non  dixit ,  Pater  ego  sum  •,  aut ,  Ego  et  Pa- 
ter  unus  est :  sed  cum  dicit,  «  Ego  et  Pater  unum  sumus; » 
utrumque  audi,  et  unum,  et  sumus,  et  a  Charybdi  et  a 
ScvUa  liberaberis.  Induobis  istis  verbis  quod  dixit,  unum, 
iiberat  te  ab  Ario  :  quod  dixit,  sumus,  liberat  te  a  StIk»!- 
lio.  Si  unum  ,  nou  ergo  diversum  :  si  sumus,  ergo  et  Pa- 

'  Jo;in.  X,  3o. 

"20 


404  S.    AUGUSTIWl    EPISCOPI 

ter  et  Filius.  Sumus  enim ,  non  diceret  de  uno  :  scd  et 
unum  non  diceret  de  diverso.  Ergo  ideo  «  Verum  est,  in- 
»  quil  ,  judicium  meum,  »  breviter  ut  audias,  quia  Filius 
Dei  sum.  Sed  sic  tibi  persuadeo  ,  inquit,  quia  Filius  Dei 
sum ,  ut  intelligas  quia  mecum  est  Pater  :  non  sic  sum  Fi- 
lius  ut  ipsum  deseruerim  5  non  ita  hic  sum,  ut  cum  ipso 
non  sim  ^  non  ita  ibi  ille  est,  ut  mecum  non  sit  :  formam 
servi  accepi,  sed  formam  Dei  non  amisi  ^  :  «  Solus  ergo , 
»  inquit ,  non  sum,  sed  egaet  qui  misit  me  Pater.  » 

X.  Dixerat  dejudicio,  de  testimonio  vult  dicere.  «  In 
»  Lege  ,  inquit,  vestra  scriptum  est ,  quia  duorum  homi- 
»  num  testimonium  verum  est.  Ego  sum  qui  de  me  testi- 
»  monium  perhibeo,  et  testimonium  perhibet  de  me  qui 
»  misit  me  Pater'-.  »  Exposuit  illis  et  Legem  ,  si  ingrati 
non  essent.  Magna  enim  quaestio  est,  fratres  mei,  et  valde 
mihi  videtur  in  mysterio  res  esse  constituta,  ubi  Deus 
dixit :  «  In  ore  duorum  vei  trium  testium  stabit  omne 
»  verbum  •*. »  Veritas  quoeritur  per  duos  testes?  Ita  plane, 
sic  se  habet  humani  generis  consuetudo  :  sed  tamen  fieri 
potest  ut  et  duo  mentiantur.  Susanna  casta  duobus  falsis 
testibus  urgebatur^  ;  numquid  quia  duoerant,  ideo  falsi 
testes  non  erant  ?  De  duobus  dicimus  aut  de  tribus?uni- 
versus  populus  mentitus  est  contra  Christum  ^  Si  ergo 
populus  constans  ex  magna  hominum  multitudine,  falsus 
testis  inventus  est  •,  quomodo  accipiendum  est,  «  In  ore 
»  duorum  vel  trium  testium  stabit  omne  verbum  :  »  nisi 
quia  hoc  modo  per  mysterium  Trinitas  commendata  est , 
inqua  est  perpetua  stabilitas  veritatis?  Vis  habere  bonam 
causam  ?  Habeto  duos  vel  tres  testes ,  Patrem  et  Filium  et 
Spiritum  sanctum.  Denique  quando  Susanna  casta  foe- 
mina  fidelisque  conjux  duobus  falsis  testibus  urgebatur, 

'  Philip.   u,    7.   —  "  Joan.  tiu,  17,  18.  —  3  Deut.  xix,  i5,  et  Matth. 
xvui,  16.  —  4  Daniel.  xui,  36.  —  ^  Luc.  xxui,  i. 


IN    .lOANNIS    EVANGELIUM,    TIIACT.    XWVI.  405 

Tiinilas  illi  in  consclonlia  ,  al(|no  in  oicnlto  sunVaf;;al)a- 
tur  :  illa  rrinilas  dc  occnlto  unnm  lcslcni  Daniclcm  cxci- 
tavit ,  ol  clnos  convicil.  Ergo  (juia  «  in  Lcge  vestra  scrip- 
»  lum  esl ,  tluorum  liominum  tcstimonium  vcrum  esse  ,  » 
aecipite  nostrum  lestimonium,  nesentialis  jutlieium. «  Kgo 
»  cnim,  incpiit,  non  judico  cjuenu|uam,  »  sed  «  Testimo- 
»  nium  perhibeo  de  me  :  »  dillero  judicium,  non  dillero 
testimonium. 

XI.  Eligamus  nobis  ,  fratres,  contra  linguas  hominum, 
contra  infirmas  suspiciones  generis  humani  Deum  judi- 
cem  ,  Deum  tcstem.  Non  enim  dedignatur  testis  esse  c|ui 
judex  est,  aut  promovetur  cum  fit  judex,  cpioniam  c[ui 
testisest,  ipse  judexerit.  Quare  ipse  testis?  Quia  non  quse- 
rit  alium  unde  cognoseat  c[ui  sis.  Quare  ipse  judex?  Quia 
ipse  habet  potcstatem  mortificandi  et  vivificandi,  dam- 
nandi  et  absolvendi ,  in  gehennas  praecipitandi  et  in  coe- 
loslevandi,  diabolo  conjungendi  et  cum  Angelis  coro- 
nandi.  Cum  ergo  ipse  habeat  hanc  potcstatem,  judex  est. 
Quia  vero  ut  te  cognoscat  non  c[usprit  alium  testem  :  c[ui 
tunc  judicabit  te,  modo  videt  tej:  non  est  unde  illum  fal- 
las,  cum  ca^perit  judicare.  Non  enim  adhibes  tibi  ahc[uos 
falsos  tcstes  ,  t[ui  judicem  illum  possint  circumvenire , 
t|uando  te  coeperit  judicare.  Deus  hoc  tibi  dicit  :  Quando 
contemnebas  ,  ego  videbam  ^  et  quando  non  credebas  , 
sententiam  meam  non  frustrabam  :  ditferebam,  non  aufe- 
rebam.  Noluisli  audire  quod  prjecepi,  senties  quod  prae- 
dixi.  Si  autem  audias  quae  praecepi,  non  mala  senties 
c[ux  prtedixi ,  sed  bona  percipies  quae  promisi. 

XII.  Ne  alit[uem  sam;  moveat  quod  ait  :  «  Verum  est 
»  judicium  meum  •,  t[uia  solus  non  sum,  sed  ego  ct  t[ui 
»  niisit  me  Pater^  :  »  cum  alibi  dixerit ,  Pater  ncn  jndi- 
cat  quemt[uam,  sed  omne  judicium  dedit  Filio.  Jam  in 

'  Joan.  vni,  i6. 


406  5.    AUGUSTIUl    EPiSCOPl 

eisdem  verbis  Evangelii  disputavimus ,  et  nunc  admone- 
raus^  non  hoc  ideo  dictum  ,  cjuia  Pater  uon  erit  cum  Fi- 
lio  judicante  5  scd  quoniam  bonis  et  malis  in  judicio  solus 
Filius  apparebit  in  ea  forma  in  qua  passus  est,  et  resur- 
rexit ,  et  ascendit  in  coelum.  Discipulis  quippe  tunc  cons- 
picientibus  ascendentem ,  vox  angelica  sonuit ,  «  Sic  ve- 
»  niet  quemadmodum  vidistis  eura  euntem  in  ccjelum  ^  :  » 
id  est ,  in  forma  hominis  in  qua  judicatus  est  judicabit , 
ut  etiam  illud  propheticum  irapleatur,  «  Videbunt  in 
»  quem  pupugcrunt'-.  »  Cum  vero  euntibus  justis  in  vi- 
tam  aeternam ,  vidcbimus  eura  sicuti  est ;  non  erit  iliud 
judicium  vivorum  et  mortuorum  ,  sed  prseraium  tantura- 
modo  vivorura. 

XIII.  Item  ne  moveat  quod  ait :  «  In  Lege  vestra  scrip- 
»  tum  est,  quia  duorura  horainura  testimoniura  verum 
»  est,  »  etideo  quisquam  existimet  non  fuisse  illara  Le- 
gera  Dei ,  quia  non  dictum  est ,  In  Lege  Dei  :  sciat  ita 
dictum  esse ,  «  In  Lege  vestra,  »  tanquam  diceret,  in  Lege 
quae  vobis  est  data  :  a  quo  nisi  a  Deo  ?  Sicut  dicimus  : 
«  Panem  nostrum  quotidianum  :  »  et  tamen  dicimus  :  «  Da 
»  nobis  bodie^.  » 

'  Act.  I,  II.  —  J  Zach.  XII,  10,  et  Joan.  xix,  87.  —  3  Matth.  vi,  11. 


IN    J0ANNI9    EVANGELIUM  ,    TnACT.    XXXVII.  407 


,^/^^'^X,  v\^  vv\-*  VW^  \IW\  wwv-w»  vvw  wv*  ww-vww^/vwvw  vwv^vw»  vwv  ww  wv\  vw*  v% 

TRACTATUS  XXXVIP. 

Ab  00  quocl  scriptiim  est  :  Dicehant  ergo  :  Ubi  est  Pa- 
ter  tiius  ?  usque  ad  id ,  Et  nemo  apprehendit  eum , 
qiiia  nondum  venerat  hora  ejus. 

I.  QcOD  in  sancto  Evangelio  breviter  dicitur ,  non  bre- 
viter  oportet  exponi ,  ut  quod  auditur,  intelligatur.  Verba 
enim  Domini  pauca  ,  sed  magna  sunt  ;  non  numero  sesti- 
manda,  sed  pondere  :  nec  ideo  contemncnda,  quia  pauca^ 
sed  ideo  quicrcnda,  quia  magna.  Qui  alFuistis  besterno 
die,  audistis,  ut  potuimus  disputavimus  ex  eo  quod  ait 
Dominus  :  «  Vos  secundum  carnem  judicatis  ,  ego  non 
»  judicoquemquam.  Sed  et  si  judico  ego,  judicium  mcum 
»  verum  est  5  quia  solus  non  sum ,  sed  ego  et  qui  misit 
»  me  Pater.  In  Lege  vestra  scriptura  est,  quod  duorum 
»  hominum  testimonium  verum  est.  Ego  sum  qui  testi- 
»  raonium  perbibeo  de  me ,  et  testimonium  perhibet  de 
»  me  qui  misit  me  Pater  "^.  »  Ex  his  verbis  hesterno ,  ut 
dixi ,  die  redditus  est  sermo  auribus  et  mentibus  vestris. 
Haec  cum  Dominus  dixisset ;  ilH  qui  audierunt,  «  Vos  se- 
»  cundum  carnemjudicatis,  »  manifestaverunt  quod  au- 
dierunt.  Responderunt  enim  Domino  loquenti  de  Deo 
Patre  sno,  et  dixerunt :  «  Ubi  est  Pater  tuus^?  »  Patrem 
Christi  carnahter  acceperunt ,  quia  verba  Christi  secun- 
dum  carnem  judicaverunt.  Erat  autem  qui  loquebatur  in 
aperto  caro ,  in  occulto  Verbum  :  homo  manifestus,  Deus 

'  Habitus  proximo  post  superiorem  Tract.  die  ex  n.  i ,  qui  dies  dominicus 
erat  ex  subseq.  Tract.  n.  i.  —  »  Joan.  vm,  i5-i8.  —  ^lbid.  19. 


^^^  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

occultus.  Videbant  iudumentum  ,  et  contemnebanl  indu- 
tum  :  contcmnebant,  quia  nesciebant :  nesciebant,  quia 
non  videbant :  non  videl^ant,  quia  caeci  erant :  c.Tci  erant, 
quia  non  credebant. 

II.  Videamus  ergo  et  ad  baec  Dominus  quid  responde- 
rit.  «  Ubi  est,  in^iuiunt,  Paler  tuus  ?  »  Audivimus  enira 
te  dicere  :  «  Solus  non  sum  ,  sed  ego  et  qui  me  misit  Pa- 
»  ter  :  »  nos  solum  te  videmus,  Patrem  tuum  tecum  non 
videmus  :  quomodo  te  dicis  solum  non  esse,  sed  cum  Pa- 
tretuo  esse?  aut  ostende  nobis  tecum  esse  Patrem  tuum. 
Et  Dominus,  Numquid  me  videtis,  ut  Patrem  ostendam 
vobis?  Hocenim  sequitur,  hoc  suis  verbis  ipse  respondit, 
quorum  verborum  exposilionem  nos  ante  prffimisimus. 
Videte  enim  quid  dixerit :  «  Neque  me  scitis,  neque  Patrem 
»  meum.  Si  me  sciretis  ,  forsitan  et  Patrem  meum  scire- 
»  tis.  »  Dicitis  ergo ,  «  Ubi  est  Pater  tuus^  ?  »  quasijam 
me  sciatis ;  quasi  totum  hoc  sim  quod  videtis.  Ergo  quia 
me  non  nostis ,  ideo  vobis  Patrem  meum  non  ostendo.Me 
quippe  hominem  putatis ,  ideo  Patrem  meum  hominem 
quaeritis  ,  quia  secundum  carnem  judicatis.  Quia  vero  se- 
cundum  quod  vidctis  aliud  sum,  et  ahud  secundum  quod 
non  videtis  ;  Patrem  autem  meum  loquor  occultus  occul- 
tum  •,  prius  est  ut  me  noveritis ,  tunc  et  Patrem  meum 
scietis. 

III.  «  Si  enim  me  sciretis  ,  et  Patrem  meum  forsitan 
»  sciretis.  »  Ille  qui  omnia  scit,  quando  dicit  «  forsitan,» 
non  dubitat,  sed  increpat.  Attende  enim  quomodo  incre- 
pative  dicatur  ipsum  «  forsitan  ,  »  quod  videtur  esse  ver- 
bum  dubilationis.  Sed  dubitationis  verbum  est  quando 
dicitur  ab  homine,  ideo  dubitante  quia  nesciente  :  cum 
vero  dicitur  a  Deo  verbum  (iubitatioiiis,  cum  Deum  nihil 
utique  lateat,  illa  dubitatioiie  arguitur  infidehtas,  non 

'  .loan.  vm,  19. 


IN     lOANMS    EVANGELIUM,    TRACT.     XXXVII.  409 

opinatiir  (livinitas.  Ilomincs  cnim  dc  liis  rohiis  (juas  cortas 
hahont ,  alicjuanclo  iucrcpative  dubitant ,  id  cst ,  verhum 
duhitaliouis  ponunt  ,  cum  corde  non  duhitent  :  vehit  si 
indigneris  servo  luo  et  dicas,  contemnis  me  ,  considera  , 
forsitan  dominus  luus  sum.  Hiuc  et  Apostolus  ad  (juos- 
dam  contemptores  suos  locpiens  ait  :  ((  Puto  auiem ,  et 
>'  ego  Spiritum  Dei  haheo*.  »  Qui  dicit  puto,  duhitarc 
videtur  ;  sed  ille  increpahat ,  non  duhitahat,  Et  ipse  l)o- 
minus  Christus  alio  loco  increpans  infidehtatem  futuram 
generis  humani,  «  Cum  vencrit ,  inquit ,  filius  hominis, 
))  putas  inveniet  fidem  in  terra*^? 

IV.  Jam  c|uantum  exislimo  ,  intellexistis  cjuomodo  sit 
positum  ,  «  forsitan  :  » ne  cjuis  verhorum  appensor  el  syl- 
labarum  examinator,  veluti  latine  loqui  sciens,  reprehen- 
dat  verhum  quod  dixit  I)ei  Verhum  •  et  reprehendendo 
Dei  Verhum,  non  elotjuens ,  scd  mutus  remaneat.  Quis 
enim  lo^iuitur  sic,  quomodo  Joquitur  Verhum  quod  erat 
in  principio  apud  Deurn?  Noli  verha  ista  considerare,  et 
cx  his  verhis  ass'.iclis  illud  Verhum  metiri  velle  quod 
Deus  est.  Audis  enim  Verbum  et  contemnis  :  audi  Deum 
et  time  :  «  In  principio  erat  Verhum  ^.  »  Tu  revocas  ad 
usum  sermocinalionis  tua? ,  et  dicis  apud  te ,  Quid  est 
verbum?  quid  magnum  est  verbum  ?  sonat  et  transit ; 
verherato  aere  aurem  percutit ,  postea  non  erit.  Audi  ad- 
huc  ,  «  Verhum  erat  apud  Deum  :  »  manehat ,  non  so- 
nando  transibat.  Adhuc  forte  contemnis  :  Deus  erat  Ver- 
hum.  Apud  te  ipsum ,  o  homo  ,  cum  est  in  corde  tuo 
verbum ,  ahud  est  quarr»  sonus  :  sed  verbum  quod  est 
apud  te,  ut  transeat  ad  me,  sonum  c[uasi  vehiculum  quae- 
rit.  Assumit  ergo  sonum,  imponit  se  cjuodam  modo  in 
vehicuhim  ,  transcurril  aerem  ,  venit  ad  me*,  nec  recedit 
a  te.  Sonus  autem  ut  veniret  ad  me ,  recessit  a  te ,  nec 

•  I  Cor.  vii,  4o-  —  '  Lnc.  xviii,  8.  —  ^  Joan.  i,  i,  etc. 


410  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

perstitit  apud  me.  Vei  bum  ergo  quod  erat  in  corde  tuo , 
numquid  sono  praetercunte  prgeteriit?  Quod  cogitabas 
dixisti ;  et  ut  ad  me  pcrveniret  quod  apud  te  latcbat , 
syllabas  sonuisti  :  sonus  syllabarum  perduxit  ad  aurem 
meam  cogitationcm  tuam  5  per  aurem  meam  descendit  in 
cor  meum  cogitatio  tua,  sonus  medius  transvolavit  :  ver- 
bum  vero  illud  quod  assumpsit  sonum,  antequam  sona- 
res ,  erat  apud  te  ;  quia  sonuisti ,  est  apud  me ,  et  non  re- 
cessit  a  te.  Hoc  attende,  quisquis  cs  examinator  sonorum. 
Verbum  Dei  contemnis ,  qui  verbum  hominis  non  com- 
prehendis. 

V.  Scit  ergo  omnia  per  quem  facta  sunt  omnia  ,  et  ta- 
men  dubitando  increpat,  «  Si  me  sciretis,  forsitan  et  Pa- 
»  trem  meum  sciretis.  »  Increpat  infideles.  Nam  talem 
sententiam  dixit  discipuhs  :  sed  ibi  non  est  verbum  dubi- 
tationis,  quia  non  fuit  causa  increpandae  infidehtatis.  Nam 
quod  modo  dixit  Judseis  :  «  Si  me  sciretis ,  forsitan  et  Pa- 
»  trem  meum  sciretis  :  »  dixit  et  discipuhs  quando  eum 
Phihppus  interrogavit ,  imo  postulavit  et  ait :  «  Domine  , 
»  ostende  nobis  Patrem ,  et  suflicit  nobis  ^  :  »  quasi  dice- 
ret ,  Et  ipsi  te  jam  novimus,  apparuisti  nobis,  vidimus 
te ,  dignatus  es  ehgere  nos,  secuti  sumus  te,  mirabiha  tua 
vidimus  ,  verba  salutis  audivimus,  praecepta  suscepimus  , 
promissa  speramus  ^  multum  nobis  conferre  prsesentia  tua 
ipse  dignatus  es  :  sed  tamen  cum  te  noverimus,  quia  Pa- 
trem  nondum  novimus ,  inflammamur  desidcrio  illius  vi- 
dendi  quem  nondum  novimus  :  ac  per  hoc  quia  te  novi- 
mus,  sed  nonnobis  suflicit,  donec  et  Patrem  noverimusj 
ostende  nobis  Patrem,  et  suflicit  nobis.  Et  Dominus  ut 
scirent  non  se  nosse  quod  se  pulabant  jam  nosse  :  «Tanto 
»  tempore  vobiscum  sum,  et  me  nescitis?  Philippe,  qui 
»  me  vidit,  vidit  et  Patrem  ^.  »  Numquid  habet  ista  sen- 

'  Joan.  XIV,  8.  —  '  Ibid.  9.  ,  , 


IN    J0AJVNI8    EVANGELIUM,    TRACT.    XXXVII.  4ll 

tontia  verbum  dubitationis?  num(juid  dixit ,  Qui  me  vi- 
dit  ,  Ibrsilan  vidil  ot  Palrom'.'  (Juarc:'  Ouia  ridolis  audic- 
l)at ,  non  fidei  persecutor  :  ideo  non  erat  Dominus  incre- 
palor ,  sed  doclor.  «  Qui  me  vidit,  vidit  et  Palrem  ;  »  et 
hic,  «  Si  mesciretis,  et  Palrem  meum  scirelis  :  » toUamus 
verbum  (juo  notata  est  infidelitas  audientium,  et  ipsa  sen- 
tentia  est. 

VI.  Jam  hcsterno  die  commcndavimus  CharitatiVcstrae, 
ct  diximus  scntcntias  Joaiuiis  evangehslLC  ,  quibus  nobis 
narral  (juod  a  Domino  didicit,  nec  discutiendas  fuisse  si 
fieri  possct ,  nisi  hjTcreticorum  commenta  compellerent. 
Breviter  ergo  hestcrno  die  insinuavimus  Charitali  Vestrae 
esse  haereticos  qui  vocantur  Patripassiani,  vel  a  suo  auc- 
tore  SabelHani  :  hi  dicunt  ipsum  esse  Patrem  qui  est  Fi- 
lius  ;  nomina  diversa ,  unam  vero  esse  personam.  Cum 
vult ,  Pater  est ,  inquiunt ;  cum  vult,  Filius  :  tamen  unus 
est.  Item  sunt  alii  haerelici  qui  vocantur  Ariani.  Confiten- 
tur  quid(^m  unicum  Patris  Filium  Dominum  nostrum  Je- 
sum  Christum,  illum  Patrem  Filii,istum  Filium  Patris^ 
eum  qui  Pater  est ,  non  esse  Filium  ,  eum  qui  Filius  est 
non  esse  Patrem  :  confitentur  generationem  ,  sed  negant 
aequalitatcm.  Nos  ,  id  est ,  catholica  fides  veniens  de  doc- 
trina  Apostolorum  ,  plantata  in  nobis,  per  seriem  succes- 
sionis  accepta ,  sana  ad  posteros  transmittenda ,  inter 
utrosque ,  id  est,  inter  utrumque  errorem  tenuit  verita- 
tem.  In  errore  Sabellianorum  unus  est  solus,  ipse  est  Pa- 
J;er  qui  Filius  :  in  errore  Arianorum,  alius  est  quidem  Pa- 
ter,  alius  Filius  ^  sed  ipse  Filius  non  solum  alius,  sed  etiam 
ahud  est  :  tu  in  medio  quid?  Exclusisti  Sabellianum  , 
exclude  et  Arianura.  Pater,  Paterest-,  Filius,  Filiusest: 
alius ,  non  aliud  ;  quia  «  ego  et  Pater,  inquit ,  unum  su- 
»  mus^  :  »  sicut  etiam  hesterno  die,  quantum  potui,  com- 

'  Joan.  X,  3o. 


^12  S.     AUGr&TINI     EI»TSCOPI 

Tncndavi.  Cum  audit ,  sumns,  abscedat  confusus  Sabel- 
lianus  ;  cum  audit,  unum,  abscedat  confusus  Arianus  : 
gubernet  catholicus  inter  ulrumque  fidei  su.i;  navigium  , 
quoniam  cavendum  est  in  utroc[ue  naufragium.  Dic  ergo 
tu  ,  (juod  dicit  Evangelium ,  «  Ego  et  Pater  unum  su- 
»  mus.  )>  Non  ergo  diversum,  quia  unum,  non  unus,  quia 
sumus. 

VII.  Paulo  ante  dixit  :  «  Judicium  meum  verum  est, 
»  quia  solus  non  sum ,  sed  ego  et  qui  misit  me  Pater  ^ :  » 
tanquam  diceret,  Ideo  judicium  meum  est  verura ,  quia 
Filius  Dei  sum,  (|uia  verum  ioquor,  cjuia  ipsa  veritas  ego 
sum.  Isti  carnaliter  intelligentes,  dixerunt :  <(  Ubi  est  Pa- 
»  ter  tUMS^.^  »  Modo  audi  Ariane  :  ((  Neque  me  scitis  ,  ne- 
M  ([ue  Patrem  meum  :  »  quia  ((  si  me  sciretis  et  Patrem 
»  meum  sciretis.  »  Quid  est,  ((  Si  me  sciretis  et  Patrem 
»  mcum  sciretis,  »  nisi  ego  et  Pater  unum  sumus  ?  Quando 
vides  aliquem  alicui  similem,  intendat  Charilas  Vestra, 
c[uotidiana  locutio  est,  non  sit  vobis  arduum  ,  cjuod  esse 
advertitis  usitatum  -.  quando  ergo  vides  alic[uem  alicui  si- 
milem,  et  nosti  tu  cui  similis  sit,  admirans  dicis,  Quomodo 
iste  homo  similis  est  illi  homini  ?  Hoc  no!i  diceres,  nisi  duo 
essent.  Hic  ille  qui  eum  ignorat ,  cui  tu  istum  similem 
dicis,  Ita-ne,  inquit,  simihs  est?  Et  tu  ad  eum,  Quid  enim_, 
tu  illum  non  nosti  ?  At  ille ,  Non  novi,  inquit.  Jam  tu , 
ut  iUum  quem  nescit ,  ei  notum  facias  ex  praesente  c[uenr 
cernit,  respondes  et  dicis,  Hunc  vidisti,  illum  vidisti.Non 
utique  cpiia  hoc  dixisti ,  unum  esse  asseverasti,  et  duos 
negasti :  sed  propter  simihtudinem  tale  dedisti  responsum, 
Istum  nosli  et  ilkim  nosti  •,  valde  enim  similis  est ,  et  nihii 
distat  omnino.  Hinc  et  Dominus,  ((  Si  me ,  inquit ,  scire- 
»  tis,  et  Patrem  meum  sciretis,  »  non  c[uia  Pater  est  Fi- 
lius  ,  sed  quia  Patri  simihs  FiUus.  Erubescat  Arianus.  Gra- 

'  .loan.  Yiii,  i6.  —  -  Ibiil.  ig. 


IN    JOAWMS    EVAiNGKLlUM  ,     TllACX.     XWVII.  4l3 

lias  Domino,  c(iiia  cl  ip.se  Ariamis  ivccssil  al)  iTrorc  Sa- 
l)iliiaiio  ,  cl  11011  cst  l\ilri|)assiaiius  :  nori  cliciL  ipsimi  l*a- 
Ircm  iiuiiiUim  camc  vcnisse  ad  liomiucs,  ipsum  essc  pas- 
sum,  ipsum  rcsurrcxissc :  cl  cpioclam  morlo  aci  sc  asccndisse, 
lioc  non  ciicit  :  agnoscit  uucum  Palrcm ,  l*alicm  cssc-  ct 
Filium  ,  rilium  esse.  Sed  ,  o  Iratcr,  evasisli  iilud  naulra- 
gium,  c|uarc  lenciis  in  alterum  V  l*atcr,  Paterest,  Filius, 
Filius  est  :c[uare  dicis  dissimilcm  ?c|uare  divcrsum  Pcjuare 
aliam  suiislanliam?  Si  dissimilis  csset,  numciuid  diccrei 
discipulis  suis,  Qui  me  vidit,  vidit  et  Patrem  i' numcjuid 
diceret  Jud;cis  ,  u  Si  mc  scirclis  ,  ct  Tatcr  mcum  scirclis?  » 
l  nde  lioc  vcrum  cssct,  nisi  ct  iiluci  vcrum,  Ego  et  l*ater 
unum  sumus.? 

VIII.  «  Hoc  vcrixilocutusest  Jcesus  in  yazopliylacio,  do- 
))  cens  in  templo  •  :  »  niagna  liducia  ,  sine  timore.  Non 
enim  pateretur  cjuod  nollct,  t|ui  nec  nasceretur  si  noilel. 
Denic[ue  c|uid  sec|uiiur  ? «  Et  nemo  apprehendit  eum,  cjuia 
»  nondum  vcncrat  liora  ejus.  »  IIoc  itcm  nonnulii  curn 
audiunt,  sub  falo  luissc  Dominum  Cliristum  crcdunt^  et 
dicunt,  Ecce  Christus  habebat  fatum.  O  si  cor  tuum  non 
esict  faluum,  non  credcrcs  fatum  !  Si  fatum,  sicut  non- 
nulii  intclicxerunt,  a  fando  dictumest,  id  est  a  ioc|ucndo  ; 
Verbum  Dei  quomodo  habet  fatumj  quando  in  ipso  Yerbo 
omnia  sunt  ((urc  condita  sunt  ?  Non  enim  ahc(uid  Deus 
constituit ,  quod  ante  nc^scivit  :  in  Verbo  ipsius  erat  quod 
factum  est.  Mundus  factus  est  j  et  factus  est,  et  ibi  erat. 
Quomodo  et  factus  est ,  et  ibierat?  Quia  domus  c{uam 
iedificat  structor,  prius  in  arte  erat ;  et  iiji  melius  erat,  sine 
vetustate ,  sine  ruina  :  tamen  ut  ostendat  artera ,  fabri- 
cat  domum^  et  processit  quodam  modo  domus  ex  domo  ; 
et  sidomus  ruat,  ars  manct.  Ila  apud  Dci  Verbum  erant 
omnia  quae  condita  sunt  ^  quia  «  omnia  in  sapientia  fecit 

■  Joan.  Yui,  ao. 


4H  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

))  Deus ,  et  cuncta  nota  fecit '  :  ))  non  enim  quia  fecit 
didicit,  sed  quia  noverat  feeit.  Nobis  quia  facta  sunt,  nota 
sunt  :  illi  nisi  nota  essent,  facta  non  essenl.  Prsecessit  ergo 
Verbum.  Et  quid  ante  Verbura  Dei  ?  nihil  omnino.  Nam 
si  esset  aliquid  ante  ,  non  dictum  essei ,  «  In  principio 
))  erat  Verbum  -  5  )>  sed ,  In  principio  factum  est  Verbum. 
Denique  de  mundo  quid  ait  Moyses?  «  In  principio  fecit 
)>  Deus  coelum  et  terram^  »  Fecit  quod  non  erat  :  si  ergo 
fecit  quod  non  erat,  ante  quid  erat?  In  principio  erat 
Verbum.  Et  unde  coelum  et  terra?Omnia  per  ipsum  facta 
sunt.  Tu  ergo  ponis  Christum  sub  fito?  Ubi  sunt  fata? 
Incoelo,  inquis,  in  ordine  et  conversionibus  siderum. 
Quomodo  ergo  fatum  habet,  per  quem  factum  est  coelum 
et  sidera;  cum  tua  voluntas,  si  recte  sapias,  transcendat  et 
sidera?  An  quia  nosti  Ghristi  carnem  fuisse  sub  coelo , 
ideo  putas  et  potestatem  Christi  subditam  coelo? 

IX.  Audi  stulte  :  «  Nondum  venerat  hora  ejus,  n  non 
qua  cogeretur  mori,  sed  qua  dignaretur  occidi.  Noverat 
enim  ipse  quando  deberet  mori :  intendit  omnia  quae  prse- 
dicta  sunt  de  illo  ,  et  expectabat  finiri  omnia  quae  prae- 
dicta  sunt  ante  ejus  passionem  futura  5  ut  cum  impleta 
essent,  tunc  veniret  et  passio,  dispositionis  ordine ,  non 
fataii  necessitate.  Denique  audite ,  ut  probetis  :  Inter  cae- 
tera  quse  de  illo  prophetata  sunt,  scriplum  est  etiam  : 
«  Dederuntin  escam  meam  fel,  et  in  siti  mea  potaverunt 
»  fne  aceto  ^.  ))  Quomodo  facta  sint ,  in  Evangelio  novi- 
inus.  Prius  dederunt  fel  5  accepit ,  gustavit ,  et  despuit  : 
postea  in  cruce  pendens ,  ut  omnia  prsedicta  compleren- 
tur,  ait,  Sitio  :  acceperunt  spongiam  aceto  plenam ,  in 
arundine  iigaverunt,  et  admoverunt  pendenti ;  accepit  ilie 
et  a:it,  PerfeCtum  est^  »  Quid  est,   Perfectum  est  ?  Im- 

'  Psal.  ciii^  24-  —  '  Joan  i^  i.  —  ^  Geri.  i,  i.  —  4  Psal.  lxvui,  22. — 
s  Joan.  XIX,  28,  etc. 


IN    JOANNIS    EVANCIELIUM   ,     TlUCT.     XXXVII.  415 

plola  siinl  oninia  qiinc  ante  passioncm  meam  fnerant  pro- 
plietala  :  ert;o  adliiic  ([uid  liic  ("acio?  Denitpic  postca  (|iiani 
dixit,  IVrlectum  est,  inclinato  capite  Iradidit  spiritum. 
Numquid  illi  latrones  juxta  confixi ,  quando  volucrunt , 
expiraverunt  ?  Tenebantur  vinculis  carnis,  (piia  non  erant 
creatores  carnis  :  clavis  confixi  diu  cruciabantur,  ([uia 
infirmitati  non  dominabantur.  Dominus  autem  quando 
voluit,  carnem  in  utero  virginali  accepit;  ([uandb  voluit, 
ad  homines  processit  j  ([uandiu  voluit,  inter  homines  vixit ; 
quando  voluit,  a  carne  discessit :  hoc  est  potestatis,  non 
nccessitatis.  Hancergo  horam  ille  expectabat,  non  fata- 
lem,  sed  opj^ortunam  et  voluntariam  :  ut  prius  omnia 
complerentur  ,  quae  ante  passionem  ipsius  compleri  o[oor- 
tebat.  Nam  ([uomodo  sub  fat  necessitate  positus  erat , 
qui  aho  loco  dixit  :  ((  Potestatem  habeo  ponendi  animam 
»  et  potestatem  habeo  iterum  sumcndi  eam  :  nemo  tollit 
»  eam  a  me,  sed  ego  ipse  pono  eam  ame,  etiterum  sumo 
»  eam^?  »  Ostendithanc  potestatem,  ([uando  eum  Judaei 
qurcrebant.  ((  Quem  c[uaeritis ,  in([uit?  Et  illi,  Jesum. 
»  Et  ille,  Ego  sura.  Qua  voce  audita ,  redierunt  retro  et 
»  et  ceciderunt  - .  » 

X.  Dicit  ahquis ,  Si  haec  in  illo  potestas  erat,  quare  cum 
Judiiei  insultarent  pendenti  et  dicerent :  (( Si  Fdius  Dei  est, 
»  descendat  de  cruce^,  »  non  descendit ,  ut  eis  suam 
potestatem  descendendo  monstraret?  Quia  patientiam  do- 
cebat ,  ideo  potentiam  differebat.  Si  enim  quasi  commo- 
tus  ad  eorum  verba  descenderet,  victus  conviciorum 
dolore  putaretur.  Prorsus  non  descendit,  fixus  permansit, 
c[uando  vellet  abscessurus.  Nam  quid  ei  magnum  fuit  de 
cruce  descendere  ,  qui  potuit  de  sepulcro  resurgere?  In- 
telhgamus  ergo  nos  quibus  hoc  ministratum  est,  poten- 
tiam  Domini  nostri  Jesu  Christi  occultam  tunc,  manifes- 

•  Joan.   X,  18.  —  '  Id.  xvm,  4»  ^tc.  —   ^  MaUh.  xxvn,  ^o. 


416  S.     AUGLSTIM    HPISCOPI 

tam  luturam  ia  judicio  :  de  cjuo  dictum  est :  «  Deus  ma- 
»  nifestus  veniet,  Deus  noster  et  non  silebit^  »  Quid 
est,  manifestus  veniet?  Quia  venit  occultus,  veniet  ma- 
nifestus  Deus  noster,  hoc  est  Christus.  Et  non  silebit, 
quid  est,  non  silebit.?  quia  primo  siluit.  Ubi  siluit? 
quando  judicatus  est,  ut  etiam  hoc  impieretur,  quod 
et  Propheta  prsedixerat,  «  Sicut  ovis  ad  immolandum 
M  ductus  est,  et  sicut  agnus  coram  tondente  se  sine 
»  voce,  sic  non  aperuit  os  suum*^.  »  Si  ergo  pati  nol- 
let ,  non  pateretur  ^  si  non  pateretur,  sanguis  ille  non 
funderetur;  si  sanguis  ille  non  funderetur,  mundus  non 
redimeretur.  Agamus  itaque  gratias  et  potestati  divinita- 
tis,  et  miserationi  infirmitatis  ejus  :  et  de  occulta  potentia 
quamJudsei  non  noverant ,  unde  iUis  modo  dictum  est, 
«  Neque  me  nostis ,  neque  Patrem  meum  ^  :  »  et  de  carne 
suscepta  quam  Judaei  noverant,  et  cujus  patriam  sciebant, 
unde  ilhs  aho  loco  dixit  :  «  Et  me  nostis,  et  unde  sim 
»  nostis*.  »  Utrumque  noverimus  in  Christo,  et  unde 
aequahs  est  Patri,  et  unde  illo  major  est  Pater.  Illud  Ver- 
bum  est,  illud  caro-,  illud  Deus  est,  illud  homo  :  sed 
unus  est  Christus  Deus  et  homo. 


'  Psai.  xLix,  3.  —  '  Isai.  liu,  7.  —  3  Joan   vm,  19.  — 4  Id.  vii, 


28. 


.■.;V/       Of 


IN    JOAWMS    EVANGELIUM,    TilACT.     XXXVIII.  4 17 


l^  V«/V%  V  VVV\  VVV  V  VVt  VtA%  ««\^  tiVVX  VVV\  VV\/V  \/VVV  vvvv  vvvv  vvvv  vvvv  vvv\  vvvv  vvvv  vvvv  vvvv 

TRACTATUS  XXXVIIP. 

Ab  eo  quod  scriptura  est,  Divit  er^o  eis  Jesus,  Ego 
vado ,  et  quceretis  nie  :  usque  ad  id,  Dixit  eis  Jesus, 
Principium  quia  et  loquor  vohis. 

I.  Lectio  sancti  Evangelii  quae  praecessit  hodiernam , 
ita  concluserat,  quia  «  locutus  est  docens,  in  gazopliyla- 
»  cio  Dominus,  »  quae  voluit,  et  quae  audistis  :  «  Et  nemo 
»  apprehendit  eum,  quia  nondum  veneral  hora  ejus'^.  » 
Hinc  disputatum  est  dominico  die,  quod  ipse  donare  digna- 
tus  est.  Intimavimus  Charitati  Vestrae  quare  dictum  sit, 
«  Nondura  venerat  hora  ejus  :  »  ne  positum  Christura 
sub  ahqua  necessitate  fatali  uUa  impietas  auderet  improbe 
suspicari  :  Nondum  enira  venerat  hora ,  qua  ex  ordine 
suo,  secundum  ea  quae  praedicta  sunt  de  illo,  non  mori 
cogeretur  invitus,  sed  occidereturparatus. 

II.  Modo  autem  de  ipsa  passione  sua,  quae  posita  erat , 
non  in  ejus  necessitate,  sed  potestate,  locutus  est  Judaeis 
dicens,  «  Ego  vado^  »  Christo  enim  Domino  mors  profec- 
tio  fuit  illo  unde  venerat,  et  unde  non  discesserat.  «  Ego  , 
»  inquit,  vado  et  quaeretis  me  :  »  non  desiderio,  sed 
odio.  Nara  illura  postea  quara  abscessit  ab  ocuhs  horai- 
nura,  inquisierunt,  et  qui  oderant,  et  qui  araabant  :  i]h 
persequendo,  ilh  habere  cupiendo.  In  Psalrais  ait  ipse 
Dominus  per  Prophetara,  «  Periit  fuga  a  me,  et  non  est 
»  qui  requirat  aniraara  raeara  ''5  »  et  iterura  ait  aho  loco 

'  Ilabitus  die  pioximo  ante  Tractat.  subseq.  —  '  Joaii.  viir ,  jo.  — 
3  Ibid.  21.  —  *  Psal.  cxLi,  4- 

Gxxii.  27 


418  S.    A.U<JUSTIWI    EPISCOPI 

in  Psalmo,  «  Goiifuadantur  et  revereantur  requirentes 
))  aniraam  mearn^  )>  Gulpavitqui  non  requirerent,  dam- 
navit  ((ui  requirerent.  Mdum  est  enim  non  quaerere  ani- 
mam  Ghristi,  sedquomodo  eam  quaesierunt  discipuli^  et 
malum  est  qurerere  animam  Ghristi ,  sed  quomodo  eam 
Judaei  ([uiesieruut  :  illi  cnim  ut  haberent ,  isti  ut  perde- 
rent.  Danique  isti  quia  sic  quaerebant  more  malo ,  corde 
perverso ,  quidsecutus  adjunxit?  «  Quaeretis  me,  »  et,  ne 
putetis  quia  bene  me  quGeretis  ^  «  In  peccato  vestro  mo- 
»  riemini.  )>  Hoc  estChristum  male  qujerere,  in  peccato 
suo  mori :  hoc  est  illum  odisse ,  per  quem  posset  solum 
salvus  esse.  Cum  «nim  homines  quorum  spes  in  Deo  est, 
non  debeant  mah  reddere  nec  pro  malis,  reddebant  isti 
mala  pro  bonis.  Praenuntiavit  ergo  illis  Dominus,  dixit- 
que  sententiam  praescius,  quod  in  suo  peccato  morerentur. 
Deinde  adjungit,  «"Quo  ego  vado  ,  vos  non  potestis  ve- 
))  nire.  ))  Hoc  et  discipulis  aiio  loco  'dixit  :  nc;c  taraen  eis 
dixit,  «  In  peccato  veslro  modemini.  »  Quidautem  dixit? 
quod  et  istis  :  Quo  ego  vado,  vos  venire  non  potestis.  » 
Non  abstuUt  spem ,  sed  praedixit  dilitionem'^.  Quando 
enim  hoc  discipulis  D.Dminus  loquebatur,  tunc  non  pote- 
rant  venire  quo  ilie  ibat,  sed  postea  venturi  erant  :  isti 
autem  nunquam,  quibus  praescius  dixit  :  «  In  peccato 
»  vestro  moriemini.  » 

III.  HiS  autera  auditis  verbis,  quomodo  solent  carnea 
cogitantes,  et  secundumcarnemiudicantes,  et  totum  car- 
naliter  audientes  atque  sapientes,  dixerunt ,  «  Num([uid 
»  interficiet  semeti|isum ;  ([uia  dixit,  Quo  ego  vado,  vos 
»  non  potestis  venire  '?  »  Stuita  verba ,  et  omnino  insi- 
pientiae  piena.  Quid  euim,  non  poterant  illo  venire  quo 
iile  perexisset,  si  interficeret  semetijisum?  Numquid  ipsi 
non  erant  morituri?  Quid  estergo,  «  Numquid  interficiet 

'  Pfal.  xxxix,  i5.  —  2  Joan.  xiu,  33.  —  ^  IJ.  vui,  22. 


IN    JOANNIS    EVAHGELirM  ,    TRACT.    XXXVIII.  419 

»  semctipsum  ;  quia  dixit,  Quo  ogo  vatlo,  vos  non  polestis 
»  venirL?»  Sido  morle  hominis  diceret,  (|uis  liomo  non 
moritur?  Ergo  «  ([uo  ego  vado  »  dixit,  non  cum  itur  ad 
mortem,  sed  c|uo  ibat  ipse  post  mortem.  llli  itac]ue  non 
intelligentes  ,  ista  responderunt. 

IV.  Et  Dominus  ad  eos  ((ui  terram  sapiebat ,  cjuid  ait? 
u  Et  diccbat  eis,  Vos  de  deorsum  estis^  »  Ideo  terram  sapi- 
tis,  (|uia  sicut  serpentes  terram  manducatis.  Qnid  est,  ter- 
ram  manducalisP  Terrenispascimini,  terrenis  delectamini, 
tcrrenis  inhiatis,  sursum  cor  nonhabetis.  (( Yos  de  deorsum 
»  eslis :  egodesupernissum.  Vosdemundohoc  estis  :  ego 
»  non  sum  de  hoc  mundo.  »Quomodo  enim  erat  de  mundo, 
per  (juem  factus  est  mundus.^  Omnesde  mundo  post  mun- 
dum  •,  c|uia  prius  mundus,  et  sic  horao  de  mundo  :  prius  au- 
tem  Christus,  deinde  mundus;  (juoniam  ante  mundum 
Christus,  ante  Christum  nihil :  ([uia  «  in  principio  erat  Ver- 
»  bum,  omnia  per  ipsum  facta  sunt"^.  »  Sicergo  eratille  de 
supernis.  De  cpiibus  supernis  ?  de  aere?  Al)sit  :  ibi  et  aves 
vohtant.  Decoelo  ([uodvidemus?  Ethocabsit  •,  ibietstellae 
et  sol  et  luna  circumeunt.  De  Ang(^lis?Ne(|ue  hoc  intelli- 
gatis  :  per  illumet  Angelifactisunt,  per  ([uem  omniafacta 
sunt.  De([uibusergosupernisChristns?AbipsoPatre.NihiI 
illo  Deo  superius,  ([ui  Verbum  genuit  8e([uale  sibi,  coreter- 
num  sibi ,  unigenitum,  sine  tcmpore ,  per  c[uem  (X)nderet 
tempora.  Sicergo  accipeChristum  de  supernis,  ut  excedas 
cogitatione  tua  omne  c[uod  factum  est,  universam  omnino 
creaturam,  omnecorpus,  omneni  conditum  spiritum,  om- 
nem  rem  (|uo([uo  modo  mutabilem  :  totum  excede,  sicut 
excessit  Joannes,  ut  contingeret ,  «  In  piincipioerat  Ver- 
»  bum, et Verbum  erat  apud  Deuin,  et  Deus  eral  Verbum.» 

V.  «  Ego  »  ergo,  in([uit,  «  de  supernis  sum.  Vos  de 
»  hoc  mundo  estis  :  ego  non  sum  de  hoc  mundo.  Dixi 

'  Joan.  vm,  2,3.  —  '  Id.  i,  i  et  3. 

27. 


420  S.    AUGUSTIJSl    EPISCOPI 

))  ergo  vobis  quia  moriemini  in  peccatis  vestris '.  )>  Expo- 
suit  nobis,  fratres,  quid  inlelligi  voluerit,  «  Vos  de 
»  hoc  mundo  estis.  )>  Idco  quippe  dixit,  «  vos  de  boc 
))  mundo  estis  :  )>  quia  peccatores  erarit,  quia  iniqui  erant, 
quia  infideJes  erant,  quia  terrena  sapiebant.  Nam  quid 
vobis  videtur  de  sanclis  Apostolis.?  Quantum  intererat 
inter  Judceos  et  Apostolos  ?  quantum  inter  tenebras  et 
lucem  ,  quantum  inter  fidem  et  infidelitatera ,  quantum 
inter  pietatem  et  impietatem ,  quantum  inter  spem  et  des- 
perationem ,  quantum  inter  charitatem  et  cupiditatem  : 
muitum  ergo  intererat.  Quid  ergo  quia  tantum  intererat, 
Apostoli  de  mundo  non  erant?  Si  cogites  quomodo  nati 
sint,  et  unde  venerint  ^  quia  omnes  ex  Adam  venerant , 
de  hoc  mundo  erant '.  Sed  quid  eis  ait  ipse  Dominus  V  Ego 
yos  de  mundo  elegi.  Qui  ergo  de  mundo  erant,  facti  sunt 
non  de  mundo  ,  et  pertinere  coeperunt  ad  eum  per  quem 
factus  estmundus.  Isti  autem  remanserunt  esse  de  mundo 
quibus  dictum  est,  «  Moriemini  in  peccatis  vestris.  )> 

YI.  Nemo  ergodicat,  fratres,  Dehocmundo  non  sum. 
Quisquis  es  homo  ,  de  hoc  mundo  es  :  sed  venit  ad  te  qui 
fecit  mundum  ,  et  liberavit  te  de  hoc  mundo.  Si  delectat 
te  mundus ,  semper  vis  esse  immundus  :  si  autem  jam  non 
te  delectat  hic  mundus,  jam  tues  mundus.  Verumtamen 
si  per  ahquam  infirmitatem  adhuc  te  delectat  mundus , 
habitet  in  te  qui  mundat ,  et  eris  mundus.  Si  autem  fue- 
ris  mundus  ,  non  remanebis  in  mundo  5  nec  audies  quod 
audierunt  Judaei,  «  Moriemini  in  peccatis  vestris.  ))  Om- 
iies  enim  cum  peccato  nati  sumus  ^  omnes  vivendo  ad  id 
quod  nati  eramus ,  addidimus ,  magisque  de  mundo  facti 
sumus  ,  quam  tunc  quando  de  parentibus  nostris  nati  su- 
mus.  Et  ubi  essemus ,  si  ille  non  veniret ,  qui  non  habe- 
bat  omnino  peccatum ,  ut  solveret  omne  peccatum  ?  In 

»  Joan.  viiij24.  —  '  Id-  xy,  19. 


IN    JOiNNIS    EVANGELIUM,    THACT.     XXXVIII.  421 

fjiicm  .Tiul;ri([iiia  non  credebant,  merito  aiidicrunt,  «  Mo- 
M  riemini  in  peecatis  vestris  :  »  (|uia  non  liabere  pecca- 
tum  nullomodo  potuistis ,  quicum  pcccato  nati  estis  :  sed 
tamensiinme,  incpiit,  crcdideritis,  cum  peccato  qui- 
dcm  nati  estis,  sed  in  peecato  vestro  morituri  non  estis. 
Tota  ergo  infelicitas  Judreorum  ipsa  erat,  non  peccatum 
habere,  sed  in  peccatis  mori.  Hoc  est  quod  debet  fugere 
omnis  Christianus  •  propter  lioc  ad  baptismum  curritur  ; 
propter  hoc  c[ui  .negriludine  vel  aliunde  [lericlitantur,  sibi 
desiderant  subveniri;  propter  hoc  etiam  sugens  parvulus 
a  mntre  piis  manibus  ad  Ecclesiam  fertur ,  ne  sine  bap- 
tismo  exeat,  et  in  peccato  quo  natus  est  morialur.  Infeli- 
cissima  conditio,  misera  sors  istorum  ,  qui  de  ore  veridico 
audierunt,  «  In  peccatis  vestris  moriemini.  » 

YII.  Unde  tamenhoc  eis  contingat,  exponit :  «  Si  enim 
»  non  credideritis  quia  ego  sum,  moriemini  in  peccatis 
»  vestris^  »  Gredo  ,  Iratres  ,  in  illa  multitudinequae  Do- 
minum  audiebat,  et  eos  fuisse  qui  credituri  erant.  Quasi 
autem  in  omnes  processerat  severissima  ilJa  sententia, 
»  In  peccato  vestro  moriemini  :  »  ac  per  hoc  et  ilhs  qui 
credituri  erant ,  spes  erat  ablata  :  illi  saeviebant,  illi 
timebant;  imo  non  timebant,  sed  jam  desperabant.  Re- 
vocavit  eos  in  spem  ;  adjunxit  enim  ,  «  Si  non  credi- 
»  deritis  quia  ego  sum ,  moriemini  in  peccatis  vestris.  » 
Ergo  si  credideritis  quia  ego  sum,  non  moriemini  in 
peccatis  vestris.  Reddita  est  spes  desperantibus,  exci- 
tatio  facta  est  dormientibns ,  cordibus  evigilaverunt  : 
inde  plurimi  crediderunt,  sicut  Evangelii  ijosius  conse- 
quenlia  tcstantur.  Erant  enim  illic  membra  Christi,  quae 
nondum  adhaeserant  corpori  Christi  :  et  in  illo  populo  a 
quo  crucifixus  est ,  a  quo*  in  ligno  suspensus  est ,  a  quo 
pendens  irrisus  est ,  a  quo  lancea  vulneratus  est ,  a  quo 

'  Joan.  viii,  24. 


422  s.   A.x]GrsTiNi  episcopi 

fclle  et  aceto  potaliis  est,  eranL  membra  Christi,  pro 
quibus  dixit :  «  Pater  ignosce  illis  ,  quia  nesciunt  quid  fa- 
»  ciunt^  »  Quid  aulem  conVerso  non  ignoscitur,  si  fusus 
Chrisli  sanguis  ignoscitur?  Quis  homicidam  dcspcret,  si 
in  spem  redditus  est  a  quo  etiam  Christus  occisus  est  ? 
Crediderunt  inde  mulli ;  donatus  est  eis  sanguis  Christi ; 
utmagis  eum  biberentquo  liberarentur,  quara  rei  de  illo 
ejQTuso  tenerentur :  quis  desperet  ?  Et  si  in  cruce  latro  sal- 
vatuscst,  ante  paululum  homicida,  postpaululuraaccu- 
satus,  convictus  ,  damnatus,  suspensus  ,  liberatus,  noli 
mirari,  Ubi  convictus,  ibi  damnatus  :  sed  ibi  hberatus, 
ubi  mutatus.  In  hoc  ergo  populo  cui  Dominus  loqueba- 
tur,  erant  qui  in  peccato  suo  fuerant  morituri :  erant  etiam 
qui  in  ipsum  (jui  lo([uebatur,  fuerant  credituri,  et  ab 
omni  peccato  bberandi. 

YIII.  Tamcn  hoc  attende  ,  quod  ait  Dominus  Christus  : 
«  Si  non  credideritis  quia  ego  sum,  moriemini  in  peccatis 
»  vestris.  »  Quid  est,  <(  Si  non  credideritis  quia  ego  sum  ? 
»  Ego  sum,  »  quid?Nihil  addidit  :  et  quia  nihil  addidit, 
multum  est  quod  commendavit.  Expectabatur  enim  ut 
diceret  quid  esset,  nec  tamen  dixit?  Quid  expectabatur  ut 
diceret?  Forte  ((  Nisi  credideritis  quia  ego  sum  »  Christus, 
((  nisi  credlderitis  quia  ego  sum  »  Dei  Filius,  ((  nisi  cre- 
»  dideritis  quia  ego  sura  »  Verbum  Patrisj  ((  nisi  credi- 
»  deritis  quia  ego  sum  »  conditor  mundi ,  ((  Nisi  credide- 
»  ritis  quia  ego  sum  »  hominis  formator  et  refbrmator, 
creator  et  recreator  ,  factor  et  refactor ,  «  nisi  »  hoc  ((  cre- 
»  dideritis,  quia  ego  sum,  moriemini  in  peccatis  vestris.  » 
Multum  est  quod  ait,  ipsum  ((  ego  sum  :  »  quia  sic  dixe- 
rat  et  Deus  Moysi  :  ((  Ego  sum  qui  sum  ^.  »  Quis  digne 
eloquatur ,  quid  sit,  ((  sum?  »«Mittebat  Deus  per  Ange- 
lum  suum,   servum  suura  Moysen   ad   liberandum   ex 

'  Luc.  xxin,  34    —  '  Exod.  111,  i4- 


IN    JOANNIS    BVANGELIUM,    TRACT.    XXXVIU.  423 

iEgypto  populum  suum  :  (  legistis  (juod  audistis  et  nos- 
tis,  coniiiienioro  lamcn  :  )  mittebat  liemenli  ni ,  excusaii- 
tem,  sedobeuienlem.  Cumergo  excusaret,  ait  l)eo,  quem 
lotpii  in  Angelo  intelligebat,  Si  dixerit  milii  populus,  Et 
quis  est  Deus  qui  misit  te ,  quid  eis  dicam  ?  Et  Dominus 
ad  eum  ,  Ego  sum  (|ui  sum  :  Et  repetivit,  Dices  filiis 
Israel ,  Qui  est,  misit  me  ad  vos.  Non  ait  et  ibi,  Egosum 
Deus;aut,  Ego  sum  mundi  fabricator:  aut,  Ego  sum 
omnium  rerum  creator  ;  aut ,  Ego  sum  ipsius  populi  li- 
berandi  propagator  :  sed  hoc  tantum  :  «  Ego  sum  qui 
»  sum  ,  M  et ,  «  Dices  filiis  Israel ,  Qui  est  5  »  non  addi- 
dit,  Qui  est  Deus  vester,  qui  cst  Deus  patrum  vestrorum, 
sed  tantum  hoc  dixit ,  Qui  est  misit  me  ad  vos.  Forte 
multum  erat  et  ad  ipsum  Moysen ,  sicut  multum  est  et  ad 
nos ,  et  multo  magis  ad  nos  ,  intelhgere  quid  dictum  sit , 
«  Ego  sum  qui  sum ,  »  et  Qui  est  misit  me  ad  vos.  Et  si 
forte  caperet  Moyses ,  iUi  ad  quos  mittebatur  quando  ca- 
perent?  Distulit  ergo  Dominus  quod  capere  homo  non 
posset,  et  addidit  quod  capere  posset  :  adjunxit  enim  et 
ait  :  «  Ego  sum  Deus  Abraham ,  et  Deus  Isaac ,  et  Deus 
»  Jacob  ^  »  Hoc  potes  capere  :  Nam  Ego  sum  qui  sum  , 
quse  mens  potest  capere  ? 

IX..  Quid  ergo  nos?  Audebimus-ne  aliqnid  dicere  ex 
hoc  quod  dictum  est,  Ego  sum  qui  sum  :  vel  potius  ex 
hoc  quod  Dominum  dicere  audistis ,  «  Nisi  credideritis 
»  quia  ego  sum,  moriemini  in  peccatis  vestris  ?  »  Ita-ne  his 
viribus  meis  tantillis  et  pene  nulhs,  audebo  disputare  ? 
quid  sit  tjuod  ait  Dominus  Christus ,  «  Nisi  credideritis 
»  quia  ego  sum  ?  »  Audeboipsum  Dominum  interrogare, 
audite  me  inlerrogantem  potius  quam  disputantem  ,  ma- 
gis  quaerentera  quara  praesumentem ,  potius  discentem 
quam  docentem  ,  et  certe  in  me  vel  per  me  etiam  vos  in- 

'  Exod.  ui,  i5. 


424  S.    AUGUSTINI    EPI8C0PI 

terrogate.  Praesto  est  etiam  ipse  Dominus  qui  ubique  est, 
audiat  interrogandi  aiiectum,  et  intelligendi  prceslet 
eOcctum.  Nam  cgo  quihus  verbis,  et  si  forte  aliquid  capio, 
perducere  possum  quod  capio  ad  corda  vestra?  Quisnam 
suilicit  sonus  .?  quae  suppetit  eloquentia  ?  quse  vires  intel- 
ligendipquse  facultas  proferendi? 

X.  Dicam  ergo  Domino  nostro  Jesu  Christo,  dicam,  et 
audiat  me.  Credo  praesentem ,  omnino  non  dubito;  ipse 
enim  dixil  :  «  Ecce  ego  vobiscum  sum  usque  in  consum- 
))  malionem  sneculi^  )>  O  Domine  Deus  noster,  quid  est 
quod  aisti,  «  Nisi  credideritis  quia  ego  sum?  »  Quid  enira 
non  est  eorum  quae  fecisti.?  Numquid  coelum  non  est? 
numquid  terra  non  est?  numquid  non  sunt  ea  quee  in 
terra  et  in  coelo  sunt  ?  numquid  horao  ipse  cui  loqueris 
non  est?  nuraquid  Angelus  quem  mittis  non  est?  Si  om- 
nia  sunt  hrec  quse  per  te  facta  sunt ,  quid  est  quod  tibi 
proprium  quiddam  tenuisti  ipsum  esse  quod  aJiis  non  de- 
disti,  ut  tu  solus  esses  :  Nam  quomodo  audio ,  Ego  sum 
qui  sum  :  quasi  alia  non  sint?  Etquomodo  audio^  «  Nisi 
»  credideritis  quia  ego  sum  ?  »  lih  enim  non  erant  qui 
audiebant?Et  si  peccatores  erant,  homines  erant.  Quid 
ergo  facio  ?  Quid  sit  ipsum  esse  ,  dicat  cordi ,  intus  dicat, 
intus  loquatur,  homo  interior  audiat,  mens  capiat  vere 
esse  :  est  enim  seraper  eodem  modo  esse.  Res  enim  ali- 
qua,  quaeiil^et  omnino ,  (  quasi  ccepi  disputare,  et  des- 
titi  quaerere,  forte  quod  audivi  voio  Joqui,  auditui  meo 
det  exuitationem  et  vestro  cum  Joquor  :  )  res  enim  quse- 
libet ,  prorsus  quaJicuraque  exceJientia  ,  si  mutabiiis  est , 
non  vere  est :  non  enim  est  ibi  verum  esse ,  ubi  est  et  non 
esse.  Quidquid  enim  mutari  potest,  mutatum  non  est  quod 
erat :  si  non  est  quod  erat,  mors  quaedara  ibi  facta  est  ^  pe- 
remptura  est  aliquid  ibi  quod  erat,  et  non  est.  Nigredo  mor- 

'  Mattl).  xxvin,  Qo. 


IN    JOANNIS    EVANGELItlM  ,    TRACT,    XXXVIH,  425 

tuaest  incapiloalbescentissenis,  piilchritudomortuaest  in 
corpore  lcssi  et  incurvi  scnis,  mortu;r  sunt  vircs  in  corporo 
langueiUis,  mortuacststalio  in  corp()rcaml)ulantis,mortua 
est  ambulatio  in  corpore  staniis,  niortua  est  aml)ulatio  et 
statio  in  corpore  j;iccntis,  mortua  est  loculio  in  lingua 
tacenlis  :  (|uicliiuitl  mutatur  et  cst  (piodnon  erat,  vidco  ibi 
(|uamdam  vitam  incoquod  cst,  et  mortem  ineoquod  fuit, 
Deni(jue  de  mortuo  cum  dicitur,  llbi  est  homo  ilie!'  res- 
pondetur,  Fuit.  O  veritas  ((une  vere  es !  Nam  in  omnibus 
actionibus  el  motibus  nostris,  et  in  omni  prorsus  agita- 
tione  creaturae  duo  tempora  invenio,  prreteritum  et  futu- 
rum.  Pr.ipsens  (pirero ,  nihil  stat :  (juod  dixit ,  jam  non  est ; 
quod  dicturus  sum,  noiidum  (>st  :  ([uod  feci,  jam  non 
est ;  quod  facturus  sum,  nondum  est  :  quod  vixi,  jam 
non  est ;  (|uod  victurus  sum,  nondum  est,  Praeteritum  et 
futurum  invenio  in  omni  motu  rerum  :  in  veritate  quae 
manet,  praeteritvim  et  futurum  non  invenio,  sed  solum 
pr.iesens,  et  hoc  incorruptibiliter,  quod  in  creatura  non 
est.  Discutererum  mutationes,  invenies  fuit  et  erit  :  cogita 
Deum,  invenies  est ,  ubi  fuit  et  erit  esse  non  possit,  Ut 
ergo  et  tu  sis,  transcende  tempus.  Sed  quis  transcendet 
viribus  suis?  Levet  illuc  ille  c{ui  Palri  dixit  :  a  Volo  ut 
»  ubi  ego  sum,  et  ipsi  sint  mecum'.  )>  Hoc  itaque  pro- 
mittens  ne  moriamur  in  peccatis  nostris,  nihil  aliud  Do- 
minus  Jesus  Christus  mihi  videtur  his  verbis  dixisse , 
<(  Nisi  credideritis  (|uia  ego  sum  :  )>  prorsus  nihil  aliud 
mihi  videtur  his  verbis  dixisse  quam  hoc,  ((  Nisi  credide- 
))  ritis  quia  ego  Deus  sum,  moriemini  in  peccatis  vestris.  )> 
Bene,  Deo  gratias,  quia  dixit ,  ((  Nisi  credideritis  :  )>  non 
dixit,  Nisi  ceperitis.  Quis  enim  hoc  capiat?  Aut  vere , 
quia  ausus  sum  dicere ,  et  visi  estis  intelligere ,  aliquid  de 
tanta  inefFabilitate  cepistis  ?^Si  ergo  non  capis,  fides  te 

>  Joan.  XVII,  24. 


426  S.    AUGU9TIN1    EM8C01»! 

liberat.  Ideo  et  Dominus  non  ait,  Nisi  ceperitis  quia  ego 
sum  :  sed  quod  poterant  dixit,  «  Nisi  credideritis  quia 
»  ego  sum  ,  moriemini  in  peccatis  vestris^  » 

XI.  Et  illi  semper  tcrrena  sapientes  et  semper  secun- 
dum  carnem  audicntes  ct  respondentes,  quid  ei  dixerunt? 
«  Tu  quis  es?  »  Non  enim  cum  dixisti,  «  Nisi  credide- 
))  ritis.  quia  ego  sum,  »  addidisti  quid  esses.  Quis  es,  ut 
credamus  ?  Et  ille ,  «  Principium.  »  Ecce  quod  est  esse. 
Principium  mutari  non  potest  :  principium  in  se  manet, 
et  innovat  omnia  :  principium  est ,  cui  dictum  est  :  «  Tu 
»  autem  idem  ipse  es ,  el  anni  tui  non  deficicnt  ^.  Princi- 
»  pium  ,  ait,  quia  et  loquor  vobis.  »  Principium  me  cre- 
dite ,  ne  moriamini  in  peccatis  vestris.  Tan(|uam  enim  in 
eo  quod  dixerunt ,  «  Tu  quis  es ,  »  nihil  aliud  dixerint, 
quam  Quid  te  essecredimus  :  respondit,  «  Principium,  » 
id  est ,  Principium  me  credite,  In  graeco  namque  eloquio 
discernitur,  quod  non  potest  in  latino.  Apud  Groecos 
enim  fueminini  generis  est  principium,  sicut  apud  nos  lex 
generis  foeminini  est,  quae  apud  illos  est  masculini ;  sicut 
sapientia  et  apud  nos  et  apud  illos  generis  lioeminini  est. 
Consuetudo  locutionis  ideo  pcr  diversas  linguas  variat 
genera  vocabulorum,  quia  in  ipsis  rebus  non  invenis  se- 
xum.  Non  enim  sapientia  vere  foemina  est,  cum  Christus 
sit  Dei  sapientia,  etChristus  appelletur  genere  masculino, 
sapientia  foeminino.  Cum  ergo  dicerent  Judsei^  «  Tu  quis 
»  es  :  »  ille  qui  sciebat  esse  ibi  quosdam  credituros,  et 
ideo  dixisse,  «  Tu  quis  es ,  »  ut  scirent  ({uid  illum  credere 
deberent,  respondit,  «  Principium  :  »  non  tanquam  dice- 
ret,  Principium  suum  ^  sed  tanquam  diceret^  Principium 
me  credite.  Qiiod  in  sermdne  grreco,  ut  dixi,  evidenter 
apparet,  ubi  foem.inini  generis  est  principium.  Velut  si 
vellet  dicere  se  esse  veritatem,  et  dicentibus  Tu  quis  es, 

•  Joan.  vm,  25.  —  *  Psal.  ci,  28.  —  ^  i  Cor.  1,  24. 


IN    J0ANNT8    KVANOBLIUM,    TUACT.     X\XIX.  427 

respontlerct ,  Vcritatrm ;  ciim  vidcatnr  ad  id  (jnod  dirtum 
est,  Tu  (|uis  es,  nspondiTc  dcbuisso,  Vrritas,  id  est ,  Ve- 
ritas  stim.  Scd  :illins  rrspoudit,  cum  vidcn  t  eos  ita  di- 
xisse,  «  Tu  (|uis  es?  »  ac  si  dicerent,  (|uoniam  ahs  te  au- 
divimus,  «  Nisi  eredideritis  quia  ego  sum ,  «  (|uid  te  esse 
credemus?  ad  lioc  respondit,  ((  Prineipium  :  »  tanqnam 
diceret,  Principium  me  credite.  Et  addidit,  ((  ([uia  et  Jo- 
»  (juor  vobis  :  »  id  est ,  quia  humilis  propler  vos  factus 
ad  ista  verba  descendi.  Nam  si  prineipium  sicuti  est,  ita 
maneret  apud  Patrem ,  ut  non  acciperet  iormam  servi  et 
homo  loqueretur  hominibus,  quomodo  ei  crederent;  cium 
innrma  eorda  inteliigibile  Verbum  sine  voce  sensibih  au- 
dire  non  possent?  Ergo,  inquit,  credite  me  esse  princi- 
pium;  quia,  utcredatis,  non  solum  sum ,  sed  et  Joquor 
vobis.  Sed  de  liac  re  jam  mnltum  est  Io(jui  vobis  :  placeat 
itacjue  Charitati  Vestrrx?,  ut  quod  restat,  illo  adjnvante 
servemus,  craslino  reddituri. 

W  »-»,-v\  WVI  V»X'«  'WVV'\'V\'\%wt 'VW'\'Vt/«%'VVVt'VV«*  WVt/VWtiVVWWVX^-WtiWVV VVt% WM/VW* 

TRAGTATUS  XXXIX'. 

Ab  eo  quod  scriptum  est,  Multa  haheo  de  vohis  loqui 
et  judicare  :  usque  ad  id,  Et  noncognoverunt  quia 
Patrem  eis  dicehat  Deum. 

I.  Veuba  Domini  nostri  Jesu  Christi  quae  habuit  cura 
Judieis,  ita  moderans  Joquelam  suam  ,  ut  creci  non  vi- 
dcrent,  et  fKleles  oculos  aperirent,  quae  hodie  de  sancto 
Evangelio  recitata  sunt,  ista  sunt  :  ((  Dicebant  ergo  Ju- 
»  diiei,  Tu  (juis  es -.?  »  Quia  dixeratsupra  Dominus,  (( ISisi 
»  crediderilis  quia  ego  sum ,  moriemini  in  peccatis  ves- 

'  Habitus  die  proxiiuo  post  superiorem  Tractatum.  —  »  Joan.  viii,  2.5. 


■428  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

»  tris  ^ .  )>  Ad  hoc  ergo  illi ,  «  Tu  quis  es  ?  »  Veluti  quae- 
rentes  nosse  in  quem  deberent  credere,  ne  in  suo  peccafo 
morerentur.  Respondit  dicentihus.  «  Tu  quis  es_,  »  et  ait, 
«  Principium  ,  quia  rt  loquor  vohis.  »  Si  se  dixit  Dominus 
esse  principium,  ({uaeri  potest  utrum  et  Paler  principium 
sit.  Si  enim  Fihus  principium  est  qui  hahet  Palrem , 
(juanto  facilius  intelhgendus  (^st  Deus  Pater  esse  princi- 
pium ,  qni  hahet  quidem  Fihum  cui  Pater  sit,  sed  non 
hahet  de  ([uo  sit  ?  Fihus  enim  Patris  est  Fihus,  et  Pater 
utique  Fihi  Pater  est  :  sed  Deus  de  Deo  Filiiis  dicitur , 
lumen  de  lumine  Fihus  dicitur  :  Pater  dicitur  lumen,  sed 
non  de  lumine  •,  Pater  dicitur  Deus ,  sed  non  de  Deo.  Si 
ergo  Deus  de  Deo,  lumen  de  lumine  principium  est ; 
quanto  facilius  intelhgitur  principium  lumen  de  quo  hi- 
men,  et  Deus  de  quo  Deus?  Vidctur  ita(}ue  absurdum_, 
charissimi ,  ut  Fihum  dicamus  principium. ,  et  Patrem 
principium  non  dicamus. 

II.  Sed  quid  agemus?  Numquid  duo  erunt  principia? 
Gavendum  est  hoc  dicere.  Quid  ergo,  si  et  Pater  principium 
et  Fihus  principium,  quomodo  non  duo  principia  ?  Quo- 
modo  dicimus  Patrem  Deum  et  Fihum  Deum,  nec  tamen 
dicimus  duos  deos.  Nefas  est  enim  dicere  duos  deos.  Nefas 
est  dicere  tres  deos  :  et  tamen  qui  Pater  est ,  non  est  Fi- 
Jius;  qui  Fihus  est,  non  est  Pater  :  Spiritus  autem  sanc- 
tus  Patris  et  Fihi  Spiritus,  nec  Pater  est  nec  Fihus.  Quam- 
vis  ergo,  sicut  aures  catholicae  sunt  eruditae  in  gremio 
matris  Ecclesiae ,  nec  ille  qui  est  Pater  sit  Fihus^  nec  ille 
qui  est  Fihus  sit  Pater,  nec  Spiritus  sanctus  Patris  etFihi 
sit  vel  Fihus  vel  Pater ,  tres  deos  tamen  esse  non  dicimus  : 
quamvis  de  singuhs  si  quaeratur,  necesse  est  de  quocum- 
que  interrogati  fuerimus,  Deum  esse  fateamur. 

III.  Et  absurda  ista  videntur  hominibus  sohta  trahen- 

I  Joan.  Vin,  24.  -::  '^..^.-1    ro-.^W^ff,,.   t.o.; 


IN    JuAlVMS    EVANGELIIJM  ,    TUACT.    XXXlX.  MO 

libus  :ul  insolita,  visibilia  ad  invisibilia,  croaluram  com- 
j)aranlibus  Crcatori.  InliTio^ant  oniin  nos  abiiuando  in- 
lideles  ct  dicunl,  l*alrcm  quem  dicitis  ,  Deum  dicitis? 
llesixindemus ,  Dcum.  1'ilium  (juem  dicitis,  Deum  dici- 
lisi*  llespondemus,  Deum.  Spiritum  sanctum  ([uem  di- 
citis,  Deum  dicitis?  Kespondemus,  Deum.  Ergo,  in- 
(|uiunt,  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus  tres  sunt  dii  ? 
Uespondemus,  Non.  Turbantur,  quia  non  illuminantur  : 
cor  dausum  hai)enl,  i[uia  clavim  fidei  non  liabent.  Nos 
ergo,  fratres,  fide  praecedente,  qure  sanat  oculum  cordis 
nostri,  quod  inteliigimus,  sine  obscuritate  capiamus ;  ([uod 
non  intelb^imus,  sine  dubitatione  credamus  :  a  funda- 
mento  fidei  non  recedamus ,  ut  ad  culmen  perfectionis 
veniamus.  Deus  est  Pater ,  Deus  est  Fiiius  ,  Deus  est  Spi- 
ritus  sanctus  :  et  tamen  Pater  non  cst  qui  Filius,  nec 
liiius  est  c[ui  Pater  nec  Spiritus  sanctus  Patris  et  Filii 
Spiritus  aut  Pater  est  aut  Filius  :  Trinitas  unus  Deus  5 
Trinitas,  una  ;Teternitas,  una  potestas  ,  una  majestas  ;  tres, 
sed  non  dii.  Non  mihi  calumniator  respondeat,  Quid  ergo 
Ires?  Si  enim  tres,  ait,  oportet  dicas  (juid  tres.  Rcspon- 
deo.  Pater  et  FiJius  et  Sj^iritus  sanctus.  Ecce,  inc^uit , 
tres  dixisti,  sed  quid  tres  exprime,  Imo  tunumera  :  nam 
ego  compleo  tres,  cum  dico  Pater  et  Filius  et  Spiritus 
sanctus.  Id  enim  quod  Pater  ad  se  est,  Deus  est  5  quod  ad 
Filium  est,  Pater  est  :  quod  Fiiius  ad  seipsum  est,  Deus 
est^quod  ad  Patrem  est,  Filius  est. 

IV.  Istaquae  dicopotestis  de  similitudinibus  agnoscere 
quotidianis.  Homo  et  alter  homo,  si  ille  sit  pater,  ille 
lilius-,  quod  homo  est ,  ad  se  ijDsum  estj  quod  pater  est, 
ad  filium  est  :  et  fdius  quod  homo  est,  ad  se  ipsum  est  •, 
quod  autem  fdius  est,  ad  [latrem  est.  Pater  enim  nomtm 
est  dictum  ad  ahquid ,  et  filius  ad  ahquid  :  sed  isti  chio 
homines  sunt.  At  vero  Pater  Deus  ad  aliquid  est  Pater  , 


430  S.    AUGUSTIWI    El'ISCOI'I 

idest  ad  Filium  ;  et  Fiiius  Deus  ad  aliquid  est  Fiiius ,  id 
est  ad  Patrem  :  scd  nou  quomodo  illi  duo  liomines  sunt, 
sic  isti  duo  dii ,  Quare  hoc  non  ita  est  ibi  ?  Quia  iliud 
aliud ,  lioc  autem  aJiud  est  :  quia  iila  divinitas  est.  Est 
ibi  aliquid  inellabiie,  quod  verbis  explicari  non  possit, 
ut  et  numerus  sit ,  et  numerus  non  sit.  Videte  enim  si 
non  quasi  apparet  numerus,  Pater  et  Filius  et  Spiri- 
tus  sanctus  Trinitas.  Si  tres,  quid  tres?  Deficit  nume- 
rus.  Ita  Deus  nec  recedit  a  numero,  nec  capitur  nu- 
niero.  Quia  tres  sunl ,  tanquam  est  numerus  :  si  quseris 
quidtres,  non  est  numerus  :  «  Unde  dictum  est,  Magnus 
»  Dominus  noster  et  magna  virtus  ejus,  et  sapientise  ejus 
»  nonest  numerus^  »  Ubi  cogitare  coeperis,  incipis  nu- 
merare  :  ubi  numeraveris,  quid  numeraveris  non  potes 
respondere.  Pater,  Pater  est,  Filius,  Fiiius  est^  Spiritus 
sanctus,  Spiritus  sanctus  est  :  quid  sunt  isti  tres,  Pater  et 
Filius  et  Spiritus  sanctus?  Non  tres  dii?  non  :  Non  tres 
omnipotentes?non.  Non  tresmundi  creatores?non.  Ergo 
omnipotens  Pater?  omnipotens  plane.  Ergo  et  Filius  non 
omnipotens?  plane  et  Filius  omnipotens.  Ergo  et  Spiri- 
tus  sanctus  non  omnipotens  ?  et  ipse  omnipotens.  Tres 
ergo  omnipotentes  ?  non,  sed  unus  omnipotens.  Hoc  solo 
numerum  insinuant,  quod  ad  invicem  sunt,  non  quod  ad 
se  sunt.  Quia  enim  Deus  Pater  ad  se  est  Deus  simul  cum 
Filio  et  Spiritu  sanclo^  non  sunt  tres  dii  5  quia  ad  se  est 
omnipotens  simul  cum  Filio  et  Spiritu  sancto,  non  sunt 
tres  omnipotentes  :  quia  vero  non  ad  se  est  Pater,  sed  ad 
Filium-,  nec  Filius  ad  se  est,  sed  ad  Patrem  5  nec  Spiri- 
ritus  ad  se,  in  eo  quod  dicitur  Spiritus  Patris  et  Filii-, 
non  est  quid  dicam  tres,  nisi  Patrem  et  Filium  et  Spiri- 
tum  sanctum  unum  Deum,  unum  omnipotentem.  Ergo 
unum  principium. 

■  Psal.  XIV,  65.        ,^    ;  ,,  <,.,,j,.j   j-.,^,/,  „i,,, 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TKlCT.    XXXIX.  431 

V.  Accipile  alujuicl  dc  SciipLmis  saiiclis,  undc  lioc 
i|aOLl  diciliu"  ulcuuKjue  c.ipialis.  l*oslcu  cjuaiu  Douiiuus 
iiostcrJcsus  Cluislus  resurrexil,  ct  curu  vuiuit  asccudit 
iii  cLuiuiu,  dccciu  dichus  illic  iiupictis  misit  indc  Spiiilura 
sauctum  :  c|UO  iinpicli  ([ui  adcraut  iii  couciavi  uuo,  oin- 
nium  gcnlium  iinyuis  cccperuut  iocjui  ^Miracuio  exlerriti 
Domiui  iutcricctores ,  compuucli  doiuerunt,  doientcs 
muiaii  suut ,  mulati  credidcruut  :  accesserunt  corpori 
Douuiii,  id  est,  uumero  tideiiuin,  triamiiiia  liomiuuiu. 
Item  alio  iacto  cjuodam  miracuio,  accesserunt  aiia  quin- 
c[ue  inillia^  tacta  est  piebs  und  non  parva  :  in  qua  omnes 
accepLo  Spiritu  sancto,  cjuo  amor  spiritaiia  accensus  est, 
cliaritate  ipsa  et  iervore  spiritus  in  unum  redacti ,  coepe- 
runt  in  ipsa  societatis  unitate  veudere  omnia  i[U{e  iiabe- 
i)ant,  et  pretia  ponere  ad  pcdcs  Apostoiorum ,  ut  distri- 
bueretur  uuicuique,  sicut  cuic[ue  «pus  erat  ^.  lit  iioc  de 
iiiis  Scriptura  dicit  j  quod  erat  eis  anima  una  ct  cor  uaura 
iii  Deum^.  Atteudite  ergo  iratres,  et  liinc  aynoscite  mys- 
terium  Triuitatis,  c[uomodo  dicamus  et  Pater  cst,  et  l^iiius 
est ,  et  Spiritus  sanctus  est ,  et  tamen  unus  Deus  est.  Kcce 
iiii  tot  raiiiia  erant ,  et  cor  unura  erat ;  ecce  tot  miiiia 
erant,  ct  una  anima  erat.  Sed  ubi?  in  Deo.  Quanto  ma- 
gis  ipse  Deus.^  Numc[uiderro  in  verbo,  cfuando  dico  duos 
liomines  duas  auimas,  aut  tres  laomines  tres  animas,  aut 
mullos  liomiues  muitas  animas?  liecte  utic[ue  dico.  Ac- 
cedaut  ad  Deuiu  ,  una  auima  est  omniuiu.  Si  acccdentes 
ad  Deum  ,  muitae  animas  per  cliariiatera  una  anima  est, 
et  muitacorda  unum  cor  ^  cjuid  agit  ipsc  ionscliaritatis  in 
Patre  et  Filio?  iSoune  ibi  magis  Trinilas  unus  est  Deus? 
Inde  enim  nobis  charitas  venit ,  de  i|5so  Spiritu  sancto , 
sicut  dicit  Apostoius  :  «  Charitas  Dei  diilusa  est  in  cordi- 
))  bus  nostris  per  Spiritum  sanctum  quidatus  est  nobis  *.  » 

'  Act.  u,  I,  etc.  —  2  Id.  IV,  4i  etc.  —  ^  Ibid.  32.  —  4  Rom.  v,  5. 


432  S.     AXJGUSTIM    EPISCOPI 

Si  ergo  charitas  Dei  dillusa  iii  cordi!)us  nostris  per  Spiri- 
tum  sanctum  qui  datus  est  nobis ,  multas  animas  facit 
unamanimam,  et  multa  corda  facit  unum  cor;  quanto 
magis  Pater  et  Spiritus  sanctus,  Deus  unus ,  lumen  unum, 
unumque  principium  ? 

VI.  Audiamus  ergo  principium  quod  loquitur  nobis. 
«  Multa  ,  incjuit ,  habeo  loqui  de  vobis  et  judicare.  »  Me- 
ministis  quod  ait,  Ego  non  judico  quemquam  *  :  ecce 
modo  dicit,  «  Multa  habeo  de  vobis  loqui  et  judicare.  » 
Sed  aliud  est ,  non  judico  ^  aliud ,  «  habeo  judicare.  »  Non 
judico,  dixit  ad  proesens^  venerat  enim  ut  salvaret  mun- 
dum  :  quod  autem  dicit,  «  Multa  habeo  de  vobis  loqui 
»  et  judicare,  »judicium  futurum  dicit.  Ideo  enim  as- 
cendit,  ut  veniat  judicare  vivos  et  mortuos.  Nemo  justius 
judicabit ,  quam  qui  injuste  judicatus  est.  «  Multa ,  in- 
»  quit,  habeo  de  vobis  loqui  et  judicare  :  sed  qui  me 
»  misit ,  verax  est.  »  Videte  quemadmodum  Patri  det 
gloriam  aequalis  Filius.  Exemplum  enim  nobis  praebet , 
et  tanquam  in  cordibus  nostris  loquitur  :  O  homo  fidelis, 
si  Evangelium  meum  audis,  dicit  tibi  Dominus  Deus  tuus, 
ubi  ego  in  principio  Verbum  Deus  apud  Deum ,  sequalis 
Patri,  coaeternus  gignenti,  do  gloriam  ei  cujussum  Filius, 
quomodo  tu  superbus  es  adversus  eum  cujus  servus  es  ? 

VII. «  Multa  habeo,  inquit,  de  vobis  loqui  etjudicare, 
»  sed  qui  me  misit ,  verax  est  :  »  tanquam  diceret,  Ideo 
verum  judico ,  quia  Filius  veracis  veritas  sum.  Pater  ve- 
rax ,  Filius  veritas  ,  quid  putamus  esse  ampUus  ?  Cogite- 
mus  si  possimus,  quid  est  ampHus,  verax  an  veritas.  De 
quibusdam  quaeramus  :  Pius  homo  plus  est,  an  pietas? 
sed  plus  est  ipsa  pietas  :  pius  enima  pietate,  non  pietasa 
pio.  Potest  enim  esse  pietas,  et  si  ille  qui  pius  erat,  fac- 
tus  est  impius.  Ipse  perdidit  pietatem,  pietati  nihil  abs- 

'  Joan,  viii,  i5. 


1«    JOAWMS    EVAWGELHJM  ,     111 ACT.     \X\i\.  AMi 

tiilit.  Qnid  ilcni  pulcluT  ot  puKhriliido?  Plns  c.sl  pulchii- 
tudo([uam  pulchcr:pulchnlndocnim  facit  pulchrum,  non 
pulchtT  tacit  pulchritudincm,  Caslus'ct  castitas  ?  Castilas 
planc»  plus  est  quam  castus.  Si  cnim  castitas  non  cssct, 
nndo  csset  isle  castus  ,  non  hahcrct  :  si  autcm  nolucrit 
esse  castus,  castitas  intcgra  perscvcrat.  Si  ergo  plus  pie- 
tas  (|nam  pius ,  plus  pulchritudo  quam  pulcher ,  plus 
castitas  ([uamcastus;  nunK[uid  diclurisumus  plus  vcritas 
quam  verax?  Si  hoc  dixerimus,  Filium  incipicmus  dicere 
Patre  majorem.  Ait  enim  apertissimcipse  Dominus  :  u  Ego 
»  sum  via,  et  veritas,  et  vita*.  »  Ergo  si  Filius  veritas  : 
Pater  ([uid  ,  nisi  quod  ait  i|3sa  veritas,  «  Qui  me  misit , 
»  verax  cst  ?  »  Filius  veritas,  Pater  verax  :  ([uid  plus  sit 
([uaero,  sed  aequalitatem  invenio.  Vcrax  enim  Pater  non 
ab  ea  veritate  verax  est  cujus  partem  cepit,  sed  quam 
totam  genuit. 

VIII.  Video  planius  esse  dicendum.  Et  certe  nevos  diu 
teneam,  hodie  huc  usque  tractetur :  cum  fmiero  quod  volo 
dicere,  adjuvante  Deo,  sermo  claudatur.  Hoc  ideo  dixi , 
ut  intcntos  vos  facerem.  Omnis  anima  quoniam  rcs  est 
mutabilis,  et  quamvis  magna  creatura,  tamen  crcatura; 
quamvis  corpore  melior,  tamcn  facta  :  omnis  ergo  anima 
quoniam  mutabilis  est ,  hoc  est  modo  credit ,  modo  non 
credit,  modo  vult,  raodo  non  vult^  modo  adultera  est, 
modo  casta  •,  modo  bona,  modo  mala^  mutabilis  est :  Deus 
autem  lioc  est  quod  est :  ideo  proprium  nomen  sibi  tenuit, 
«  Ego  sum  qui  sum -.  »  Hoc  et  Filius,  dicendo,  «  Nisi 
»  credideritis  quia  ego  sum^.  »  Ad  hoc  pertinet,  et  «  Tu 
»  quis  es?  Principium*.  »  Deus  igitur  incomnnitabilis 
est,  anima  mntabilis.  Quando  capit  anima  ex  Deo  unde 
sit  bona  ,  participando  fit  bona  :  quomodo  tuus  oculus 
participando  videt.  Nam   lumine  subtracto  non   videt, 

'  Joan.  XIV,  6.  —  '  Exod.  lu,  i4-  —  ^  Joau.  vui,  24.  —  4  Ibid.  25. 
CXXII.  28 


434  S.    AUGUSTIWl    EPISCOPl 

ciijus  particeps  factus  videt.  Quia  erjjo  anima  participando 
lit  bona,  si  mutata  coeperit  esse  mala,  bonitas  manet  cu- 
jus  erat  particeps  bona.  Bonilatis  enim  cujusdam  particeps 
facta  est  cum  bona  esset  :  qua  mulata  in  pejus ,  integra 
bonitas  permanet.  Si  recedat  anima  et  mala  fiat ,  non  mi- 
nuitur  bonitas  :  si  revertatur  et  bona  fiat,  non  crescit 
bonitas.  Factus  est  oculus  tuus  particeps  lucis  hujus,  et 
vides  :  clausus  est?  hanc  lucem  non  minuisli  :  apertus 
est  t  hanc  lucem  non  auxisti.  Hac  data  similitudine ,  fra- 
tres,  intelligite,  ([uia  si  pia  est  anima,  est  pietas  apud 
Deum  ,  cujus  lit  particeps  anima  •,  si  est  casta  anima,  est 
castitas  apud  Deum,  cujus  est  particeps  aniraa  j  si  est  hona 
anima,  est  bonitasapud  Deum,'cujus  est  particeps  animaj 
si  est  verax  anima  j  est  veritas  apad  Deum ,  cujus  est  par- 
ticeps  anima.  Gujus  particeps  si  non  fuerit  anima,  omnis 
homo  mendax^ :  si  omnis  homo  mendax,  nulius  homo  de 
suo  verax.  Pater  autem  verax  ,  de  suo  est  verax  :  quia 
genuit  veritatem.  Ahud  est,  verax  est  homo  iste,  quia  jani 
percepit  veritatem;  aliud  est,  verax  Deus,  quia  genuit 
veritatem.  Ecce  quomodo  verax  est  Deus,  non  partici- 
pando,  sed  generando  veritatem.  Video  vos  intellexisse 
et  gaudeo  :  sutliciat  vobis  hodie,  caetera  quando  Domino 
placuerit,  sicut  donaverit,  exponemus. 

«  Psal.  cxv,  1 1 . 


iia»; 


„1     .j,,i)i,   '•  ■--      >,•■>       ■'■        niUu.  '-  —   -jil    ,1U     bwi 


IW    JOAWMS    EVAWGELIUM  ,    XftACX.     XL.  435 

/\VVVV%V-VVVVV\\\.VM\VV«VV%\VVV\VVV%%,V\\V%%'%VVl'%\%ViXVV\V\/V%VVVl'VVV%%Vt/\VVV%%'t/\\'V^ 

TRAGTATUS  XL. 

Ah  co  loco,  Dixit  ergo  eis  Jesus ,   Ciim  exaltaveritis 
jUium   liojninis  :  iis([ue  nd  id,  Et  cogiioscetis  veri- 
tatem  et  veritas  liberabit  vos. 

I.  De  sanctoEvangcllo  sccundiim  Joanncm,  quod  ges- 
tare  nos  videlis  in  manibus,  jani  mulla  audivil  Charitas 
Vcstra,  qu.ne  Dco  donante  sicut  potuimus  disputavimus, 
commcndantcs  vohis  maximc  islum  Evangclistam  dc  Do- 
mini  divinitate,  secundum  quam  ?equalis  cst  Patri  et  f  i- 
lius  unicus  Dei ,  loqui  elcgisse,  et  propterea  aquiloe  com- 
paratum  :  nulla  (juippe  avis  volare  altius  perhihetur. 
Proindc  cjuae  ex  ordine  subscquuntur ,  sicut  ea  Dominus 
tractare  donavcrit,  intentissime  audite. 

II.  Locuti  sumus  vobis  de  praecedenti  leclione,  insi- 
nuantcs  ([uomodo  intcliigatur  Paterverax,  Filius  veritas. 
Cum  autcm  dixissct  Dominus  Jesus,  ((  Yerax  est  qui  me 
))  misit  *  j  ))  non  intcllexerunt  Jud*ei  quod  de  Patre  illis 
diccrct.  Et  ait  iilis  ([uod  modo  cum  legeretur  audistis ; 
((  Cum  cxaltavcritis  fdium  hominis ,  tunc  cognosceiis 
))  ([uia  cgo  sum,  et  a  me  i[iso  facio  nihil,  scd  sicut  docuit 
»  me  Pater,  hjiec  loquor*^.  »  Quid  est  hoc?  Nihil  enim 
aliud  videtur  dixissc,  nisi  eos  post  passionem  suam  cogni- 
turos([uiscssct.Pr()Cul  duhiocrgo  viJchat  ihi  aliquos,  quos 
i[5se  noverat,quos  ipse  cum  caeteris  sanctis  suisantecons- 
titulioncm  mundi  prfesciendo  elcgerat ,  post  passionera 
suam  esse  credituros.  Ipsi  sunt  illi  quos  assidue  commen- 

•  Joan.  viii,  a6.  —  '  Ibid.  28. 

28. 


436  S.     AUGUSTIttl    EPISCOPI 

damus,  et  ad  imitationcm  cara  magiia  exhortatione  pro- 
ponimus.  Misso  enim  desuper  Spiritu  sancto  post  Do- 
mini  passionem  et  resurrectionem  et  ascensionera ,  cura 
miracula  fierent  in  ejus  nomine,  quem  tanquam  mortuura 
persequentes  Judaei  contempserant,compuncti  sunt  corde^; 
et  qui  saevientes  occiderunt,  mutati  crediderunt-,  et  quem 
sanguinem  sseviendo  fuderunt,  credendo  biberunt  :  illa 
tria  millia,  et  illa  quinque  millia  Judaeorum^,  quos  ibi 
videbat ,  quando  dicebat,  «  Cura  exaltaveritis  filium 
liominis ,  lunc  cognoscetis  quia  ego  sum^.  »  Tanquam 
dicens ,  differo  cognitiojiera  vestram ,  iit  implcam  passio- 
nem  raeam  :  ordine  vestro  cognoscetis  qui  sira.  Non  quia 
omnes  tunc  erant  credituri  ex  iis  qui  audiebant ,  id  est , 
post  passionem  Domini  :  nam  paulo  post  dicit;  «  Hsec  co 
»  loquente  ,  multi  crediderunt  in  eum  ^,  »  et  nonclum 
exaltatus  erat  filius  hominis.  Exaltationera  quippe  dicit 
passionis,  non  glorificationis  ^  crucis ,  non  coeli :  quia  et 
ibi  exaltatus  est,  quando  pependit  in  ligno.  Sed  illa  exal- 
I  /  tatio  humilial^o  fuit.  «  Tunc  enim  factiis  est  obediens  us- 
»  que  ad  mortera  crucis^  »  Hoc  oportebat  impieri  per 
eorum  raanus  qui  postea  fuerant  credituri ,  quibus  dicit , 
u  Cum  exaltaveritis  filum  hominis ,  tunc  cognoscetis  quia 
»  ego  sum.  »  Quare  hoc  ,  nisi  ut  nemo  desperaret  in  quo- 
cumque  scelere  male  sibi  conscius,  quando  videbat  eis 
donari  homicidiura  qui  occiderant  Christum  ? 

III.  Hos  ergo  in  illa  turba  agnoscens  Dominus,  dixit, 
«  Cum  exaltaveritis  filium  horainis ,  tunc  cognoscelis 
»  quia  ego  sura  *".  »  Jam  nostis  quid  sit,  «  sum  ;  »  nec  as- 
sidue  repetendum  est,  ne  pariat  res  tanta  fastidiura.  Re- 
colite  illud,  «  Ego  sura  qui  sura,  »  et  «  Qui  est  misit 
»  me  '^ :  »  et  agnoscetis  quid  dictum  sit ,  «  Tunc  scietis 

I  Act.  11,  37.  —  2  iijij,  ^i^  et  IV,  4-  —  ^  Joan.  viu,  28.  —  4  Ibid.  3o. — 
5  Philip.  11,8.  —  '^  Joan.  viiij  28.  —  7  Exod.  111,  i4. 


IN    JOANNI8    EVANGELILM  ,    TRACT.     XL.  437 

>)  (|uia  oi;osiini :  »  sod  et  IVUer  cst,  ct  Spiritus  sanctus  cst. 
Ad  ipsum  osse  porliuct  tota  Trinitas.  Scd  (piia  Dominus 
sicut  Filius  lo(|uebatur,  nc  lortc  in  eo  (jiiod  dixil,  «  Tunc 
»  cognoscelis  (juia  egosum,  »  subintraret  error  Sabel- 
lianorum,  lioc  est  Patripassianorum,  (juem  vobis  errorem 
comnicudavi  non  tcucudum,  scd  cavendum  ,  eorum  sei- 
licct  (|ui  dixerunt,  Ipse  est  Patcr,  ipse  est  Filius  5  duo 
sunt  nomiua,scd  rcs  una  :  propter  istum  crgo  cavendum 
errorem  cum  dixisset  Dominus ,  «  Tunc  cognoscetis  cpiia 
»  ego  sum  :  »  ne  ipse  intelligeretur  Pater,  continuo  sub- 
junxit,  «  Et  a  me  ipso  facio  nihil,  sed  sicut  docuit  mc  Pa- 
»  ter  ,  hsec  locjuor.  »  Jam  gaudere  cceperat  Sabelbanus  , 
erroris  sui  occasione  comperla  :  statim  ut  se  tanc|uam  in 
obscuro  extulit,  se([uentis  sententiae  luce  confusus  est. 
Putaveras  eum  esse  Patrem,  ({uia  dixit :  «  Ego  sum  :  » 
audi  c[uia  Fibusest,  «  Et  a  me  i^iso  tacio  nihil.  »  Quid  est, 
«  a  me  ipso  facio  nihil  ?  »  A  me  i|iso  non  sum.  Filius  enim 
de  Patre  estDeus ;  Paler  autcm  non  esl  dv  Filio  Deus :  Filius 
est  Deus  de  Deo •,  Pater  autem  Deus,  sed  nou  de  Deo  :  Filius 
est  lumen  de  lumine ;  Pater  autem  lumen,  sed  non  de 
lumine  :  Filius  est,  sed  est  de  quo  est ;  Pater  autem  est , 
sed  non  est  de  c(no  est. 

IV.  Quod  ergo  addidit,  «  Sicut  docuitme  Pater,  haeclo- 
»  c[uor :  »  nemini  vesJrum  obrepat  cogitatio  carnalis_,  fratres 
raei.Non  enimpotesl  humanainfirmitascogitarc,  nisic[Uod 
consuevit  facere  vel  audire.  Nolite  ergo  vobis  c[uasi  duos  ho- 
mines  ante  ocuios  ponere  ,  unum  patrem ,  alterum  filium, 
et  loc[uentem  patrem  ad  filium  :  sicut  facis  tu  c[uando  verba 
alic[ua  dicis  filio  tuo ,  monens  eunret  instruens  eum  quo- 
modo  loc[uatur,  ut  quaecumque  audivit  a  te ,  commendet 
memoriae^  cum  commendaverit  memoriae,  proferat  et 
lingua,  distinguat  [Dcrsonos,  inferat  auribus  alienisquod 

.Toan.  vm,  "f.S. 


438  S.    AUGUSTINI    EPI6C0PI 

pcrcepit  in  suis.  Nolite  ita  cogitaro,  no  in  corde  vestro 
idola  fahricetis.  Humanam  formam^  humanorum  linea- 
mentamembrorum,  figuram  carnis  huraanae,  sensus  istos 
conspicuos  ,  staturam  motusque  corporis ,  hnguae  ofli- 
ciura ,  distinctiones  sonorum ,  nohte  in  ilia  Trinitate  co- 
gitare  ,  nisi  quod  pertinet  ad  formam  servi ,  quam  accepit 
unigenitus  Fihus,  cum  Verbum  caro  factnm  est  ut  habi- 
taret  in  nobis.  Ibi  non  te  prohibco ,  humana  infirmitas, 
cogitare  quod  nosti;  imo  etiam  compello.  Si  fides  in  te 
vera  est,  talem  Christum  cogita  :  sed  ex  Maria  virgine, 
nonde  Deo  Patre  talem  cogita.  Infans  fuit,  crevit  ut  ho- 
mo,  ambulavitut  homo ,  esurivit,  sitivit  ut  homo,  dor- 
mivit  ut  homo,  postremo  passus  ut  homo,  suspensus  in 
ligno,  occisus,  sepuhus  ut  horao ,  in  eadem  forraa  resur- 
rexit ,  in  eadem  forma  ante  oculos  discipnlorum  ascendit 
in  coelum ,  in  eadem  forma  venturus  est  ad  judicium. 
Angelorum  enim  vox  est  inEvangelio  expressa  :  «  Sicve- 
»  nictquomodoeum  vidistiseuntemincoelum^  »  Quando 
ergo  de  forma  servi  cogitas  in  Christo,  humanam  efligiem 
cogita  ,  si  est  in  te  fides  :  quando  autem  cogitas,  In  prin- 
cipio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus 
erat  Verbum,  pereat  de  corde  tuo  omnis  humana  figura- 
tio  :  pellatur  de  cogitationibus  tuis  quidquid  fine  corporeo 
terminatur,  quidquid  loci  spatio  continetur,  vel  quanta- 
libet  mole  difFunditur,  de  corde  tuo  figmentum  tale  dis- 
pereat.  Cogita  ,  si  potes,  pulchritudinem  sapientiae,  oc- 
currat  tibi  pulchritudo  justJiioe.  Forma  est?  Statura  est? 
Color  est  ?  Nihil  horum  est,  et  tamen  est :  nam  si  non  esset, 
nec  amaretur,  nec  merito  laudaretur,  nec  amata  nec  lau- 
data  corde  moribusque  teneretur :  nunc  vero  fiunt  homines 
sapientes  ;  unde  fierent  nisi  esset  sapientia  ?  Porro  autem, 
o  homo,  si  sapientiam  tuam  videre  carnis  oculis  non  po- 

'  Act.  1,  II. 


IN    JO\NNIS    RVANGELIUM,    TRACT.    XL.  A^9 

tes,  noc  tali  imaginaliono  cogitaro  qnali  corporalia  cogi- 
tantnr,  sapientiiie  Doi  audes  ingercre  huniani  corporis 
Ibrmam  ? 

V.  Quicl  ergo  dicimus,  fratres?  Quomodo  locutus  est 
Pater  Filio,  (juoniam  b'ilius  ail,  «  Sicut  docuit  me  Pater 
»  h;ec  locjuor  ?  »  Locutus  est  illi  ?  Quando  docuit  Pa- 
ter  Filium,  verba  fecit,  quomodo  tu,  (juando  doces 
fdium  tuum  ,  verba  facis?  Quomodo  facil  verba  Verbo? 
Qu;e  verba  multa  iierent  unico  Verbo  ?  Verbum  enira 
Patris  aurcs  habuit  ad  os  Patris?  Carnalia  s>unt  ista,  pe- 
reant  de  cordibus  vestris.  Hoc  enim  dico,  ecce  si  intelle- 
xistis  quod  ego  dixi,  ego  certe  locutus  sum,  et  mea  verba 
sonuerunt,  sonisque  aures  pepulerunt,  et  per  sensum 
auditus  vestri  ad  cor  sententiam  perduxerunt ,  si  intelle- 
xistis.  Facite  ali(|uem  audisse  latin<Te  linguse  hominem , 
tantummodo  audisse,  nec  tamen  intellexisse  quod  dixi  : 
quantum  ad  strepitum  pertinet  emissum  ex  ore  meo ,  sic 
ejus  iile  parliceps  factus  est  qui  non  intellexit,  quomodo 
et  vos  :  eum  sonum  audivit ,  eaedem  syllabae  aures  ejus 
percusserunt,  sed  incorde  ipsius  nihil  genuerunt.  Quare? 
quia  non  intellexit.  Vos  autem  si  intellexistis,  undc  intel- 
lexistis?Ego  ad  aurem  sonui ,  num([uid  ego  in  corde  lu- 
men  accendi  ?  Procul  dubio  si  verum  est  quod  dixi ,  et  hoc 
verum  non  solum  audistis,  verum  etiam  intellexistis  ,  duae 
res  ibi  factae  sunt ,  discernite  illas,  auditus  et  intellectus. 
Auditus  per  mefactus  est,  intellectus  per  quem  ?  Ego  ad 
aurem  dixi  utaudirctis ,  ad  cor  vestrum  quis  dixit  ut  intel- 
ligeretis?  Sine  dubio  aliquis  et  ad  cor  vestrum  aliquid 
dixit  ut  non  solum  slrepitus  iste  verborum  percuteret  au- 
rem  vestram ,  sed  etiam  in  cor  vestrum  alic[uid  descen- 
deret  veritatis  :  dixit  ali([uis  et  ad  cor  vestrum ,  sed  non 
eum  videtis  :  si  intellexistis,  fratres ,  dictum  est  et  cordi 
vestro.  Munus  Dei  est  intelligentia.  Quis  hoc  dixit  in  corde 


440  S.     AllGLSTIlNi     Ei  I'-(.OiM 

vcslro,  si  intellexistisVCui  dicit  Psalmiis  :  Da  milii  intel- 
»  lectum  ut  discam  mandata  tua^  »  Verbi  gratia ,  epis- 
copus  locutus  est.  Quid  locutus  est,  arujuis  ait?  Rcspon- 
des  quid  loculus  sit  ,  et  addis ,  Verum  dixit.  Tunc  alius 
qui  non  intellexit ,  Quid  dixit,  inquit,  aut  quid  est  quod 
laudas?  Ambo  me  audicrunt,  ambobus  ego  dixi  :  sed  uni 
ipsorum  Deus  dixit.  Si  parva  magnis  comparare  concedi- 
tur,  quoniam  nos  ad  eum  quid  sumus?  tamen  nescio 
quid  incorporaliter  et  spiritaliter  facitin  nobis  Deus,  quod 
nec  sonus  est  qui  aurem  percutiat ,  nec  color  qui  oculis 
discernatur,  nec  odor  estqui  naribus  capiatur  ,  nec  sapor 
qui  faucibus  judicetur,  nec  durum  et  molle  quod  tan- 
gendo  sentiatur  :  tamen  aliquid  est  quod  sentirefacileest, 
explicare  impossibile  est.  Si  ergo  Deus,  ut  dicere  coepe- 
ram  ,  loquitur  in  cordibus  nostris  sine  sono,  quomodo 
loquitur  Filio  suo  ?  Sic  ergo,  fratres ,  sic  cogitate,  quan- 
tum  potestis ,  ut  dixi ,  si  licet  parva  magnis  modo  aliquo 
comparare  :  sic  cogitale.  Incorporaliter  Pater  locutus  est 
Filio,  quia  incorporaliter  Pater  genuit  Filiura.  Nec  eum 
sic  docuit  quasi  indoctum  genuorit :  sed  hoc  est  cum  do- 
cuisse ,  quod  est  scientem  genuisse  5  et  hoc  est ,  «  Docuit 
»  me  Pater^  »  quod  est,  scientem  me  genuit  Pater.  Si 
enim_,  quod  pauci  intelligunt,  simplex  est  natura  verita- 
tis  5  hoc  est  Filio  esse  quod  nosse.  Ab  illo  ergo  habet  ut 
noverit,  a  quo  habet  ut  sit  :  non  ut  prius  ab  illo  esset ,  et 
ab  illo  postea  nosset,  sed  quemadmodum  illi  gignendo 
dedit  ut  esset ,  sic  gignendo  dedit  ut  nosset  :  quia  sim- 
plici ,  ut  dictum  est,  naturae  v(;ritatis  esse  et  nosse  non 
est  aliud  atque  aliud,  sed  iioc  ipsum. 

VT.  Dixit  ergo  ista  Jud;eis  ,  cl  addidit ,  «  Et  qui  me  mi- 
»  sit  rnecniT',  est^.  »  Jam  hoc  et  ante  dixerat,  sed  rem 
magnam  assidue  commemorat :  «  misit  me,  »  et  «  mecum 

'  Psa!,  cxviii,  73.  —  2  Joan.  vni,  29. 


IN     lOANNIS    F.VANr.F.LIUM   ,    TRACT.     \I..  4-11 

»  esl,  »  Si  iM<;o  tccum  csl ,  o  Doniinc,  noii  iinns  nl)  alio 
niissiis  cst ,  scdainbo  vcnislis.  Kt  lamcn  cum  ambo  sinuil 
sint,  unus  missus  cst,  altcr  misit  :  (|uoniam  missio  incar- 
natio  est,  ct  ipsa  incarnafio  Filii  tantum  est,  non  et  Pa- 
tris.  Misit  itac|ue  Patcr  Kilium,  scd  non  recessit  a  Filio. 
Non  enim  (|uo  niisit  Fiiium,  non  ibi  erat  Pater.  Ubi  enim 
non  cst  c|ui  fccit  omnia?  Ubi  non  estqui  dixit :  <(  Coelum 
)>  ct  lcrram  cgo  implco '  ?  »  S(^d  fortc  Pater  ubi((ue,  et 
Filius  non  ubi(juccst  '  Evangelistam  audi  «  Inhoc  mundo 
»  erat,  et  mundus  per  eum  iactus  cst-.  »  Ergo,  imjuit, 
«  qui  misit  me ,  »  cujus  auctoritatc  tan(|uam  patcrna  in- 
carnatus  sum  :  :  «  mccum  est ,  non  me  reliquit,  »  Quare 
non  me  reliquit?  «  Nonme  reli(|uit ,  inquit,  solum  ,  quia 
»  ego  quae  placita  suntei  facio  semper.  »  Ipsa  est  sequa- 
litas  ((  semper ,  »  non  ex  quodam  initio  et  dcinceps,  sed 
sineinilio,  sine  finc.  Dci  cnim  gcneratio  non  habet  ini- 
tium  temporis,  (juia  pcr  genitum  facta  sunt  tempora. 

VII.  «  H;TL'C  iJlo  io(|iente,  multi  credidcrunl  in  eum  ^  » 
Utinam  et  me  Joqucnte  muiti  (jui  aliud  sapiebant  intelli- 
gant,  et  credant  in  eum.  Quidam  enim  fortasse  sunt  in 
ista  muititudinc  Ariani.  Non  audeo  suspicari  esse  Sabel- 
lianos  qui  ipsum  Patrem  dicunt  essequi  Fdius  est  :  hoeresis 
quippe  ista  nimis  anli(|ua  est,  et  paulatim  eviscerata. 
Arianorum  autem  adhuc  videtur  habere  aliquas  mo- 
tionesquasi  cadaveris  putresccntis ,  aut  certe  ,  ut  niul- 
quasi  tum  hominis  animam  agcntis  :  oportet  inde  rcli- 
quos  iiberari,  sicut  inde  multi  liberati  sunt.  Et  quidem 
ista  civitas  eos  non  habebat  :  sed  postea  ([uam  muiti 
peregrini  advenerunt ,  nonnuiii  et  ipsi  venerunt.  Ecce 
haec  Donino  loqucnte  muiti  Judaei  crediderunt  in  eum  : 
ecce  et  me  loquento  Ariani  credant,  non  in  me,  sed 
mecum. 

'  Jcrein.  xxiii,  "2^.  —  ^  .loan.  i,  lo.  —  ^  Id.  viii,  3o. 


442  S.     AtJGtJSTINI    EPISCOPI 

VIII.  «  Dicebat  ergo  Dominus  ad  eos  qui  crediderant 
»  in  eura  Judaeos  :  Si  vos  manseritis  in  verbo  meo  ^  » 
Ideo  «  manseritis ,  »  qiiia  initiati  cstis ,  quia  et  ibi  esse 
coepistis.  «  Si  manseritis,  »  hoc  est  in  fide  cjuse  in  vobis 
esse  credentibns  coepit  :  quo  pervenietis?  Quale  inilium, 
quo  perducit,  Amasti  fundamentum,  culmen  attende ,  et 
ex  ista  humiJitate  aliam  celsitudinem  qu;3ere.  Fides  enim 
humilitatem  habet  :  cognitio  et  immortahtas  et  aeternitas 
non  habet  humihtatem ,  sed  celsitudinem  ;  ereclionera  , 
nullam  defectionem^  seternam  stabihtatem,  nulhim  ab 
inimico  expugnationem ;  nulium  deficiendi  timorem.  Mag- 
num  est  quod  incipit  afide,  sed contemnitur.  Fundamen- 
tum  solet  etiam  in  pedificio  ab  imperitis  contemni.  Fossa 
fit  grandis,  Japides  quoquo  modo  passim  iTiittuntur,  nuJIa 
ibi  expolitio,  nuJIa  pulchritudo  apparet  :  quomodo  nec 
in  arboris  radice  ,  non  apparet  aliqua  pulchritudo  :  totum 
tamen  quid(|ind  te  deJectat  in  arbore ,  de  radice  surrexit. 
Sed  vidcs  radicem  ,  et  non  deJcctaris,  vides  arboreni  et 
miraris.  Slulfe,  quod  miraris  inde  surrexit  quo  non  de- 
lectaris.  Parum  aJiquid  videtur  fides  credentium ,  non  Jia- 
bes  stateram  unde  appendas.  Audi  ergo  quo  perveniat , 
et  vide  quanta  sit  :  sicut  et  ipse  Dominus  alio  Joco  dicit : 
«  Si  habueritis  fidem  sicut  granum  sinapis'^.  »  Qaid  hu- 
miJius,  quid  vehementius?  Quid  minutius,  quid  ferven- 
tius  ?  Ergo  et  «  vos,  »  ait,  «  si  manseritis  in  verbo  meo^,  » 
in  quo  credidistis ,  quo  perducemini  ?  «  Vere  discipuli 
»  mei  eritis.  »  Et  quid  nobis  prodest?  «  Et  cognoscetis 
»  veritatem  ^.  » 

IX.  Quid  promittit  credentibus,  fratres?  «  Et  cognos- 
»  cetis  veritatem.  »  Quid  enim  ?  Non  iiJam  cognoverant, 
quando  Dominus  loquebatur?  Si  non  cognoverant,  quo- 
modo  crediderunt  ?  Non  quia  cognoverunt  crediderunt , 

■  Joan.  vin,  3i.  —  '  Malth.  xvii,  19.  —  ^  Joan,  vni,  3i.  —  4lbid.  32. 


IN    JOANMS    EVAlVr.ELIlM  ,   TRACT.     XL.  443 

sed  lU  cognosceront  creditlerunt.  Credimus  enim  ut  cog- 
noscanms,  non  cognoscimus  ut  crcilamus.  «  Quod  enim 
»  cogniluri  sumus  ,  nec  oculos  vidil,  ncc  auris  audivit , 
»  ncc  in  cor  liominis  ascendit'.  »  Quid  est  cnim  fidcs, 
nisi  credcrt.'  (|uod  non  vidcs?  Fidcs  crgo  csl  (|uod  non  vi- 
dcs  credcre,  verilas  ((uod  crcdidisli  videre  :  sicut  ipse 
c|uodam  loco  ait.  Ideo  Dominus  prius  ad  faciendani  fidem 
aml>ulavit  in  terra.  Ilomo  crat,  liumilis  factus  erat,  ab 
omnihus  vidchatur,  ncc  ab  omnibus  cognoscebatur,  a 
a  mullis  reprobabatur,  a  turba  occidebatnr,  a  paucis 
dolebatur  \  sed  tamcn  et  ab  eis  a  quibus  dolebatur,  non- 
dum  sicut  erat  agnoscebatur.  Totum  hoc  quasi  initium 
est  lineamentorum  fidei  et  structura^  futurre.  Quod  Do- 
niinus  ipse  attendens  quodam  loco  ait.  <(  Qui  dibgit  me, 
»  mandata  mc^a  c\istodit^et(|uidi]igit  me,  dibgetur  a  Patre 
))  meo,  et  ego  diJig.im  euni,  etostendam  meipsum  illi  ^.  » 
Quem  (|ui  audicbant,  utique  jam  videbant  :  eis  tamen, 
si  diligebant,  videndum  se  promittebat.  Sic  ethic,  <(Cog- 
»  noscetis  veritalem.  »  Quid  enim?  Quod  dixisti  non  est 
verilas?  Veritas  est,  sed  adhuc  creditur,  nundum  vide- 
tur.  Si  maneatur  in  eo  quod  creditur,  pervenitur  ad  id 
cjuod  videatur.  Inde  Joannes  ipse  sanctus  evangeiista  in 
Epislola  sua,  «  Dilcctissimi ,  inquit ,  fdii  Dei  sumus,  sed 
»  nondum  apparuit  quid  erimus^.  »  Jam  sumus,  et  aii- 
([uid  erimus.  Quid  pbis  erimus  cpiam  sumus,  Audi  :  ((  Non- 
»  cbim  apparuit  cjuid  erimus  :  scimus  ((uia  cum  apparue- 
»  rit,  similes  ei  erimus.  »  Unde'^  Quoniam  videbimus 
eum  sicuti  est.  Magna  promissio,  sed  raerces  est  fidei. 
Quaeris  mercedem,  opus  praecedat.  Sicredis,  mercedem 
exige  fidei  :  si  autem  non  crcdis,  fidci  raercedem  cjua 
fronte  quaeris?  «  Si  »  ergo  «  raanseritis  in  verbo  meo, 
»  vere  discipuli  mei  eritis  :  »  ut  contempleminiipsam  ve- 

'   Isai.  L\i\,  4,  et  I  Cor.  11,9.  —  '  Joan.  xiv,  21.  —  ^  i  Joan.  lu,  2. 


^l^t^i  S.    AUGII5TIWI    EmCOPl 

ritatem  sicuti  est  :  non  per  verba  sonantia,  sed  per  lu- 
cem  splendentem,  cum  satiaverit  nos,  ([uod  legitur  in 
Psalmo.  «  Signatum  est  super  nos  lumen  vultus  tui  Do- 
»  miue  ^.  »  Moneta  Dei  sumus,  niimmus  a  thesauro  ober- 
ravimus.  Errore  detritum  est  quod  in  nobis  fuerat  impres- 
sum  :  venit  qni  reformet,  quiaipse  formaverat :  quaerit  et 
ipse  nummum  suum  ,  sicut  Cnesar  nummum  suum-,  ideo 
ait :  «  Roiddite  Cresari  quae  Caesaris  sunt,  et  Deo  quae  Dei 
»  sunt^  :  )) 

;•  X.  Quid  dicam  Charitati  Vestrae?  O  si  cor  esset  quali- 
lercumque  suspirans  in  illam  ineflfabilem  gloriamlOsi 
peregrinationem  nostram  in  gemitu  sentiremus ,  et  saecu- 
lum  non  amaremus,  et  ad  eum  qui  nos  vocavit,  pia  mente 
perpetuo  pulsaremus !  Desiderium  ,  sinus  cordis  est  :  ca- 
piemus,  si  desiderium  quantum  possumus  extendamus. 
Hoc  nobiseum  agit  Scriptura  divina,  hoc  congregatio  po- 
pulorum  ,  hoc  ceJcbratio  sacramentorum  ,  hoc  baptismus 
sanctus ,  hoc  cantica  laudis  Dei ,  hoc  ipsa  nostra  disputa- 
tio,  ut  hoc  desiderium  non  solum  seminetur  et  germinet, 
verum  etiam  in  modum  tantae  capacitatis  augeatur  ,  ut 
idoneum  sit  sumere  c[uod  oculus  non  vidit ,  nec  auris  au- 
divit,  nec  in  cor  hominis  ascendit  ^.  Sed  amatemecum. 
Non  amat  multum  nummum ,  qui  amat  Deum.  Et  ego 
palpavi  infirmitatem,  non  ausus  sum  dicere,  non  amat 
nummum  •  sed,  non  multum  amat  nummum :  quasi  aman- 
dus  sit  nummus,  sed  non  multum.  0  si  Deum  digne  ame- 
mus,  nummos  omnino  non  amabimus  !  Erit  tibi  nummus 
instrumentam  peregrinationis,  non  irritamentum  cupidi- 
tatis  5  quo  utaris  ad  necessitatem  ,  non  quo  fruaris  ad  de- 
iectationem.  Deum  ama,  si  ahquid  in  te  egit  quod  audis 
et  laudas.  Utere  mundo,  non  te  capiat  mundus.  Quod  in- 
trasti ,  iter  agis,  exiturus  venisti,  non  rcmansurus  :  iter 

«  Psal.  IV,  7.  —  2  Mattli.  xxii,  f.i.  —  ^  Isai.  lxiv,  4»  et  iCor.  11,  9. 


IM    JOAWMS    EVAHliELilJM  ,    TllACT.     XL.  445 

.i-is,  stabuliiin  cst  h;vc  vita.  Lilcre  nuiiimo,  (|Uonioilo  via- 
lor  inslahulo  utitur  meiisa,  caJice,  urceo,  Jecluio,  climis- 
surus,  uon  permansurus.  Si  tales  lueritis  ,  erigite  cor  (|ui 
poleslis ,  et  audite  me  :  si  tal("s  fiierilisj  ad  ejus  proniissa 
venietis.  Non  enim  multum  est  ad  vos,  (|uia  magna  est 
nianus  ejus  qui  vos  vocavit.  Vocavit,  invocetur  :  dicatur 
illi ,  Vocasti  nos ,  invocamus  tc  ;  ecce  audivimus  vocan- 
tem,audi  invocantes:  perduc  ([uo  promisisti,  perficequod 
inelioasli  :  noli  deserere  niunera  tua,  noli  deserere  agrum 
tuum,  germina  tua  intrent  in  hornum.  Ahundant  tcnta- 
tiones  in  mundo,  sed  mnjor  est  (jui  fecil  mundum  :  ahun- 
dant  tentatiiines  ,  sed  non  deficit  (|ui  in  ilio  spem  pcnil , 
in  quo  defectus  nullus  est. 

XI.  Ad  hoc  hortatus  sum  ista,  Iratres,  (|uia  liljerlas  de 
([ua  lo([uitur  Dominus  noster  Jesus  Christus,  non  hiijus 
temporis  est.  Videte  (juid  adjunxit.  «  Vere  discipuli  mei 
»  eritis  ,  ct  cognoscetis  veritatem  ,  et  veritas  liherabit 
»  vos  K  »  Quid  est ,  «  liherabit  vos  ?  »  Liheros  vcs  faciet. 
Dcnique  Jud;iei  carnales,  et  secundum  carnem  judicantes, 
non  hi  qui  crediderant  ,  sed  in  illa  lurha  qui  erant  i|ui 
non  credebant ,  injuriam  sibi  factam  putaverunt,  (juia 
dixit  eis  :  «  Veritas  liherahit  vos.  »  Indignati  sunt  servos 
so  esse  significatos.  Et  vere  servi  erant.  Et  exponit  illis 
(iu<ie  sit  servitus ,  et  qu.'^  sit  fulura  libertas,  qu?.m  ipse 
promittit.  Scd  de  hac  libertate  et  de  illa  servituta  nimis 
longum  est  ut  hodie  disputenuis. 

'  Joan.  VIII,  3i,  3'.^. 


446  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

TRAGTATUS  XLI. 

Rursum  in  iJlud  :  Dicehat  autem  Jesus  ad  eos  qui  cre- 
diderant :  usque  ad  id,  Siergo  vos  Filius  liberave- 
rit^  vere  liberi  eritis. 

I,  QuoD  de  lectione  pristina  sequitur,  et  de  sancto  Evan- 
gelio  hodie  nobis  recitatum  est ,  tunc  distnli  dicere,  quo- 
niam  mulLa  jam  dixeram  ,  et  de  libertate  in  ([uam  nos  vo- 
cat  gratia  Salvatoris,  non  proetereunterneque  negligenter 
fuerat  disserendum  :  hinc  hodie  Domino  adjuvante  sta- 
tuimus  loi[ui  vobis,  Quibus  enim  lo([uebaiur  Dominus 
Jesus  Christus  ,  Jud;m  erant ,  ex  magna  ([uidem  parte  ini- 
mici,  sed  etiam  amici  ex  quadam  parte  jam  facti ,  et  fu- 
turi  :  nam  quosdam  ibi  videbat ,  sicuti  jam  diximus,  qui 
post  ejus  passionem  fuerant  credituri.  Hos  inlucns  dixe- 
rat :  <(  Cum  exaltaveritis  filium  hominis,  lunc  cognoscetis 
))  quia  ego  sum  ^  »  Erant  ibi  etiam  qui  haec  loquente  ilJo 
continuo  crediderunt ,  ipsis  locutus  est  quod  audivimus 
hodie  :  «  Dicebat  ergo  Jesus  ad  eos  qui  crt^diderant  ei  Ju- 
»  daeos ,  Si  manseritis  in  verbo  raeo ,  vere  discipuli  mei 
•»  eritis-.  »  Manendo  eritis  :  quia  enim  nunc  credentes 
estis_,  manendo  videntes  eritis.  Ideo  se([uitur  :  ((  Et  cog- 
»  nosc^^^tis  veritatem^.  »  Veritas  incommutabilis  est.  Ve- 
ritas  panis  est ,  mentes  reficit ,  nec  deficit  :  mutat  vescen- 
tem  ,  non  ijisa  in  vescentem  mutatur.  l[5sa  est  veritas 
Verbum  Dei ,  Deus  apud  Deum  unigenitus  Filius.  Haec 
veritas  carne  induta  est  propter  nos  ,  ut  de  Maria  virgine 

■  Joan.  viii,  28.  —  »  Ibid.  3i.  —  '  Ibid.  32. 


IN    JOANNIS    EVANGELILM  ,    TKiCT.     XLI.  447 

nasceretur,  et  impleretur  proplutia,  «  Veritas  de  terra 
))  ortaest'.  »  lliec  eryo  veritas  cuin  Judaus  lonueretiu' , 
latebat  iu  cariie  ;  iatebat  autem  uou  uL  uegaretur,  sed  ut 
dillerreturj  diUerretur,  ut  lu  carue  palercLur  ^  iu  carue 
autem  patereLur ,  ul  caro  peccati  ledimereLur.  SLaus  ila- 
c[ue  coiispicuus  secuiidum  iiitirmitatem  carnis  Domiuus 
uo6tt;r  Jesui  Christus,  etsecuudum  luajestatem  divinitatis 
occultus,  dixit  ad  eos  qui  ei  cum  hicc  loqutrLtur  crcdi- 
derant,  «  Si  manseritis  lu  verbo  meo,  veie  discipuli  mei 
))  eritis  -.  »  Qui  enim  perseveraverit  usque  in  iinem,  iiic 
saivus  erit.  «  El  coguoscetis  verilatem ,  »  quae  modo  vos 
ialet,  et  ioquiLur  voOis.  u  Et  veriLas  iiberaijiL  vos.  »  lioc 
verbum  Dominus  a  liberlate  posuit ,  w  iiberabit  vos.  » 
^Jirui  est  einm  aiiud  proprie  iiberat,  nisi  iiocrum  iacit  : 
quomodo  saivat  nilni  est  aiiud  quam  saivum  iacil  j  quo- 
niodo  sanat  uilui  esL  aiiud  t|uani  sanuni  laciL  j  duat,  niliii 
est  aliud  quain  dilem,  id  esL,  divitem  iacit :  sic  liberat  nihil 
est  aiiud  quam  iioerum  lacit.  iioc  in  verbo  graeco  planius 
est"^.  ^iaiu  ui  iiiLina  cousuetudme  pierumque  dicimus  ho- 
minem  iiberari ,  quod  ad  iibertatem  non  pertinet,  scd 
tantum  ad  saiutem  :  sicut  quisciuam  dicitur  liberari  ab 
intirmitate  ^  usitate  dicitur,  non  tamen  proprre.  Sic  autem 
posuit  Oomiuus  iioc  verbum,  ut  diceret  :  «  Et  veritas  li- 
»  berabit  vos,  »  ut  in  graeca  lingua  nemo  dubitet  eumde 
iibertate  dixisse. 

ii.  i)enique  et  Judaei  sic  inteilexerunt ,  «  et  responde- 
»  runt  ei  :  »  non  iiir  c|ui  jam  crediderant ,  sed  liii  qui  in 
turba  erant  nondum  credentes,  «  respouderunt  ei :  Semen 
»  Abralise  sumus,  et  nemini  servivmius  unquara ,  quo- 
»  modo  tu  dicis ,  Liberi  eritis  *  't »  Non  autem  dixerat  Do- 

»  Psai.  Lxvuv,  12.  —  '  ^lalth,  x,  22.  —  ^  Gr£ec.  £Acu6£fu(;6i.  —  4jyau. 
Tui,  33. 


448  S.     AUGUSTINI    EPISCOl'1 

miuus ,  «  Liberi  critis  •,  »  sed ,  «  Veritas  liberabit  vos.  » 
In  qiio  tamen  verbo  illi,  quia,  sicut  dixi,  patet  in  grffico, 
non  intellexerunt  nisi  libertatem ,  et  extulerunt  se  quod 
semen  essent  Abrahse ,  et  dixerurit  :  «  Semen  Abrahse  su- 
»  mus  ,  et  nemini  servivimus  unquam^  quomodo  tu  di- 
»  cis,  Liberi  eritis?  »  O  pellis  inflala  !  Non  est  ista  magni- 
tudo,  sed  tumor.  Et  hoc  ipsum  secundum  hujus  temporis 
libertatem  quomodo  verum  dixistis  :  «  Nemini  servivimus 
»  unquam?  »  Joseph  non  est  venumdatus^?  Prophelae 
sancti  in  captivitatem  non  sunt  ducti  ^  ?  Deindc  nonne  ipse 
ille  est  populus  qui  in  T^gypto  lateres  faciebat ,  et  regi- 
bus  duris  non  saltem  in  auro  et  argenlo,  sed  ii  luto  ser- 
viebat^?  Si  nemini  servistis  unquam,  o  ingrati,  quid  est 
quod  assidue  vobis  imputat  Deus,  quod  vos  de  domo  ser- 
vitutis  liberavit  ^  ?  An  forte  patres  vestri  servierunt ,  vos 
autem  qui  loquimini,  nemini  unquam  servistis  ?  Ouomodo 
ergo  solvebatis  jam  tributa  Romanis,  unde  et  ipsi  veritati 
laqueum  quasi  captionis  proposuistis ,  ut  diceretis,  Licet 
reddere  tributum  Caesari?  ut  si  dixisset,  licet  5  teneretis 
eum  quasi  male  optasset  libertati  seminis  Abrahse  :  si  au- 
tem  diceret,  non  hcet  ^  calumniaremini  spud  reges  terrae, 
quod  prohiberet  regibus  tribula  persolvi.  Merito  prolato 
nummo  victi  estis,  et  captioni  vestrae  vos  ipsi  estis  respon- 
dere  compulsi.  Ibi  enim  vobis  dictum  est  :  «  Reddite  Cf«- 
»  sari  quse  Csesaris  sunt ,  et  Deo  quae  Dci  sunt^  :  »  cum 
vos  ipsi  respondissetis  quod  nummus  haberet  iraaginem 
Coesaris.  Quia  sicut  quaerit  Caesar  in  nummo  imaginem 
suam,  sic  Deus  quaerit  in  homine  suam.  Haec  ergo  res- 
pondit  Judaeis,  Movet  enira  me  ,  fratres,  hominum  vana 
superbia,  qui  etiara  de  ipsa  ,  quam  carnahter  intellige- 

>   Gen.  xxxvn,  q8.  —  '4  Rg?-  ^'s.iv.  —  ^  Exod.   i,  i4    —  4  U.  xiii, 
3,  etc,  et  Deut.  v,  6,  etc.  —  5  Matth.  xxii,  21. 


IN    JOAMtlS    EVANGELIUM  ,    TUACT.    XLI.  449 

hanl ,  sua  Jibcrtate  mcntiti  sunt  dicentcs  :  «  Ncmini  scr- 
»  vivimus  unc|uam.  » 

III.  Dominus  autem  quid  respondcrit,  hoc  potius  et  in- 
tcntius  audiamus ,  nc  ct  nos  ipsi  scrvi  invcniamur.  «  Hcs- 
»  pondit  cnim  cis  Jcsus  :  Amen,  amen  dico  vohis,  (|uia 
»  omnis  qui  facit  peccatum ,  servus  est  peccati '.»  Scrvus 
est,  utinam  hominis  ct  non  pcccati.  Quis  non  suh  his  vcr- 
bis  contremiscat?  Pr.Tstct  nobis  Dominus  Dcus  nostcr,  id 
est,  et  mihi  et  vobis,  ut  pro  sentcntia  locjuar  dc  hac  hbcr- 
tate  appctenda,  et  dc  illa  servitute  vitanda.  «  Amen,  amen 
»  dico  vobis,  »  vcritas  dicit :  et  quale  est  Domini  Dci  nos- 
tri  diccre,  «  Amen  ,  amcn  dico  vobis?»MuJtum  commen- 
dat  (juod  ita  pronuntiat  :  quodam  modo ,  si  dici  fas  est , 
juratio  ejus  est,  «  Amen,  amcn  dico  vobis.  Amcn»  ((uippe 
interpretalur  Verum  :  et  tamen  non  est  intcrpretatum  , 
cum  potuisset  dici,  Verum  dico  vobis.Nec  graecus  hoc  in- 
terpres  ausus  est  facere ,  nec  latinus  :  nam  hoc  verbum 
quod  est  «  Amen ,  »  nec  grjiecum  est  nec  latinum ,  scd 
hebraeum.  Sic  mansit ,  non  est  interpretatum ,  ut  hono- 
rem  haberet  velamento  secreti  :  non  ut  esset  ncgatum  , 
sed  ne  viicsccret  nudatum.  Nec  semel  tamcn  ,  sed  bis  a 
Domino  dictum  est  :  «  Amen ,  amen ,  dico  vobis.  »  Jam 
quantum  hoc  commendatum  sit,  ex  ipsa  geminatione  cog- 
noscite. 

IV.  Quid  est  ergo  commendatum  ?  Verum ,  verum  dico 
vobis ,  veritas  dicit  ^  quse  utique  etsi  non  diceret ,  verum 
dico ,  mentiri  omnino  non  posset  :  tamen  commendat , 
inculcat ;  dormientes  quodam  modo  excitat,  intentos  facit, 
contemni  non  vult.  Quid  dicens?  «  Amen,  amen  dico  vo- 
»  bis,  quia  omnis  quifacit  peccatum,  servus  est  peccati.» 
O  miserabilis  servitus  !  Plerumque  homines  cum  dominos 

•  Joan.  viu,  34. 

cxxu.  29 


450  s.   AUGUSTirji  episcopi 

malos  patiuntur ,  venales  se  petunt  5  non  quajrentes  do- 
minum.  non  liabere,  sed  saiLem  mutare  ;  servus  peeeati 
quid  iaeiat?  quem  interpellet  ?  apud  quem  interpellet? 
apud  quem  se  venalem  petat?  Deinde  servus  hominis  ali- 
quando  sui  domini  duris  imperiis  latigatus  ,  fugiendo  re- 
quiescit  :  servus  peccati  quo  fugit?  Secum  se  traliit  quo- 
cumque  fugerit.  Non  fugit  se  ipsam  mala  conscientia,  non 
est  quo  eat,  sequitur  se  :  imo  non  recedit  a  se  :  peccatum 
enim  quod  lacit ,  intus  est.  Fecit  peccatum ,  ut  aliquam 
corporalem  caperet  voluptatera  :  voluptas  transit ,  pecca- 
tum  manet :  praeteriit  quod  delectabat ,  remansit  quod 
pungat.  Mala  servitus.  Aliquando  fugiunt  homines  ad 
Ecclesiam,  et  plerumque  eos  patimur  tanquam  indiscipli- 
natos  :  volentes  carere  dominis ,  qui  noiunt  carere  pecca- 
tis.  Ahquando  autem  etiam  iiheito  jugo  et  improbo  sub- 
jecti  fugiunt  ad  Ecciesiam  ,  quia  retinentur  ingenui  ad 
servitutetn ,  et  interpeiiatur  episcopus  ;  et  nisi  euret  ope- 
ram  impendere ,  ne  ingenuitas  opprimatur ,  immisericors 
deputatur.  Ad  Ghristum  omnes  fugiamus  ,  contra  pecca- 
tum  Deum  iiberatorem  interpeiiemus  :  venaies  nos  peta- 
mus  ,  ut  ejus  sanguine  redimamur.  Dicit  enim  Dominus  : 
K  Gratis  venumdati  estis  ,  et  siae  argento  redimemini  ^  » 
Sine  pretio,  sed  vestro  :  quia  meo.  Hoc  Dominus  dicit  : 
ipse  enim  pretium  dedit,  non  argentum ,  sed  sanguinem 
suum.  Nam  nos  et  servi  et  egeni  remanseramus. 

V.  Liberat  ergo  ab  hac  servitute  solus  Dominus  :  qui 
iilam  non  liabuit ,  ipse  de  iiia  iiberat  5  soius  enim  in  hac 
carne  venit  sine  peccato.  Nam  quos  videtis  in  raanibus 
matrum  parvuios  ferri,  nondura  ambuiant,  et  jamsunt 
compediti ,  traxerunt  enim  de  Adam  quod  soivant  a 
Christo.  Pertinet  etiam  ad  ipsos  cura  baptizantur,  ista 
gratia  quam  Dominus  pollicetur  ;  quia  de  peccato  soius 

>  Isai.  LU,  3. 


IN    JOAWNIS    EVANGELIUM,    TRACT.    XLI.  451 

liherare  potesl,  (|ui  venit  sine  peceato,  et  factus  est  sacri- 
licium  pro  pcccato.  Audistis  cnim  cum  Apostolus  leyere- 
tur  :  «  ProChristo,  inc|uit,  legatione  fungimur,  tan(|uam 
))  Deo  exhortanle  per  nos,  ohsecramus  pro  Glnisto^:  » 
id  est,  tanc[uani  vos  Cluistus  ohsecrct.  Quid?  reconciliari 
Deo.  Si  exhortatur  et  obsecrat  Apostolus  ut  reconciliemur 
Deo,  inimici  eramus  Deo.Nemo  cnim  reconcihatur  nisi  cx 
inimicitiis.  Inimicos  autem  nos  non  natura  ,  scd  peccata 
feccrunt.  Unde  inimici  iUius,  inde  servi  peccati.  Non  ha- 
bet  Deus  liberos  inimicos,  necesse  est  servi  sint  :  elservi 
remanebunt,  nisi  ah  illo  lihcrentur,  cui  peccando  inimici 
esse  voluerunt.  Ohsccramus  ergo ,  inquit,  pro  Christo, 
reconcihari  Deo.  Quomodo  autem  reconciliamur,  nisi  sol- 
vatur  c|uod  inter  nos  et  ipsum  separat  ?  Ait  enim  per  Pro- 
phetam :  non  gravavit  aurem  nc  audiat,  sed  pcccata  vestra 
scparant  inter  vos  et  Deum'^.  Quia  ergo  non  reconciha- 
mur  nisi  ablato  cjuod  in  medio  est ,  et  posito  quod  in  me- 
diosit.  Estenim  medium  separans,  sed  contra  est  mcdia- 
lor  reconcilians :  medium  separans  est  peccatum,  mediator 
reconcilians  est  Dominus  JesusChristus  :  iinus  enim  Deus, 
et  unus  raediator  Dei  et  horainum,  homo  Christus  Jesus  ^. 
Ut  ergo  toilatur  maceria  scparans  cpiod  est  pcccatum,  ve- 
nit  ille  mediator,  et  factus  est  sacrificium  sacerdos  ipse. 
Et  cjuia  sacrificium  factus  est  pro  peccato,  offerens  se 
ipsum  in  holocaustum  in  cruce  passionis  suoe ,  sec[uitur 
Apostolus  et  dicit,  cum  dixisset : «  Obsccramus  pro  Christo 
»  reconciliari  Deo  ^ :  »  quasi  diceremus ,  quoraodo  pote- 
rimus  reconcihari?  «  Eum,  inquit,  id  est,  ipsum  Chris- 
»  tum  ,  qui  non  noverat  peccatum ,  peccatum  pro  nobis 
»  fecit ,  ut  nos  simus  justitia  Dei  in  ipso  ^.  »  Eura  ipsura, 
inquit,  Christura  Deura  ,  qui  non  noverat  peccatum.  Ve- 

'  I  Cor.  V,  20.  —  2  Isai.  ux,  i,  2.  —  ^  i  xim.  u,  5.  —  ^2  Cor.  v,  2o. 
—  5  Ibid.  21. 

29. 


462  s.   AUGUSxmi  episcopi 

nit  enim  in  carne,  hoc  est  in  similitudine  carnis  peccati , 
non  tamen  in  carne  peccati  * ,  non  habens  uDum  omnino 
peccatum  :  et  ideo  factus  est  verum  sacrificium  pro  pec- 
cato  ,  quia  nullum  habebat  ipse  peccatum. 

VI.  Sed  forte  de  sensu  meo  dixi,  quia  peccatum  sacri- 
ficium  est  pro  peccato.  Qui  legerunt,  agnoscant  •,  qui  non 
legerunt ,  non  sint  pigri  :  non  sint ,  inquam  ,  pigri  ad  le- 
gendum,  ut  veraces  sint  ad  judicandum.  Gum  de  sacrifi- 
ciis  enim  proeciperet  Deus  offerendis  pro  peccato  ,  in  qui- 
sacrificiis  non  erat  expiatio  peccatorum,  sed  umbra  futu- 
rorum,  eadem  ipsa  sacrificia,  easdem  ipsas  hostias,  easdem 
ipsas  victimas  ,  eadem  ipsa  animaha  quae  admovebantur 
mactanda  pro  peccatis ,  in  quorum  sanguine  sanguis  ille 
figurabatur  ,  peccata  Lex  appellat  :  usque  adeo  ut  in  qui- 
busdam  locis  scriptum  sit  ita ,  ut  sacerdotes  immoiaturi 
ponerent  manus  suas  super  caput  peccati,  id  est,  super 
caput  victim.ie  immolandae  pro  peccato.  Tale  ergo  pecca- 
tum  ,  id  est ,  sacrificium  pro  peccato  ,  factus  est  Dominus 
noster  Jesus  Christus ,  qui  non  noverat  peccatum. 

VII.  Merito  liberat  ab  hac  servitute  peccati  ille  qui  di- 
cit  in  Psalmis  :  «  Factus  sum  tanquam  homo  sine  adjuto- 
»  rio,  inter  mortuos  liber'^.  »  Solus  enim  liber,  quia  non 
habebat  peccatum.  Ipse  enim  dicitin  Evangelio  :  «  Ecce 
»  venit  princeps  hujus  mundi ,  diabolum  significans  ven- 
))  turum  in  Judaeis  persecutoribus  ^  :  »  ecce  ,  inquit ,  ve- 
nit,  et  in  me  niliil  inveniet.  Non  quomodo  in  eis  quos 
occidit  etiam  justos ,  invenit  qualecumque  peccatum  ,  in 
me  nihil  inveniet.  Et  tanquam  ei  diceretur ,  si  nihil  in  te 
inveniet ,  quare  te  occidet?  Subjecit,  et  ait  :  «  Sed  ut 
»  sciant  omnes  quia  voluntatem  Patris  mei  facio,  Surgite, 
»  eamus  hinc.  »  Non,  inquit ,  mortem  mei  peccati  neces- 
sitate  persolvo,  sed  in  eo  quod  morior,  voluntatem  Patris 

^  Rom.  rtt,  3.  —  »  P«al.  lxxxvh,  5,  6.  —  3  joaii.  xiv,  3o. 


IN    JOANNtS    F.VANr,ELn'M  ,    TP.ACT.     XU.  453 

mci  facio  :  plusc(uc  ibi  lacio  (|u:im  palicr ,  (juia  si  nollcm, 
iicc  passus  csscm.  llabcs  illum  alio  loco  dicentcm  :  «  l'o- 
»  testatcm  habco  poncndi  animam  meam  ,  et  potcslatem 
»  habeo  iterum  sumendi  eam  K  »  Ecce  vere  in  mortuis 
libcr. 

VIII.  Cum  ergo  omnis  qui  facit  peccatum ,  servus  sit 
peccati ,  quae  sit  spesnobis  libertatis  audite.  «  Servus  au- 
»  tcm  ,  inquit ,  non  manet  in  domo  in  nntcrnum  -.  »  Ec- 
clesia  cst  domus,  scrvus  peccator  est.  Intrant  multi  in 
Ecclesiam  peccatores.  Non  ergodixit,  «  Servus  »  non  est 
in  domo  :  scd,  «  non  manet  in  domo  in  .Tternum.  »  Si 
ergo  nullus  ibi  servus  crit ,  quis  ibi  erit  ?  Cum  cnim  rcx 
ju.stus  scdcrit  in  throno ,  sicut  Scriptura  loquitur ,  quis 
gloriabitur  castum  sc  habere  cor  •  aut  quis  gloriabitur 
mundum  sc  csse  a  peccato '  ?  Multum  nos  terruit ,  o  fra- 
tres  mei ,  diccndo  :  «  Scrvus  non  manet  in  domo  in  oeter- 
»  num.  »  Adjungit  autem  ,  et  dicit:  «  Filius  autem  manct 
»  in  .leternum.  »  Ergo  solus  in  domo  sua  erit  Christus  ? 
nullus  ilJi  populus  cohnerebit  ?  Cui  erit  caput ,  si  non  erit 
corpus?  An  forte  totum  hoc  Fihus,  caput  et  corpus?  Non 
enim  sine  causa  et  terruit ,  et  spem  dcdit  :  tcrruit ,  ne 
peccatum  amarcmus  5  spcm  dedit,  ne  de  peccati  solutione 
ditiideremus  :  «  Omnis  ,  inc[uit ,  qui  facit  peccatum  ,  scr- 
»  vus  est  peccati.  Servus  autem  non  manet  in  domo  in 
»  seternum  *.  »  Quae  ergo  nobis  spes  est,  qui  non  sumus 
sine  peccato  ?  Audi  sperri  tuam ,  «  Fihus  manet  in  ?eter- 
»  num.  Si  ergo  vos  Fihus  liberaverit ,  tunc  vere  liberi 
»  eritis.  »  Haec  spes  nostra  est ,  fratres  ,  ut  a  libero  libere- 
mur ,  et  liberando  servos  nos  faciat  :  servi  enim  eramus 
cupiditatis,  liberati  scrvi  etlicimur  charitatis.  Hoc  et  Apos- 
tolus  dicit  :  «  Vos  autem  ,  fratres  ,  in  libertatem  vocati 
»  estis,  tantum  ne  libertatem  in  occasionem  carnis  detis, 

'  Joan.  X,  18.  —  '  Id.  viii,  35.  —  ^  Prov.  xx,  8,  9.  —  4  Joan.  V)jr,  2'«. 


454  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI  r.    'A'. 

»  sed  per  charitatem  servite  inviccm  '.  «  Non  crgo  dicat 
Christianus,  Liber  sum  ,  in  libert.tem  vocatus  sum  ;  ser- 
vus  eram,  sed  redemptus  sum  ,  et  ipsa  redemptione  liber 
effectus  sum ,  faciam  quod  volo ,  nemo  me  prohibeat  a 
voluntate  mea,  si  hber  sum.  Sed  si  ista  vohmtate  pecca- 
tum  facis ,  servus  es  peccati.  Noh  ergo  hbertate  abuti  ad 
hbere  peccandum ,  sed  utere  ad  non  peccandum.  Erit 
enim  voluntas  tua  hbera,  si  fuerit  pia.  Eris  liber  ,  si  fae- 
ris  servus  5  hber  peccati ,  servus  justitiae  :  dicente  Apos- 
tolo  :  «Gum  servi  essetis  peccati,  hberi  eratis  justitiae'^:  » 
nunc  autem  hberati  a  peccato,  servi  autem  facti  Deo, 
habetis  fructum  vestrum  in  sanclificationem,  finem  vero 
vitam  aeternam.  Hoc  conemur  ,  id  agamus. 

IX.  Prima  hbertas  est  carere  criminibus.  Intendite , 
fratres  mei ,  intendite  :  ne  forte  possim  perducere  vobis 
ad  sensum  et  quahs  modo  sit ,  et  quahs  futura  sit  ista  h- 
bertas.  Quemhbet  valde  justum  discutias  in  hac  vita , 
quamvis  jam  sit  dignus  justi  vocabulo,  non  est  tamen  sine 
peccato  :  audi  ipsum  sanctum  Joannem,  cujus  et  hoc 
Evangehum  est ,  in  Epistola  sua  dicentem  :  «  Si  dixeri- 
»  mus ,  inquit ,  quia  peccatura  non  habemus  ,  nos  ipsos 
»  decipimus ,  et  veritas  in  nobis  non  est^.  »  Solus  hoc 
dicere  potuit  in  mortuis  hber ,  de  solo  dici  potuit  qui 
non  noverat  peccatum,  de  solo  dici  potuit:  etenim  exper- 
tus  est  omnia  secundum  simihtudinem  sine  peccato.  Solus 
dicere  potuit :  «  Ecce  veniet  princeps  mundi ,  et  in  me 
»  nihil  inveniet  ^.  »  Quemcumque  ahum  hcet  justum  dis- 
cusseris ,  non  omnimodo  cst  sine  peccato.  Nec  quahs  erat 
Job ,  cui  Dominus  tale  testimoniuro  perhibeat ,  ut  diabo- 
lus  invideret ,  et  postularet  tentandum  ,  tentans  supera- 
retur  ut  ille  probaretur'.  Ideo  autem  ille  probatus  est, 

I  Galat.  V,  i3.  —  »  Rom.  vi,  2o.  —  3  i  Joan.  i,  8.  — ^  Joan.  xiv,  3o. 
•—  5  Job.  1,  8,  etc. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    THACT.    XLI.  455 

non  qiiia  latohnl  Doiim  coronandus  ,  scd  nt  innotpsrcret 
liomiiiihus  imilanchis.  Eliam  ipse  Joh  c|uid  diciti'Quis 
cnim  mundus*  ?Nccinfans,cujus  est  unius  diei  vita  super 
tcrram.  Scd  plane  multi  justi  dicti  sunt  sinc  (|uercla, 
quod  intclligilur  sinc  criminc  :  nulla  cnim  qucrcla  justa 
est  dc  liis  in  rchus  humanis,  qui  non  hahcnt  crimcn.Cri- 
men  autcm  est  peccatum  grave ,  accusatione  et  damna- 
tione  dignissimum.  Non  ergo  Dcns  ([u.ipdnm  pcccata  dam- 
nat,  (|u.xHlam  justilicat  ct  laudat  :  nulla  laudat ,  odit  om- 
nia.  Quomodo  odit  medicus  aegritudinem  opgroti ,  et  id 
agit  curando  ut  .npgritudo  pcllatur,  aeger  levelur:  sic  Deus 
gratia  sua  hoc  in  nohis  agit,  ut  pcccatum  consumatur, 
homo  liheretur.  Scd  (juando  consumitur,  inquies  ?  Si  mi- 
nuitur,  quare  non  consumitur?  Minuitur  autem  in  vita 
proficientium  ,  quod  in  vita  consumitur  perrectorum, 

X.  Prima  est  ergo  lihertas ,  carere  criminihus.  Ideo  et 
Apostolus  Paulus  quando  elegit  ordinandos  vel  presbyte- 
ros  vel  diacones ,  et  quicumque  ordinandus  est  ad  praepo- 
situram  Ecciesioe  ,  non  ait  :  Si  quis  sine  peccato  est  :  hoc 
enim  si  diceret ,  omnis  homo  reprobaretur ,  nullus  ordi- 
naretur  :  sed  ait ,  Si  quis  sine  crimint^  est ,  sicuti  est  ho- 
micidium  ,  adultcrium  ,  aliqua  immunditia  fornicationis, 
furium,  fraus,  sacrilegium,  et  caetera  hujusmodi^.  Cum 
coeperit  ea  non  habere  homo ,  (  dcbet  autem  non  habere 
omnis  Christianus  homo  , )  incipit  caput  erigere  ad  liher- 
tatem  :  scd  ista  inchoata  est,  non  perfccta  lihertas.  Quare, 
inquit  ahc[uis ,  non  est  perfccta  libertas  ?  Quia  ((  Video 
»  aliam  lcgem  in  membris  mcis ,  repugnantem  legi  men- 
»  tis  meoe  ^  :  non  cnim  quod  volo  ago ,  ait ,  sed  cjuod  odi 
»  illud  facio*.  »  Caro,  inquit,  concupiscit  adversus  spi- 
ritum ,  et  spiritus  adversus  carnem ,  ut  non  ea  quae  vuitis 

'  Job.  IV,  4'  —  'I  Tira.  lu,  lo,  et  Tit.  i,  7.  —  3  Rom.  vn ,  a3.  — 
4  Ibid.  ig. 


456  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

illa  facialis  '.  Ex  parte  Iil)erlas,  exparle  servitus:  nondum 
tota,  nondum  pura  ,  nondum  plena  libertas,  quia  non- 
dum  aeternitas.  Habemus  enim  ex  parte  infirmitatem  ,  ex 
parte  accepimus  libertatem.  Quidquid  peccatum  est  a  no- 
bis,  antea  deletum  est  in  baptismo.  Numquid  quia  deleta 
est  tota  iniquitas ,  nulla  remansit  infirmitas?  Si  non  re- 
mansisset,  sine  peccatohic  viveremus.  Quis  autem  audeat 
hoc  dicere  nisi  superbus ,  nisi  misericordia  liberatoris  in- 
dignus  ,  nisi  qui  se  ipsum  vult  decipere ,  et  in  quo  veritas 
non  est?  Ergo  ex  eo  quod  remansit  ahquid  infirmitatis, 
audeo  dicere ,  ex  qua  parte  servimus  Deo  ,  liberi  sumus  : 
ex  qua  parte  servimus  legi  peccati ,  adhuc  servi  sumus. 
Unde  dicit  Apostolus  quod  dicere  coeperamus  :  «  Conde- 
»  lector  legi  Dei  secundum  interiorem  hominem^.  »  Ecce 
unde  liberi,  unde  condelectamur  legi  Dei.  Libertas  enim 
delectat.  Nam  quandiu  timore  facis  quod  justum  est,  non 
Deus  te  delectat.  Quandiu  adhuc  servus  facis,  te  non  de- 
lectat  :  delectet  te ,  et  liber  es.  Noli  timere  poenam,  sed 
ama  justitiam.  Nondum  potes  amare  justitiam?  time  vel 
poenam,  ut  pervenias  ad  amandam  justitiam. 

XI.  Ergo  jam  ille  ex  parte  superiore  liberum  se  esse  sen- 
tiebat ,  unde  dicebat :  «  Condelector  legi  Dei  ,  secundum 
»  interiorem  hominem.  Delectat  me  lex,  delectat  me  quod 
»  jubet  lex  ,  delectat  me  ipsa  justitia.  Video  autem  aliam 
»  legem  in  membris  meis  :  haec  est  qu.ie  remansit  infir- 
»  mitas  :  repugnantem  legi  mentis  meae,  et  captivantem 
»  me  in  lege  peccati,  quae  est  in  membris  meis  ^  »  Ex  hac 
parte  sentit  captivitatem ,  ubi  non  est  impleta  justitia  : 
nam  ubi  condelectatur  legi  Dei,  non  captivus,  sed  legis 
amicus  est  •,  et  ideo  liber,  quod  amicus.  Quid  ergo  ex  eo 
quod  restat?  Quid,  nisi  respiciamus  ad  illum  qui  dixit: «  Si 
»  vos  Filius  liberaverit ,  tunc  vere  liberi  eritis?  »  Deni- 

>  Galat.  V,  17.  —  '  Roni.  vii,  22.  —  *  Ibid.  23. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM,    TRACT.    XLI.  457 

i\uo,  et  ipso  (|ul  lo(jiu'l)alur ,  ad  ilhiiii  rcspcxit  :  «  Inlclix 
»  cgo  liomo  ,  (juis  mc  libcrabil,  iu([uit ,  dc  corporc  mor- 
»  tis  hujus?Gralia  Dci  per  Jesum  Chrislum  Dominum 
»  nostrum'.  »  Ergo  «  si  vos  Fdius  libcravcrit,  tunc  vere 
»  liberi  critis.  »  Dcni(jue  ita  conclusit  :  Igitur  ipse  cgo 
Tiiente  servio  lcgi  Dci,  carnc  autcm  legi  pcccati.  Ipse  ego, 
intjuit.  Non  enim  duo  sumus  inter  nos  contrarii  de  diver- 
sis  }")rinci[iiis  vcnicnics  :  sed  ego  ij^sc  nicnte  scrvio  lcgi 
Dci ,  carnc  autcm  lcgi  peccati,  quandiu  languor  oblucta- 
tur  saluti. 

XH.  Scd  si  carne  servis  lcgi  pcccati ,  fac  quod  ait  ipse 
Apostolus  :  ((  Non  ergo  rcgnct  jicccatum  in  vcstro  mortali 
»  corpore  ad  obcdicndum  desideriis  ejus,  neque  exhi- 
»  beatis  mcmbra  vcstra  arma  iniquitatis  peccato^.  »Non 
ait,  Non  sit ;  sed,  Nou  rcgnet.  Quandiu  peccatum  necesse 
est  esse  in  membris  tuis ,  saltcm  illi  regnum  auferatur, 
non  fiat  quod  jubet.  Surgit  ira  ?  noli  dare  irse  linguam  ad 
maledicendum  •,  noli  dare  irfie  manum  aut  pedem  ad  fe- 
riendum.  Non  surgeret  ira  ista  irrationabilis,  nisi  pecca- 
tum  esset  in  mcmbris  :  sed  tollc  ilh  regnum,  non  habeat 
arma  unde  contra  te  pugnet  :  discet  etiam  non  surgere  , 
cum  arma  coepcrit  non  invenire.  Non  exhibcatis  membra 
vcstra  arma  ini([uilatis  peccato  :  alio(|uin  toti  captivi  eri- 
lis,  et  non  crit  diccre  :  Mente  servio  legi  Dei.  Mens  enim 
si  tcncat  arma  ,  membra  non  moventur  in  ministerium 
lurentis  peccati.  Tencat  arcem  impcrator  interior,  quia 
sub  majore  imperatore  juvandus  adsistit  :  frenet  iram, 
cocrceat  concujiiscentiam.  Inest  tamen  quod  frenetur, 
inest  quod  cocrceatur ,  inest  quod  tcncatur.  Quid  autem 
volebat  illejustus  mente  serviens  legi  Dei,  nisi  ut  omnino 
non  esset  quod  frenaretur  ?  Et  hoc  debet  conari  omnis  qui 
tendit  ad  perfectionem ,  ul  et  ipsa  concupiscentia  cui  non 

•  Rora.  vn,  24,  26.  —  '  Id.  vi,  ii,  i3. 


458  S.    AUGTJSTINT    EPISCOPI 

dantur  ad  obediendum  memhra,  quotidie  in  proficiente 
minuatur.  Velle,  inquit,  adjacet  mihi ,  perficere  autem 
bonum  non.  Numquid  dixit  :  Non  mihi  adjacet  facere  bo- 
num  ?  Si  hoc  dixisset,  spes  nuUa  esset.  Non  ait ,  Non  mihi 
adjacet  facere  :  sed ,  Non  mihi  adjacet  perficere.  Quse 
est  enim  perfectio  boni ,  nisi  consumptio  et  finis  mali? 
Quae  est  autem  consumptio  mali  nisi  quod  lex  dicit  : 
«  Non  concupisces  *  ?  »  Omnino  non  concupiscere  per- 
fectio  boni  est ,  quia  consumptio  mali  est.  Hoc  di- 
cebat  ille  :  Perficere  bonum  non  mihi  adjacet-,  quia  non 
poterat  facere  ut  non  concupisceret  :  faciebat  tantum 
ut  concupiscentiam  refrenaret,  ut  concupiscentise  non 
consentiret,  et  concupiscentiae  membra  ad  satellitium  non 
praeberet.  Perficere  ergo,  inquit ,  bonum  non  mihi  adja- 
cet  :  non  possum  implere  quod  dictum  est ,  Non  concu- 
pisces.  Quid  ergo  opus  est?  Ut  impleas  ,  Post  concupis- 
centias  tuas  non  eas.  Hoc  age  interim  quandiu  insunt 
illicitse  concupiscentiae  in  carne  tua  ,  «  Post  concupiscen- 
»  tias  tuas  non  eas '^  »  Mane  in  servitute  Dei,  in  libertate 
Christi,  mente  servi  legi  Dei  tui  :  Noli  te  dare  concupis- 
centiis  tuis.  Sequendo  eas,  vires  eis  addis  :  dando  eis  vires 
quomodo  vincis,  quando  contra  te  inimicos  nutris  viribus 
tuis  ? 

XIII.  Quse  igitur  libertas  plena  atque  perfecta  in  illo 
Domino  Jesu  qui  dixit .:  «  Si  vos  FiHus  liberaverit ,  tunc 
»  vere  liberi  eritis  :  »  quando  plena  et  perfecta  libertas 
erit  :  quando  nullse  inimicitige,  quando  novissima  inimica 
destruetur  mors.  «  Oportet  enim  corruptibile  hoc  induere 
»  incorruptionem,  et  mortale  hoc  induere  immortalita- 
»  tem  :  cum  mortale  hoc  induerit  immortalitatem  ,  tunc 
»  fiet  sermo  qui  scriptus  est :  Absorpta  est  mors  in  victo- 
»  riam.   Ubi  est,  mors,  contentio  tua^?  »  Quid  est,  Ubi 

'  Exod.  XX,  17.  — »  Eccli.  xviu,  3o.  —  '  i  Cor.  xv,  53-55. 


IN    JOANNIS    EVANGF.I.ItlM  ,    THACT.    XLI.  459 

est,  mors,  coiiloutio  tiia?  «  Caro  concnpiscoliat  ndvcrsiis 
^)  spiritum  ,  et  spiritus  adversus  carncm  ' ,  «  scd  (juando 
pcccati  caro  vigcbat  :  u  Ubi  est,  mors  ,  contcntio  tua?  » 
Jam  vivcmus,  jnm  non  moriemur ,  in  illo  (jui  pro  nobis 
mortuus  est  ct  resurrexit  :  «  Ut  (pii  vivunt ,  in(|uit,  jam 
»  non  sibi  vivant,  sed  ei  (|ui  pro  ipsis  mortuus  cst  et  re- 
»  surrcxit-.  »  Prccemur  mcdicum  saucii ,  portemur  in 
stabulum  curandi.  lllc  est  cnim  (|iii  promillit  sanitatem, 
qui  miscratus  cst  in  via  scmivivum  a  latronil)us  dcrclic- 
tum  :  infudit  oleum  et  vinum,  curavit  vulnera,  levavit  in 
jumcntum  ,  pcrdnxit  in  stabulum,  stabulario  commenda- 
vit^.  Cui  stabulario  ?  Forte  illi  (jui  dixit  :  «  Pro  Christo 
»  lcgatione  fungimur*.  »  Pedit  etiam  duos  nummos,  cjui 
impenderentur  saucio  curando  :  forte  ipsa  sunt  duo  prse- 
ccpta  ,  in  quibus  tota  Lex  pendct  et  Prophetne -^  Ergo, 
fratres ,  et  Ecclesia  hoc  tempore,  in  qua  saucius  sana- 
tur  ,  stabulum  est  viatoris  :  sed  ipsi  Ecclesiae  sursum  est 
haereditas  possessoris. 

'  Galat.  Vj  17.  —  '9.  Cor.  Vj  i5.  —  3  Luc.  x,  Sj.  —  4  2  Cor.  v,  20.  — 
5  Mattli.  XXII,  40. 


460  S.    AUGUSTINI    Enscopi 

TRACTATUS  XLII. 

Ab  eo  quod  scriptum  est :  Scio  quiajilii  Ahraham  es^ 
iiSy  sed  qmeritis  me  interjicere  :  usque  ad  id ,  Prop- 
terea  vos  non  auditis ,  quia  ex  Deo  non  estis. 

I.  DoMiNus  noster  etiam  in  forma  servi  non  servus,  sed 
in  forma  etiam  servi  dominus,  (fuit  quippe  illa  carnis 
forma  servilis,  sed  quamvis  esset  similitudo  carnis  pec- 
cati,  non  erat  caro  peccati^ ,)  libertatem  promisit  creden- 
tibus  in  se  :  Juda^i  vero  tanquam  de  sua  libertate  super- 
bientes ,  dedignati  sunt  fieri  liberi ,  cum  essent  servi 
peccati.  Ideo  autem  se  liberos  esse  dixerunt ,  quia  semen 
erant  Abrabae.  Quid  ergo  eis  ad  haec  responderit  Dominus, 
hodierna  lectio  cum  recitaretur ,  audivimus.  «  Scio ,  in- 
»  quit ,  quia  filii  Abrahae  estis  ;  sed  quaeritis  me  interfi- 
»  cere  ,  quia  sermo  meus  non  capit  in  vobis  '^.  »  Agnosco 
vos ,  inquit  :  «  fihi  Abrahae  eslis  ,  sed  quaeritis  me  interfi- 
»  cere.  »  Agnosco  carnis  originem,  non  cordis  fidem. 
«  Fihi  Abrahae  estis,  »  sed  secundum  carnem.  Ideo,  in- 
quit,  «  quaeritis  me  occidere  :  sermo  enim  meus  non  capit 
»  in  vobis.  »  Si  sermo  meus  caperetur ,  caperet :  si  cape- 
remini ,  intra  retia  fidei  tanquam  pisces  concluderemini. 
Quid  est  ergo  «  non  capit  in  vobis  .^  »  Non  capit  cor  ves- 
trum,  quia  non  recipitur  a  corde  vestro.  Sic  enim  est  ser- 
mo  Dei,  et  sic  esse  debet  fidehbus ,  tanquam  pisci  ha- 
mus  :  tunc  capit  quando  capitur.  Nec  fit  injuria  ilhs  qui 
capiuntur  :  ad  salutem  quippe,  non  ad  perniciem  capiun- 

•  Rom.  viii,  3.  —  •  Joan.  vui,  87. 


IW    JUAWNIS    EVANGELIUM  ,    TRACT.     XLII.  4()l 

liir.  Unde  Dominus  discipulis  suisait  :  «  Venite  post  mc, 
»  et  faciam  vos  piscatores  liominum  '. »  Non  ergo  isti  erant 
tales  :  et  tamen  iilii  AbraluTC  erant;  (ilii  lioiuiiiis  Dei ,  ho- 
luines  iniqui.  Trahebant  enim  carnis  genus,  sed  degene- 
resfacti  erant,  non  imilaiulo  fulem  illius  cujus  filii  erant. 
II.  Audistis  certe  Dominum  dicentem  :  «  Scio  quia  filii 
»  Abrahtc  estis  :  »  audite  (juid  dicat  postea  :  «  Ego  (|uod 
»  vidi  apud  Patrem  meum  lo^^uor  ,  et  vos  quse  vidistis 
»  apud  patrem  vestrum  facitis  -.  »  Jam  dixerat  :  «  Scio 
»  quia  filii  Abrahne  estis.  »Quid  autem  faciunl?  ([uod  eis 
dixit :  <(  Quaeritis  me  occidere.  »Hoc  apud  Abraham  nun- 
quam  viderunt.  Dominus  autem  Palrem  Deum  vult  intel- 
ligi  cum  dicit  :  «  Quae  vidi  apud  Patrem  meum  lc(juor  :  » 
Veritatem  vidi,  veritatem  loquor,  quia  veritas  sum.  Si 
enim  Dominus  veritatem  loquitur  quam  vidit  apud  Pa- 
trem  :  se  vidit ,  se  loquitur  •  ([uia  ipse  est  veritas  Patris  , 
quam  vidit  apud  Patrem  :  ipse  est  enim  Verbum  ,  quod 
Verbum  erat  apud  Deum.  Isti  ergo  raalum  quod  faciunt, 
quod  Dominus  objurgat  et  corripit,  ubi  viderunt?  apud 
patrem  suum.  Cum  audierimus  in  consequentibus  aper- 
tius  dictum  quis  sit  eorum  pater ,  tunc  intelligemus  qua- 
lia  viderint  apudtalem  patrem  :  adhuc  enim  non  nominat 
patrem  ipsorum.  Paulo  superius  Abraham  commemoravit, 
sed  carnis  origine,  non  vitae  similitudine  :  dicturus  est  al- 
lerum  patrera  illorum ,  qui  nec  genuit  eos,  nec  creavit  ut 
homines  essent^  sed  lamen  filii  erant  ejus  in  quantum 
mali  erant ,  non  in  quantum  horaines  erant  j  in  quo  imi- 
tati,  non  quod  creati. 

III.  ((  Responderunt ,  et  dixerunt  ei  :  Pater  noster 
»  Abraham  est  ^.  »  Quasi,  Quid  tu  dicturus  es  contra 
Abraham  ?  aut,  Si  aliquid  potes,  aude  reprehendere  Abra- 
ham.  Non  quia  Dominus  non  audebat  reprehendere  Abra- 

I  MaUh.  IV,  19.  — '  Joan.  vni,  38.  —  3  jbid.  Sg. 


462  S.    AXJGUSTIKI    EPISCOPI 

liam  ;  sed  talis  erat  Abraham  ([ui  noii  reprehenderetur  a 
Domino,  sed  potius  laudaretur  :  tamen  isli  videbantur  eum 
provocare ,  ut  ahquid  mah  diceret  de  Abraham ,  et  esset 
occasio  laciendi  quod  cogitabant.  «  Pater  noster  Abra- 
»  ham  est.  » 

IV.  Audiamus  quomodo  eis  responderit  Dominus  ,  cum 
illorum  damnatione  laudans  Abraham  :  «  Dicit  eis  Jesus, 
»  Si  Fihi  Abrahre  eslis,  opera  Abrahse  facite.  Nunc  autem 
»  quaeritis  me  interticere ,  hominem  qui  veritatem  vobis 
»  locutus  sum,  quam  audivi  a  Deo  :  hoc  Abraham  non  fe- 
»  cit^  »  Ecce  ille  laudatus  ,  isti  damnati.  Abraham  non 
erat  homicida.  Non  dico ,  inquit ,  Ego  Dominus  sum 
Abrahoe  :  quod  si  dicerem ,  verum  dicerem.  Nam  dixit 
aho  loco  :  «  Ante  Abraham  ego  sum  - :  » tunc  eum  ilh  la- 
pidare  voluerunt :  non  dixit  hoc.  Interim  quod  videtis , 
quod  aspicitis ,  quod  me  solum  putatis ,  homo  sum  :  ho- 
minem  dicentem  vobis  quod  audivit  a  Deo  ,  quare  vultis 
occidere,  nisi  quia  non  estis  filii  Abrahae  ?  Et  tamen  supe- 
rius  ait  :  «  Scio  quia  fdu  Abrahse  estis.»Non  negateorum 
originem,  sed  facta  condemnat  :  caro  eorum  ex  illo  erat, 
sed  vita  noii  erat. 

Y.  Nos  autem,  charissimi,  numquid  de  genere  venimus 
Abrahae,  aut  ullo  modo  Abraham  pater  noster  fuit  secun- 
dum  carnem?  Originem  de  carne  ejus  caro  Judaeorum 
ducit,  non  caro  Ghristianorum  :  nos  de  ahis  gentibus  ve- 
nimus^  et  tamen  imitando,  Abraliae  fihi  facti  sumus.  Audi 
Apostolum  :  «  Abrahse  dictae  sunt  promissiones  et  semini 
»  ejus.  Non  dicit,  inquit,  Et  seminibus  tanquam  inmul- 
»  tis  j  sed  tanquara  in  uno,  Et  semini  tuo,  quod  est  Chris- 
rt  tus.  Si  autem  vos  Ghristi ,  ergo  semen  Abrahae  estis , 
»  secundum  promissionem  hseredes^  »  Nos  ergo  facti  su- 
mus  seraen  Abrahae  gratia  Dei.  Non  de  carne  Abrahae  fe- 

I  Joan.  viu,  4o.  —  »  Id.  v,  58.  —  ^  Galat.  m,  i6  et  29. 


IN    J0ANM8    EVA«(iELlUM,    TRACT.    XLII.  463 

cit  illi  coh;nredcs  Dcus.  lllos  cxliaucdavit,  istos  adoplavit : 
ct  dc  aiboicilla  olivjc,  cujus  radix  csl  iu  1'aliiarcliis ,  ra- 
mos  naturalcs  supcrbos  amputavit ,  luunilcm  olcasLrum 
inscruit'.  Idco  cum  vcnircnt  ad  Joanncm  baptizaudi  Ju- 
daei ,  orupit  in  illos,  ct  ait  illis  :  «  (Jcncratio  vipcrarum^.» 
Maxinfle  quippc  dc  altitudinc  originis  gloriabantur  :  ille 
autem  gencialioncm  eos  dixit  vipcrarum  ,  non  saitcm  ho- 
minum  ,  scd  vipcrarum.  Uominum  lormam  videbat ,  scd 
vencnum  agnosccbat.  Vcucraut  tamcn  mutaudi,  quia  uti- 
c[ue  baptizandi  :  et  ait  illis  :  «  Gcneratio  viperarum,  quis 
»  vobis  ostcndit  lugcre  a  ventura  ira?  Facite  ergo  fructus 
»  diguos  ptenitcntiic.  Et  nolitc  dicere  intravos  ipsos,  Pa- 
»  trcm  habemus  Abraham  :  potens  est  enim  Deus  de  la- 
»  pidibus  istis  suscitarc  filios  Abrahce.  »  Si  fructus  dignos 
poenitentiae  non  fcceritis ,  nolite  vobis  de  illa  stirpc  hlan- 
diri  :  potcns  est  Dcus  ct  vos  damuare  ,  et  Abraham  filiis 
non  iraudarc.  Uabet  enim  unde  excitet  filios  Abrahae  : 
fieut  filii  ([ui  fidcm  fucrint  imitati  :  potens  est  Deus  lapi- 
dibus  istis  suscitare  fiiios  Abrahae.  I^os  sumus  :  in  parcn- 
libus  nostris  lapides  cramus,  quaudo  pro  Deo  lapidcs  co- 
lcbamus^dc  talibus  lapidibus  familiam  Deus  fecit  Abrahae. 

VI.  Quid  se  crgo  extolht  inanis  ct  vaua  jactatio?  Filii 
Abrahae  gloriari  jam  dcsinant :  audierunt  quod  audire  de- 
bucrunt ,  «  Si  fihi  Abrahae  estis  ,  »  factis  probate  ,  non 
verbis.  «  Quaeritis  me  occidcrc  hominem  :  »  interim  non 
dico  Fihum  Dci,  non  dico  Dcuin,  non  dico  Vcrbum,  quia 
uou  moritur  Vcrbum  :  lioc  dico  quod  videtis ,  quia  et 
quod  videtis  [DOtcstis  occidcre,  et  qucm  non  videtis  ofTcn- 
dere.  «  Hoc  ergo  Abrahara  non  lccit.  Vos  iacitis  opera 
»  patris  vcstri^.  »  Et  adhuc  non  dicit,  quis  est  iste  pater 
eorum. 

VII.  Modo  ilh  quid  respondcrunt.  Coeperunt  enim  ut- 

■  Rom.  XI,  17.  —  »  Matth.  lu,  7,  etc.  —  ^  Joan.  viii,  ^i. 


464  S.    AUGUSTIWI    EPISCOPI 

cumque  cognosccre,  non  de  carnis  generatione  Dominum 
loqui,  sed  de  vitse  institutione.  Et  quia  consuetudo  Scrip- 
turarum  est,  quas  legebant,  fornicationem  spiritaliter  ap- 
pellare ,  cum  diis  multis  et  falsis  anima  tanquam  prosti- 
tuta  subjicitur  ,  ad  hoc  responderunt  :  «  Dixerunt  itaque 
»  ei :  Nosex  fornicatione  non  sumus  nati,  unum  patrem 
»  habemusDeum^  »  Jam  viluit  Abraham.  Repulsi  enim 
sunt ,  quomodo  repelli  debuerunt  ore  veridico  :  quia  tahs 
erat  Abraham ,  cujus  facta  non  imitabantur ,  et  de  ilhus 
genere  gloriabantur.  Et  mutaverunt  responsionem  ^  cre- 
do ,  dicentes  apud  semetipsos  :  Quotiescumque  nomina- 
verimus  Abraham  ,  dicturus  est  nobis,  Quare  non  imita- 
mini  eum  ,  de  cujus  genere  gloriamini  ?  Nos  sanctum  , 
justum,  innocentem,  tantum  virum  imitari  non  possumus  : 
Deum  dicamus  patrem  nostrum,  videamusquid  nobis  dic- 
turus  est. 

YIII.  Prorsus  falsitas  invenit  quod  diceret,  et  non  in- 
veniret  veritas  quid  responderet?  Audiamus  quiddicant, 
audiamus  quid  audiant :  «  Unum  ,  inquiunt ,  patrem  ha- 
))  bemus  Deum.  Dixit  ergo  eis  Jesus  :  Si  Deus  pater  ves- 
))  ter  esset,  diligeretis  utique  me  :  ego  enim  ex  Deo  pro- 
))  cessi  et  veni.  Neque  enim  a  me  ipso  vcni ,  sed  ille  me 
»  misit^.  »  Dicitis  Deum  patrem ,  agnoscite  me  vel  fra- 
trem.  Verumtamen  erexit  intelligentibus  cor  ,  et  illud  te- 
tigit  quod  solet  dicere  ;  «  Non  a  me  ipso  veni,  ille  me  mi- 
))  sit,  a  Deo  processi  et  veni.  »  Meraentote  quid  soleamus 
dicere,  Ab  illo  venit;  et  a  quo  venit ,  cum  illo  venit. 
Christi  ergo  missio  ,  est  incarnatio.  Quod  vero  de  Deo 
processit  Verbum ,  seterna  processio  est :  non  habet  teni- 
pus  ,  per  quem  factum  est  tempus.  Nemo  dicat  in  corde 
suo,  Antequam  esset  Verbum,  quomodo  erat  Deus?  Nun- 
quam  dicas ,  Antequam  esset  Verbum  Dei.  Nunquam  Deus 

«  Joan.  vm,  4i.  —  '  li>i*l-  42- 


IJN    JOAISMS    EVANGELIUM,    XRACT.     XLll.  4C5 

sino  VtM-ho  fiiit ;  ([uia  Verbum  ost  mancus,  nou  transicus^ 
Deus,  uon  sonus ;  pcr  (|uera  faclum  est  C(elum  cl  lerra, 
non  (juod  procteriit  cum  iis  quae  facta  sunt  super  terram. 
Ergo  ab  illo  proeessit  iit  Deus  ,  ut  8e(|ualis  ,  ut  Filius  uui- 
cus,  ut  Verbum  Palris  :  et  venit  ad  nos,  quia  Ver])uni 
caro  faetum  est ,  ut  habilaret  in  nobis.  Advenlus  ejus, 
humanitas  ejus  :  mansio  ejus,  divinitas  ejus :  divinitas  ejus 
(|uo  imus,  humanitas  ejus  (jua  imus.  Nisi  nobis  ficret^jua 
iremus ,  nuu([uam  ad  ilium  manentem  [)erveniremus. 

IX.  «  Quare,  inc[uit,  loquelam  meam  non  cognoscitis? 
»  Quia  non  potestis  audire  sermonem  meum  ^  »  Ideo  non 
poterant  eognoscere,  quia  non  poterant  audire.  Sed  unde 
audire  non  poterant,  nisi  ([uia  corrigi  credendo  nolel)ant? 
Et  hoc  unde?  «  Vos  a  patre  diabolo  estis.  »  Quandiu  [la- 
trem  commemoratisPQuandiu  patres  mutalis,  modo  Abra- 
ham  ,  niodo  Deum  ?  Audite  a  Filio  Dei ,  cujus  sitis  filii. 
«  A  patre  diabolo  estis.  » 

X.  Hic  jam  cavenda  est  haeresis  Manichoeorum ,  quae 
dicit  esse  quamdam  naturam  mali  et  quamdam  gentem 
lcnebrarum  cum  princi[)ibus  suis,  quae  ausa  est  pugnare 
contra  Deum  :  illum  vero  Deum ,  ne  debellaret  gens  ad- 
versa  regnum  ejus^  misisse  contra  eam  tanquam  viseera 
sua  principes  de  luce  sua  ;  eamque  gentem  fuisse  debella- 
tam  ,  unde  diabolus  originem  ducit.  Hinc  dicunt  ducere 
originem  carnem  nostram  5  et  secundum  hocputant  dic- 
tum  a  Domino  :  «  Vos  a  patre  diabolo  estis  ,  »  quod  cs- 
sent  illi  velut  natura  mali ,  ducentes  originem  de  gente 
contraria  tenebrarum.  Sic  errant,  sic  excaecantur,  sic  se 
ipsos  faciunt  gentem  tenebrarum  ,  credendo  quod  falsum 
est  contra  eum  a  ([uo  creati  sunt.  Bona  est  enim  omnis 
natura,  sed  vitiata  est  hominis  natura  per  voluntatcm  ma- 
lam.  Quod  fecit  Deus  non  potest  esse  malum ,  si  ipse  ho- 

'  Joaii.  VII),  43. 

cxxn.  30 


466  S.     AUGCSXIJNI    EPISCOPI 

mo  11011  sit  sibi  malus  :  s^d  plaiie  Grcator,  Greator  estj 
creatura  ,  creataia  est  ;  ;£c|uari  crcatura  iion  potest  Grea- 
tori.  Discernite  euni  qui  fecit,  ab  eo  quod  fecit.  iEquari 
iion  potest  fabro  scamiium,  aequari  iion  potest  columna 
structori  :  et  taraen  faber  si  scaraiium  fecit,  lignura  ipse 
non  creavit.  Dominus  autem  Deus  noster  quia  omnipotens 
est ,  et  Verbo  fecit  quod  fecit :  omnia  quae  fecit  non  lia- 
buit  unde  faceret ,  et  tamen  fecit.  Facta  sunt  enim  quia 
voluit,  facta  sunt  quia  dixit  ;  sed  facta  factori  comparari 
non  possunt.  Quseris  quod  compares,  Fiiium  unicum  ag- 
nosce.  Unde  ergo  Jud«i  filii  diaboii '?  Imitando  ,  non  nas- 
cendo.  Audite  Scripturae  sanctae  consuetudinem :  Propheta 
dicit  ad  ipsos  Judoeos  :  «  Pater  tuus  Amorrhaeus ,  et  ma- 
»  ter  tua  Gethaea^  »  Amorrlioei  gens  erat  quredam,  unde 
originem  Judaei  non  ducebant  :  Gethaei  et  ipsi  gentem 
suam  liabebant,  omnino  ahenam  a  genere  Judaeorum. 
Sed  quia  erant  impii  Amorrhaei  et  Gethaei ,  Judaei  autera 
imitati  sunt  impietates  illorum  :  invenerunt  sibi  parentes, 
non  de  quibus  nascerentur ,  sed  quorura  mores  sectando 
pariter  damnarentur.  Quaeritis  autem  fortasse  ,  unde  ipse 
diabolus.^  Inde  utique  unde  et  caeleri  Angcli.  Sed  caeteri 
Angeli  in  sua  obedientia  perstiterunt  :  iile  inobediendo  et 
superbiendo  lapsus  est  angelus,  et  factus  est  diabolus. 

XI.  Sed  modo  audite  quid  dicat  Dorainus  :  «  Vos ,  in- 
»  quit,  a  patre  diabolo  estis  ,  et  desideria  patris  vestri 
»  vultis  facere  ^  »  Ecce  unde  fdii  ejus  :  qiiia  talia  deside- 
ratis,  non  quia  de  illo  nati  estis.  Quae  sunt  illius  desideria? 
«  Ilie  homicida  erat  ab  initio.  »  Ecce  quod  est,  «  deside- 
»  ria  patris  veslri  facere  vultis  :  Quaeretis  me  occidere , 
»  hominem  qui  veritatera  vo!)is  dico.  »  Et  ille  invidit  ho- 
miiii ,  et  occidit  hominem.  Diabolus  enim  cuni  invideret 
homini,  serpentem  indutus  locutus  est  mulieri,  et  de  mu- 

'  Ezedi.  XVI,  3. —  ''  Joan.  viu,  44- 


IN    JOANJSIS    EVANGELILM  ,    TRACT.    XLII.  467 

licre  venonavit  et  virum  ^  IMorlui  sant  clinholum  audien- 
do,  (juem  non  audisscnl,  si  Dominum  audire  voluissent: 
posilus  enim  homo  inter  eum  quicreavit,  eteum  qui  lap- 
sus  est,  obtempcrare  debuit  Creatori,  non  deceptori.  Ergo 
«  illc  homicida  crat  ab  initio.  »  Videte  gcnus  homicidii , 
fValrcs.  llomicida  dicilur  diabolus ,  non  gladio  armatus  , 
non  ferro  accinctus  ,  ad  homincm  venit ,  verbum  malum 
scminavit,  etoccidit.  Noli  ergo  putare  te  non  csse  homici- 
dam,  quando  fratri  tuo  mala  pcrsuadcs  :  si  fratri  tuo  mala 
persuadcs,  occidis.  Et  ut  scias  quia  occidis ,  audi  Psal- 
mum  :  «  Filii  hominum,  dentes  corum  arma  ct  sagittae, 
))  et  lingua  corum  machaera  acuta'*.  »  Vos  ergo  «  deside- 
»  ria  patris  vestri  vultis  lacere^ :  » ideo  saevilis  in  carnem, 
((uia  non  potestis  in  mentem.  «  Ille  homicida  erat  ab  ini- 
»  tio  :  »  uti(iue  in  primo  hominc.  Ex  illo  ille  homicida, 
ex  quo  potuit  fieri  homicidium  :  ex  illo  potuit  fieri  homi- 
cidium  ,  ex  quo  factus  est  homo.  Non  enim  posset  occidi 
homo,  nisi  prius  fieret  homo.  «  Homicida  ergo  ille  ab  ini- 
»  tio.  »  Et  unde  homicida?  «  Et  in  vcritate  non  stetit.  » 
Ergo  in  veritate  non  f uit,  sed  non  stando  cecidit.  Et  quare 
«  in  veritate  non  stetit?  Quia  veritas  non  est  in  eo.»Non 
quomodo  in  Christo,  sic  est  veritas,  ut  Christus  ipse  sit 
veritas.  Si  ergo  iste  in  veritate  stetisset ,  in  Christo  stetis- 
set :  sed  « in  veritate  non  stetit,  quia  veritas  non  est  in  eo.  » 
XII.  «  Cum  loquitur  mendacium,  ex  propriis  loquitur; 
»  quia  mendax  est  et  pater  ejus^.  »  Quid  est  hoc^  Au- 
dislis  vcrba  Evangelii ,  intenti  accepistis  :  ecce  repeto  ut 
agnoscatis  quid  exigatis.  De  diabolo  Dominus  ea  dicebat , 
quoe  de  diabolo  dici  a  Domino  debuerunt.  «  Ille  homicida 
»  erat  ab  initio,  »  verum  est  :  nam  primum  hominem 
occidit :  «  et  in  veritate  non  stetit  _, »  quia  de  veritate  lapsus 
est :  «  Gum  loquitur  mendacium ,  »  uti({ue  ipse  diabolus, 

"  Gen.  111,  I.  —  »Psal.  lvi,  5.  —  3  Joan.  viii,  44-  —  ^  Ibid. 

30. 


468  S.    AUGUSTINI    EPISCOPl 

«  de  piopiiis  loquitur  ,  quia  mendax  est ,  et  pater  ejus.  » 
luliis  verbis([uidam  palrem  diabolum  iiabere  putaverunt, 
ct  quaesierunt  quis  esset  diaJjoli  pater.  Hic  vero  detesta- 
bdis  error  Manicbaeorum  invenit  adhuc  qua  deciperet  ini- 
peritos.  Solent  enimdicere,  Puta  diabolus  Angelus  fuit, 
ct  lapsus  est  :  ab  illo  coepit  peccatum ,  sicut  dicitis  :  Pa- 
ter  ejus  quis  erat?  Nos  contra ,  Quis  enim  nostrum  ali-^ 
quando  dixit  diabolum  habere  patrem  ?  Et  ilii  contra , 
Dominus  dicit ,  Evangelium  loquitur  ,  de  diabolo  dicens  , 
ait,  «  IlJe  homicida  erat  ab  initio  ,  et  in  veritate  non  ste- 
»  tit  5  quia  veritas  non  est  in  eo  :  cum  loquitur  menda- 
))  cium,  de  propriis  loc[uitur  ^  quia  mendax  est  et  pater 
))  ejus.  )) 

XIII.  Audi ,  intelhge  5  non  te  longe  mitto,  in  ipsis  ver- 
his  intellige.  Diabolum  Dominus  dixit  patrem  mendacii. 
Quid  est  hoc  ?  Audi  quid  sit ,  replica  modo  ipsa  verba,  et 
intellige.  Non  omnis  enim  ([ui  mentitur^  pater  mendacii 
sui  est.  Si  enim  ab  alio  mendacium  accepisti ,  et  dixisti ; 
tu  quidem  mentitus  es  profereiido  mendacium  :  sed  pater 
mendacii  ipsius  non  es ;  quia  ab  altero  acce[oisti  menda- 
cium.  Diabolus  autem  a  se  ipso  mendax  fuit:  mendacium 
suum  ipse  genuit,  a  nemine  audivit.  Quomodo  Deus  Pater 
genuit  FiUum  veritatem  :  sic  diabolus  lapsus  genuitquasi 
filium  mendacium.  His  auditis,  replica  nunc  et  recole 
verba  Domini:  mens  cathohca  quid  audieris  adverte,  quid 
dicat  attende.  «  Ille ,  »  Quis  ?  diabolus  :  «  homicida  erat 
»  ab  initio.  ))  Agnoscimus,  occidit  Adam.«Et  in  veritate 
»  non  stetit.  »  Agnoscimus,  quia  de  veritate  lapsus  est. 
((  Quia  veritas  non  est  in  eo.  »  Verum  est ,  recedendo  a 
veritate,  non  habet  veritatem.  «  Gura  loquitur  menda- 
»  cium,  de  propriis  io(|uitur.  »  Non  aliunde  acci[5it  unde 
loquatur.  «  Cum  lo([uitur  mendacium  ,  de  [iropriis  lo([ui- 
»   tur  j  ([uia  mcndax  est,  et  [later  cjus.  »  Et  mendax  est. 


IN    JOAHNIS    EVANr.F.I.H  M  ,    inAC.T.     XLU.  4G9 

cl  patcr  mcndacii.  Nam  Ui  fortc  mciulax  cs ,  <|iiia  mcnda- 
cium  lo(|ii('ris  :  scd  non  cs  patcr  cjiis.  Si  cnim  (|nod  dicis 
a  diaholo  acccpisli ,  cL  diabolo  crcdidisli  5  mcndax  cs ,  pa- 
tcr  mcndacli  non  es  :  ille  vero  quia  non  aliunde  acccpit 
mcndacium  ,  quo  mcndacio  tanquam  veneno  serpcns  lio- 
mincm  occiderct,  patcr  est  mcndacii ;  sicut  Dcus  Palcr  cst 
vcritatis.  lleccdite  a  patre  mcndacii ,  curritc  ad  Patrcm 
veritatis  :  amplectimini  veritatcm  ,  ut  accipiatis  liber- 
taicm. 

XlY.IIIi  ergo  Judivi  apud  patrcmsuum  vidcrunt  quod 
loquebantur  ;  quid ,  nisi  mendacium?  Dominus  autem 
apud  Palrcm  suum  vidit  quod  loquerctur  :  quid,  nisi  se 
ipsum?  quid ,  nisi  Verbum  Patris?  (juid  nisi  veritatem 
Patris  aeternam ,  ct  Patri  coaetcrnam  ?  «  Ille  ergo  homi- 
«  cida  erat  ab  initio,  ct  in  veritate  non  stetit,  quia  veritas 
»  non  cst  in  eo  :  cum  loquitur  mendacium ,  de  propriis 
»  loquitur  5  quia  mendax  est.  »  Et  non  solum  mendax 
est ,  sed  <(  et  pater  ejus  est  :  »  id  est ,  ipsius  mcndacii 
quod  loquitur ,  pater  est ,  quia  ipse  genuit  mcndacium 
suum.  <(  Ego  autem  quia  veritatcm  dico,  non  crcditis 
»  mihi.  Quis  cx  vobis  arguit  me  dc  pcccato  ^»Quomodo 
ego  arguo  et  vos  et  patrem  vestrum.  «  Si  vcritatcm  dico, 
»  quare  vos  non  credilis  mihi  ?  »  nisi  quia  filii  diaboli 
estis. 

XV.  «  Qui  est  ex  Deo ,  verba  Dei  audit :  propterca  vos 
»  non  audifis,  quia  cx  Deo  non  estis '^.  »  Iterum  nolite 
attendere  naturam  ,  sed  vitium.  Sic  sunt  isti  ex  Dco  et 
non  sunt  cx  Deo  :  natura  ex  Deo  ,  vitio  non  ex  Deo.  Ob- 
secro  vos  attendite  :  in  Evangelio  habetis  unde  sanemini 
contra  errores  vencnosos  et  nefarios  haereticorum.  Quo- 
niam  ct  de  his  verbis  solent  Manichaei  diccrc  :  Eccc,  quia 
duae  naturae  sunt,  una  bona  er  altera  mala  :  Dominus  di- 

'  Joan   viii,  45,  46-  —  '  It>iJ-  4?- 


470  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

cit.  Quid  dicit  Dominus?((Propterta  vos  non  audilis,  quia 
»  ex  Deo  non  estis.  »  Dicit  haec  Dominus.  Quid  ergo ,  in- 
quit,  tu  ad  ista  dicis?  Audi  quae  dicam  :  Et  cx  Deo  sunt, 
et  ex  Deo  non  sunt  :  natura  ex  Dco  sunt,  vitio  non  sunt 
ex  Deo  :  natura  cnim  bona  quae  ex  Deo  est ,  peccavit  vo- 
luntate,  credendo  quod  diabolus  persuasit,  et  vitiata  est : 
ideo  medicum  quaerit,  quia  sana  non  est.Ecce  quod  dico. 
Sed  impossibile  tibi  videtur  ut  ex  Deo  sint,  et  ex  Deo  non 
sint  :  audi  quia  non  est  impossibile.  Sic  sunt  ex  Deo,  et 
non  sunt  ex  Deo,  quomodo  et  fibi  Abrahae  sunt,  et  non 
sunt  filii  Abrahae.  Hic  habetis,  non  est  quod  dicatis.  Ip- 
sum  Dominum  audi,  ipse  illis  dixit  :  ((  Scio  quia  filii 
))  Abrahse  estis  ^  »  Numquid  Dominus  mentiretur  ?  absit. 
Ergo  verum  est  quod  Dominus  dixit  :  verum  est.  Verum 
est  ergo  quod  illi  Abrahae  filii  erant  :  verum  est.  Audi 
ipsum  negantem.  Qui  dixit :  ((  Filii  Abrahae  estis  ,  » ipse 
illos  negavit  fdios  Abrahse.  <(  Si  fdii  Abrahae  estis,  facta 
»  Abrahae  facite.  Nunc  autem  quaeritis  me  occidere ,  ho- 
»  minem  qui  veritatem  vobis  dico,  quam  audivi  a  Deo  : 
»  hoc  Abrahara  non  fecit.  Vos  facitis  opera  patris  vestri^,» 
id  est  Miaboli.  Quomodo  ergo  et  fiUi  Abrahae  erant ,  et 
fdii  Abrahae  non  erant  ?  Utrumque  in  iUis  ostendit  :  et 
filii  Abrahae  erant,  propter  originem  carnis  ;  et  non  erant 
fdii  Abrahse ,  propter  vitium  diabolicae  persuasionis.  Sic 
et  Dominurn  et  Deum  nostrum  attendite  :  et  ex  iJlo  erant, 
et  ex  illo  non  erant.  Quomodo  ex  dlo  erant  ?  quia  ipse 
creavit  horninem  de  c[uo  nati  erant.  Quomodo'ex  illo  erant? 
quia  ipse  est  conditor  natur^! ,  ipse  est  creator  carnis  et 
animse.  Quomodo  ergo  ex  illo  non  erant?quia  vitiosi  a  se 
ipsis  facti  erant.  Ex  illo  non  erant,  quia  imitando  diabo- 
lum,  fiHi  dial)oli  facti  erant. 
XVI.  Venit  ergo  Dominus  Deus  ad  hominem  peccato- 

I  Joan.  vui,  37.  —  '  Ibid.  Sg-^i. 


IN    J0ANNI8    RVANGELItJM  ,    TRACT,    XLII.  471 

rem.  Diio  nomina  audisti,  et  hominem ,  et  peccatoreni. 
Qnod  homo  est,  c\  l)eo  est  :  qiiod  pcccator  cst ,  non  est 
c\  Dco.  A  naliira  viliiim  scccrnatur  :  agnoscatur  natura  , 
undc  Greator  laudctur  :  agnoscatur  vitium  ,  proptcr  quod 
mcdicus  invocctur.  Quod  crgo  ait  Dominus  :  «  Qui  est  ex 
»  Dco  ,  vcrha  Dci  audit,  proptcrea  vosnon  audilis,  quia 
))  e\  Dco  non  estis  :  »  non  naturarum  merita  discrevit , 
aut  prreter  suam  animam  et  carnem ,  ahquam  naturam  in 
hominihus  qu.ie  pccciUo  vitiata  non  esset ,  invcnit  :  scd 
quoniam  pr.iescicrat  qui  fuerant  credituri ,  ipsos  dixit  ex 
Deo  ,  quoniam  regenerationis  adoptione  renascerentur  ex 
Deo.  Ad  hos  pcrtinct,  «Qui  est  e\  Deo,verha  Deiaudit.» 
Quod  vero  sequitur ,  «  Propterea  vos  non  auditis,  quia  ex 
»  Deo  non  estis  :  »  eis  dictum  est ,  qui  non  solum  pec- 
cato  vitiosi  erant ,  (  nam  hoc  male  commune  erat  omni- 
bus  •  )  sed  etiam  praecogniti  quod  non  fuerant  credituri , 
ea  fidc  qua  sola  possent  a  peccatorum  obligatione  libe- 
rari.  Quapropter  prcesciebat  illos  quibus  talia  dicebat ,  in 
eo  permansuros  quod  e\  diabolo  erant ,  id  est ,  in  suis 
peccatis  atque  impietate  morituros,  in  qua  ei  similes  erant: 
nec  venturos  ad  regenerationem  in  qua  essent  fihi  Dei,hoc 
est  ex  Deo  nati,  a  quo  erant  homines  creati.  Secundum 
hanc  pr.Tdestinationem  locutus  est  Dominus  :  non  quod 
ahquem  hominum  invcnerit,  qui  vel  secundum  regenera- 
tionem  jam  esset  ex  Deo,  vel  secundum  naturam  jam  non 
esset  ex  Deo. 


472  ,       ,       ,    S.    ATJGUSTINT    EPISCOPI 


TRAGTATUS  XLIII. 

Ab  eo  ([uocl  scripUim  est  :  Responderunt  igitur  JucUei 
et  di.verunt  ei  :  usque  ad  id ,  Tulerunt  ergo  lapides 
Judcei  ut  jacerent  in  eum  :  Jesus  autem  ahscondit 
se  ,  et  exi{'it  de  templo. 

I.  \fn  ista  lectione  sancti  Evangelii ,  quae  hodie  recitala 
est,  a  j)otenlia  discimiis  patientiani.  Quid  enim  sumiis 
servi  ad  Dominum  ,  peccatores  adjustum,  creatura  ad 
Creatorem?  Tamen  quomodo  si  quid  mali  sumus  ,  a  no- 
bis  sumus  :  ita  quidquid  boni  sumus,  ab  ilJo  et  per  illum 
sumus.  Et  niiiil  sic  quaerit  homo  quomodo  potenliam  : 
haljet  Dominum  Christum  magnam  potentiam  :  sed  prius 
ejus  imitelur  patientiam ,  ut  perveniat  ad  potentiara.  Quis  , 
nostrum  patienter  audiret  si  alicui  diceretur  :  «  Daemo- 

»  nium  habes?  »  Quod  dictum  est  ei  qui  non  solum  ho- 
mines  salvabat,  sed  etiam  daemonibus  imperabat. 

II.  Hoc  enim  cum  dixissent  Judaei  :  «  Nonne  bene  dici- 
»  mus  nos,  quia  Samaritanus  es,  et  daemonium  habes  ^  ?  « 
Horum  dnorLiiO  silii  objectorum  unum  negavit,  nlterum 
non  negavit.  Kespondit  enim ,  et  ait  :  «  Ego  daemonium 
»  non  habeo '-.  »  TS^on  dixit ,  Samaritanus  non  sum  :  et 
utique  duo  luerant  objecta.  Quamvis  maledictum  male- 
dicto  non  reddiderit,  quamvis  convicium  non  convicio  re- 
futaverit :  pertinuit  tamen  ad  eum  negare  unam  rem^  alte- 
ram  non  negare.  Non  fVustra  ,  fratres  :  Samaritanus  enim 
interpretatur  custos.  Noverat  se  ille  nostrum  esse  custo- 

•  Joan.  vm,  48.  —  ^  \h'\A    49- 


TN    JOANNIS    r.VANCF.I.IX  M,    TnACT.     \1.III.  473 

(lem.  «  Non  enim  dormil ,  no([U(>  ilormilat  (jni  cuslodit 
»  Isracl '  :  »  ct,  ((  Nisi  DoMiinus;  ruslodicrit  civitalcm,  in 
«  vanum  vigilabunt  ([ui  cuslodiunt  -.  »  Est  crgo  illc  cus- 
tos  nostcr,  ([ui  crcator  noster.  Num  cnim  pertinuit  ad 
cum  nt  rcdimcremur,  ct  non  pertincret  ut  scrvarcnuir? 
l)eni(|uc  nt  pionius  novcrilis  mystcrium  ([uarc  se  Samari- 
tanum  negare  non  debnit,  parabolam  illam  notissimam 
attcndite ,  ubi  homo  cjuidam  descendebat  ab  Jerusalem 
in  Jcricho,  ct  incidit  in  latroncs,  qui  cum  graviter  vulnc- 
rantcs,  scmivivum  in  via  rclic[ucrunt  ^  Transiit  saccrdos, 
neglexit  cum  :  transiit  Levites,  et  ipse  praeteriit  :  transiit 
([uidam  Samaritanus,  ipse  est  custos  nostcr  ,  ipse  accessit 
ad  saucium,  i[ise  impendit  misericordiam,  ei([ue  se  praes- 
titit  proximum,  quem  non  dcputavit  alienum.  Ad  hoc  ergo 
soluni  quod  dcTmonium  non  habcret,  non  autem  se  Sa- 
maritanum  non  esse  rcspondit. 

III.  Dcinde  post  tale  convicium,  hoc  solum  dixit  de 
gloria  sua  :  ((  Sed  honorifico ,  in([uit ,  Patrem  meum ,  et 
))  vos  inhonorastis  me'*.  •»  Hoc  cst,  Ego  me  non  lionori- 
fico,  ne  vobis  arrogans  videar,  habeo  quem  honorificcm  : 
sed  si  vos  me  agnosccretis ,  sicut  ego  honorifico  Patrem , 
sic  et  vos  honorificarclis  me  :  ego  facio  quod  debeo,  vos 
non  facitis  quod  dcbetis. 

IV.  ((  Ego  autcm  ,  inquit ,  non  qucero  gloriam  mcam  , 
»  est  qui  quaerat  et  judicet  ^  »  Quem  vnlt  intclligi ,  nisi 
Patrem  ?  Quomodo  crgo  alio  loco  dicit  :  ((  Patcr  non  ju- 
»  dicat  qucmquam,  scd  omne  judicium  dcdit  Fiho^  :  »  ct 
hic  dicit  :  ((  Non  qunero  gloriam  meam  ,  est  qui  quaerat  et 
»  judicet?  ))  Si  ergojudicat  Pater,  quomodo  non  judicat 
qucmquam  ,  sed  omne  judicium  dcdit  Fiho.^ 

V.  Hanc  quaestionem  ut  solvamus  ,  attenditc:  simili  lo- 

'  Psal.  cxx,  4-  —  '  Id.  cxxvi,  i.  —  3  Luc.  x,  3o.  —  4  Joan.  viii;  ^g, — 
Slbid.  5o.  —  6  i,j.  y^  22. 


474  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

cutione  solvi  potest.  Scriptum  habes  :  «  Deus  neminem 
»  tentat '  :  »  et  iterum  scriptumhabes  :  «  Tentat  vos  Do- 
»  minus  Deus  vester,  ut  sciat  si  diiigiliseum  ^.  »  Nempe 
quaestio  est ,  videtis.  Qnomodo  enim  Deus  neminem  ten- 
tat,  et  quomodo  tentat  vos  Dominus  Deus  vester,  ut  sciat 
si  diligitis  eum  ?  Item  scriptum  est  :  «  Timor  non  est  in 
»  charitate,  sed perfecta  charitas  foras  mittit  timorem  ^ :  » 
et  alio  loco  scriptum  est  :  «  Timor  Domini  castus  perma- 
»  nens  in  saeculum  sseculi^.  »  Et  ipsa  quaestio  est.  Quo- 
modo  enim  perlecta  charitas  foras  rnittit  timorem,  si  timor 
Domini  castus  permanet  in  sseculum  sseculi  ? 

VI.  Intelligimus  ergoduas  esse  tentationes,  unam  quae 
decipit ,  alteram  quae  probat :  secundum  eam  quae  deci- 
pit  ,  Deus  neminem  tentat  •,  secundum  eam  quae  probat , 
tentat  vos  Dominus  Deus  vester,  ut  sciat  si  diligitis  eum. 
Sed  iterum  et  hic  alia  nascitur  quaestio  ,  quoraodo  tentat 
ut  sciat  quem  latere  nihiJ  potest  antequam  tentet.  Non 
ergo  Deus  nescit  :  sed  dictum  est,  utsciat,  quod  est  ut 
scire  vos  faciat.  Locutiones  tales  et  in  sermonibus  nostris 
sunt,  et  in  auctoribus  eloquentise  reperiuntur.  De  ser- 
mone  nostro  aliquid  dicam.  Fossa  cseca  dicitur ,  non  quia 
ipsa  oculos  perdidit,  sed  quia  latendo  non  videntes  facit. 
Aliquid  et  de  illis  auctoribus  dicara.  Tristes  lupinos  ait 
quidam  ,  hoc  est  amaros  ^  :  non  quia  ipsi  sunt  tristes^  sed 
quia  gustati  contristant,  hoc  est  tristes  faciunt.  Sunt  ergo 
etin  Scripturis  locutiones  ejusmodi.  Qui  in  talibus  quaes- 
tionibus  cognoscendis  laborant,  in  solvendis  talibus  quaes- 
tionibus  non  laborant.  Ergo  tentat  vos  Dominus  Deus 
vester  ut  sciat  :  quid  est ,  ut  sciat  ?  Ut  scire  vos  faciat ,  si 
diligitis  eum .  Job  latebat  se ,  sed  Deum  non  latebat :  admi- 
sit  tentatorem  ,  et  fecit  eum  sui  cognitorem. 

'  Jac.  1,  i3.  —  ^  Deut.  \ui,  3,  —  ^  i  Joan  iv,  i8.  —  4  Psal.  xvm,  lo. 
—  5  virg.  1,  Georgic. 


IN    JOANNIS    EVANGBLITJM  ,    TKACT.    XLIII.  475 

Tll.  Qnid  dc  duol)us  timoribiis?  Est  timor  servilis,  et 
cst  liinor  c.isliis  :  (>st  linior  iic  paliaris  pduiam,  cst  alius 
timor  iic  amitlns  juslitiam.  Timor  ille  ne  patiaris  pftMiam, 
serviliscst.Quid  magnumest  timcrepcenam?  Hocetn(.'(|uis- 
simus  servus,  hoc  et  crudL-Ussimus  latro.  Noncstmagnum 
timere  pcrnam ,  sed  magnum  est  amare  justitiam.  Qui 
crgo  amat  justitiam,  nihil  timet?  Timet  plane  :  non  ne 
incidat  in  pnenam,  sed  ne  amittat  justitiam,  Fratres  mei, 
credite ,  et  conjicitc  ex  eo  quod  amatis.  Amat  ah(|uis  ves- 
trum  pecuniam.  Putas  invenio  ali([uem  qui  non  ametPEx 
hoc  tamen  ipso  quod  amat ,  intelligat  quod  dico,  Timet 
damnum  :  quare  timet  damnum?  quia  pecuniam  ddigit. 
Quantum  amat  pecuniam,  tantum  timet  ne  perdat  pecu- 
niam.  Ergo  invenitur  ali([uis  amator  justitiae,  qui  plus  in 
corde  dam.num  pertimescat,  qui  plus  timeat  expoliari  jus- 
titia,  quam  lu  pccunia.  Ipse  est  timor  castus,  ijise  perma- 
net  in  ScTculum  soeculi :  non  eum  toUit  charitas,  nec  foras 
mittit,  sed  magis  complectitur,  et  comitem  tenet  simul  et 
possidet.  Venimusenim  ad  Dominum,  ut  videamus  facie 
ad  faciem  :  ibi  timor  castus  nos  servat :  timor  enim  ille 
non  perturbat ,  sed  confirmat.  Timet  mulier  adultera  ne 
vir  ejus  vcniat,  timet  et  casta  ne  vir  ejus  abscedat. 

VIIl.  Ergo  sicut  secundum  aliam  tcntationem,  Deus 
neminem  tentat ;  secundum  aliam  vero,  tentat  vos  Dorai- 
nus  Deus  vester :  et  secundum  alium  timorem,  timor  non 
est  in  charitate,  sed  perfecta  charitas  foras  mitlit  timo- 
rem  ;  secundum  vero  alium  timorem,  timor  Domini  castus 
permanet  in  sa?culum  saeculi  :  sic  et  hoc  loco  secundum 
altcrum  judicium  Pater  non  judicat  quemquam,  sed  omne 
judicium  dedit  Filio  j  secundum  vero  alterum  judicium  , 
«  Ego  ,  inquit ,  non  quaero  gloriam  meam  ,  est  qui  quae- 
»  rat  et  judicet. 

IX.^^Et  de  ipso  verbo  quaestio  ista  solvatur.  Habes  in 


476  S.    AUGUSTINI  EPISCOPI 

Evangclio  commcmoratum  poMiale  judicium ,  «  Oui  non 
»  creclit,  jam  judicatus  est^  :  »  et  alio  loco  ,  «  Veniet 
))  hora  quando  ii  qui  sunt  in  monumentis  audient  vocem 
)>  ejus  ,  et  procedent  qui  bene  fecerunt  in  resurrectionem 
))  vitae,  qui  male  egerunt  iii  resurrectionera  judicii'^.  » 
Videtequemadmodum  judicium  pro  damnatione  et  poena 
posuit.  Et  tamen  si  semper  judicium  pro  damnatione  ac- 
ciperetur,  numquid  audiremus  in  PsaJmo  :  «  Judica  me 
»  Deus'^?  »  Ibi  judicium  secundum  alUictionem,  hic  judi- 
cium  secundum  discretionem  positum  est.  Quomodo  se- 
cundum  discretionem?  Quomodo  exponit  ipse  qui  ait  : 
«  Judica  me  Deus.  »  Lege  enim  et  vide  quid  sequitnr. 
Quid  est,  «  Judica  me  Deus?  Et  discerne  causam  meam, 
»  inquit ,  de  gente  non  sancta.  »  Quod  ergo  dictum  est , 
«  Judica  me  Deus  ,  et  discerne  causam  meam  de  gente 
»  non  sancta  ,  »  secundum  hoc  ait  modo  Dominus  Chris- 
tus  :  «  Ego  non  quaero  gloriam  meam  ,  est  qui  qusrat  et 
»  judicet.  »  Qnomodo  «  est  cjui  quaeratet  judicet?  »  Est 
Pater  qui  gloriam  meam  a  vestra  gloria  discernat  et  sepa- 
ret,  Vos  enim  secundum  hoc  saeculum  gloriamini  :  ego 
non  secundum  hoc  saeculum  glorior,  cjui  Patri  dico  :  «Pa- 
»  ter ,  glorifica  me  ea  gloria ,  quam  habui  apud  te,  ante- 
»  quam  mundus  esset^.  »Quid  est,  ea  gloria  ?  ab  humana 
inflatione  discreta.  Secundum  hoc  judicat  Pater.  Quid  est, 
judicat?  discernit.Quid  discernit  ?  gloriam  Fihi  sui  a  glo- 
ria  hominura ,  quia  ideo  dictum  est  :  «  Unxit  te  Deus , 
M  Deus  tuus  oleo  exultationis  prae  particibus  tuis^  »  Non 
enim  quia  homo  factus  est ,  jam  comparandus  est  nobis. 
Nos  homiues  cum  peccato,  ille  sine  peccato  :  nos  homines 
trahenles  de  Adam  et  mortem  et  delictum  ^  ille  de  virgine 
carnem  mortalem  ,  nullam  inicpiitatem.  Denique  nos  nec 

»  Joan.  lu,  18.  —  »  Iil,  V,  28.  —  '  Psal.  xui,  i.  -   4  ,Ioan.  xvii,  5.  — 
^  Psal.  XLiv,  8. 


IW    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    TRACT.     XLIII.  477 

(|iiia  voliiimis  nali  sunius,  ncc  (|uan(liu  volumus  vivimus, 
iRC  (|uomo(lo  volumus  moriinur  :  ilk;  anlc'((uam  nascoio- 
lur  elfgit  de  qua  nascerelur  ,  nalus  fccit  ut  a  Mayis  ado- 
rarclur,  civvit  infans,  ct  miraculis  se  Dcum  oslcndchat, 
et  inlirmitatc  liomincm  pr.clcrcbat.  1'oslrcmo  dcgit  ct 
genus  mortis,  hoc  est  ,  ut  in  ( ruce  penderet ,  et  ipsam 
crucem  in  IVonlihus  (idclium  ligcrct:  ut  dicat  Christianus  : 
<(  Mihi  autcm  absit  '^^loriari ,  nisi  iii  cruce  Domini  nostri 
))  Jesu  Christi '.  »  h\  ipsa  cruce  (|uando  voluit ,  corpus 
dimisit,  et  abscessit  :  in  ipso  sepulcro  (|uandiu  voluit,  ja- 
cuit ;  quando  voluit,  tan(|uam  dc  Iccto  surrexil.  Kryo  , 
fratres,  secundum  ipsam  lormam  scrvi ,  (nam  illud  quis 
digne  Io(|uitur  ,  «  In  principio  erat  Verbum,  et  Verbuni 
)>  erat  apud  Deum  ,  et  Deus  erat  Vcrbum  ?  )  sccundum 
ipsam  ,  in({uam  ,  lormam  servi  multum  interest  inter  jjlo- 
riam  Christi ,  et  gloriam  hominum  caeterorum.  De  ipsa 
gloria  dicebat,  (juando  c[uod  doemonium  haberet  audie- 
bat,  ((  Ego  non  (|UcTero  gloriam  meam ,  est  qui  quoerat  ct 
))  judicet.  » 

X.  Tu  autem  de  te  Domine  quid  dicis.?  «  Amen  ,  amen 
)>  dico  vobis,  si  quis  s(Mmoncm  meum  servaverit ,  mor- 
»  tcm  non  videbit  in  cieternum  -.  »  Vos ,  inquil,  dicitis  : 
<(  Daemonium  habes  :  »  ego  vos  ad  vitam  voco  :  servate 
sermonem  meum,  et  non  raoriemini.Illi  audiebant.  <(  Mor- 
»  tcm  non  videbit  in  aeternum  ([uiscrmonem  meum  ser- 
»  vaverit  :  »  et  irascebantur,  quia  jani  mortui  erant  illa 
morte,  quse  vitanda  erat.  <(  Dixerunt  ergo  Judsei  :  Nunc 
»  cognovimus  quia  doemonium  habes  :  Abraham  mor- 
»  tuus  est  et  Prophetse ,  et  tu  dicis  :  Si  (juis  sermonem 
»  meum  servaverit,  mortem  non  gustabitinaeternum  ^.m 
Videteloculionem  Scripturarum  :  <(  jMortem  non  videbit,» 
id  est ,  ((  gustabit.  Mortem  videbit ,  moi  tem  gustabit.  » 

'  Galat.  VI,  i4-  —  '  Joan.  viu,  5i.  —  ^  Ibid.  52. 


478  -  S.     AUGUSTIJSI    EPISCOPI 

Quis  videt  ?  quis  gustat?  Quos  oculos  liabet  homo ,  ut  vi- 
deat  quando  moritur?  Quando  veniendo  mors  ipsos  ocu- 
los  claudit  ne  aliquid  videant  :  quomodo  dicitur  «  non 
»  videbit  mortem  ?  »  Item  quo  palato ,  quilms  faucibus 
mors  gustatur,  ut  quid  sapiat  dignoscatur  ?  Quando  totum 
sensum  tollit ,  quid  in  palato  remanebit  ?  Sed  «  videbit  » 
dictum  est,  et  «  gustabit  »  pro  eo  quod  est  experietur. 

XI.  Hsec  Dominus,  parum  cst  si  dicam  ,  morituris ,  lo- 
quebatur  moriturus  :  quia  et  Domini  exitus  mortis  ,  sicut 
loquitur  Psalmus^  Cum  ergo  et  morituris  loqueretur,  et 
moriturus  loqueretur  ,  quid  sibi  vult  quod  ait:  «  Qui  ser- 
»  monem  meum  servaverit ,  mortem  non  videbit  in  seter- 
»  num  ;  »  nisi  quia  videbat  Dominus  aliam  mortem,  de 
qua  nos  liberare  venerat,  mortem  secundam,  mortera 
aeternam,  mortem  gehennarum,  morlem  damnationis  cum 
diabolo  et  angclis  ejus?  Ipsa  est  vera  mors  :  nam  ista  mi- 
gratio  est.  Quid  est  ista  mors  ?  Relictio  corporis,  depositio 
sarcinse  gravis  :  sed  si  aiia  sarcina  non  portetur ,  qua  ho- 
mo  in  gehennas  praecipitetur.  De  ipsa  ergo  morte  Domi- 
nus  dixit  :  «  Mortem  non  videbit  in  seternum  ,  qui  ser- 
))  monem  meum  servaverit.  » 

XII.  Non  expavescamus  istam  mortem ,  sed  illam  timea- 
mus.Quodest  autem  gravius,  multi  perverse  timendo  istam, 
inciderunt  in  illam.  Dictum  est  aliquibus,  Adorate  idola, 
quod  si  non  feceritis,  interficiemini :  aut  quemadmodum  ille 
Nabuchodonosor  dixit :  «  Si  non  feceritis ,  mittemini  in 
))  caminum  ignis  ardentis-.  »  Multi  timucrunt  et  adora- 
verunt,  nolentes  mori  mortui  sunt  :  timendo  mortera  quae 
non  evaditur  ,  inciderunt  in  mortera  quam  evadere  feli- 
citer  possent ,  si  istam  quse  non  evaditur  infeliciter  non 
timerent.  Natus  es,  homo ,  moriturus  es.  Qua  ibis ,  ut 
non  moriaris  ?  quid  f acies  ut  non  moriaris  ?  Ut  Dominus  tuus 

'  Psal.  Lxvii,  21.  —  »  Dan,  m,  i5.    "   '"' 


IN    JOAiMHlS    EVAWGELIOM,    TRACT.    XLllI.  479 

necessilate  moritunim  coiisolarolur  ,  voluntate  mori  dig- 
nalus  osl.  Ouando  vides  Chrisluni  niorluuni ,  clcdignaris 
niori?  Ergo  morilurus  es  :  (jua  evadas  hoc,  non  habes. 
Ilodic  sit,  cras  sil,  fulurum  est ,  debitum  cst  reddendum. 
Quid  crgo  agit  homo  tinicns  ,  lugicns  ,  occullans  se  ne  in- 
veniatur  ab  inimico?  Num(juid  agit  ut  non  moriaturPSed 
ut  paulo  serius  moriatur.  iSon  ;tcci|nt  debiti  sccuritatem  , 
sed  postulat  ddationem.  Quantumhbet  diu  dilleratur,  ve- 
niet  tjuod  diircrtur.lllam  morleni  limcamus  cjuam  timue- 
runl  Ircs  viri,  cjuaudo  dixerunt  regi  :  «  Potens  est  Deus 
»  etiam  de  ista  llamma  liberare  nos  ,  scd  et  si  non  *.  »  Ibi 
fuit  timor  illius  morlis,  cjuam  raodo  Dominus  commina- 
tur  ,  c|uando  dixerunt ,  Sed  et  si  noluerit  aperte  iiberare  , 
potest  in  occullo  coronarc.  Undeet  ipscDominus  lacturus 
iMarlyres,  etcaput  martyrura  futurus  ait:  «  Nohte  tiraere 
»  cos  cjui  occidunt  corpus ,   et  postea  non  habcnt  cjuid 
»  iaciant-.  »  Quomodo  non  habent  quid  laciant?  Quid  si 
cum  occidcrint,  corpus  bestiis  lacerandum  ct  diripiendum 
ahtibus  projiciant -^  ?  videtur  adhuc  saevitia  habere  c[uod 
faciat.  Sedcui  facit?  qui  migravit.  Inest  corpus,  sed  nul- 
lus  est  sensus.  Habitalio  jacet,  habitator  abscessit.  Ergo 
postea  non  habent  c[uid  faciant :  non  sentientienim  nihil 
faciunt.  «  Sed  cum  timete  qui  habet  potesLateni  et  corpus 
»  et  animam  occidere  in  gehenna  ignis.  »  Ecce  de  cjua 
morte  Joquebatur,  cum  diceret  :  «  Qui  sermonem  meum 
»  servavcrit,  mortem  non  videbit  in  aeternum.  »  Serve- 
mus  ergo,  fratres,  sermonem  ipsius  in  fide  :  perventuri  ad 
spcciem ,  cum  accej^erimus  plenissimam  libertatera. 

Xlll.  Isti  aulem  indignantes  mortui_,  et  morli  sempiternae 
praedestinati  ,  rcspondebant  conviciose  ,  et  dicebant , 
«  Modo  cognovimus  c[uia  doeraoniura  habes  :  Abraham 
»  mortuus  cst  et  Prophetae*.  »  Sed  ista  morte  quam  Do- 

'  Dan.  ui,  17.  —  *  Malth.  x,  28.  —  3  Lqc.  xn,  4.  —  ^  Joan.  vui,  52. 


480  S.    AUGUSTINl    EPISCOPI 

minus  vult  iiitelligi,  nec  Abraham  mortuus  est,  nec  Pro- 
phetae.  Uh  enim  mortui  sunt  et  vivunt  :  isti  vivebant ,  et 
mortui  erant.  Nam  respondens  quodam  loco  Sadducaeis 
moventibus  quaestionem  de  resurrectione,  hoc  ait  ipse 
Dominus  :  «  De  resurrectione  autem  mortuorum  non  le- 
))  gistis,  quomodo  ait  Dominus  de  rubo  ad  Moysen,  Ego 
»  sum  Deus  Abraham  et  Deus  Isar.c,  et  Deus  Jacob?Non 
»  est  Deus  mortuorum,  sed  vivorum^  »  Si  ergo  ilh  vi- 
vunt,  laboremus  sic  vivere,  ut  cum  ilhs  vivere  possimus 
cum  mortui  fuerimus.  «  Queni  te  ipsum  facis,  »  inquiunt, 
ut  dicas ,  «  Mortem  non  vidcbit  in  £Eternum  (jui  sermo- 
»  nem  meum  servaverit'^  :  »  cum  scias  et  Abrahammor- 
tuum  et  Prophetas  ? 

XIV.  «  Respondit  Jesus,  Si  ego  giorifico  me  ipsum  5  gio- 
)>  ria  mea  nihil  est  :  est  Pater  meus  qui  glorificat  me^.  » 
Hoc  ait  propter  illud  quod  dixerunt_,  «  Quem  te  ipsum 
»  facis  ?  »  Refert  enim  gloriam  suam  ad  Patrem ,  de  quo 
est  quod  Deus  est.  Ahquando  Ariani  et  de  isto  verbo  ca- 
lumniantur  fidei  nostrae,  et  dicunt,  Eccemajor  est  Pater, 
quia  utique  glorificat  Fihum.  Haeretice,  non  legisti  et 
ipsum  Fihum  dicentem ,  quod  glorificet  Patrem  suum^? 
Si  et  ille  Fihum  glorificat ,  et  Fihus  Patrem  glorificat  : 
pone  pervicaciam,  agnosce  sequahtatem,  corrige  perver- 
sitatem. 

XV.  «  Est  »  ergo,  inquit,  «  Pater  meus  qui  glorificat 
))  me,  quem  vosdicitis,  quia  Deus  noster  est,  et  non 
))  cognovistis  eum  ^  »  Videte ,  fi^atres  mei_,  Quemadmo- 
dum  ostendat  ipsum  Deum  Patrem  esse  Christi,  qui 
annuntiatus  est  et  Judseis.  Propterea  dico,  quia  rur- 
sus  quidam  ha^retici  dicunt  Deum  annuntiatum  in  ve- 
teri  Testamento,  non   esse  Palrem  Cliristi  :  sed  nescio 

I  Mattb.  XXII,  3i,  32,  et  Exod.  ui,  6.  —  '  Joan.  viii,  53.  —  3  ][;iJ.  5^. 
—  4  Id.  xvii,  4-  —  ^  W-  vm,  55,  •"■•■:  •'.   ""'"... 


IN    JOANNIS    EVANGEHDM,    TRACT.    xliii.  481 

(|ucni  principcMn  malorum  angclorum.  Manich.iei  suntc|ui 
isla  dicunt,  Marcionitic  sunt  ([ui  ista  dicunt,  Sunt  et  alii 
lorlasse  haeretici,  cjuos  commcmorarc  vel  non  opus  est , 
vcl  a  mc  omnes  rccoh  in  pr.Tscntia  non  possunt  :  non 
deiiicrunt  tanicn  cjui  hoc  dicercnt.  ltac|uc  altendite,  ut 
habcatis  cpiid  dicatis  et  contra  ipsos.  Eum  dicit  Patrem 
suuni  Dominus  Christus  ,  (|uem  illi  dicebant  Deum  suuni, 
et  non  cognoverunt  :  si  enim  ipsum  cognovissent,  cjus 
Fihum  rccepissent.  «  Ego  autcm,  incjuit,  novi  cum,  » 
Secundum  carnem  judicantibus  potuit  et  hinc  arrogans 
vidcri,  c(uia  dixit,  <(  Ego  novi  eum.  »  Sed  videte  c|uid 
sccjuatur  :  «  Si  dixero  cjuia  non  novi  eum ,  ero  similis  vo- 
»  bis  mendax  :  »  Ergo  arrogantia  non  ita  caveatur,  ut 
veritas  rehnc[uatur.  «  Sed  scio  eum,  et  sermonem  ejus 
»  servo.  »  Sermonem  Patris  tanquam  Fihus  lo(|uebatur  : 
et  ipse  erat  Verbum  Patris  ,  cjuod  hominibus  locjuebatur. 
XVI.  ((  Abraham  patcr  vester  exultavit  ut  videret  diem 
»  meum ,  et  vidit  et  gavisus  est  *.  »  Magnum  tcstimo' 
nium  perhibet  Abrahae ,  semen  Abrahae,  creator  Abrahae  : 
((  Abraham  exultavit,  inquit,  ut  videret  diem  meum.  » 
Non  timuit,  sed  ((  exultavit  ut  videret.  »  Erat  enim  in  illo 
charitas,  quae  Ibras  raittit  timorem-.  Non  ait ,  exultavit 
quia  vidit  :  sed,  ((  exultavit  ut  videret.  »  Credens  utique 
exultavit  sperando,  ut  videret  intelligendo.  ((  Et  vidit.  » 
Et  quid  potuit  plus  dicere ,  vel  quid  debuit  plus  dicere 
Dominus  Jesus  Christus  ?  ((  Et  vidit  ,  inquit,  et  gavisus 
»  est.  »  Quis  explicat  hoc  gaudium,  fratres  mei  ?  Si  gavisi 
sunt  iUi  quibus  Dominus  oculos  carnis  aperuit ,  i|uale 
gaudium  fuit  videntis  cordis  ocuhs  Jucem  ineflabilem, 
Verbum  manens  ,  splendorem  piis  mentibus  refuigentera, 
sapientiam  indeficientem ,  apud  Patrem  manentem  Deum, 
ct  aiiquando  in  carne  venturum ,  nec  de  Patris  gremio 

'  Joan.  vin,  56.  —  »  i  Joan.  iv,  i8. 

cxxii.  31 


482  5.    AUGUSTIWI    EPISCOPI 

recessurum?  Totum  lioc  vidil  Abraham.  Nam  ((uod  ait 

<(  diem  meum,  »  inccrtum  potest  esse  unde  dixerit,  utrura 

diem  Dominitemporalem  quo  erat  venturus  in  carne  ,  an 

diem  Domini  qui  nescit  ortura  ,  nescit  occasum.  Sed  ego 

non  dubito  patrem  Abraham  totum  [scisse.  Et  ubi  inve- 

niam  ?  An  suiiicere  nobis  debet  testimonium  Domini  nos- 

tri  Jesu  Ghristi?  Putemus  nos  invenire  non  posse,  quia 

forte  difliciie  est ,  quomodo  manifestum  sit  quod  Abra- 

ham  «  Exultavit  ut  videret  diera  »  Christi,  «  et  vidit  et 

»  gavisus  est.  »  Et  si  nos  non  invenimus,  numquid  men- 

tiri  veritas  posset?  Gredamus  veritati ,  et  de  Abrahae  me- 

ritis  minime  dubitemus.  Tamen  audite  unum  locum ,  qui 

mihi  interim  .occurrit.  Pater  Abraham  t[uando  misit  ser- 

vum  suum,  ut  peteret  uxorem  filio  suo  Isaac,  hoc  eum 

sacramento  obstrinxit ,  ut  fideliter  quod  jubebatur  im- 

pleret,  et  sciret  etiam  ipse  quid  faceret.  Magna  enim  res 

agebatur,  quando  Abrahae  semini  conjugium  quserebatur. 

Sed  ut  hoc  cognosceret  servus  quod  noverat  Abraham , 

quia  nepotes  non  carnaliter  desiderabat,  nec  de  genere 

suo  aliquid  carnale  sapiebat  ^  ait  servo  suo  quem  mittebat, 

«  Pone  manum  sub  femore  meo,  et  jura  per  Deum  coeJi  *. » 

Quid  vuit  Deus  coeli  ad  femur  Abrahae?  jam  intelligitis 

sacramentum  :  per  femur  ,    genus.  Ergo  quae  fuit  illa 

juratio  ,  nisi  quia  significabatur  de  genere  Abrahae  ven- 

turum  in  carne  Deum  coeli  ?  Stulti  reprehendunt  Abra- 

ham ,  quia  dixit ,  Mitte  manum  sub   femore  meo.  Qui 

reprehendunt  carnemGhristi,  reprehendunt  factum  Abra- 

hae.  Nos  autem,  fratres,  si  agnoscimus  carnemGhristi  ve- 

nerandam,  iSlud  femur  non  contemnamus ,  sedinpro- 

phetia  dictum  accipiamus.  Etenim  propheta  erat  Abra- 

ham.  Gujus  propheta  ?  Serainis  sui  et  Domini  sui.  Semen 

suum  significavit dicendo,  Mitte  manum  sub  femore  meo  : 

*  Gen.  XXIV,  3.  .  .-■    ■-■'•>•  - 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    THACT.    XLUI.  483 

Uominum  siuim  significavit  acldendo ,  et  jura  pcr  Deum 
coeli. 

XVII.  «  IratiJud.Ti  responderunt,  «  Quincjuaginta  an- 
))  nos  nondum  habes,  et  Abraham  vidisli  ^  :  »  El  Domi- 
nus  :  «  AmcMi ,  amcn  dico  vobis ,  antcquam  Aljraham 
»  ficrct,  cgosum"*.  »  Appcndc  vcrba,  et  cognosce  mys- 
tcrium,  «  Antcquam  Abraham  ficret.  »  IntcUige,  «  fieret» 
ad  humanam  facturam ,  «  sum  »  vero  ad  divinam  perti- 
ncre  snbstanliam.  «  Ficrct,  »([uia  creatura  est  Abiaham. 
Non  dixit ,  Antequam  Abraham  esset  ego  eram;  sed, 
«  Antequam  Abraham  fieret,  »  qui  nisi  per  me  non  fie- 
rct,  «  ego  sum.  »  Ncc(ue  hoc  dixit,  Antccjuam  Abraham 
ficret ,  ego  factus  sum.  «  In  principio  enim  fccit  Deus 
1  coehim  et  terram^ :  »  nam  in  principio  erat  Verbum*. 
»  Anlcquam  ficret  Abraham  ,  ego  sum.  »  Agnoscite  Crea- 
torcm,  discernite  creaturam.  Qui  locjuebatur ,  semen 
Abrahae  factas  erat;  et  ut  Abraham  fieret,  ante  Abraham 
ipse  erat. 

XVIII.  Hincjam  velut  Abnihae  apertissimo  convicio 
commoti  sunt  acrius.  Blasphemasse  quippe  ilJis  visus  est 
Dominus  Christus,  cjuoniam  dixit,  «  Antecjuam  Abraham 
»  fieret,  cgo  sum.  Tulerunt  ergo  lapides  ut  jacerent  in 
»  eum^  »  Tanta  diiritia  c{UO  curreret,  nisi  ad  similes? 
«  Jcsus  autem,  »  tanquam  homo,  tanquam  in  forma 
servi ,  tancpiam  humilis ,  tanquam  passurus ,  tancjuam 
moriturus,  tanciuam  nos  suo  sanguine  redempturus  :  non 
tanquam  ilie  cjui  est ,  non  tancjuam  in  principio  Verbam, 
et  Verbum  apud  Deum.  Nam  cum  ilh  lapides  lulertint  ut 
mitterent  in  eum  ,  c[uid  magnum  erat  ut  eos  continuo 
dehiscens  terra  sorberet ,  et  pro  lapidibus  inferos  inveni- 
rent?  Non  erat  magnum  Deo  :  sed  magis  erat  commen- 

'  Joan.  vm,  5-.  —  '  Ibid.  58.  —  '  Gen.  i,  f.    —  4  Joan.  i,  i .  —  5  ij 
Viii,  59. 

31. 


484  S.    AUGUSTIM    EPISCOPI 

danda  patientia,  quam  exserenda  potentia.  «  Abscondit 
»  se  »  ergo  ab  eis  ,  ne  lapidaretur.  Tanquam  homo  a  lapi- 
dibus  fugit  :  sed  vae  illis  a  quorum  lapideis  cordibas  Deus 
lugit. 

fflf.rff: 

_;  TRACTATUS  XLIV. 

Ab  eo  quod  scriptum  est,  Et  prceteriejis  vidit  hominem 
ccecum  a  nativitate  :  usque  ad  id,  JVunc  vero  dici- 
n   tis  quia  videmus ,  peccatum  vestrum  manet. 

I.  De  homine  quem  Dominus  Jesus  illuminavit ,  qui 
caecusnatus  fuit,  prolixa  lectio  recitala  est :  quam  si  uni- 
versam  pertractare  conemur ,  pro  sui  dignitate ,  sicut 
valemus ,  singula  considerantes,  non  suliicit  dies.  Proinde 
peto  et  admoneo  Gharitatem  Vestram,  ut  in  iis  quae  aperta 
sunt,  sermonem  nostrum  non  requiratis  :  namnimislon- 
gum  erit  'in  singulis  immorari.  Breviter  ergo  caeci  hujus 
illuminati  commendo  mysterium.  Ea  quippe  quae  fecit 
Dominus  noster  Jesus  Christus  stupenda  atque  miranda, 
er  opera  et  verba  sunt  :  opera  ,  quia  facta  sunt ',  verba , 
(juia  signa  sunt.  Si  ergo  quid  significet  hoc  quod  factum 
esl  cogitemus,  genus  humanum  est  iste  caecus  :  haec  enim 
£ajcitas  contigit  in  primo  homine  per  peccatum ,  de  quo 
omnes  originem  duximus ,  non  solum  raortis  ,  sed  etiam 
iniquitatis.  Si  enim  caecitas  est  infidelitas ,  et  illuminatio 
fides  ;  quem  fidelem  quando  venit  Christus  invenit.^ 
Quandoquidem  Apostolus  natus  in  gente  Prophetarum 
dicit ,  «  Fuimus  et  nos  aliquando  natura  fdii  irae  ,  sicut 
»  et  caeteri  ^  :  »  Si  fihi  irae ,  tihi  vindictse ,  fiiii  poenae , 

'  Ejilies.  i),  3. 


IN    JOANNIS    EVA^r.  |-i.ii'M  .    ■m  Ar .T.    \l.iv.  485 

filii  golienn.iB.  Qnomodo  nalura  ,  ni.>i  (|iiia  pcHcantc  primo 
lioinine,  vilium  pro  nalura  inolcvil,  Si  vilium  pro  nalura 
inolovit,  secundum  mcntcm  omnis  homo  caeciis  natus  est. 
Si  enim  videt ,  non  opus  habet  ductore  :  si  opus  habet 
ductore  et  illuminatore,  c.iecus  est  ergo  a  nativitate, 

II.  Venit  Dominus  :  quid  fecitPMagnum  mystcrium 
commendavit.  «  Expuit  in  terram  '  ,  •»  de  salivasua  lutum 
fecit  :  ((uia  Ycrbum  caro  factum  est.  Et  inunxit  oculos 
cneci.  Inunctus  crat,  et  nondum  vidcbat.  Misit  illum  ad 
piscinam  ([UcT  vocatur  Siloc.  rertinuit  ad  Evangelistam 
commendare  nobis  noraen  hujus  piscinae;  et  ait,  ((  Quod 
M  iiiterprctatur  missus'^.  »  Jam  quis  sit  missus  agnoscilis  : 
nisi  enim  ille  liiissct  missus,  nemo  nostrum  esset  ab  ini- 
quitate  dimissus.  Lavit  ergo  oculos  in  ea  piscina ,  quae  in- 
terpretatur  missus  ,  baptizatus  est  in  Christo.  Si  ergo 
([uando  eum  in  se  i[5so  quodam  modo  baptizavit ,  tunc 
illuminavit ;  c[uando  inunxit ,  fbrtasse  catechumenum  f e- 
cit.  Potest  quidem  aliter  atcjue  aliter  tanti  sacramenti  ex- 
poni  profunditas  et  pertractari :  sed  hoc  sufliciatCharitati 
Vcstra?  ^  audistis  grande  mysterium.  Interroga  hominem, 
Christianus  es?  Respondet  tibi  :  Non  sum.  Si  Paganuc  es 
aut  Judneus  ?  Si  autem  dixerit ,  Non  sum  :  adhuc  c[useris 
ab  eo  ,  Catechumenus,  an  fidehs?  Si  responderit ,  Cate- 
chumenus  :  inunctusest,  nondum  lotus.  Sed  unde  inunc- 
tus  ?  Quaere,  et  respondet ;  cfuaere  ab  illo  in  quem  credat : 
eo  ipso  quo  catechumcnus  est,  dicit,  In  Christum.  Ecce 
modo  loquor  et  fidelibus  et  catechumenis.  Quid  dixi  de 
sputo  et  luto?  Quia  Verbum  caro  factum  est.  Hoc  et 
catechumeni  audiunt :  sed  non  eissuflicit  ad  quodinuncti 
sunt  :  festinentad  lavacrum,  si  lumen  inquirunt. 

III.  Jam  ergo  propter  quasdam  in  hac  ipsa  lectione 
qusestiones ,  verba  Doraini  et  ipsius  universae  lectionis 

'  Joan.  IX,  6.  —  '   Ibid.  7. 


486  S.    AUGTJSTINI    EPISCOPI 

percurramus  potius  quam  tractemus.  «  Exicns  vidit  ho- 
»  minem  c.iecum  :  »  non  utcumque  caecum,  sed  «  a  nati- 
))  vitate.  Et  interrogaverunt  eum  discipuli  ejus,  Rabln^  )) 
Scitis  «  Rabbi  ))  quia  magister  est.  Magistrum  appella- 
bant,  quia  discere  desiderabant  :  qusestionem  quippe  Do- 
mino  proposuerunt  tanquam  magistro  ,  «  Quis  peccavit , 
))  hic,  an  parentes  ejus,  ut  caecus  nasceretur?  Respondit 
))  Jesus,  Neque  hic  peccavit,  neque  parentes  ejus'-,  ))  ut 
csecus  nasceretur.  Quid  est  quod  dixit.?  Si  nullus  homo 
sine  peccato,  numquid  parentes  hujus  cseci  sine  peccato 
erant?  Numquid  ipse  vel  sine  originah  peccato  natus  erat, 
vel  vivendo  nihil  addiderat  ?  An  quia  oculos  clausos  ha- 
bebat,  concupiscentiae  minime  vigilabant.?  Quanta  mala 
committunt  cseci?  A  quo  malo  abstinet  mens  mala  etiam 
clausis  ocuhs  ?  Non  poterat  videre ,  sed  noverat  cogitare, 
et  forte  concupiscere  ahquid  quod  caecus  non  posset  im- 
'  plere  ,  sed  in  corde  judicari  a  cordis  perscrutatore.  Si 
ergo  et  parentes  ejus  habuerunt  peccatum,  et  iste  habuit 
peccatum ,  quare  Dominus  dixit,  «  Neque  hic  peccavit , 
))  neque  parentes  ejus , ))  nisi  ad  rem  de  qua  interrogatus 
est,  «  utcaecus  nasceretur  ?  )>  Habebant  enim  peccatum 
parentes  ejus,  sed  non  ipso  peccato  factum  est  ut  caecus 
nasceretur.  Si  ergo  non  peccato  factum  est  parentum  ut 
csecus  nasceretur,  quare  caecus  natus  est?  Audi  magistrum 
docentem  :  quaerit  credentem,  ut  faciat  intelhgentem. 
Ipse  causam  dicit ,  quare  illc  coecus  sit  natus  :  «  Neque 
))  hic  peccavit ,  inquit,  neque  parentes  ejus  :  sed  ut  ma- 
))  festentur  opera  Dei  in  il!o.  » 

IV.  Deinde  quid  sequitur?  «  Me  oportet  operari  opera 
»  ejus  qui  misit  me^.  »  Ecce  est  ille  missus ,  in  quo  fa- 
ciem  lavit  c;)ecus.  Et  videte  quid  dixerit,  «  Me  oportet 
»  operari  opera  ejus  qui  misit  me  ,  dpnec  dies  est.  »  Me^ 

'  Joan.  IX,  T,  9.  —  '  Ibid.  3.  —  ^  [bid   ^J.  j^.^^   ^  ^ 


IN    JOANNI8    EVANGELIUM,    TRACT.     XLIV.  487 

niontotc  (|Momodo  universam  gloriam  illidat  (l('(|iio  ost  : 
([uia  illc;  liahet  Firnini  qui  60.  illo  sil  ,  ipsi;  iion  liabcl  tle 
(juo  5.it.  Sctl  (|uarc  dixisti  ,  Uomiui',  u  doncc  dics  cst  i'  » 
Audi  (juare.  <(  Vcnit  no\  ({uandu  nemo  potest  opcrari.  » 
Ncc  tu,  Dominci'  Ita-nc  lantum  valcbit  no\  illa  ,  ut  ncc 
tu  possis  in  ea  opcrari ,  cujus  opus  nox  cst?  Puto  cnim , 
Domine  Jesu,  imo  non  puto,  scd  credo  atque  confirmo 
te  ibi  fuissc,  (|uando  dixit  Deus:  «  Fiatlux,  »  et  facta  est 
lux  '.  «  Si  enim  Ycrbo  fccit,  per  te  fccit  :  »  ct  ideo  dic- 
tum  est ,  «  Omnia  per  ipsum  facta  sunt ,  et  sine  ipso  fiac- 
»  tum  csl  nihii  -,  »  Divisit  Dcus  inter  lucem  et  tenebras  : 
luccm  vocavit  dicm  ,  ct  tenebras  vocavit  noctcm, 

V,  Qtine  est  illa  nox ,  quae  cum  venerit,  ncmo  poterit 
opcrari?  Audi  quid  sit  dies,  et  tunc  intelliges  quae  sit 
nox.  Undc  sumus  audituri  quisnam  sit  dies  iste?  Ipse 
dicat,  ('  Ouandiu  in  lioc  mundo  sum,  lux  sum  mundi^.  » 
Ecce  ipsc  est  dies.  Lavet  oculos  caecus  in  die,  ut  videat 
diem.  «  Quandiu,  inquit,  inmundosum,lux  sura  mundi.» 
Ergo  ncscio  (|ua^  nox  erit,  quando  ibi  Christus  non  erit, 
idco  nenio  poterit  operari.  Rcstat  in(|uirere  ,  fratres  mei, 
patienter  accipite  inquirentem  me  :  vobiscum  quaero , 
vohiscum  inveniam  a  quo  quaero.  Constat ,  expressum  ac 
dcfinitum  est,  diem  conimcmorasseDorrinum  hoc  locose 
ipsum,  id  est  lumen  mundi.  «  Quandiu ,  inquit,  sum  in  hoc 
»  mundo,  lux  sum  mundi.  »  Ergo  ipse  operatur.  Quandiu 
est  aut(^m  in  hoc  mundo?  Putamuseum,  fratres,  fuisse  hic 
tunc,  et  modo  non  hic  esse.  Si  ergo  hoc  putamus,  jam  ergo 
post  ascensum  Domini  facta  est  nox  ista  metuenda ,  ubi 
ncmo  possit  operari :  si  post  ascensum  Domini  facta  est  nox 
ista ,  undc  Aposloh  tanla  opcrati  sunt  ?  ^jumquid  ista  nox 
erat ,  quando  Spiritus  veniens ,  et  omnes  qui  in  uno  loco 
erant  adimplcns ,  dedit  eis  loqui  omnium   gentiura  lin- 

•  Geu.  I,  3.  —  '  Joan,  i,  3.  —  '  Idl.  xx,  5. 


4(SS  S.    ATrGTJSTTNI    ET>TSCOPI 

giiis  '  ?  Numquid  nox  erat  qnando  claiidus  ille  ad  verbnm 
Petri  salvus  efFectus  est ,  imo  ad  verbum  Domini  babi- 
taiitis  in  Petro  '^  ?  Numquid  nox  erat  quando  transeuntibus 
discipuiis  fegri  cum  iectulis  ponebantur ,  ut  vel  umbra 
transeuntium  tangerentur  ?  Dominus  autem  cumliic  esset, 
neminem  transiens  umbra  sua  salvum  fecit^ :  sedipse  dis- 
cipulis  dixerat  :  h  Majora  borum  facietis^.  »  Dixerat  qui- 
dem  Dominus,  Majora  horum  facietis  :  sed  non  se  exlol- 
lat  caro  et  sanguis,  audiat  dicentem,  «  Sine  me  nibil 
»  potestis  facere^.  » 

VI.  Quid  igitur?  Quid  dicemus  de  nocte  ista?  Qnando 
erit,  quando  nemo  potcrit  operari?Nox  ista  impiorum 
erit  :  nox  ista  eorum  erit  quiluis  in  fme  dicetur  :  «  Ite  in 
»  ignem  seternum. ,  qui  paratus  est  diabolo  et  angelis 
»  ejus^.  »  Sed  nox  dicta  est,  non  tlamma,  non  ignis. 
Audi  quia  et  nox  est.  De  quodam  servo  dicit  :  «  Ligate 
»  illi  manus  et  pedes,  et  projicite  eum  in  tenebras  exte- 
»  riores^  »  Operetur  ergo  homo  dum  vivit,  neilla  nocte 
prseveniatur ,  ubi  nemo  possit  operari.  Modo  est  ut  opere- 
tur  fides  per  dilectionem  :  et  si  modo  operamur  ,  bic  est 
dies  ,  hic  est  Christus.  Audi  promittentem,  et  ne  arbi- 
treris  absentom.  Ipse  dixit :  Ecce  ego  vobiscum  sum^.  » 
Quandiu?Nonsit  in  nobis  soUicitudo  qui  vivimus  :  si  fieri 
posset,  de  hac  etiam  voce  posteros  qui  futuri  sunt  secu- 
rissimos  fiaceremus.  Ecce,  inqiiit,  ego  vobiscum  sum  us- 
que  in  consummationem  saecub.  Dies  iste  qui  circuitu  solis 
hujus  impletur,  paucas  horas  habet  :  dies  proesentiae 
Cln'isti  usque  in  consummationem  saeculi  extenditur.  Post 
resurrectionem  vero  vivorum  et  mortaorum,  cum  positis 
ad  dexteram  dixerit  :  «  Venile  benedicti  Patris  mei ,  per- 
»  cipite  regnum  :  positis  autem  adsinistram  dixerit,  Itein 

'  Act.  n,  2.  —  '  1(1  m,  6.  —  ^  Id.  v,  i^.  —  4  Joan.  xiv,  i5.  —  ^  ij. 
XV,  .'i.  —  ^"  Mnttli.  XXV,  4'-  —  "  ^«1    ''^'S  '3.  —  "Id.  xxviii,  30. 


iN    j()\NNi3   r.vANC.ni.irM ,   'iuAri.    xLiv.  489 

»  i^iicm  ;rU'rnmTi ,  (ini  pni-.iiii.s  csl  duiholo  (;t  angelis 
»  cjiis'  ;  »  il)i  dil  no\  ubi  nemo  polcst  opcrari ,  sccl  reci- 
pcii!  tjuod  opcraUis  csl.  Aliud  cst  tempus  operalionis , 
aliud  receptionis  :  «  rcddet  enim  Dominus  unicuit[ue 
)»  sccundum  opcra  sua'-.  »  Cum  vlvis,  lac  ,  si  facturus 
es  :  crit  enim  lunc  no\  valida  ,  (pi.iR  involvat  impios.  Sed 
ct  modo  omnis  inlitlclis,  tjuando  moritur,  iila  nocte  sus- 
cipitur  :  non  est  ut  illic  alitjuid  opcrctiu-.  In  illa  nocte 
divcs  ardcijat ,  el  stillam  ^([u.-k»  tle  tligilo  pau[XM'is  rct[ul- 
rcbat  :  dolebat,  angcbatur,  latcbatur  ,  nec  eisubvenieba- 
tur-,  et  conatus  est  benefacere.  Ait  enim  Abrah.ic,  Pater 
Abraliam  ,  mitte  Lazarum  ad  fratres  meos,  ut  dicat  illis 
(|uid  hic  agatur,  ne  et  i[")si  veniant  in  hunc  locum  tormen- 
torum^.  0  infeJix ,  (juando  vivebas,  tunc  erat  tempus 
operandi  :  modo  jam  in  nocte  es  ,  in  qua  nemo  possit 
o^ierari. 

VII.  ((  Haec  cum  dixisset ,  expuit  in  terram ,  et  fecit 
))  lutum  ex  sputo,  et  linivit  lutuni  su^ier  oculos  ejus,  et 
»  dixitei,  Vadc  ,  et  lava  in  nalatoria  Siloe ,  ([uod  inter- 
»  pretatur  missus.  Abiitergo,  et  lavit,  et  venit  videns  "*.  » 
Uiiec  quia  manifesta  sunt,  transeamus. 

VIII.  ((  ltaf[ue  vicini ,  et  qui  vitlebant  eum  prius  quia 
»  mendicus  erat,  dicehant,  Nonne  hic  est  t[ui  sedebat , 
»  et  mcntllcabat?  Aiii  dicebant ,  Quia  hic  est  :  alii  ,  Ne- 
»  quam  ,  scd  similisest  ejus^.  )>  Aperti  oculi  vultum  mu- 
taverant.  ((  Ille  dieebat,  Quia  ego  .sum  ,  »  Vox  grata  ne 
damnaretur  ingrata.  ((  Dicebant  ergo  ei ,  quomodo  aperti 
»  sunt  oculi  tui  ?  Respondit,  Ille  homo  qui  dicitur  Jesus, 
»  lutum  fecit ,  et  unxit  oculos  raeos,  ct  dixit  mihi ,  Vade 
»  ad  natatoriam  Siloe,  et  lava.  El  abii,  et  lavi,  et  vidi'^.  )> 
Ecce  annuntiator  factus  est  gratine  :  ecce  evangelizat , 

'  Matth.  XXV.  34,  etc.  —  ^  Id.  svi,  '2-.  —  ^  Luc  \vi,  27.  — 4  Joan. 
IX,  G,  7.—  ^lbid.  8,  9.   —  C  U,iJ.  10.  ir. 


490  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

confitetur  videns.  Cnecus  ille  confllebatur ,  et  cor  im- 
piorum  frangebatur  :  quia  non  liabebant  in  corde,  quod 
jam  ille  habebat  in  facie.  «  Dixerunt  ei ,  Ubi  est  ille,  qui 
»  tibi  aperuit  oculos?  Ait,  Nescio*.  »  In  his  verbis  ani- 
mus  ipsius  adhuc  inuncto  similis  erat ,  nondum  videnti. 
Sic  ponamus ,  fratres ,  tanquam  iliam  inunctionem  in 
animo  habuerit.  Praedicat ,  et  nescit  quem  praedicat. 

IX.  «  Adducunt  eum  ad  Pharisaeos  qui  caecus  fuerat. 
»  Erat  autem  sabbatum  quando  lutum  fecit  Jesus,  et 
»  et  aperuit  oculos  ejus.  Iterum  ergo  interrogabant  eum 
»  Pharis-ici,  quomodo  vidisset.  lile  autem  dixit  eis,  Lu- 
»  tum  posuit  mihi  super  oculos  ,  et  lavi ,  et  video.  Dice- 
»  bant  ergo  ex  Pharisaeis  quidam'\  »  Non  omnes,  sed 
quidam  :  jam  enim  inunguebantur  quidam.  Quid  ergo 
dicebant,  nec  videntes  ,  nec  inuncti.!^  «  Non  est  hic  homo 
»  aDeo,  qui  sabbatum  non  custodit.  »  Ipse  potius  cus- 
todiebat,  qui  sine  peccato  erat.  SabJjatum  enim  spiritale 
hoc  est,  non  habere  peccatum.  Denique  fratres,  hoc  ad- 
monet  Deus ,  quando  commendat  sabbatum ,  «  Orane 
M  opus  servile  non  facietis^.  »  Haec  sunt  verba  Dei  sab- 
batum  commendantis,  Omne  opus  servilenonfacietis.  Jam 
superiores^  lectiones  interrogate,  quid  sit  opus  serviJe; 
et  Dominum  audite  ,  «  Omnis  qui  facit  peccatum  ,  servus 
»  est  peccati^.  »  Sed  isti  nec  videntes,  ut  dixi,  nec  inuncti, 
sabbatum  carnahter  observai^ant,  spiritaiiter  violabant. 
«  Ahi  dicebant.  Quomodo  potest  homo  peccator  h^cc 
»  signa  facere'^?  »  Ecce  suntinuncli.  «  Et  schisma  eratin 
M  eis.  »  Dies  ille  diviserat  inter  lucem  et  tenebras.  «  Di- 
»  cunt  ergo  c.tco  iterum  ,  Tu  quid  dicis  de  eo  qui  aperuit 
»  oculcs  tuos''?  »  Quid  de  illo  sentis.?  Quid  existimas? 
quidjudicas?  Quserebant  quemadniodum  homini  calum- 

•  Joan.  IX,  12,  —  2  iijj,i,  i3-,6,  —  3  Levitxxui,  8.  — ^  Consule Tract. 
XX,  n.  2.  —  5  Joaa,  vui,  34.  —  ^  Id.  ix,  i6.  —  7  Ibid.  17. 


IN    JOA^MS    EVANr.ELIllM,    TnACT.     XLIV.  491 

niarciUur,  ul  cle  synagoga  pelloretur,  sed  a(niristo  invc- 
nirrliir.  Sfd  ille  coiistanler  (|uo(l  scntiil^at  expressit. 
u  Ait  cnim,  (|uia  prupliela  est.  »  Atlluic  (juidem  inunc- 
tus  in  cordc,  iionduin  Dci  Filium  conlilclur,  ncc  mcnli- 
tur  tamen.  Ipse  cnim  Dominus  de  se  ipso  ail  :  «  Non  est 
»  proplieta  sine  honore  nisi  in  patrla  sua*.  » 

X.  tt  Non  crcdiderunt  ergo  Judaei  de  illo,  quia  ca?cus 
))  luisset  et  vidisset,  donec  vocarent  parentes  ejus  qui 
))  vidcrat  ■  :  »  id  est ,  ([ui  caecus  iucrat  et  vidcrat.  «  Et 
))  intcrrogaverunt  eos,  dicentes,  llic  est  filius  vester  , 
))  (|uem  vos  dicitis  t[uia  cnecus  natus  est?  quomodo  ergo 
))  nunc  vidct?  Ucs|:»onderunt  cis  parentes  ejus,  et  dixc- 
»  runl ,  Scimus  ([uia  hic  cst  lilius  noster,  et  quia  caecus 
»  natus  est  :  quomodo  autem  nunc  videat  nescimus  ,  aut 
»  quis  ejus  apcruit  oculos ,  nos  nescimus.  Et  dixerunt, 
»  I|)sum  iuterrogate  ,  sclatem  habet,  ipse  de  se  loqua- 
»  tur^  »  Filius  quidem  noster  est,  sed  juste  cogeremur 
lo{[ui  pro  infante,  quiaipse  pro  se  loqui  non  posset  :  olim 
loc[uitur,  modo  videt  :  cnecum  a  nativitate  novimus,  Jo- 
quentem  olimscimus,  videntem  modo  videmus  :  ipsum 
interrogate,  ut  instruamini  :  c{uid  nobis  calumniamini? 
((  H.nec  dixerunt  parentes  ejus ,  quia  timebant  Jud;«os. 
»  Jam  enim  conspiraverant  Judaei ,  ut  si  c[uis  eum  confi- 
»  tcrelur  Christum,  extra  synagogam  fieret*.  »  Jam  non 
erat  malum  fieri  extra  synagogam.  Ilii  expellehant,  sed 
Christus  excipiebat.  ((  Propterea  parentes  ejus  dixerunt, 
»  quia  ffitatcm  habet,  ij^sum  inierrogate^  » 

XI.  ((  Vocaverunt  ergo  rursum  hominem ,  qui  fuerat 
»  cnecus,  et  dixerunt  ei,  Da  gloriam  Deo^.  »  Quid  est, 
((  Da  gloriam  Deo?  »  Nega  quod  accepisti.  lloc  plane  non 
est  gloriam  Deo  dare,   sed  Deura  potius  blasphcmare. 

f  Matth.  xni,  57.  —  "  Marc.  vi,  4.  et  Joaa  ix,  iS.  —  ^  Joan.  11,  19-21. 
—  4  Ibid.  22.  —  Slbid.  23.  —6  Ibid.  24. 


492  S.    AUGUSTTNI    EPISCOPI 

«  Da,  inf|uiuiit ,  gloriam  Dco.  Nos  scimus  quia  hic  liomo 
))  peccator  est.  Dixit  ergo  ille ,  Si  peccator  est,  nescio  : 
))  unum  scio,  quia  csecus  cum  essem,  modo  video.  Dixe- 
))  runt  ergo  illi,  Quid  fecit  libi?  quomodo  aperuit  tibi 
))  oculos^?  ))  Et  ille  jam  stomachans  adversus  duritiam 
Judseorum,  et  ex  caeco  videns  ,  non  ferens  csecos  ,  «  res- 
))  pondit  eis,  Dixi  jam  vobis,  et  audistis  :  quid  iterum 
))  vultis  audire?  Numquid  et  vos  vultis  discipuli  ejus 
((  fieri  -?  ))  Quid  est,  ((  Numquid  el  vos,  ))  nisi  quia  ego 
))  jam  sum?  Numquid  et  vos  vultis  ? »  Jam  video,  sed  non 
invideo. 

XII.  ((  Maledixerunt  ei ,  et  dixerunt,  Tu  discipulus 
»  ejus  sis^  ))  Tale  maledictum  super  nos,  et  super  fdios 
nostros.  Maledictum  enim  est,  si  cor  discutias,  non  si 
verba  perpendas.  ((  Nos  autem  Moysi  discipuli  sumus  : 
))  nos  scimus  quia  Moysi  locutus  est  Deus,  istum  autem 
))  nescimus  unde  sit^.  )>  Utinam  sciretis,  ((  quia  Moysi 
))  locutus  est  Deus  :  ))  sciretis  quia  per  Moysen  praedica- 
tus  est  Deus.  Habetis  enim  Dominum  dicentem  :  ((  Si  cre- 
))  deretis  Moysi ,  crederetis  et  mihi ,  de  me  enim  ille  scrip- 
))  sit^  ))  Ita-ne  sequimini  servum,  et  dorsum  ponitis 
contra  Dominum?  Sed  nec  servum  sequimini,  nam  per 
illum  ad  Dominum  duceremini. 

XIII.  «  Respondit  illehomo,  et  dixit  eis,  Inhoc  mira- 
))  bile  est,  quia  vos  nescitis  unde  sit,  et  aperuit  oculos 
))  meos.  Scunus  autem  quia  peccatores  Deus  non  audit  : 
»  sed  si  quis  Dei  cultor  est,  et  voluntatem  ejus  facit , 
))  hunc  exaudit*^.  )>  Adhuc  inunctus  loquitur.  Nam  et 
peccatores  exaudit  Deus.  Si  enim  peccatores  Deus  non 
exaudiret ;  frustra  ille  Publicanus  oculos  in  terram  dirait- 
tens  et  pectus  suum  perculiens  diceret  :  ((  Domine ,  pro- 

'  Joan.  viii,  25,  26.  —  '  Ibi(i.  27  —  ^  IbiJ.  28.  —  4  Ibid,  29.  — *  Id. 
V,  4^).  —  6  Id.  IX,  3o,  3i. 


IN    J0ANNI8    EVANGELIUM  ,    TRACT,     XLIV.  493 

»  pitiiis  osto  milii  pcccatori'.  »  Et  isla  contcssio  nieruit 
jiisliticalioiicni,  t|uonu)tlo  islo  c.rcus  ilkmiiualioucni ,  «  A 
»  s.fculo  non  cst  audiluin,  ([uia  apcriuL  oculos  c;eci  nati. 
»  Nisi  cssct  hic  a  Dco ,  noii  polcrat  laccrc  t|uici(piam '.  » 
Libcre,  conslantcr,  veracitcr.  Ujcc  enim  qucc  iacta  suut 
a  Domino,  a  quo  lierent  nisi  a  Deo?  Aut  quando  a  disci- 
pulis  talia  lierent,  nisi  in  eis  Dominus  habitarct? 

XIV.  ((  Ucsponderunt ,  et  dixcrunt  ei,  In  peccalis  na- 
»  tus  cs  totiis  •*.  Totus  »  quid  est?  cum  ocuiis  clausis. 
Sed  qui  apcruit  oculos,  salvat  et  tolum  :  ipse  dal)it  ad 
dexteram  rcsurrcclioucm  ,  tpii  in  iacic  dedit  iiiumiiialitv 
nem.  ((  lu  peccatis  totus  nalus  cs,  ct  tu  doccs  nos  ?  Et 
»  ejecerunt  eum  loras.  »  Ipsiillum  magistrum  fccerunt, 
ipsi  ut  disccrent  loties  interrogaverunt,  et  ingrati  docen- 
centem  projeccruut. 

XV.  Sed  quod  dl\i  jam  dudum,  fratres,  illi  pellunt, 
excipit  Dominus  :  magis  enim  quia  expulsus  est,  Chris- 
tianus  iactus  cst.  ((  Audivil  Jesus  quia  cjecerunt  eura  fo- 
»  ras,  et  cum  invenisset  eum  ,  dixit  ei ,  Tu  credis  iii  Fi- 
»  lium  Dei^  ?  »  Modo  lavat  faciem  cordis.  ((  Respondil  ille, 
»  et  ait,  »  ((uasi  adlmc  inunclus,  tt  Quis  est,  Domine,  ut 
»  credam  in  eum  ^  ?  Et  dixil  ei  Jesus,  Et  vidisti  eum,  et 
»  t{ui  loquitur  tecum  ipse  est^.  »  Missus  est  ille,  iste  la- 
vans  faciem  iii  Siioe  ,  t|uod  interpretatur  missus.  Denique 
jam  facie  lola  cordis  ct  niundata  conscientia  ,  agnoscens 
eum  non  fiiium  hominis  tantum  ,  quod  ante  crediderat, 
sed  jara  Filiura  Dei  (|ui  carnem  susceperat ,  ((  ait,  Crcdo 
)»  Domine  ^  »  Parum  est,  ((  Credo  :  »  vis  videre  qualem 
credat?  ((  Procidens  adoravit  eum.  » 

XVI.  ((  Et  dixit  ei  Jesus  ^  »  Modo  dies  ilie  est  inter 
»  lucem  et  tenebras  discernens.  (( In  judicium  ego  in  hunc 

'  Luc.  XVIII,  i3.  —  *  Joan.  ix,  3i,  33.  —  ^  Ibid.  3^.  —  4  Ibid  35.  — 
5  Ibid.  36.  —  6  Ibid  37.-7  Ibid.  3b.  —  «  Ibid.  39. 


494  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI        "■        ' 

»  mundum  veni,  ut  qui  non  vident,  videant,  et  ([ui  vi- 
»  dent,  cjjeci  fiant.  »  Quid  est  hoc,  Domine?  Magnam 
quiieslionem  fessis  intulisti  :  sed  erige  vires  nostras ,  ut 
possimus  intelligere  quod  dixisti ,  Venisti  «  ut  qui  non 
»  vident  videant :  »  recte^  quia  lumen  es ;  recte,  quia  dies 
es  5  recte,  quia  de  tenebris  liberas  :  hoc  omnis  anima  ac- 
cipit,  omnis  intelligit.  Quid  est  hoc  quod  sequitur,  «  Et  qui 
»  vident,  caeci  fiant  ?  »  Ergone  quia  venisti,  caeci  fient  qui 
videbant  ?  Audi  quid  sequitur ,  et  fortassis  intelhges. 

XVll.  Commoti  sunt  ergo  verbis  istis,  «  quidam  ex 
»  Pharisaeis ,  et  dixerunt  ei,  Numquid  et  nos  caeci  su- 
»  mus  '  ?  »  Audi  jam  quid  est  quod  movebat,  «  Et  qui 
»  vident ,  cseci  fiant.  Dixit  eis  Jesus ,  Si  caeci  essetis  ,  non 
«  liaberetis  peccatum  '^.  »  Cum  sit  caecitas  ipsa  peccatum* 
«  Si  coeci  essetis ,  »  id  est ,  si  vos  caecos  adverleretis ,  si 
vos  caecos  diceretis,  ct  ad  medicum  curreretis,  «  si  »  ergo 
ita  «  caeci  essetis,  non  halDcretis  peccatuni :  »  quia  veni  ego 
auferrepeccatura. «  Nunc  vero  dicitis,  quia  videmus :  pecca- 
»  tum  vestrum  manet.  »Quare?  Quia  dicendo,«Videmus,» 
medicumnon  quaeritis,  in  Ccccitate  vestra  reraanelis.  Hoc 
est  ergo  quod  paulo  ante  non  intellexeramus  quod  ait , 
«  Ego  veni  ut  qui  non  vident  videant  :  »  quid  est ,  ut  qui 
«  non  vident  videant  ?  »  Qui  se  non  videre  confitentur , 
et  medicum  qucierunt ,  ut  videant.  «  Et  qui  vident ,  caeci 
»  fiant  :  »  quid  est,  «qui  vident,  caeci  fiant  ?  »  Qui  se  pu- 
tant  videre ,  et  medicum  non  quaerunt,  in  sua  caecitate 
permancant.  Ergo  istam  discretionem  vocavit  judicium^ 
cum  ait,  «  In  judicium  veni  in  hunc  mundum ,  »  quo 
discernit  causam  credentium  a  superbis,  se  videre  putart-' 
tibus,  etideo  graviusexcaecatis^  tanquam  dixerit  ei  pecca- 
tor  confitens  et  medicum  quaerens,  «  Judica  me  Deus  ,  et 
»  discerne  causam  meam  de  gente  nonsancta^  :  »  illo- 

'  Joan.  IX,  t\o.  —  »  Ibid   4».  —  3  Psal.  xui,  i. 


IN   JOAKNIS   EVlNr.ELlUM  ,   trAct.    xliv.  495 

iiim  scilicet  i|ni  di»  iinl ,  <(  Vidcimis,  »  el  coriim  pccc.itiim 
nianct.  Ndii  aiilini  'lluil  jiuli(  iiini  jam  inliilit  muiidu, 
(juo  de  vivis  et  mortuis  in  fiiie  sapculi  judicabit.  Secundum 
hoc  enim  dixerat  :  ((  K^o  non  jiidico  (|U(ni(|uam  ^  :  m  {|uo- 
niam  pnus  veuit,  non  ut  juilicet  muiiduin  ,  sed  ul  sal- 
velur  mundus  per  ipsum  '. 

«W^^VWWW^V^^^/WWVVA-WVt  Wt^^W^A^VW^  WWWV\^/%iV%  Vt.^'%'W%>%WV«'WWWWW/V%'W 

TRACTATUS  XLV». 

Ab  eo  quod  scriptum  est,  Amen^  amen  dlco  vuhis  ,qai 
no/i  iiitrat  per  ostiuni  i/i  oi>ile  ovium  ,  sed  ascendit 
aliu/ule ,  ille  fur  est  et  lat/o  :  usque  ad  id ,  Ego 
veni  ut  vitam  habea/it ,  et  abunda/itius  habeant. 

I.  De  illuminalo~lillo  cpii  natus  est  caecus,  sermo  ad 
Judoeos  Domiiii  exortus  est.  Iluic  itacpie  lectioni  liodier- 
nam  esse  contextara  ,  scire  debuit  et  commoneri  Charilas 
Vestra.  Cum  onim  Dominus  dixisset,  ((  In  judicium  ego 
»  veni  in  hunc  mundum,  ut  cjui  non  vidcnt  videant ,  et 
))  c|ui  vident  caeci  fiant*  :  )>  quod  eo  tempore ,  quando 
lectum  est ,  ut  potuimus  exposuimus  :  cpiidam  ex  Phari- 
saeis  dixerunt ,  numquid  et  nos  caeci  sumus  ^  ?  ))  Quibus 
respondit ,  <(  Si  caeci  essetis ,  non  haberetis  pcccatum  : 
))  nunc  autem  dicitis  ,  Quia  videmus ,  peccatum  vestrum 
))  manet'^.  )>  Ilis  verbis  subjunxit  ea,  qua?.  hodie  cum  re- 
citarentur,  audivimus. 

II.  ((  Amen  ,  amen  dico  vobis,  qui  non  intrat  per  os- 
))  tium  in  ovile  ovium,  sed  ascendit  ahunde,  ille  fur  est 

'  Joan  VIII,  i5.  —  '  Ibid.  17.  —  '  Ilabitus  die  proxiino  ante  Tractatuni 
subseq.  adeoque  sabbato.  —  4  Joan.  ix,  Sg.  —  ^  ibid.  ^o.  —  ^  Ibid.  ^i. 


496  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

))  et  latro^  »  Dixerunt  enim  se  crecos  non  esse  :  vi- 
dere  autem  tunc  possent ,  si  oves  Christi  essent.  Unde 
sibi  usurpabant  iumen  qui  furebant  contra  diem  ?  Prop- 
ter  illorum  ergo  vanam  et  superbam  et  insanabilem 
arrogantiam  Dominus  Jesus  ista  contexuit  :  in  quibus  sa- 
lubriter  nos,  si  advertamus  ,  admonuit.  Multi  enim  sunt, 
qui  secundum  quamdam  vitseliujus  consuetudinem  dicun- 
tur  boni  homines,  boni  viri,  l^onae  foemin.ie  ,  innocentes, 
et  quasi  observantes  ea  qusc  in  Lege  praecepta  sunt,  defe- 
rentes  honorem  parentibus  suis,  non  mfechantes,  non 
homicidium  perpetrantes  ,  non  iurtum  facientes,  non  fai- 
sum  tcstimonium  adversus  quemquam  perhibentes,  et 
csetera  quae  Lege  mandata  sunt  velut  observantes  Chris- 
tiani  non  sunt :  et  plerumque  se  jactant  quomodo  isti , 
«  Numqnid  et  nos  caeci  sumus  ?  »  Quia  vero  ista  omnia 
quse  faciunt ,  et  nesciunt  ad  quem  finem  referant ,  ina- 
niter  faciunt,  Dominus  de  grege  suo ,  et  de  ostio  quo 
intratur  ad  ovile,  similitudinem  proposuit  in  hodierna 
lectione.  Dicant  ergo  Pagani,  Bene  vivimus.  Si  per  ostium 
non  intrant ,  quid  prodest  eis  unde  gloriantur  ?  Ad  hoc 
enim  debet  unicuique  prodesse  bene  vivere  ,  ut  detur  ilJi 
semper  vivere  :  nam  cui  non  datur  semper  vivere ,  quid 
prodest  bene  vivere  ?  Quia  nec  bene  vivere  dicendi  sunt , 
qui  fmem  bene  vivendi  vel  caecitate  nesciunt^  vel  infla- 
tione  contemnunt.  Non  est  autem  cuiquam  spes  vera  et 
certa  semper  vivendi ,  nisi  agnoscat  vitam  quod  est  Chris- 
tus  •,  et  per  januam  intret  in  ovile. 

IIL  Quaerunt  ergo  plerumque  taleshomines  etiam  per- 
suadere  hominibus  ut  bene  vivant,  et  Christiani  non  sinr. 
Per  aliam  partem  volunt  ascendere,  rapere  et  occidere  ^ 
non  ut  pastor,  conservare  atque  salvare.  Fuerunt  ergo 
quidam  phiiosophi ,  de  virtutibus  et  vitiis  subtilia  multa 

■  Joan.  X,   I.      ../ji    ..,.u,    ,    :  .^  . 


IJN     JOA^NIS     EVANGKLJIM  ,    ir  *(:t.     XLV.  4'J7 

ti:icfnnt('s,  dividcntes,  dofiniontos,  ratiooinationos  acu- 
tissimas  oonoludontes,  libros  implontos  ,  suam  sapiontiam 
buocis  oropanlibus  vontiiantos  :  (\m  otiam  diooro  audorcnt 
hominibus,  Nos  socpnniini,  scctam  nostram  tonete,  si 
vultis  beate  vivere.  Sed  non  intrarant  per  ostium  :  per- 
dere  volcbant,  maclare  ot  occidere. 

IV.  Ouid  tle  istis  dicam?  Ecce  ipsi  Pharisaei  legebant, 
et  in  eo  tjuod  logebant ,  Christum  sonabant ,  venturum 
sperabant,  ot  pr.nesentem  non  agnoscebant  :  jactabant  so 
ctiam  ipsi  intor vidontos,  hoc  est  inter  sapientes_, et  negabant 
Christum,  et  non  intrabant  per  ostium.  Ergo  et  ipsi,  si  quos 
forte  seducerent ,  mactandos  et  occidendos ,  non  liberan- 
dos  seducerent.  Et  hos  dimiltamus  :  videamus  ilfcs  si  forte 
ipsi  int  rant  por  ostium,  qui  ipsiusChristi  nomine  gloriantur. 

V.  Innumerabiles  enim  sunt,  qui  se  videntes  non  solum 
jactant,  sed  a  Christoillurainatos  videri  volunt  :  sunt  au- 
tem  hreretici.  Forte  ipsi  per  januam  intraverunt?  absit. 
Sabeilius  dicit,  Qui  Filius  est,  ipse  est  Pater  :  sed  si  Fi- 
lius ,  non  est  Pater.  Non  intrat  per  ostium ,  qui  Filium 
dicit  Patrem.  Arius  dicit,  Aliud  est  Patcr,  aliud  est  Filius. 
Recte  dicoret ,  si  diooret ,  aUus;  non^  aliud.  Quando  enim 
dicit  aliud ,  ei  contradicit  a  quo  audit  :  «  Ego  et  Pater 
»  unum  sumus^  »  Nec  ipse  ergo  per  ostium  intrat :  prae- 
dicat  enim  Christum  qualem  sibi  fingit ,  non  qualem  ve- 
)itas  dicit.  Nomen  habes,  rem  non  habes.  Alicujus  rei 
nomen  est  Christus  :  tene  ipsam  rem  ,  si  vis  prodesse  tibi 
nomen.  Ahus  nescio  unde ,  sicut  Photinus,  Cliristus  homo 
est,  inquit,  Deus  non  est.  Nec  ipse  intrat  per  ostium  , 
quia  Christus  et  homo  et  Deus  est.  Etquid  opus  estmulta 
percnrrore,  et  multa  vana  haeresum  enumerare?  Hoc  te- 
note  ,  oviie  Christi  esse  catliolicam  Ecclesiam.  Quicum- 
(lue  vult  inlrare  ad  ovile,  per  ostium  intret,  Ghristum 

'  Joan.  X,  3o. 

cxxii.  32 


498  S.     AUGUSTINI    EPISCOPI 

verum  prsedicet.  Non  solum  Christum  verum  praedicet , 
sed  Ghristi  gloriam  quaerat ,  non  suara  :  nam  multi  quae- 
rendo  gloriam  suam,  ovesChristi  sparserunt  potius  quam 
congregaverunt.  Humilis  est  enim  janua  Christus  Domi- 
nus  :  qui  intrat  per  hanc  januam  ,  oportet  humiliet  se ,  ut 
sano  capite  possit  intrare.  Qui  autem  se  non  humiliat , 
sed  extolHt ,  per  maceriam  vult  ascendere  :  qui  autem  per 
maceriam  ascendit ,  ideo  exaltatur  ut  cadat. 

VI,  Tecte  tamen  adhuc  loquitur  Dominus  Jesus,  nondum 
intelhgitur :  nominat  ostium,  norainat  ovile,  nominat  oves : 
commendat  haec  omnia ,  sed  nondum  exponit.  Legamus 
ergo,  quia  venturus  est  adea  verba,  inquijjus  nobis  aliqua 
quae  dixi#  dignetur  exponere  :  ex  quorum  expositione  da- 
bit  nobis  fortasse  etiam  illa  quae  non  exposuit,  intelhgere. 
Pascit  enira  manifestis ,  exercet  obscuris.  «  Qui  non  intrat 
))  per  ostiura  in  oviie  oviura,  sed  ascendit  ahunde^.  »  Vae 
raisero ,  quia  casurus  est.  Sit  ergo  humihs ,  per  ostiura 
intret  :  plano  pede  veniat,  et  non  oftendet.  «  llle,  inquit, 
»  fur  est  et  latro.  »  Oves  suas  vult  dicere  oves  alienas,  ad 
hoc  suas,  id  est,  furto  ablatas,  non  ut  salvet,  sed  ut 
occidat.  Ergo  fur  est,  quia  quod  ahenura  est,  suura  di- 
cit  :latro,  quia  et  quod  est  furatus  ,  occidit.  «  Qui  au- 
»  tem  intrat  per  ostiura ,  pastor  est  ovium  :  huic  ostiarius 
»  aperit^.  »  De  ostiario  isto  tunc  quaeraraus^  quando  ab 
ipso  Doraino  audieriraus  quod  sit  ostium ,  et  qui  sit  pas- 
tor.  «  Et  oves  vocem  ejus  audiunt,  et  proprias  oves  vocat 
»  norainatim.  »  Habet  eaiim  nomina  earum  scripta  ixx 
libro  vitae.  «  Proprias  oves  vocat  nominatira.  »  Hinc  dicit 
Apostolus  :  «  Novit  Dorainus  qui  sunt  ejus^.  Et  educit 
»  eas.  Et  cum  proprias  oves  eraiserit,  ante  eas  vadit  :  et 
»  oves  illura  sequuntur,  quia  sciunt  vocera  ejus.  Alie- 
»  nura  autem  non  sequuntur,  sed  fugiunt  ab  eo;  quia 

■  Joan  X,  I.  —  >  Ibid.  2,  3.  —  ^  2  Tim    ii,  19. 


IN    JOANNI5    EVANGELIUM  ,     THACT.    XLV.  499 

>)  iion  novorunt  voccm  alienorum'.  »  Tccta  siint  haec-, 
plcna  (lufeslionil)us,  gravida  sacramcntis.  Scquamur  crgo 
et  audiamus  magistrum  ex  his  obscuris  ali(|uid  apcricn- 
tem  ;  ct  pcr  id  (juod  aperit ,  nos  lortc  intrarc  liacicntem. 

VII.  <(  Hoc  provcrbiura  dixit  ilhs  Jcsus ,  iJh  autcm  non 
cognoverunt  (|uid  locperetur  eis'^.  »  Fortencc  nos.  Quid 
ergo  intercst  intcr  illos  et  nos,  antequam  ista  verba  agnos- 
camus  et  nos  ?  Quia  nos  pulsamus  ut  aperiatur  nobis  :  illi 
autem  Christum  ncgando  nolcbant  intrare  servandi  _,  sed 
foris  rcmancre  perdendi.  Quod  ergo  nos  audimus  hsec 
pic ,  (|uod  antequam  illa  intelligamus,  credimus  vera  esse 
atquc  divina ,  magna  ab  istis  divcrsitate  distamus.  Cum 
enim  duo  audiunt  verba  Evangehi,  unus  impius,  alter 
pius,  et  talia  sunt  ut  fortc  ambo  non  intclhgant ,  unus 
dicit ,  Nihil  dixit  :  ahus  dicit,  Verum  dixit,  et  bonum  est 
quod  dixit,  sed  nos  non  intelligimus  :  iste  cpiia  credit 
jam  pulsat ,  et  dignus  est  cui  aperiatur,  si  pulsare  persis- 
tat :  ille  vero  adlmc  audit,  <(  Nisi  credideritis ,  non  intel- 
»  hgetis^.  »  Quarc  ista  commendo  ?  Quia  etiam  cum  verba 
hnec  obscura  sicut  possum  exposuero,  aut  quia  valde  sunt 
abdita^  vel  ego  eorum  non  apprehcndero  intclhgentiam , 
vel  explicandi  c{uod  intelhgo  non  habuero  facultatem,  vel 
tam  fuerit  quiscjue  tardus  ,  ut  etiam  exponentem  non  se- 
quatur ,  non  de  se  desperet :  maneat  in  fide ,  arabulet  in 
via,  audiat  Apostolum  dicentem  :  «  Et  si  quid  ahter  sa- 
pitis,  hoc  quoc[ue  vobis  Deus  revelabit,  verumtamen  in 
quod  pervenimus,  in  eo  ambuleraus*.  » 

VIII.  Incipiamus  ergo  audire  exponentera ,  quera  au- 
diviraus  proponentera.  <(  Dixit  ergo  iterura  eis  Jesus, 
»  Amen,  amen  dico  vobis,  c[uia  ego  sura  ostium  ovium^.  » 
Ecce  ipsum  ostium  quod  clausum  posuerat,  apcruit.  Ipse 

'  Joan.  X,  4,  5.  —  -  IbiJ.  6.  —  '  Isai.  vii,  9  —  ^  Pliilip.  111,  i5.  — 
Joan.  X,  7. 

32. 


500  S.     AUGUiTlM    EPISCO»'! 

est  oslium.  Agnovimus,  iiitremus,  aut  nos  intrasse  gau- 
deamus.  «  Omnes  quotquot  venerunt,  fures  sunt  et  la- 
»  trones^  ,»  Quid  est  hoc  Domine,  «  Omnes  quotquot 
»  venerunt?  »  Quid  enim,  tu  non  venisti?  Sed  inteilige  : 
«  Omnes  quotquot  venerunt  »  dixi,  utique  praeter  me. 
Recolamus  ergo.  Ante  adventum  ipsius  venerunt  Pro- 
phetse,  numquid  lures  et  latrones  fuerunt?  absit.  Non 
praeter  illum  venerunt,  quia  cum  illo  venerunt.  Yenturus 
praecones  mittebat,  sed  eorum  corda  quos  miserat,  possi- 
debat.  Vuhis  nosse  quia  cum  illo  venerunt ,  qui  est  ipse 
semper?  Carnem  quippe  accepit  ex  tempore.  Quid  est 
ergosemper?  In  principio  erat  Verbum.  Cum  illo  ergo 
venerunt,  qui  cum  Verbo  Dei  venerunt.  «  Ego  sum,  in- 
»  quit,  via ,  et  veritas  et  vita'^.  »  Si  ipse  est  veritas,  cum 
illo  venerunt ,  qui  veraces  fuerunt.  Quotquot  ergo  praeter 
illum  ,  «  fures ,  et  latrones ,  »  id  est ,  ad  furandum  et  oc- 
cidendum. 

IX.  «  Sed  non  audierunt  eos  oves^.  »  Major  hsec 
quoestio  est,  «  non  audierunt  eos  oves.  »  Ante  adventum 
Domini  nostri  Jesu  Christi ,  quo  humihs  venit  in  carne  , 
praecesserunt  jusli ,  sic  in  eum  credentes  venturum ,  quo- 
modo  nos  credimus  in  eum  qui  venit.  Tempora  variata 
sunt,  non  fides.  Quia  etipsa  verba  pro  tempore  variantur, 
cum  varie  dechnantur  :  ahum  sonum  habet,  venturus 
est;  ahum  sonum  habet,  venit  :  mutatus  est  sonus,  ven- 
turus  est,  et  venit :  eadem  tamen  fides  utrosque  conjungit, 
et  eos  qui  venturum  esse ,  et  eos  qui  eum  venisse  credi- 
derunt.  Diversis  quidem  temporibus,  sed  utrosque  per 
unum  fidei  ostium,  hoc  est  per  Christum,  videmus  in- 
gressos.  Nos  credimus  Dominum  Jesum  Christum  natum 
ex  virgine,  venisse  in  carne,  passum  esse,  resurrexisse,  in 
coelum  ascendisse  :  totum  hoc,  sicut  verba  audilis  prae- 

I  Joaa.  X,  8.  —  '  Id.  nv,  6.  —  3  IJ.  x,  8. 


IN    JOANNIS    F.VANCKl  U.M  ,    TI\A(.T.     XI.V.  501 

terili  lomporis,  implcliiin  ( s^"  j.iin  (  ri(!imii.s.  In  cjiis  sunt 
rulci  sncicl;ilc  nobisciun  vt  illi  Piitrcs^  (|ni  crctlidcinnt  cl<! 
virginc  nasciturum,  p.issurum,  resurrecturum,  in  ca^Ium 
asccnsurum  :  iilos  cnim  ostciulit  Apostolus  uhi  ait:  «  Ha- 
))   hcntcs  autcm  cumtiom  spiritum  fidci ,  sicut  scripluin 
))   est,  Crcdidi  propter  locutus  sum,  et  nos  credimus , 
»  propfer  (juod  et  lo(|uimur*.  )>  Propheta  di\it  :  «  Crc- 
)>  didi  inopter  (juod  locutussum'*  :  »  Apostolus  dicit,  Et 
nos  crcdinius  ,  proplcr  ([uod  et  lo(juimur.  Ut  scias  autem 
([uod  una   sil  fuk^s ,  audi  dicentem  ,  Hah(?ntes   eumdem 
spiritum  fidci ,  et  nos  credimus.  Sic  et  alio  loco ,  <(  Nolo 
))  cnim  vos  ignorarefratres,  quia  patrcs  nostri  omncs  sub 
))  nube  fuerunt  ct  omnes  per  mare  transierunt,  (.'t  omnes 
))  in  IMoysen  haplizati  sunt ,  in  nube  et  in  mari ,  ct  om- 
))  nes  eamdcm  escam  spiritalem  manducaverunt,  et  om- 
))  nes  eumdem  potuni  spiritalem  biherunt^.  »  Mare  ru- 
brum    significat  baptismum  •,  Moyses    ductor  per  mare 
ruhrum  significat  Christum-,  populus  transiens  significat 
fidel(\S5   mors  iEgyptiorum  significat  abolitionem  pecca- 
torum.  In  signis  diversis  eadem  fides  :  sic  in  signis  diver- 
sis  ,  (|uomodo  in  verbis  diversis;  quia  verba  sonos  mutant 
per  tcmpora  ,  et  uti([ue  nihil  aliud  sunt  verba  quam  signa. 
Significando  enim  verba  sunt :  tollc  significationem  verbo, 
strepitus  inanis  est.  Significata  ergo  sunt  omnia.  Num- 
([uid  non  eadem  credebant,  per  quos  haec  signa  minis- 
trahantur ,  per   quos  eadem  quae  credimus  ^  prophetata 
praenuntiabantur?  Utique  credebant  :  sed   illi  ventura 
esse^  nos  autem  venisse.  Ideo  et  sic  ait,  Eumdem  potum 
spiritalcm  biberunt^.  Spiritalem  eumdem,  nam  corpora- 
lemnon  eumdem.  Quidenimillibibebant?Bihebant  enim 
de  spiritali  sequente  petra  :  petra  autem  erat  Christus. 
Videte  ergo,  fide  manente ,  signa  variata.  Ibi  petra  Chris- 

'  9  Cor.  IV,  i3.  —  ^  Psal.  c\v,  i8.  —  ^  i  Cor.  x,  i,  etc.  —  4  Ibid.  ^. 


602  s.  JiuGusTiiri  episcopi 

tus ,  nobis  Christus  quod  in  altari  Dei  ponitur.  Et  illi  pro 
magno  sacramento  ejusdem  Christi  biberunt  aquam  pro- 
fluentem  de  petra ,  nos  quid  bibamus  norunt  fideles.  Si 
speciem  visibilem  intendas ,  aliud  est  :  si  intelhgibilem 
significationem  ,  eumdem  potum  spiritalem  biberunt. 
Quotquot  ergo  illo  tempore  crediderunt  vel  Abrahae ,  vel 
Isaac ,  vel  Jacob  ,  vel  Moysi ,  vel  aliis  Patriarchis ,  ahis- 
que  Prophetis  Christum  prsenuntiantibus ,  oves  erant,  et 
Christum  audierunt :  non  ahenam  vocem,  sed  ipsius  au- 
dierunt.  Judex  fuerat  in  praecone.  Quia  et  quando  judex 
loquitur  per  prseconem,  exceptor  non  ^  facit,  Prseco  dixit  5 
sed ,  Judex  dixit.  Ahi  sunt  ergo  quos  non  audierunt  oves, 
in  quibus  non  erat  vox  Christi ,  errantes,  falsa  dicentes  , 
inania  garrientes  ,  vana  fmgentes  ,  miseros  seducentes. 

X.  Quid  est  ergo  quod  dixi,  Major  haec  est  quaestio? 
Quid  habet  obscurum  et  ad  inteUigendum  diflicile?  Au- 
dite  obsecro.  Ecce  Dominus  ipse  Jesus  Christus  venit , 
praedicavit  :  utique  multo  magis  vox  pastoris  erat ,  ex- 
pressa  ipso  ore  pastoris.  Si  enim  per  Prophetas  vox  pasto- 
toris  erat ,  quanto  magis  vocem  pastoris  proferebat  bngua 
ipsa  pastoris  ?  Non  omnes  audierunt.  Sed  quid  putamus  ? 
Qui  audierunt ,  oves  erant  ?  Ecce  audivit  Judas ,  et  lupus 
erat  :  sequebatur,  sed  pelle  ovina  tectus  pastori  insidia- 
batur.  Aliqui  vero  eorum  qui  Christum  crucifixerunt , 
non  audiebant,  et  oves  erant  :  ipsos  enim  videbat  in 
turba ,  quando  dicebat ,  «  Cum  exaltaveritis  filium  homi- 
»  nis^  tunc  cognoscetis,  quia  ego  sum  ^.  »  Quomodo  enim 
ista  solvilur  quaestio?  Audiunt  non  oves,  et  non  audiunt 
oves ;  setjuuntur  vocem  pastoris  quidam  lupi ,  et  ei  quae- 
dam  contradicunt  oves  :  postremo  pastorem  occidunt 
oves.  Solvitur  qusestio  :  respondet  enira  ahquis ,  et  dicit , 
Sed  quando  non  audiebant ,  oves  nondum  erant,  tunc 

J  Forte  non  scribit.  —  =«  Joan.  vm,  28. 


IN    JOA^NIS    EVANOELItJM  ,    XnACT.    XLV.  603 

liipi  or.int  ;  vo\  aiulila  cos  mutavit,  et  ex  lupis  ovcs  focit; 
(|iiaiulo  crgo  fact.r  simt  oves ,  audiciunt ,  ct  pastorcm 
invcncrunt ,  pastorcmtiuc  sccutne  sunt;  pastoris  promissa 
spcraverunt,  quia  jussa  fecerunt. 

XI.  Soluta  cst  utcumcjucista  qu.-fitio,  et  cui([uam  forte 
suUiciat.  Mc  autcm  adhuc  movct ,  et  tjuid  mc  movcat 
communico  vobiscum,  ut  quodam  modo  quaerens  vol)is- 
cum  ,  rcvelantc  illo  vobiscum  mcrear  invenire.  Quid  ergo 
me  movcat ,  accipite.  Per  Ezcchiclcm  prophctam  Domi- 
nus  objurgat  pastores  ,  et  dicit  inter  caetcra  de  ovibus , 
((  Errantem  ovem  non  revocastis*.  »  Et  errantem  dicit, 
et  ovem  appellat.  Si  quando  errabat  ovis  erat,  cujus  vo- 
cem  iit  erraret  audiebat?  Procul  dubio  enim  non  erraret, 
si  vocem  pastoris  audiret  :  sed  ideo  erravit ,  quia  vocem 
audivit  alieni  5  vocem  furis  et  latronis  audivit.  Certe  la- 
tronum  vocera  non  audiunt  oves  :  ((  Qui  venerunt,  » 
incjuit,  et  intclligimus  praeter  me,  id  est,  qui  venerunt 
prneter  me ,  ((  fijres  sunt  et  latrones ,  et  non  audierunt 
»  eos  ovcs.  »  Domine  si  non  audierunt  eos  oves,  quo- 
modo  errant  oves  ?  Si  oves  non  audiunt  nisi  te ,  tu  au- 
tem  vcritas  es  :  c[uisquis  veritatem  audit,  non  utique 
errat.  Illi  autem  crrant ,  et  oves  appellantur.  Nara  si 
in  errore  ipso  oves  non  appellarentur ,  non  diceretur  per 
Ezechielem,  Errantem  ovem  non  revocastis.  Quomodo  et 
errat,  et  ovis  est  ?  Vocem  alieni  audivit  ?  Certe  ((  non  audie- 
»  runt  eos  oves.  »  Deinde  modo  multi  coUiguntur  ad  ovile 
Christi ,  et  ex  haereticis  fiunt  catholici ;  a  furibus  tollun- 
tur ,  pastori  redduntur  ;  et  aliquando  murmurant,  taedium 
patiuntur  ad  revocantem  ,  et  non  intelligunt  jugulantem : 
verumtamen  etiam  cum  renitentes  venerint  qune  oves 
sunt,  agnoscunt  vocem  pastoris,  et  se  venisse  laetantur, 
et  errasse  erubescunt.  Quando  ergo  in  illo  errore  tanquam 

'  Ezech.  XXXIV,  4- 


504  S.     AUGUSTINl    EPISCOPI 

in  veritate  gloriabantur ,  et  iitique  non  audiebant  vocem 
pastoris,  et  alienum  ideo  sequebantur,  oveserant  an  non 
erant  ?  Si  oves  erant,  quomodo  alienosoves  non  audiunt? 
Si  oves  non  erant ,  quare  objurgantur  illi  quibus  dicitur  , 
Errantem  ovem  non  revocastis?  In  ipsis 'etiam  jam  factis 
cathoiicis  Chrislianis,  bonae  spei  fidelibus,  aliquando  mala 
contingunt ;  seducuntur  in  errrorem,  et  post  errorem  re- 
vocantur  :  quando  seducti  sunt  in  errorem  ,  et  rcbaptizati 
sunt,  aut  post  ovilis  Dominici  societatem  rursus  iii  erro- 
rem  pristinura  revoluti  sunt,  oves  erant  an  non  erant? 
Utique  catholici  erant,  Si  cathofici,  fideles  erant,  oves 
erant.  Si  oves  erant,  quomodo  vocem  alieni  audire  po- 
tuerunt,  cum  Dominus  dicat ,  «  non  audierunt  eos  oves?  « 
XII.  Audistis,  fratres,  altitudinem  quaestionis.  Dico  ei  go  : 
«  Novit  Dominus  quisuntejus^  :  »  Novit  praescitos ,  no- 
vit  prsedestinatos  :  de  illo  quippe  dicitur  ,  «  Quos  autera 
))  praescivit,  et  praedestinavit  conformes  fieri  imaginis 
»  Filii  sui ,  ut  sit  ipse  primogenitus  in  multis  fratribus. 
))  Quos  autem  praedestinavit ,  ipsos  et  vocavit  ^  et  quos 
y»  vocavit,  ipsos  et  justificavit ;  quos  autem  justificavit, 
))  ipsos  et  glorificavif-.  »  Si  Deus  pro  nobis,  quis  contra 
nos  ?  Adde  adhuc ,  Qui  proprio  Fiiio  suo  non  pepercit , 
sed  pro  nobis  omnibus  tradidit  eura ,  quomodo  non  et 
cum  illo  omnia  nobis  donavit?  Sed  quibus  nobis?  Praes- 
citis,  praedestinatis ,  justificatis,  glorificatis  :  de  quibus 
sequitur.  Quis  accusabit  adversus  electos  Dei?  Novit  ergo 
Dominus,  qui  sunt  ejus,  ipsae  sunt  oves.  Aliquando  se 
ipsae  nesciunt,  sed  pastor  novit  eas ,  secundum  istam  prae- 
destinationem,  secundum  istam  Dei  praescientiam,  Secun- 
dum  electionera  ovium ,  ante  constitutionem  raundi :  nam 
et  hoc  dicit  Apostolus  :  «  Sicut  elegit  nos  in  ipso  ante 
))  constitutionera  mundi  ^.  »  Secundura  istara  ergo  praes- 

■  2  Tim.  II,  19.  —  '  Rom.  viii,  29,  ctc.  —  '  Eplies    i,  4- 


IN     lOANMS     EV  ANr.Kl.irM  ,      THArr.     XI. V.  505 

cicnllam  Di-i  cl  piaHlcslinalioncni  ,  ([iiaiM  niiill.T  ovcs 
ibris ,  quam  multi  lu|)i  iiilus;  ct  cjuani  niuiuc  ovcs  intus, 
cl  (|unm  niulli  lupi  Ibris.  Quid  cslciuotl  clixi,  (juam  multne 
ovcs  loiis  i'  (Jiiam  mulli  niodo  luxuriantur,  casli  liiluri  ; 
(|uam  miihi  blasphcmant  Christum ,  credituri  in  Chris- 
tum  ;  (|uam  nnilli  sc  incbriant,  fuluri  sobrii-  cjuam  mulli 
rapiunt  rcs  alicnas,  donaturi  suas  :  verumtamen  modo 
vocem  alienam  audiunt,  alienos  se({uuntur.  Item  cjuam 
muhi  intus  laudant,  blasphematuri ;  casti  sunt,  fornica- 
turi-  sobrii  sunt,  se  vino  postea  scpulturi ;  stant,  casuri  : 
non  sunt  oves.  (  De  pniedcstinatis  enim  locjuimur  :  de  his 
lo(|uimur  cjuos  novit  Dominus,  qui  sunt  ejus.  )  Et  tamen 
ipsi  c|uanchu  rccte  sapiunt,  Christi  voccm  audiunt.  Ecce 
audiuut  ipsi,  non  audiunt  illi  :  et  tamcn  secundum  prse- 
destinationem  non  ovcs  isti,  oves  illi. 

XIII.  Adhuc  manct  qunestio ,  quae  mihi  interim  nunc 
videtur  ila  posse  dissolvi.  Est  aliqua  vox,  est ,  inquam, 
vo\  aliqua  pastoris,  in  qua  oves  non  audiunt  alienos ,  in 
qua  non  oves  non  audiunt  Christum.  Quae  est  ista  vox? 
Qui  perseveravcrit  uscjue  in  fincm  ,  hic  salvus  erit.  Hanc 
vocem  non  negligit  proprius,  non  audit  alienus  :  nam  et 
ille  hoc  ci  praechcat,  ut  perseveret  apud  ipsum  usque  in 
fmem ,  sed  non  apud  eum  perscvcrando  non  audit  hanc 
vocc^m.  Venit  ad  Christum  ,  audivit  alia  et  alia  verba,  illa 
et  illa,  omnia  vera,  sana  omnia  :  intcr  quae  omnia  est  et  illa 
vrtx  ,  Qui  pcrseveraverit  use{ue  in  finem,  hic  salvus  erit. 
Istam  c{ui  audicrit,  ovis  est.  Sed  audiebat  illam  nescio 
(luis,  ct  dcsipuit ,  refriguit,  audivit  alienam  :  si  praedes- 
tinatus  est,  ad  tempus  erravit,  in  aeternum  non  {leriit ; 
rcditut  audiatquod  ncglexit,  faciat  quod  audivit.  Si  enim 
dc  his  c?st  cjui  praedestinati  sunt ,  et  errorem  ipsius  Dcus 
praescivit ,  et  conversionera  futurara^gi  aberravit,  redit 
ut  audiat  illara  vocem  pastoris,  et  sequatur  dicentem, 


506  S.     AUGTJSTINI   EPISCOPI 

Qui  perseveraverit  usque  in  finem,  hic  salvus  erit.  Bona 
vox  ,  fratres  ,  vcra ,  pastoralis  ,  ipsa  est  vox  salutis  in  ta- 
bernaculisjustorum.  Nam  facile  est  audire  Christum^  fa- 
cile  est  laudare  Evangelium ,  facile  acclamare  disputatori : 
perseverare  usque  in  fmem ,  hoc  est  ovium  vocem  pasto- 
ris  audientium.  Tentatio  accidit,  persevera  usque  in  fi- 
nem  :  quia  tentationon  perseverat  usque.in  fmem.  Usque 
in  quem  fuiem  perseverabis  ?  quousque  fmias  viam.  Quan- 
diu  enim  non  audis  Christum  ,  adversarius  tuus  est  in  ista 
via,  hoc  est  in  ista  mortah  vita.  Sed  quid  dicit?  «  Con- 
»  corda  cum  adversario  tuo  cito,  dum  es  cum  eo  in  via^» 
Audisti,  credidisti,  concordasti.  Si  adversabaris ,  con- 
corda.  Si  tibi  praestitum  est  concordare,  noli  ulterius  liti- 
gare.  Quando  enim  finiatur  via  nescis ,  sed  tamen  scitiile. 
Si  ovis  es,  et  si  perseveraveris  usque  in  fmem  ,  salvus 
eris  :  ac  per  hoc  istam  vocem  non  contemnunt  sui ,  non 
audiunt  alieni.  Ut  potui,  ut  ipse  donavit,  profundam 
multum  quaestionem  aut  exposui  vobis ,  aut  tractavi  vo- 
biscum.  Si  qui  minus  intellexerunt ,  maneat  pietas,  et 
revelabitur  veritas  :  qui  autem  intellexerunt_,  non  se  ex- 
toUant  quasi  celeriores  super  tardiores,  ne  extollendo  se 
exorbitent,  et  facilius  perveniant  tardiores.  Omnes  au- 
tem  perducat  cui  dicimus,  «  Deduc  me  Domine  in  via 
»  tua,  et  ambulabo  inveritate  tua^.  » 

XIV.  Perhoc  ergo  quod  exposuit  Dominus,  quia  ipse 
est  ostium^  intremus  ad  ea  quae  proposuit,  nec  exposuit. 
Et  pastor  quidem  quisnam  sit ,  quamvis  non  dixerit  in 
ista  lectione  quae  hodie  recitata  est ,  tamen  in  ea  quae 
sequitur  apertissime  dicit  :  «  Ego  sum  pastor  bonus.  » 
Quod  etsi  non  diceret ,  quem  alium  praeter  ipsum  intelli- 
gere  deberemus  in  eis  verbis,  ubi  ait  :  «  Qni  intratper 
»  ostium,  pastor  est  ovium.  Huic  ostiarius  aperit :  et  oves 

«  Matlh.  V,  25.  —  »  Psal.  lxxxv,  ii. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    TRACT.    XLV.  607 

»  voccm  cjus  audiunt  :  ct  proprias  oves  vocat  nomina- 
»  tim,  et  cclucit  cas.  Et  cum  proprias  cmiserit ,  antc  cas 
»  vatlil  ct  ovcs  cum  sccjuuntur,  (juia  sciunt  voccm  cjus  •  ?  » 
Quis  cnimalius  ovcs  proprias  vocat  nominalim,  ct  cducit 
eas  hinc  ad  vitam  neternam,  nisi  qui  novit  nomina  prae- 
destinatorum  ?  Unde  ait  discipulis  suis  :  «  Gaudete  quia 
»  nomiua  vcstra  scripta  sunt  in  ccjclo'^ :  »  hinc  enim  vocat 
eas  nominatim.  El  quis  ahus  cas  emittit,  nisi  qui  earum 
peccata  diraittit ,  ut  eum  sequi  duris  liberatae  vinculis 
possint?  Et  quis  eas  prreccssit  quo  cum  scquantur,  nisi 
qui  surgens  a  mortuis  jam  non  moritur,  et  mors  ci  ultra 
non  dominabitur^ :  et  cum  hic  conspicuus  esset  in  carne 
ait :  «  Patcr,  quos  dcdisti  mihi,  volo  ut  ubi  ego  sum,  et 
»  ipsi  sint  mecum^?  »  Unde  ilhid  est  quod  ait,  «  Ego 
)»  sum  ostium,  per  me  si  quis  introierit,  salvabitur^  et 
»  ingredietur,  et  egredietur,  et  pascua  inveniet^  »  In 
hoc  evidenter  ostendit,  non  solum  pastorem,  sed  etiam 
oves  intrare  perostium. 

XV.  Sed  quidest,  «ingredietur,  et  egredietur,  et  pas- 
»  cua  inveniet  ?  »  Ingredi  quippe  in  Ecclcsiam  per  os- 
tium  Christum  ,  valde  bonum  est  :  exire  autem  de  Eccle- 
sia,  sicut  ait  istc  ipse  Joannes  evangehsta  in  Epistola  sua  : 
«  Ex  nobis  exierunt,  sed  non  erant  ex  nobis^ :  »  non  est 
utique  bonum.  Tahs  ergo  egresus  non  posset  a  bono  pas- 
tore  laudari  :  ut  diceret,  «  et  ingredietur,  et  egredietur, 
y>  et  pascua  inveniet. »Est  ergo  ahquis  non solum  ingressus, 
verum  etiam  egressus  bonus  per  ostium  bonum,  quod  est 
Christus.  Sed  quis  est  iste  laudabilis  et  beatus  egressus? Pos- 
sem  quidem  dicere  ingredi  nos,  quando  interius  ahc[uid  co- 
gitamus  ^  egredi  autem,  quando  exterius  ahf|uid  operamur : 
etquoniam,  sicut  dicit  Apostolus,  per  fidem  habitatChris- 

>  Joan.  I,  2-4.  —  »  Luc.  x,  20.  -^  3  Rom.  ti,  9.  —  4  Joan.  xvn,  24.  — 
5  Id.  X,  9,  —  ^  I  Joan.  u,  20. 


•'iOS  S.     AUGDSTINT    KPrSCOPl 

Ins  in  cordihns  noslris,  ingredi  per  Christum  esse  secun- 
dum  ipsam  fidem  cogitare*  ;  egredi  autem  per  Clirislum, 
secundum  ipsam  fidem  etiam  Ibris,  id  est,  coram  homi- 
nibns  o])erari.  IJnde  et  in  Psalmo  legitur  :  «  Exiet  homo  ad 
M  opus  suum''^  »  Et  ipse  Dominus  dicit :  «  Luceant  opera 
»  vestra  coram  hominibus^.  »  Sed  plus  me  delectat  quod 
ipsa  veritas  tanquam  pastor  bonus ,  et  ideo  bonus  doctor, 
quodam  modo  nosadmonuit,  quemadmodum  intelligere 
debeamus  quod  ait ,  «  ingredietur,  et  egredietur,  et  pas- 
»  cua  inveniet,  »  cum  seculus  adjunxit,  «  Fur  non  venit 
»  nisi  ut  furetur  ,  et  mactet ,  et  perdat  :  ego  veni  ut  vi- 
»  tam  habeant  et  abundantius  habeant*.  »  Yidetur  enim 
mihi  dixisse  ,  ut  vitam  habeantingredientes,  et  abundan- 
tius  habeant  egredientes.  Non  autem  potest  quisque  per 
ostium ,  id  est,  per  Christum  egredi  ad  vitam  aeternam , 
quae  erit  in  specie ,  nisi  per  ipsum  ostium,  hoc  est  per 
eumdem  Christum  in  Ecclesiam  ejus,  quod  est  ovile  ejus, 
intraverit  ad  vitam  temporalem  ,  quae  est  in  fide^.  Ideo 
ait,  «  Ego  veni  ut  vitam  habeant,  »  hoc  est  fidem,  quae 
per  dilectionem  operatur,  per  quam  fidem  in  ovile  ingre- 
diunmr  ut  vivant ,  quia  justus  ex  fide  vivit*^  :  «  et  abun- 
))  dantius  habeant,  »  qui  perseverando  usqueinfinem, 
per  iliud  ostium  ,  id  est,  per  fidem  Christi  egrediuntur , 
quoniam  veri  fideles  moriuntur ;  et  abundantius  habe- 
bunt  vitam  ,  veniendo  quo  pastor  ille  praecessit ,  ubi  nun- 
quam  deinde  moriantur.  Quamvis  ergo  et  hic  in  ipso  ovili 
non  desunt  pascua  ,  quoniam  ad  utrumque  possumus  in- 
telbgerequoddictum  est,  «  et  pascna  inveniet, » idest,  et 
ad  ingressum  et  ad  egressum  :  tamen  tunc  vera  pascua 
invenient,  ubi  saturentur  qui  esuriunt  et  sitiunt  justitiam', 
c[uaha  pascua  invenit  cui  dictum  est  :  «  Hodie  mecum  eris 

I  Eplies.  III,  17.  —  '  Psal.  ciii,  23.  —  3  Matth.  v,  16.  — 4  Joan.  x,  lo. 
—  5  Gal    V,  6.  —  6  Habac.  n,  4>  et  Ro™-  »,  ^7-  -^  7  Mattli.  v,  6. 


IN     JOAMSIS     EVANC.F.LIIIM  ,     TRACT.     XLVI.  f^Oy 

>•  in  paradiso  '.  »  Quonioilo  aiilcm  ipsc  sit  osliiim  ,  ipsc 
paslor,  ul  per  se  ipsum  cjuodam  modo  eliam  ipse  ingredi  et 
egredi  intclligalur,  et  cpiisnam  sil  ostiarius  .  longum  esl 
hodie  (juirrere,  et  dissereiido  sieut  ipse  donaverit  ex- 
plicare. 

%V*%*VVVVVVV\VVl\^V*%.%AV\VVV\V\%%VVV%%'V\l'*V\'VV\A.\'t%^Vl'\'\'VV\\'VVVVVM,A  W\\  V\\»/V\ 

TRACTATUS  XLVP. 

Ab  eo  qnod  scriptum  cst  :  Ei^o  sum  pastor  ho- 
nus ,  etc.  us([ueadid,  j\Jercen(irius  auteni  fui^il , 
quia  niercenarius  est ,  et  non  pertinet  ad  euni 
de  o^ibus. 

1.  LoQUEKS  Dominus  Jesus  ovibus  suis,  etprsesentibus,  et 
futuris  cjuae  tunc  aderant^  c[uia  erant  ubi  jam  ovcs  cjus 
erant,  c[u<Te  futnrne  erant  ejus  oves  :  itcni  pracsentibns  et  fu- 
turis  et  illis  et  nobis ,  et  t[uofquot  etiam  post  nos  fuerint 
oves  ejus,  quis  ad  eas  missus  es.set ,  ostendit.  Omnes  ergo 
audiunt  vocem  pastoris  sui  dieenlis,  u  Ego  sum  pastor 
))  bonus^.  ))  Non  adderet  «  bonus ,  )>  nisi  essent  pastores 
roali.  Sed  pastores  mali,  ipsi  sunt  fures  et  latrones  :  aut 
certe  ,  ut  multum  ,  mercenarii.  Omnes  enim  hic  personas 
quas  [Dosuit,  requirere ,  distinguere,  nosse  debemus- 
Aperuit  enim  jam  duas  res  Dominus,  quas  quodam  modo 
clausas  proposuerat  :  jam  scimus  quia  ostium  ipse  est , 
scimus  c[uia  pastor  \\)se  est.  Fures  et  latrones  qui  sint,  in 
hestcrna  lecLione  patefaetum  est  :  hodie  autem  audivimus 
mercenarium  ,    audivinuis    et  hipum    :  heri   nominatus 

'    Luc    xxni,  43.  —  '  llabitus  ilie  proximo  post  superioicni  Tiactatum  cx 
n     1  qui  Dominicus  erat ,  ex  Tract.  subseq.  n.  i.  —  ^Joan.  x,  11. 


510  S.    AUGUSTINI    EPISCOPI 

est  et  ostiarius.  In  bonis  ergo  ostium  est,  ostiarius ,  pastor 
et  oves  :  in  malis  fures  et  latrones ,  mercenaaii ,  lupus. 

II.  Ostium  Dominum  Christum  accipimus ,  pastorem 
ipsum  :  ostiarium  quem  ?  Haec  enim  duo  ipse  exposuit , 
ostiarium  nobis  reliquit  quserendum.  Et  quid  ait  de  os- 
tiario?  «  Huic,  inquit,  ostiarius  aperit^  »  Cui  aperit? 
pastori.  Quid  aperit  pastori  ?  Ostium.  Et  quis  est  ipsum 
ostium  ?  Ipse  pastor.  Numquid  si  Dominus  Christus  non 
exposuisset ,  non  ipse  dixisset_,  «  Ego  sum  pastor  »  et «  Ego 
»  sum  ostium ,  »  auderet  quisquam  nostrum  dicere  quod 
ipse  Christus  sit  et  pastor  et  ostium?  Si  enim  diceret, 
«  Ego  sum  pastor,  »  et  non  diceret,  «  Ego  sum  ostium  :  » 
quaesituri  eramus  quid  esset  ostium,  et  forte  aliud  pu- 
tantes  ante  ostium  remansuri.  Gratia  illius  et  misericordia 
nobis  exposuit  pastorem  ,  se  ipsum  dixit  ^  exposuit  os- 
tium ,  se  ipsum  dixit  :  ostiarium  quserendum  nobis  reli- 
quit.  Quem  nos  dicturi  sumus  ostiarium?  Quemlibet  in- 
venerimus  ,  cavendum  est  ne  major  exislimetur  quam 
ipsum  ostium  :  quia  ostiarius  in  domibus  hominum  ma- 
jor  est  ostio.  Ostiarius  enim  ostio,  non  ostium  praepo- 
nitur  ostiario  j  quia  ostiarius  ostium ,  non  ostium  custodit 
ostiarium.  Non  audeo  dicere  aliquem  ostio  majorem,  au- 
divi  enim  jam  quid  sit  ostium  :  non  me  latet ,  non  sum 
dimissus  conjecturae  mese,  non  mihi  humana  est  relaxata 
suspicio,  Deus  dixit,  veritas  dixit,  mutari  non  potest  quod 
immutabilis  dixit. 

III.  Dicam  ergo  in  hujus  profunditate  quaetionis  quid 
mihi  videatur :  eligatunusquisque  quod  placet ;  pie  tamen 
sentiat,  sicuti  scriptum  est :  «  Sentite  de  Domino  in  bo- 
»  nitate,  et  in  simplicitate  cordis  quaerite  illlum'^.  »  Os- 
tiarium  forte  ipsum  Dominum  debemus  accipere.  Multo 
sunt  enim  inter  se  diversa  in  rebus  humanis  pastor  et  os- 

'  Joan.  X,  3.  —  »  Sap.  i,  i. 


IN    JOANNIS    EVANGELIUM  ,    TRACT.    XLVI.  511 

lium,  (luani  osliarius  ad  oslium  :  ct  tamen  Dominus  et 
pastorera  se  tlixit,  ct  osLium.  Cur  ergo  noa  inlelligamus 
ipsum  et  ostiarium?  Si  enira  consideremus  proprietales, 
Dorainus  Christus  nec  pastor  est,  sicut  consuevimus  nossQ 
et  viJere  pastores^  nec  ostium  est ,  non  enim  eum  laber 
feeit  :  si  aulem  secunJum  ali([uam  similitudinem  ,  et  os- 
tium  et  pastor  est ;  auJeo  Jiccre  ,  et  ovis  est  :  ovis  nempe 
sub  pastore  est,  tamen  ille  et  pastor  est  et  ovis.  Ubi  est 
pastor?  Ecce  hic  habes,   lege  Evangelium  :  «  Ego  sum 
»  pastor  bonus.  »  Ubi  est  ovis?  Interroga  Prophetam  ; 
«  Sicui  ovis  aJ  iramolanJum  Juctus  est^  »  Interroga  ami- 
cura  sponsi  :  «  Ecce  agnus  Dei ,  ecce  qui  toUit  peccatum 
»  munJi'-.  »  AJhuc  ahquiJ  secunJura  istas  simihtuJines 
mirabihus  sum  Jicturus.  Et  agnus  enim  et  ovis  et  pastor 
inter  se  araica  sunt ,   contra   leones  autera  a  pastoribus 
oves  custoJiri  solent^  et  tamen  Je  Christo,  cum  sit  ovis 
et  pastor ,  legiraus  Jictum  :  «  Vicit  leo  Je  tribu  JuJa  ^  » 
llaec  omnia,  fratres,  secunJum  similituJines  accipite,  non 
secunJura  proprietates.  Soieraus  viJere  paslores  seJere 
supra  petram,  et  inJe  coramissa  sibi  pecora  custoJire  : 
ulique  raelior  pastor  quara  petra,  super  quara  sejet  pas- 
tor  :  et  taraenChristus  et  pastor  et  petra.  Totum  hoc  se- 
cunJum  simihtuJinem.  Proprietatera  autera  si  quaeras  a 
rae,  In  principio  erat  Verbura,  et  Verbura  erat  apuJ 
Deura.  et  Deus  erat  Verbum.  Si  quseras  a  me  proprieta- 
tem,  FUius  unicus  Je  Patre  in  ajternum  ab  seterno  geni- 
nitus ,  iiequalis  gignenti ,  per  quem  facta  sunt  omnia  , 
cum  Patre  incommutab  Jis ,  et  accepta  forma   hominis 
non  rautatus,  ex  incarnatione  liomo,  fJius  hominis  et 
Filius  Dei.  Hoc  totum  quoJ  Jixi ,  non  similituJo ,  sed 
res  es^. 

IV.  Non  ergo  pigeat  nos  ,  fratres,  secundum  quasJam 

•  Isai.  uu,  7.  —  »  Joan.  1,29    —  ^  Apoc.  v,  5. 


51 'i  3.     AUGtaTliyi    El'lSCOPI 

similitudines  ipsum  accipere  ostium ,  ipsum  ostiarum. 
Quid  est  enim  ostium  ?  qua  intramus.  Quis  est  ostiarius  ? 
qui  aperit.  Quis  ergo  se  aperit,  nisi  qui  se  ipsum  exponit? 
Ecce  Dominus  dixeratostium,  non  intellexeramus  5  quando 
non  intelleximus,  clausum  erat  :  qui  aperuit ,  ipse  est 
ostiarius.  Nulla  est  ergo  necessitas  alic[uid  aliud  quaerere, 
nulia  necessitas  :  sed  Ibrtasse  est  voluntas.  Si  est  voiun- 
tas ,  noli  exorbitare ,  noli  a  Trinitate  discedcre.  Si  perso- 
nam  aliam  quaeris  ostiarii ,  Spiritus  sanctus  occurrat  : 
non  enim  dedignabitur  ostiarius  esse  Spiritus  sanctus , 
quando  ipsum  ostium  esse  dignatus  est  Filius.  Vide  ostia- 
rium  forte  Spiritum  sanctum  :  ipse  Dominus  discipulis  suis 
de  Spiritu  sancto  ,  dicit  :  «  Ipse  vos  docebit  omnem  ve- 
»  ritatem^  »  Ostium  quid  est?  Cliristus.  Quid  est  Chris- 
tus?  Veritas.  Quis  aperit  ostium ,  nisi  qui  docet  omnem 
veritatem? 

V-  De  mercenario  autem  quid  dicimus?  Non  in  bonis 
hic  commemoratus  est.  «  Pastor  bonus  ,  »  ait,  «  animara 
»  suam  dat  pro  ovibus.  Mercenarius,  et  qui  non  est  pastor, 
M  cujus  non  sunt  oves  proprioe,  videt  lupum  venientem  , 
»  et  dimittit  oves,  et  fugit^  et  lupus  rapit,  et  dispergit 
»  oves"^.  »  Non  hic  bonam  personam  mercenarius  gerit , 
ettamen  in  aliquo  utilis  est  :  nec  mercenarius  diceretur^ 
nisi  acciperet  a  conducente  mercedem.  Quis  est  ergo  iste 
mercenarius,  etculpabilis  et  nccessarius  ?  Hic  vero,  fra- 
tres,  luceat  nobis  ipseDominus,  ut  merccnarios  intelliga- 
mus,  et  mercenarii  non  simus.  Quis  est  ergo  mercenarius? 
Sunt  in  Ecclesia  quidam  pracpositi ,  de  quibus  Paulus 
apostolus  dicit  :  «  Sua  (]uaerentes ,  non  qv.ve  Jesu 
»  Christi^.  »  Quid  est,  sua  quaerentes  ?  Non  Christura 
gratis  diligentes,  non  Deum  propter  Deum  quae»entes, 
temporaba  commoda  consectantes ,  lucris  inhiantes,  ho- 

»  Joan.  XVI,  i3.  —  »  Id.  x,  1 1,  12.  —  ^  Philip.  n,  2i. 


,W    JOAWMS    EVAMiELlliM,     lUACT.     XLM.  'ol.\ 

norc   ah  hominibus  appetentes.  Hcec  quando  amanlur  a 

pnrposito,    et  propter  h^c  servitur  Deo ,   qu.sqms   es 

talis    mercenaruisest,  inter  fihos  se  non  computet.  De 

tahhus  enim  et  Dommus  dicit.  «  Amen  d.co  voh.s,  pcr- 

„  ceperunt  mercedem  suam».  «  Audi  dc  l.moth.-eosanclo 

quid  dicat  apostoljis  l>aulus  :  «  Spero  autem  .n  Dormno 

,)  Jesu  T.motha3um  citd  mittere  vobis ,  ut  et  ego  bono 

„  animosim,  cum  cognovOro  quae  circa  vos  smt  :  nem.- 

.  nem  cnim  haheo  unanimem,  MUi  germane  de  vobis  sol- 

.,  licitus  sit^  >.  Omnes  enira  sua  qurCrunt,  non  quse  Jesu 

'4:hristi.  Inter  mercenarios  pastor  ingemuit  :  quoesivit  ali- 

■   qacm  qni  sinceriter  diligeret  gregem  Christi ,  e*   ^irca  se 

in  ei.^^  qui  cum  illo  eo  tempore  fuerant,  non  invenit.  ^^^^ 

enim   in  Ecclesia  Christi  tunc  praeter  Paulum  apostoJum 

et  Tirao.^hseum  nemo  erat,  qui  gerraane  de  grege  sollici- 

tas  esset  ;  sed  conligerat,ut  eo  tempore  quo  Timothaeum 

misit    circa  se  ahum  de  fihis  non  haberet  j  sed  soli  mer- 

cenarii  cum   iHo  essent,  sua  quaerentes,  non  quae  Jesu 

Christi.  Et  tamen  ipse  germane  degrege  solhcitus ,  maluit 

fihum  mittere ,  et  inter  mercenarios  remanere.  Invenimus 

et  mercenarios  ,  non  eos  discutit  nisi  Dominus  ;  qui  cor 

inspicit,  ipse  discutit :  tamen  ahquando  inteUiguntur  a  no- 

bis.  Non  enim  frustra  dixit  ipse  Dominus  etiam  de  lupis,  Ex 

fructibus  eorum  cognoscetis  eos^.  Multos  interrogant  tenta- 

tiones  et  tunc  apparent  cogitationes  :  multi  autemJatent. 

Habeat  ovile  Domini  praepositos,  etfihos  et  raercenarios. 

Prrepositi  autem  qui  fiJii  sunt,  pastores  sunt.  Si  pastores 

sunt,  quomodounuspastor,  nisi  quia  sunt  iUi  oranes  unius 

merabra  pastoris  ,  cujus  sunt  oves  propriae  ?  Nara  et  ipsi 

memhra  sunt  ipsius  unius  ovis;  «  quia  sicut  ovis  ad  im- 

nioKindum  ductus  est  *.  » 

1  Matlh.   VI,  5.   —  '  riiilip.  »1,   19,  elc.  ^  *  Matth.  vn,    16.   —  i  hm. 

Llil,  7. 


51  4  3.    AUGUSTINI    EPISCOPl 

VI.  Audite  autem,  quia  et  mercenarii  necessarii  sunt. 
Multi  quippe  in  Ecclesia  commoda  terrena  sectantes, 
Ghristum  tamen  prsedicant,  et  per  eos  vox  Christi  audi- 
tur  :  sequuntur  oves ,  non  mercenarium ,  sed  vocem 
pastoris  per  mercenarium.  Audite  nlercenarios  ab  ipso  Do- 
mino  demonstratos  :  Scribae ,  inquit ,  et  Pharisaei  cathe- 
dram  Moysi  sedent;  quae  dicunt  facite,  quae  autem 
faciunt,  facere  nolite^  Quid  aliud  dixit,  nisi,  Per  mcr- 
cenarios  vocem  pastoris  audite  ?  Sedendo  enim  cathedrara 
Moysi  Legem  Dei  docent  :  ergo  per  illos  Deus  docet.  Sua 
vero  illi  si  vehnt  docere ,  nolite  audire ,  nolite  facere. 
Certe  enim  tales  sua  quaerunt ,  non  quae  Jesu  Ghristi  : 
nuUus  tamen  raercenarius  ausus  est  dicere  populo  Christi, 
Tua  quaere ,  nonquae  Jesu  Ghristi.  Quod  enim  facit  male, 
non  praedicat  de  cathedra  Christi  :  inde  laedit  unde  mala 
facit^  non  unde  bona  dicit.  Botrumcarpe,  spinara  cave. 
Bene,  quia  intellexistis,  sed  propter  tardiores  dicam  hoc 
idem  planius.  Quomodo  dixi,  Botrura  carpe,  spinara  cave? 
cum  Dominus  dicat :  «  Numquid  colligunt  de  spinis  uvara, 
>))  aut  de  tribuUs  ficura  *.  »  Verura  est  omnino,  et  tamen 
etiam  verura  ego  dixi ,  Botrura  carpe ,  spinara  cave.  Quia 
botrus  aliquando  de  radice  vitis  exortus,  pendet  insepe, 
crescit  palmes,  inseritur  spinis,  et  portat  fructum  spina 
non  suura.  Non  enim  spinam  vitis  attulit ,  sed  spinis  pal- 
mes  incubuit.  Noli  interrogare  nisi  radices.  Quaere  radi- 
cem  spinae,  extra  invenis  a  vite  :  quaere  originem  uyae , 
vitis  hanc  protulit  ex  radice.  Gathedra  ergo  Moysi  vitis 
erat  :  Pharisaeorum  mores  spinae  erant.  Doctrina  vera  per 
malos  ,  palmes  in  sepe ,  botrus  iater  spinas.  Gaute  lege , 
ne  dura  quaeris  fructura ,  laceres  raanura  ;  et  cum  audis 
bona  dicentem ,  ne  imiteris  raala  facientera.  Quae  dicunt 
facite,  legite  uvas  :  quae  autem  faciunt,  facere  nolite, 

»  Matth.  xxm,  3.  -*  ^  Id.  vii,  i6. 


IN    JOANNIS    EVAMGEXIUM  ,    TRACT.    XLVl.  515 

cavete  spiiias  K  Eliam  per  mercenarios  vocem  pasloris 
auditc,  scd  nolite  cssc  mcrccnarii,  cum  sitis  mcmljra  pas- 
toris.  Ipse  autem  Paulus  sanctus  apostolus,  qui  dixit : 
«  Neminem  habeo  ([ui  gcrmane  de  vobis  soUicitus  sit , 
»  omnes  enim  sua  c[uoerunt,  non  quae  Jesu  Christi*  :  » 
alio  loco  inter  merccnarios  fdioscjue  distinguens,  videte 
([uid  dixerit.  «  Quidam  per  invidiam  et  contentionem  5 
»  quidam  vero  et  per  bonam  voluntatem  Christum  prtc- 
»  dicant  :  quidam  cx  charitate,  scientes  ([uia  in  deien- 
»  sionem  Evangelii  positus  sum ;  ([uidam  vero  et  per 
»  contumaciam  Christum  annuntiant,  non  caste,  existi- 
»  mantes  tribulationem  suscitari  vinculis  meis  ^.  »  Isti 
mercenariierant,  Paulo  apostolo  invidebant.  Quare  invi- 
debant,  nisi  quia  temporalia  requirebant?  Sed  quid  ad- 
jungat ,  attendite  :  «  Quid  enim ,  dum  omni  modo ,  sive 
»  occasione,  sive  veritate  Christus  annuntietur?  »  Et  in 
hoc  gaudeo ,  sed  et  gaudebo.  Veritas  est  Christus  :  veritas 
a  mercenariis  occasione  annuntietur,  veritas  a  filiis  veri- 
tate  aununtietur  :  filii  geternam  haereditatem  Patris  pa- 
tienter  expectant ,  mercenarii  temporalem  mercedem  con- 
ducentis  festinanter  exoptant  :  mihi  humana  gloria,  cui 
mercenarios  invidere  video,  minuatur-,  et  tamen  per  lin- 
guas  et  mercenariorum  et  fihorum  divina  Christi  gloria 
diffametur,  cum  sive  occaaone,  sive  veritate  Christus 
annuntietur.  « 

YII.  Vidimus  qui  sitetiam  mercenarius.  Quid  estlupus, 
nisi  diabolus?  Et  cpiid  dictum  est  de  mercenario  ?  «  Cum 
»  viderit  lupum  venientem ,  fugit  :  quia  non  sunt  ejus 
»  oves  propriae ,  nec  ei  cura  est  de  ovibus  *.  »  Numquid 
talis  erat  apostolus  Paulus?  absil.  Numquid  talis  Petrus? 
absit.  Numquid  talis  cseteri  Apostoli,  excepto  Juda  filio 

'  Matth.  xtui,  3.-2  Pliilip.  u,  20,  21.  —  3  Psal.  i,  i5^  etc.  —  4  Joan. 

X,   12. 

33. 


M6  3.     AUGUSXINI    ElUSCOPI 

,)erclitionis  ?  al^sit.  Pastores  ergo  illi  ?  planc  pastores.  Kt 
inde  unus  pastor?  Jam  dixi,  pastores,  quia  membra  pas- 
iOTis.  lUo  capite  gaudebant,  sub  illo  capite  concorda- 
jant,  uno  spirituin  unius  compage  vivebant :  ac  per  hoc 
amnes  ad  unum  pastorem  pertinebant.  Si  ergo  pastores, 
;ion  mercenarii ,  quare  fugiebant  quando  persecutionem 
patiebantur?  Expone  nobis,  o  Domine.  «  Vidi  in  Epis- 
»  tola  fugientem  Paulum^  :  »  per  murum  in  sporta  su]>- 
missus  est,  ut  manus  persequentis  evaderet.  Non  ergo  illi 
cura  fuit  de  ovibus ,  quas  lupo  veniente  deserebat?  Fuit 
plane  ,  sed  eas  pastori  in  coelo  sedenti  orationibus  com- 
■nendabat :  se*  autem  utilitati  earum  fugiendo  servabat, 
sicut  quodam  loco  ait  :  «  Manere  in  carne  necessarium 
»  propter  vos'^.  »  Ab  ipso  namque  pastore  omnes  audie- 
rant,  «  Si  vos  persecuti  fuerint  in  unacivitate^  fugite  in 
»  aliam  ^.  »  Hanc  nobis  qusestionem  Dominus  dignetur 
exponere.  Domine,  tu  dixistieis,  quos  fideles  pastores  esse 
utique  volebas ,  quos  tua  membra  esse  formabas ,  Si  vos 
persecuti  fuerint,  lugite.  Injuriam  ergo  iJli  facis  ,  quando 
reprehendis  mercenarios,  qui  vident  lupum  venientem  et 
fugiunt.  Rogamus  indices  nobis,  quid  habeat  altitudo 
qusestionis  :  pulsemus,  aderit  qui.aperiat  seostiarius  ostii, 
quodestipse.    irvib  mmoiiit  i 

YIII.  Quis  est  mercenarius ,  qui  videt  lupum  venien- 
Lem,  et  f ugit  ?  Qui  sua  quserit,  non  quse  Jesu  Christi^  : 
peccantem  non  libere  audet  arguere.  Ecce  nescio  quis 
peccavit,  graviter  peccavit ,  increpandus  est,  excommu- 
nicandus  est :  sed  excommunicatus^  inimicus  erit,  insidia- 
bitur,  nocebit  cum  potuerit.  Jam  ille  qui  sua  quaerit^  non 
quae  Jesu  Christi,  ne  perdat  quod  sectatur,  humanae 
amicitise  commoditatem ,  et  inimicitiarum  humanarum 
incurrat  molestiam  ,  tacet ,  non  corripit.  Ecce  lupus  ovi 

•  Joan.  X,  3.  —  '  Philip.  i,  24.  —  ^  Mattli.  x,  23.  —  4  Philip.  ii,  21. 


IN    JOANNIH    EV  AN(;i".l.ll  M  ,     lltACT.     XI. Vr.  ■')  1  7 

giiltnr  apprcliendit  :  cliaholtis  (iilcli  adiillcrium  por.siia.sit, 
tii  taces ,  non  incropas  :  o  mcrccnarie,  lupum  vcnicnlcni 
vidisli  cl  riij;isti.  Ilcspcmdct  fortc  ct  dicit,  Eccc  hic  sum. 
non  fugi.  Fugisti,  c[uia  tacuisti  :  tacuisli ,  cpiia  limuisli. 
Fuga  animi ,  limorcst.  Corporc  stctisti ,  spirilu  fugisli '  : 
c[uod  illc  non  lacichaL  ([ui  clicehat,  Et  si  corporc  al)scn 
sum  ,  spiritu  vohiscum  sum.  Quomodo  cnim   s|Mriln  lu- 
giehat,  c[ui  etiam   corpore  ahsens,    rornicatorcs  liltcri: 
arguehat?  Aircctioncs  nostrre  motus  animorum  sunt.  Lae- 
titia^  animi  diiVusio;  trislitia;  animi  contractio  ;  cujDidi- 
tas,  animi  progrcssio;  timor,  animi  fuga  est.  Diflunderis 
enim  animo,    cum   dclectaris^  contrahcris   animo,  cum 
molcstaris;  progrederis  animo,  cum  a|)petis  :  fugis  animo, 
cum  metuis.  Ecce  unde  ille  mercenarius  viso  lupo  dicitur 
fugere.  Quare?  «  Ouia  non  est  ei  cura  de  ovihus -.  »  Quare 
«  non  est  ei  cura  de  ovihus  ?  Quia  mercenarius  est  ^.  » 
Quid  est,   «  mercenarius  est  ?  »  Temporalem  mercedem 
([unerens,  et  in  domo  in  reternum  non  hahitabit.  Sunthic 
adhuc  quaerenda  ,  et  discutienda  vohiscum,  sed  onerare 
vos  non  est  consilii.  Dominica  enim  ciharia  conservis  mi- 
nistramus  :  in  pascuis  Dominicis  oves  pascimus  ,  ct  simul 
pascimur.  Sicut  non  est  negandum  c[uod  necessarium  est, 
sic  nou  cst  cor  inlirmum  pahuli  multitudine  proegravan- 
dum.  Non  sit  ergo  molestum  Charitati  Yestrae,  quia  om- 
nia  c[uae  hic  adhuc  discutienda  arhitror ,  hodie  non  dis- 
cutio  :  sed  iterum  nohis  in  nomine  Domini  diehus  rcd- 
dendi  sermonis  eadem  lectio  recitabitur,  et  diligentius  illo, 
adjuvante,  tractabitur. 

•  Coloss.  II,  5.  —  '  Joan.  x,  i2.  —  ^  IbiJ.  i3. 


FINTS  TOMI  CENTESIMI  VIGESIMI-SECUNDI. 


,<VWV.v»W«w..vv«w. ,.^*v«vv«wv,v«vw vv«^vwvwwvw» 


ANNOTATIOAES. 


A-NNOTlTIO  (l). 

(1)  Sic  intellexit  Ambrosius  in  Lucae  cap.  14  ct  20.  At 
Origeni  cum  Augustino  visum  est  significari  sensus  cor- 
poris. 

Annotatio  (2)  pag.  248. 

Subobscure  significat  hunc  sermonem  se  ad  lucernam 
dixisse,  cum  eum  tamen  sestate  habuerit,  uti  ex  xxvn. 
Tractatu  in  Laurentii  martyris  celebritate  pronuntiato 
colligitur. 


GOKCORDANTIA 

BIBLIOTIIECyE  LATIN^  CUM  GALLICA. 


BIBLIOTHECA  LATINA.  BIBLIOTnEGA  6ALLICA. 

In  Jo.-jnnis  Evangeliuiu  ,  Tr.icfatus        Ejusdena  fragmenU,  ioni.  xxi, 
Tii  ad  XLvii,a  Pag.  I,  ad  lineiu  pag.  345-374 


IWWWl/llVWWVWV^VWVVWVWVWWVVVVVW^^^VVWVVV^^/WVWVVVV»»  VW\  V%V\-<^^  'WV*  w 


INDEX 


TOx\II    CEIVTESIMI     VIGESiaU-SECUNDI. 


IN  JOANNIS  EVANGELIUM 

TRACTATUS  I-VI. 


Tractatus  VII.  Ah  eo  qiiod  scriptum  «t  r  Et  ego  vidi ,  et  testimo- 
nium  perhibui ,  quia  hic  est  Filius  Dei ;  usque  ad 
id  j  Amen  dico  vobis ,  videbitis  coelum  apertum ,  et 
Angelos  ascendentes  et  descendentes  super  filios 
hotoinis.  pag.      3 

vin.  Ab  eo  EvangeUi  loco  :  Et  die  tertia  nuptiae  factx 
snnt  in  Cana  Galilaeee  :  usque  ad  id  .-  Quid  mihi  et 
tibi  est  raulier  1  Nondum  venit  hora  mea.  25 

IX,  In  eamdem  Evangelii  lectionem.  Quid  mysteriisit  in 

miraculo  facto  in  nuptiis  apud  Cana  Galilaae.  39 

X,  Ah  eo  Efangelii  loco  .•  Post  ha-c  descendit  ad  Ca- 

pharnaum  ipse  et  mater  ejus ,  etc.,  usque  ad  id, 
Ule  autem  dicebat  de  templo  corporis  sui.  53 

XI,  Ab  eo  quod  scriptum  est  e  Cum  autem  esset  Jero- 

solymis  in  Pascha  in  die  festo ,  multi  crediderunt  in 
nomine  ejus ,  usque  ad  id,  Nisi  quis  renatus  fuerit 
ex  aqua  et  Spiritu ,  non  potest  introire  in  regnum 
Dei.  66 

xu.  Ab  eo  Ecan§elii  loco  >  Quod  natum  «st  de  carne  taro 


524 


INDEX, 


cst,  etc.j  u.ifjue  nd  id:  Qui  autcm  facit  veritatein, 
venitad  lucenij  ut  manifcstentur  ejus  opera,  cjuia 
in  Deo  sunt  facta.  83 

TnACTATus  xni.  Ah  e.o  Eiuingelii  loco  .•  Posl  liaec  venit  Jesuset  Disci- 
puli  ejus  iti  JudHBantJ.terram,  elc.  uscjuendid, 
Aniicus  auVefnspdn^siqiji^Btat  et  audit  eum,  gaudio 
gaudet  propter  vocem  sponsi.  97 

XIV.  Al>  eo  Ei>angelii  loco  .•  IIoc  ergo  gaudium  meum  im- 
pletum  est,  etc.  usijue  adid,  Qui  auteni  incredu- 
lus  estFilio,  non  videbit  vitam,  sed  ira  Dei  manet 
super  eum.  ■  114 

XV.  Ah  co  Efangelii  loco  :  Ut  ergo  cognovit  Jesus,  quia 
audierunt  Pharistei ,  quia  Jesus  plures  discipulos  fa- 
cit ,  etc.  usque  ad  id ,  Et  scimus  quia  hic  est  vere 
Salvator  mundi.  129 

XVI,  Ah  eo  Eiutngelii  loco  ;  Post  duos  autem  dies  exiit 
inde ,  et  abiit  in  Galiiajam  :  us(]ue  ud  id,  Et  cre- 
didit  ipse,  et  dottius  ejus  tota.  150 

XVII.  Ah  eo  qitod  scriptum  est  .•   Post  ha;c  eral  dies  festus 
Juda3orum  ,  et  ascendit  Jesus  Jerosolymam  :  usc/ue 
ad  id,  Quferebant  eum  Judaei  interficere ,  quia  non 
solum  solvebat  sabbatum ,  sed  et  patrem  suum  di- 
-ci'  cebat  Deum  ,  aequalem  se  faciens  Deo.  158 

\  ',i  ;.     xviu,  In  eum  Evangelii  locum  :  Amen,  amen  dico  vobis, 
j9  <  moiT9qB  lUdnon  potest  Filjus  a  se  facere  quidquam ,  nisi  quod 
soifil   ii.  1  s     i',viderit  Patrem  facientem  :  qusecumque   enim  ille 
8       .«,w<3;  fecerit ,  haec  et  Filiussimiliter  facit.  173 

sgIdbI  ;  ^xix.  Ab  eo  <juod  scriptum  est  .•  Non  potest  a  se  Filius  fa- 
.19  iflirn  t<jf^        cere  quidquam,  nisi  quod  viderit  Patrem  facien- 
i'-  ••:        tem  :  uscjue  ad  id ,  Quia   non  quaero  voluntalem 

I  i  ji:;:(ji  meam ,  sed  voluntatem  ejus  qui  misit  me.  186 

Gi;  .aixx.  Rursum  in  illud  :  Amen,  amen  dico  vobis,  non  po- 

-fiD  bfi  ilL:        lest  Filius  a  se  facere  quidquam  ,  nisi  quod  viderit 
'  .i  ,:.!  v.iv         Patrem  facientem  :  quaecumque  enim  Pater  facit, 
■.••  ..  haec  eadem  et  Filius  facit  similiter.  208 

-.iij;.      XXI.  Ah  eo  cjuod  scriptum  est  -.  Pater  enim  diligit  Filium , 
'   ii:.  et  omnia  deraonstrat  ei  quae  ipse  facit  :  usque  ad 

j"'''-  id ,  Qui  non  honorificat  Filium,  non  honoriffcat 

1  !:iji,  Patrem  qui  misit  illum.  222 

XXXI.  Aheo  qitod  scriptum  est  :  Ameu,  amen  dico  vobis, 
oiBOambo  ■        quia  qui  vcrbum  meum  audit,  et  credit  ei  quimi- 


ixsuKx.  525 

^il  ine  ,  biibet  vilai).-  :i;tcinaiu  :  ustjue  uil  ///,  (Juuil 
non  (|ii:oro  voiuiitatoni  nu-ainj  sed  volunlateni  cjiis 
<|ui  ine  inisit.  f),ii;.  239 

TiiACTATrs  xxui.  Jn  illiiin  E^iini^elii  lecdoiivin  .  Si  ej:;o  te.sliinoniuin 
peiliibeo  de  ine,  etc.  usque  ud  id,  VX  non  vullis 
venire  aJ  luc ,  ut  vitain  habeatis.  Tuni  elium  rc- 
petuntitr  superioves  lecUones  jani  anlc  tractatfv, 
sciUcet  ab  liis  v erb i s,  kmen ,  anicn  dico  vobis, 
non  potesl  Filius  a  se  facere  ijuidquain  ,  clc.  2o4 

ixiv.  Ah  eo  i/iioi/ scri/ttuni  est  ■■  Posl  li;uc  abiil  Jec-us  Prans 
mare  Galila-ie ,  quod  cst  Tibcriadis  :  u.tfjue  ad  irl, 
Uic  est  vere  proplieta  qui  venit  in  mnnduni.  272 

XXV.  Ab  eo  tjuoi/  scripliun  esl  .-  Jesus  eigo  cuin  cognovi:-- 
set ,  quod  venissent  ut  raperent  cum  ;  ust/ue  ad id, 
Et  e^o  resuscitabo  eum  in  novissimo  die  278. 

xwi.  .\h  eo  t/Hod  scriptuni  est  .■  Murniurabant  cri;o  JmljLi 
de  illo  ,  quia  dixisset :  Ego  stmi  panis  (|ui  de  calo 
Uescendi  :  ust/ue  ad  id j  Qui  manducat  hunc  pa- 
ncin  ,  vivetin  .•etcrnum.  296 

xxvn.  Ab  cn  c/uod  scripluni  est  .  Ila-c  dixit  in  synagoi'!  do- 
Cens  sabbato  in  Capliarnaiim  :  usque  ad  id,  llle 
enini  traditurus  erat  eum ,  cuiu  esset  unus  ex  duo- 
dccim.  311 

xxvni.  Ah  en  /ocn  Ecans^e/ri .  Et  po?t  liKC  ambulabat  Jo?us 
in  Galila-am  :  usqiie  ad id ,  Neiuo  tainen  palam  lo- 
qucbatur  dc  eo,  propter  inetiim  Judajortim.  322 

XXIX.  In  i/lud  Efuni^ciii  Jam  autem  die  festo  mediante, 
ascendit  Jesus  in  templuiu  :  usque  ud  id,  Qui  misit 
ilium  j  hic  verax  est ,  et  injustitia  in  illo  non  est.  333 
XXX.  Ab  eo  /oco  »  Nonne  Moyses  dedit  vobis  Legem,  el 
nemo  ex  vobis  facit  Legem  ?  usqw;  ad  id ,  Nollte 
judicare  secundum  facieni,  sed  justum  judiciura 
judicate.  340 

XXX).  Ah  cn  Inco  •  Dicebant  ergo  quidam  ex  Jerosolymis  : 
Konnc  liic  est,  quem  quwrebant  Judc-ei  intcrlicere  : 
usque  ad  id ,  Qureretis  me  ,  ct  non  invenietis  ;  et 
ubi  sum  ego,  vos  non  potestis  venire.  347 

xxKii.  Ab  eo  /oco  :  In  novissimo  autem  die  festivitalis  stabat 
Jesus  et  clamabat ,  dicens  :  Si  quis  sitit ,  veniat  ad 
me,  el  bibat:  usquead  id,  Nonduni  enhn  erat  Spi- 
rjtus  dalus,  (juia  Jesus  nonduui  fuciat  ylorilicatus.    3o7 


526  INDEX. 

xxxiu.  Abeo  loco  Evangelii  .•  Ex  illa  crgo  turba  cuiti  audis- 
sent  hos  sermones  ejus,  etc.  uscfue  adid,  Nec  ego 
te  condemnabo,  vade,  et  amplius  noli  peccare.         366 

xxxiv.  In  illud :  Ego  sum  lux  mundi  :  qui  sequitur  nie,  non 

ambulat  in  tenebris,  sed  habebit  lumen  vit.ii.  374 

XXXV,  Ab  eo  fjuod  legitur  .-  Dixerunt  ergo  Pharisa;i :  Tu  de 
te  ipso  testimonium  perhibes,  etc,  usque  ad  id, 
Verum  est  testimonium  meum,  quia  scio  unde  veni 
et  quo  vado.  384 

XXXVI.  Ab  eo  tjuod scriptum  est .-  Vos  secundum  carnem  ju- 
dicatis,  ego  non  judico  queraquara  :  usque  ad  id, 
Ego  sum  qui  testimonium  perbibeo  de  me  ipso,  et 
testimonium  perhibet  de  me,  qui  misit  me  Pater.     393 

xxxvu.  Ab  eo  quod scriptum  est .-  Dicebant  ergo  :  Ubi  est  Pa- 
ter  tuus  ?  usque  ad  id,  Et  nemo  apprehendit  eum, 
quia  nondum  venerat  hora  ejus.  407 

xxxviu.  Ab  eo  quod  scriptum  est :  Dixit  ergo  eis  Jesus  :  Ego 
vado,  et  quseretis  me  :  usque  adid,  Dixit  eis  Jesus, 
Principium  quia  et  loquor  vobis.  417 

xxxix.  Ab  eo  f/uod scriptum  est  .■  Multa  habeo  de  vobis  loqui 
et  judicare  :  usc/ue  ad  id,  Et  non  cognoverunt  quia 
Patrem  eis  dicebat  Deum.  427 

XL.  Ab  eo  loco  .-  Dixit  ergo  eis  Jesus  :  Cum  exaltaveritis 
filium  hominis  :  usc/ue  ad  id,  El  cognoscetis  veri- 
tatem  et  veritas  liberabit  vos.  435 

xn.  Rursum  in  illud .  Dicebat  autem  Jesus  ad  eos  qui  cre- 
diderant :  usque  ad  id,  Si  ergo  vos  Filius  hberave- 
rit ,  vere  liberi  eritis.  446 

xLii.  Ab  eo  cjuod  scriptuni  est :  Scio  quia  filii  Abrahara  es- 
tis,  sed  quseritis  me  interficere :  usque  ad  id,  Prop- 
terea  vos  non  auditis ,  quia  ex  Deo  non  estis.  460 

XLiii.  Ab  eo  quod  scnptum  est:  Responderunt  igitur  Judaei 
et  dixerunt  ei :  usque  ad  id,  Tulerunt  ergo  lapides 
Judaei  ut  jacerent  in  eum  :  Jesus  autem  abscondit 
se,  et  exivitde  templo.  472 

XLiv.  Ab  eo  quod  scriptum  est .-  Et  praeteriens  vidit  bomi- 
nem  crecura  a  nativitate  :  usque  ad  id,  Nunc  vero 
dicitis  quia  videmus ,  peccatum  vestrum  manet.  484 
XLV.  Ab  eo  quod scriptum  est:  Amen,  amen  dico  vobis,  qui 
non  intrat  per  ostium  in  ovile  ovium  ,  sed  ascendit 
aliunde,  ille  fur  est  et  latro  ;  usque  ad  id,  Ego 


INDEX.  527 

vcni  ut  vifam  Iiabcant,  ct  abundantius    linbcant.     495 

Tractatis  xlvi.    /ib  eo  quod  scriptum  c^t    Ei^o  suni  |iastor  bonuf;,f7f. 

usque  ad  iW,  Mercenarius  autcm  fugit,  quia  mer- 

cenarius  est,  ct  non  pcrtinct  aJ  cum  de  ovibus.        509 

Annotatiombs.  519 

concordantia.  521 


EXPLiai  INDEX. 


0 


n\KD\HG  SECT-       JUL^OV^^^i 


PLEASE  DO  NOT  REMOVE 
CARDS  OR  SUPS  FROM  THIS  POCKET 

UNIVERSITY  OF  TORONTO  LIBRARY 


3R  Augustinus,  Aurelius,  Saint, 

65  Bp.   of  Hippo 

A5  [Opera  oimia] 

1B35 
t.15 


AO